Ngay từ năm lớp 4, học sinh đã được học phân môn Lịch sử mà nội dungchương trình Lịch sử lớp 4 chỉ cung cấp cho các em một số kiến thức cơ bản,thiết thực về các sự kiện, hiện tượng, nhân
Trang 1
MỤC LỤC
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HOẰNG HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ĐỂ DẠY TỐT MÔN LỊCH SỬ LỚP 4 – ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI
Người thực hiện: Nguyễn Thị Phương Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Lê Mạnh Trinh SKKN thuộc môn: Lịch sử
THANH HOÁ NĂM 2022
Trang 22 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Trang 32.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm Trang 32.2 Thực trạng dạy và học Lịch sử ở trường Tiểu học Trang 42.3 Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học lịch sử lớp 4 Trang 4
Đã là người Việt Nam thì dù ở đâu cũng phải biết lịch sử nước mình vì đó
là đạo lí muôn đời của dân tộc “Uống nước nhớ nguồn” Thông qua môn Lịch
Sử, học sinh tiếp nhận những nét đẹp của đạo đức, của đạo lí làm người ViệtNam; vì chính đó là cái gốc của mọi sự nghiệp lớn hay nhỏ của dân tộc không
phải chỉ ở thời xưa mà cả ngày nay và mai sau.
Trang 3Ngay từ năm lớp 4, học sinh đã được học phân môn Lịch sử mà nội dungchương trình Lịch sử lớp 4 chỉ cung cấp cho các em một số kiến thức cơ bản,thiết thực về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu ở các giai đoạnphát triển của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước đến 4 triều vua đầu thờiNguyễn Nhưng đối với những đứa trẻ mới lên 10 tuổi thì các sự kiện lịch sửtrong chương trình sử lớp 4 khá là nhiều, các em chỉ thích xem chuyện tranh vàphim hoạt hình nên khi học sử, các em chưa có khả năng hình dung các sự kiệnlịch sử, chưa có khả năng phân tích và tổng hợp các sự kiện để nhớ đầy đủ vàchính xác, phân biệt rõ ràng các giai đoạn lịch sử qua các triều đại Đinh, Lê, Lý,Trần, Đồng thời, những đứa trẻ mới lên 10 tuổi cũng chưa thể nào nhớ nổi các
sự kiện này, các chiến thắng nào thuộc thời vua nào Các em cứ học vẹt rồi quênngay sau khi thi Như thế, làm thế nào các em có hứng thú trong việc học lịch sửnước nhà Các em làm sao có được lòng tự hào dân tộc để có ý thức phấn đầunoi theo bước cha ông?
Mặt khác, Lịch sử nước nhà không chỉ trang bị vốn kiến thức cơ bản rấtcần thiết cho thế hệ trẻ mà còn góp phần hoàn thiện nhân cách, bản lĩnh conngười Việt Nam Mỗi công dân của chúng ta khi học hết cấp phổ thông, trongđầu óc sẽ có hiểu biết về quá khứ dân tộc, về các giá trị mà ông cha đã đổ máu
để giành giữ được Các em có được lòng tự hào dân tộc để có ý thức phấn đấunoi theo bước cha ông? Điều đó có nghĩa là môn Lịch sử có trách nhiệm trang bịtri thức và truyền thống lịch sử cho công dân của đất nước Vì vậy, chúng ta cầncoi trọng việc dạy, học môn học này cho kết quả đào tạo trong nhiệm vụ chuẩn
bị cho lớp trẻ vào đời
Phương pháp giảng dạy tích cực như thế nào mà một trẻ lên ba mới bắtđầu biết đặt câu hỏi để tìm hiểu thế giới xung quanh có thể hào hứng và tậptrung sự chú ý vào để tìm hiểu và ghi nhớ lịch sử được thì trẻ lên mười cũngkhông ngừng đòi hỏi để tìm hiểu học tập lịch sử Đồng thời giáo viên chúng tađặt đúng vị trí, chức năng của môn Lịch sử trong hệ thống các môn học ở phổthông, không chỉ tập trung vào các môn Toán, Tiếng Việt khiến học sinh có xuhướng coi nhẹ môn Lịch sử Ứng dụng Công nghệ thông tin vào giảng dạy cácmôn học khác đều có thể đạt hiệu quả tốt hơn thì chúng ta cũng có thể Ứng dụngCông nghệ thông tin vào giảng dạy Lịch sử Lịch sử cũng có thể đạt hiệu quả tốthơn mà học sinh lại được học tập một cách nhẹ nhàng, hứng thú, dễ nhớ, nhớ lâucác kiến thức lịch sử nước nhà
