(SKKN 2022) một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp 1, trường tiểu học minh khai 1, TP thanh hóa

Ngoài việc tổ chức, hướng dẫn các hoạt động học tập của học sinh, giáo viên chủ nhiệm lớp còn phải thường xuyên theo dõi các hoạt động trong giờ chơi, trong các buổi sinh hoạt, giao lưu

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO TP THANH HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP 1 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC MINH

KHAI 1, THÀNH PHỐ THANH HÓA.

Người thực hiện: Bùi Thị Thái

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường tiểu học Minh Khai 1 SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Chủ nhiệm

THANH HÓA, NĂM 2022

MỤC LỤC

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh

2.3 Các giải pháp, biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 14

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Giáo viên chủ nhiệm ở bậc Tiểu học có một vị trí vô cùng quan trọng trong việc hình thành cho học sinh những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng sống cơ bản

để học sinh tiếp tục học lên trung học cơ sở

Ngoài việc tổ chức, hướng dẫn các hoạt động học tập của học sinh, giáo viên chủ nhiệm lớp còn phải thường xuyên theo dõi các hoạt động trong giờ chơi, trong các buổi sinh hoạt, giao lưu tập thể,…và cả hoạt động học tập ở nhà của học sinh

Mặt khác, tuy giáo viên chủ nhiệm lớp ở Tiểu học dạy được tất cả