Hơn nữa, đối với giáo dục và đào tạo, công nghệ thông tin có tác dụngmạnh mẽ, làm thay đổi nội dung, phương pháp dạy và học Công nghệ thông tin
là phương tiện để tiến tới “xã hội học tập” Mặt khác, giáo dục và đào tạo đóngvai trò quan trọng thúc đẩy sự phát triển của Công nghệ thông tin thông qua việccung cấp nguồn nhân lực cho Công nghệ thông tin Bộ giáo dục và đào tạo cũngyêu cầu “đẩy mạnh ứng dụng Công nghệ thông tin trong giáo dục đào tạo ở tất
cả các cấp học, bậc học, ngành học theo hướng dẫn học Công nghệ thông tinnhư là một công cụ hỗ trợ đắc lực nhất cho đổi mới phương pháp dạy học ở cácmôn học”
Vì những lí do trên, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Ứng dụng Công nghệ thông tin để dạy tốt môn Lịch sử lớp 4 – đáp ứng yêu cầu đổi mới” nhằm chia
Trang 4sẻ những hiểu biết và kinh nghiệm mà bản thân có được trong quá trình giảngdạy.
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Tìm hiểu thực trạng việc dạy và học Lịch sử Trên cơ sở đó đề xuất mộtvài biện pháp Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học nhằm nâng cao chấtlượng dạy học Lịch sử 4
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Ứng dụng Công nghệ thông tin để dạy tốt môn Lịch sử lớp 4 – đáp ứngyêu cầu đổi mới
- Học sinh lớp 4A trường Tiểu học Lê Mạnh Trinh
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp quan sát:
Là phương pháp thu thập thông tin bằng cách tri giác trực tiếp.
- Phương pháp điều tra:
Là phương pháp thu thập các sự kiện trên cơ sở sự trả lời bằng văn bản của học sinh trong trường về học tập có sử dụng CNTT
- Phương pháp tổng hợp tài liệu:
Là phương pháp tìm hiểu những người đi trước có liên quan đến đề tài như thế nào? Đã giải quyết như thế nào? Liên quan đến đâu?
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:
Là phương pháp kết hợp lý luận với thực tiễn tại trường, đem lý luận phântích kinh nghiệm của thực tiễn rồi từ những phân tích đó rút ra kết luận, những bài học thành công và thất bại, những phát hiện mới và phát triển hoàn thiện
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Kiến thức lịch sử ở Tiểu học không được trình bày theo một hệ thống chặtchẽ mà chỉ chọn ra những sự kiện, hiện tượng nhân vật lịch sử tiêu biểu cho mộtgiai đoạn lịch sử nhất định đưa vào chương trình phân môn lịch sử
Tuy vậy, những kiến thức trong phân môn lịch sử vẫn đảm bảo tính hệthống và tính logic của lịch sử ở mức độ thích hợp nhất định
Phân môn lịch sử ở lớp 4 cũng không nằm ngoài cơ sở trên gồm 35 tiếtvới các dạng bài học cơ bản sau:
- Dạng bài về cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, tình hình kinh tế - văn hoá
- xã hội Ví dụ bài: Nước Văn Lang (bài 1), Nước Âu Lạc (bài 2), Nhà Hậu Lê
và việc tổ chức, quản lí đất nước (bài 17), Nhà Nguyễn thành lập (bài 27)
- Dạng bài về khởi nghĩa, kháng chiến, chiến tranh Ví dụ bài: Khởi nghĩaHai Bà Trưng (bài 4), Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô quyền lãnh đạo (bài 5),Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ nhất (bài 8), Cuộc khángchiến chống quân Tống xâm lược lần thứ hai (bài 11), Cuộc kháng chiến chốngquân xâm lược Mông – Nguyên (bài 14), Trịnh - Nguyễn phân tranh (bài 21)…
- Dạng bài về nhân vật lịch sử Ví dụ bài: Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứquân (bài 7)
- Dạng bài về kiến trúc, nghệ thuật Ví dụ bài: Chùa thời Lí (bài 10), Kinhthành Huế (bài 28 )
- Dạng bài tổng kết ôn tập
Trang 52.2 Thực trạng dạy và học Lịch sử ở trường Tiểu học.
Với nội dung kiến thức như trên là vừa tầm với học sinh ở lứa tuổi lớp 4.Tuy nhiên, thực tế cho thấy học sinh học phân môn lịch sử thường tiếp thu mộtcách thụ động do đa số giáo viên chỉ dùng một phương pháp đã cũ là thuyếttrình cốt sao cho học sinh chỉ cần nhớ tên nhân vật và sự kiện lịch sử là đủ.Chính vì vậy, học sinh không hứng thú trong các giờ lịch sử và đặc biệt khônghình dung được sinh động về các sự kiện lịch sử đã diễn ra cách các em rất xa.Thậm chí hiện vật tồn tại ngay trước mắt các em: Đi qua gò Đống Đa, các emhỏi nhau: Tại sao lại đặt tượng Quang Trung ở đây nhỉ? Đến Văn Miếu, các emcũng chẳng hiểu Văn Miếu có từ bao giờ? Để làm gì? Điều này dễ tạo cho các
em có thói quen ỷ lại, thụ động, dễ quên và trì trệ trong tư duy Trong nhiều năm
qua, do những nguyên nhân khách quan (khó khăn về kinh tế, xã hội) và chủquan (nhận thức, quan niệm không đúng), chất lượng học tập lịch sử ngày cànggiảm sút, đến mức báo động Những năm gần đây, nhiều báo, tạp chí ở trungương và địa phương đã lên tiếng về tình trạng giảm sút chất lượng một cáchnghiêm trọng về môn lịch sử Nhiều thanh niên không biết Hùng Vương là ai,nói sai về Trần Quốc Toản, cho rằng Lí thường Kiệt là một trong 108 anh hùngLương Sơn Bạc… Nhiều học sinh, sinh viên, thanh thiếu niên không biết về cácnhân vật, sự kiện lịch sử đặt tên cho các đường phố, mà họ đang sống hay rấtquen thuộc
Chính vì vậy ngay từ đầu năm học 2021 - 2022 sau khi nhận lớp tôi đãkhảo sát học sinh và kết quả thu được như sau:
Tổng số học sinh Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành
Trên đây là một số cơ sở lí luận và tình hình thực tế dạy học môn lịch sửlớp 4 mà tôi đã gặp phải Tất nhiên còn nhiều tồn tại ở giáo viên và học sinh.Vậy ứng dụng Công nghệ thông tin vào dạy kiến thức môn Lịch sử như thế nào
để phát huy được tính tích cực của học sinh là một điều mà tôi và các đồngnghiệp rất quan tâm
2.3 Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học lịch sử lớp 4.
2.3.1 Bản thân giáo viên:
Người giáo viên phải có tư tưởng, tình cảm đúng đắn, lành mạnh, trongsáng, có tấm lòng nhiệt thành đối với nghề nghiệp, có thế giới quan khoa học vànhân sinh quan tiến bộ để góp phần hình thành thế hệ trẻ theo mục tiêu đào tạocủa Đảng Người giáo viên phải không ngừng nâng cao sự hiẻu biết kiến thức,
mở rộng sự hiểu biết kiến thức chung có liên quan với bài giảng, có phươngpháp giảng dạy tốt, không ngừng hoàn thiện, cải tiến phương pháp giảng dạy vànghiệp vụ
Ở bậc Tiểu học, người giáo viên đứng lớp là ông thầy dạy toàn cấp từ lớp1-lớp 5, dạy toàn diện các môn học từ Toán, Tiếng việt…Lịch sử Kiến thứckhông phải là khó, cái khó là nghiệp vụ, phương pháp, kĩ năng phải rất linh hoạt,uyển chuyển Người thầy phải có sức sống, phải có cái hồn- lòng nhân ái yêuthương học sinh như thương yêu con đẻ của mình Và muốn dạy tốt lịch sử thì
Trang 6bản thân giáo viên phải luôn trau dồi kiến thức lịch sử của mình, yêu thích dạylịch sử và truyền lòng ham mê tìm hiểu lịch sử tới học sinh.
2.3.2 Nắm vững các yêu cầu cơ bản của việc dạy học lịch sử:
a Bảo đảm tính cụ thể của lịch sử.
Yêu cầu này xuất phát từ đặc trưng của khoa học lịch sử Lịch sử là nhữngviệc rất cụ thể đã diễn ra trong quá khứ Đó là kết quả hoạt động của con ngườitheo đuổi những mục đích nhất định, trong không gian và thời gian xác định,trong những điều kiện cụ thể Vì thế, đối với phân môn Lịch sử, việc tạo ra ởhọc sinh những hình ảnh chân thực cụ thể và sinh động về các sự kiện, hiệntượng lịch sử, việc khôi phục lại chân dung của các nhân vật lịch sử, những hoạtđộng của họ trong những điều kiện lịch sử cụ thể… là nhiệm vụ hàng đầu
b Tăng cường tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh.
Yêu cầu này xuất phát từ quan điểm cơ bản của tâm lí học sư phạm: nhâncách của học sinh chỉ được phát triển thông qua chính hoạt động của học sinh.Trong dạy học, hoạt động chủ đạo là hoạt động nhận thức Muốn phát triển nhâncách của học sinh trong dạy học, cần phải tổ chức hoạt động nhận thức củachính bản thân họ Không thể có được kết quả dạy học tốt nếu việc dạy học luôn
luôn được tiến hành theo lối truyền đạt kiến thức có sẵn, theo phương thức “thầy
đọc, trò ghi” Vì vậy trong dạy học lịch sử, cần chú ý dành đủ thời gian cho trao
đổi, thảo luận các vấn đề, tổ chức công tác tự lập của học sinh Cần thúc đẩyhoạt động trí tuệ, kích thích hoạt động lĩnh hội và phát triển tư duy của học sinhbằng định hướng mục đích, đặt nhiệm vụ nhận thức rõ ràng thông qua các câuhỏi Trong tương lai, tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh vẫn là mộttrong những phương hướng cơ bản của dạy học lịch sử
c Xác định kiến thức cơ bản.
Hai yêu cầu trên sẽ không thực hiện tốt nếu các tài liệu học tập đượctruyền thụ đồng đều, nếu giáo viên không xác định được kiến thức cơ bản đểgiáo viên và học sinh tập trung thời gian và trí tuệ vào đó
2.3.3 Lựa chọn phương pháp dạy học.
Phương pháp dạy học lịch sử là con đường, cách thức hoạt động của thầy
và trò trong quá trình thống nhất việc giảng dạy và học tập (hoạt động nhậnthức) nhằm truyền thụ và tiếp thu kiến thức lịch sử (về sự kiện, lí thuyết và thựchành) Trong quá trình này, giáo viên là người tổ chức, lãnh đạo, hướng dẫn quátrình học tập và học sinh giữ vai trò chủ thể, trung tâm
Để phát huy tính tích cực của học sinh trong phân môn lịch sử lớp 4 thìviệc lựa chọn phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học, hình thức
tổ chức dạy học là rất quan trọng Giáo viên phải lựa chọn phương pháp sao chophù hợp với từng bài, với từng đối tượng học sinh, sao cho học sinh phải tựkhám phá ra kiến thức (dưới dự hướng dẫn của giáo viên) vì hoạt động của trò
là quá trình tự giác, tích cực, tự vận động, nhận thức và phát triển Một phươngpháp dạy học hay nhất cũng trở nên dở nếu nó cứ được dùng lặp đi lặp lại quámức cần thiết, nó sẽ làm thui chột năng lực tư duy của học sinh (và dĩ nhiên cảnăng lực sáng tạo của giáo viên)
Do đó giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theotừng loại bài:
Trang 7- Với loại bài dạy về nhân vật lịch sử: Giáo viên yêu cầu học sinh sưu tầm
tranh ảnh hoặc tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử đó Kếthợp với đọc sách giáo khoa trước ở nhà để nắm được nội dung của bài mới vềcuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử trước khi đến lớp
Trước khi nhắc đến nhân vật lịch sử nào đó, giáo viên cần cung cấp đểhọc sinh biết được những nét sơ lược về bối cảnh lịch sử (không gian, thời gian)
mà nhân vật hoạt động
Học sinh tự trình bày cơ sở hiểu biết đã có của mình về nhân vật lịch sử đó.Những bài học lịch sử trong đó các nhân vật có những lời đối thoại đắt giá thểhiện phẩm chất cao quí của nhân vật, học sinh có thể tự đóng vai để diễn lại
- Với loại bài dạy về sự kiện lịch sử: Việc sưu tầm tranh ảnh tư liệu là rất
quan trọng để các em dễ hình dung, dễ nhớ, nhớ lâu các sự kiện đó Chính vìvậy học sinh phải sưu tầm tranh ảnh từ ở nhà, đọc trước sách giáo khoa kết hợpvới những tư liệu sưu tầm được hoặc do giáo viên cung cấp để nắm vững đượcnội dung bài
Mỗi dạng bài đều có những phương pháp dạy học đặc trưng riêng Điềunày xuất phát từ nội dung kiến thức và hình thức trình bày Do đó giáo viên phảibiết lựa chọn các phương pháp dạy học cho phù hợp với nội dung của bài dạy.Chẳng hạn:
+ Đối với dạng bài về cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, tình hình kinh tế
văn hoá- xã hội: Giáo viên nên sắp xếp từng mảng kiến thức thành những vấn đề
rồi tổ chức cho học sinh tự tìm hiểu, tự phát hiện vấn đề thông qua phương phápvấn đáp- tìm tòi, thảo luận nhóm Với dạng bài này, cần áp dụng tối đa phươngpháp sử dụng đồ dùng dạy học Mặt khác, việc miêu tả, giải thích, phân tích củagiáo viên đóng vai trò chủ yếu
+ Đối với dạng bài về khởi nghĩa, chiến tranh: Phương pháp chủ đạo là kể
chuyện, miêu tả, tường thuật kết hợp với đồ dùng trực quan để tái hiện diễn biếncủa cuộc khởi nghĩa hay trận đánh,
+ Đối với dạng bài về nhân vật lịch sử thì kể chuyện lại là phương pháp
chủ đạo Giáo viên vừa là người dẫn chuyện, kể chuyện lại vừa là người dẫn dắt,gợi ý giúp học sinh nắm vững cốt truyện (nội dung bài học)
+ Đối với dạng bài về kiến trúc, nghệ thuật: Bên cạnh việc sử dụng
phương pháp quan sát, vấn đáp- tìm tòi thì miêu tả, phân tích là hết sức quantrọng
+ Đối với dạng bài tổng kết, ôn tập: Tuỳ từng phần nội dung cụ thể trong
bài mà giáo viên lựa chọn phương pháp cho phù hợp Thông thường bài này là
sự tổng hợp của nhiều phương pháp
+ Đối với những bài hoặc những đoạn có nhiều lời thoại, hoặc có thể xâydựng thành một kịch bản, giáo viên nên sử dụng phương pháp đóng vai
2.3.4 Hiệu quả của việc sử dụng CNTT trong dạy học.
Do đối tượng học tập của bộ môn Lịch sử thuộc về quá khứ, cho nên thờigian càng lùi xa thì việc nhận thức bản chất của sự kiện và hiểu sâu về sự kiệnlịch sử càng khó Thêm vào đó, học sinh không thể trực tiếp quan sát (“trựcquan sinh động”) đối tượng nghiên cứu như các môn khoa học tự nhiên Giáoviên cũng không thể tiến hành các thí nghiệm làm sống lại, xây dựng lại các
Trang 8nhân vật lịch sử như đã từng tồn tại trong qúa khứ Vì vậy, giáo viên đóng vaitrò vô cùng quan trọng trong việc giúp học sinh khôi phục lại “bức tranh qúakhứ”, lĩnh hội tri thức lịch sử và hiểu chúng, vận dụng những kiến thức đã họcđược vào thực tiễn.
Với đặc trưng trên của bộ môn, việc dạy học lịch sử với sự hỗ trợ củaCông nghệ thông tin tỏ ra khá hiệu quả và khả thi Nhờ sự hỗ trợ của Công nghệthông tin với các công cụ và phương tiện (multimedia) bao gồm văn bản, hìnhảnh, phim diễn hoạt, âm thanh, người giáo viên có thể thực hiện giáo án điện tửvới đầy đủ các kênh chữ, kênh hình, âm thanh, qua đó, học sinh không chỉ đượcrèn luyện các khả năng đọc, nghe, viết nói mà còn quan sát và cảm nhận đượccác sự kiện Như vậy, bài giảng điện tử đem lại hiệu qủa đặc biệt trong việc giúphọc sinh hình thành biểu tượng lịch sử thông qua trực quan sinh động, nắm bắt
và hình dung được các sụ kiện lịch sử đã diễn ra trong quá khứ
2.3.5 Ý nghĩa của việc sử dụng CNTT trong dạy học.
Việc giảng dạy bằng bài giảng điện tử có những ưu điểm của nó
Đối với giáo viên, tuy phải đầu tư khá nhiều thời gian và công sức đểchuẩn bị một giáo án điện tử nhưng việc dạy học lịch sử bằng giáo án điện tửgiúp giáo viên hạn chế bớt phần thuyết giảng, có thời gian thảo luận và tăngcường kiểm soát đối với học sinh Giáo án đện tử giúp đa dạng hoá việc cungcấp kiến thức cho học sinh thông qua các công cụ trình diễn, người giáo viên cóthể cung cấp cho học sinh một khối lượng hình ảnh, phim tài liệu lịch sử… liênquan đến nội dung bài học lịch sử mà học sinh được học, như vậy mà giờ họctrở nên sôi nổi và sinh động hơn
Đối với học sinh, việc học tập lịch sử thông qua bài giảng điện tử tạonhiều hứng thú cho các em trong học tập, các em được tiếp cận, nhận thức các
sự kiện lịch sử và bài học lịch sử sống động hơn, gần với quá khứ hơn So vớinhững bài giảng thông thường, học sinh phải mường tượng trong đầu những sựkiện, nhân vật mà thầy cô thuyết giảng thì với việc học trên bài giảng điện tửhọc sinh đã được trực quan sinh động với những sự kiện, nhân vật lịch sử mộtcách cụ thể giúp kích thích quá trình tư duy của học sinh, từ đó, nội dung kiếnthức lịch sử học sinh thu thập đủ hơn và in sâu hơn vào trong trí nhớ của các
Đồ dùng dạy học không chỉ là mô hình, tranh ảnh, vật thật, mà có thể là nhữngtrang phiếu học tập, được sử dụng dưới nhiều hình thức như: Trao đổi nhóm,hoặc mỗi học sinh một phiếu trong các giờ học: Kiểm tra, ôn tập… là phươngtiện chuyển tải thông tin và nó còn là nội dung của quá trình truyền thụ tri thứcgiáo dục tư cách, rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh Nó điều khiển mọihoạt động nhận thức của học sinh từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng
Trang 9Nó tác động to lớn trong việc phát huy trí sáng tạo, kích thích hứng thú trongviệc dạy và học của thầy và trò Đặc biệt sử dụng đồ dùng dạy học hợp lí baogiờ cũng cho những kết quả đúng về tính khoa học sư phạm và tính mĩ thuật.Bên cạnh đó, việc sử dụng bài giảng điện tử trong các tiết học cũng chính là mộtcông cụ hữu hiệu, không chỉ giúp cho giờ học sinh động hơn, các em tiếp thukiến thức một cách chủ động hơn mà nó còn tạo hứng thú cho cả thầy và tròtrong buổi học nhờ có sự truyền đạt và tiếp nhận bài giảng thông qua những hìnhthức phong phú, đa dạng như hình ảnh, âm thanh giúp cho học sinh tiếp thu kiếnthức một cách dễ dàng
Như trên đã trình bày, một trong những phương pháp dạy học không thểthiếu được khi dạy phân môn lịch sử là phương pháp trực quan Những phươngtiện trực quan được sử dụng nhiều để dạy môn lịch sử là:
Ví dụ: Bài “Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược làn thứ hai”
Trong hoạt động 2: Trận chiến trên sông Như Nguyệt, giáo viên phải sửdụng lược đồ phòng tuyến sông Như Nguyệt Giáo viên cần nắm rõ hai nội dungchính thể hiện trên lược đồ:
- Cách bố trí phòng tuyến của quân ta và quân Tống trên hai bờ sông NhưNguyệt;
- Diễn tả trận chiến đấu quyết liệt giữa quân ta và quân Tống
Phòng tuyến sông Như Nguyệt được xây dựng trên bờ sông Như Nguyệt(đoạn sông Cầu chảy qua huyện Yên Phong- Bắc Ninh) Phòng tuyến này cótầm quan trọng ở chỗ nó chặn mọi con đường từ Bắc về Thăng Long Phòngtuyến dài gần 100 km, được đắp cao, có rào giậu che chắn, chạy dài từ sườnĐông Bắc dãy Tam Đảo đến sườn Tây Nam dãy Nham Biền (Yên Dũng- BắcGiang) Dưới sông có thuỷ quân, trên thành có quân tuần tiễu Đại quân của Líthường Kiệt gồm hai bộ phận: Quân bộ đóng ở vùng Thiên Đức (Giữa Bắc Ninh
và Thăng Long) do Lí Thường Kiệt chỉ huy (kí hiệu bằng hình vòng cung có 3mũi tên); quân thuỷ có trên 400 chiến thuyền đóng tại vùng Vạn Xuân (Phả Lạingày nay) Cả hai bộ phận đều có thể sẵn sàng cơ động và đánh địch ở cáchướng Về phía quân địch, chúng cũng dàn quân dài mấy cây số trên bờ Bắcsông Như Nguyệt Cánh phải tập trung ở bến Như Nguyệt, cánh trái đóng ở ThịCầu
Trang 10Trước khi tường thuật diễn biến trận chiến đấu quyết liệt trên phòng tuyếnsông Như Nguyệt, giáo viên nên mô tả vị trí, cách bố trí lực lượng của quân ta
và quân Tống trên sông Như Nguyệt để học sinh nắm vững
Về diễn biến trận chiến đấu, dựa vào lược đồ, giáo viên có thế tườngthuật: “Đầu năm 1077, quân Tống tiến xuông bờ Bắc sông Như Nguyệt Chờmãi không thấy quân thuỷ tiến vào phối hợp cùng vượt sông, Quách Quỳ liềumạng cho quân đóng bè tổ chức vượt sông song bị quân ta đánh trả mãnh liệt,phải lui về bờ Bắc Thời gian nhanh chóng trôi đi, quân địc ngày càng mệt mỏi,
ốm đau, bệnh tật, tinh thần thêm rệu rã…Chính lúc đó, quan ta do Lí ThườngKiệt chỉ huy đã vượt sông phản công Khiếp đảm trước cuộc phản công bất ngờcủa quân ta, quân giặc không còn hồn vía nào chống cự, vội vã vứt bỏ gươmgiáo tìm đường tháo chạy.”
Giáo viên cần đối chiếu với những phương tiện mà nhà trường đã trang bị
để giáo viên và học sinh chủ động trong bài dạy, cùng phối kết hợp với phụhuynh học sinh trong việc sưu tầm, đóng góp cho nhà trường Chủ động đề nghịvới Ban giám hiệu cho học sinh khối lớp 4 được đi tham quan di tích lịch sửhoặc bảo tàng lịch sử hoặc yêu cầu phụ huynh học sinh tạo điều kiện tự đưa con
em mình đi tham quan những nơi đó
Bên cạnh đó, giáo viên dạy các tiết Lịch sử không chỉ nắm chắc sáchgiáo khoa để truyền thụ lại cho học sinh mà phải có tầm hiểu biết sâu rộng hơnthế về kiến thức cũng như phương pháp để có thể cập nhật tri thức của mình,gắn nội dung sách giáo khoa với thời sự của sử học và cuộc sống sôi động củađất nước và thế giới, từ đó áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực, tạo ra mộtphong cách giảng dạy sinh động, hấp dẫn đối với lớp trẻ
Trong bài giảng, sự kiện lịch sử không chỉ là những con số cùng ngàytháng, những cái gạch đầu dòng với dằng dặc chữ Mà thể hiện sự kiện lịch sử làmột số các hình ảnh, những khúc phim (khúc phim về các đồ đá giúp các em dễdàng hình dung cuộc sống của người Việt cổ; khúc phim về Huế, giúp các em dễhiểu và dễ nhớ kiến thức cần biết sơ lược về quá trình xây dựng; sự đồ sộ, vẻđẹp của kinh thành và lăng tẩm ở Huế; tự hào vì Huế được công nhận là di sảnvăn hóa thế giới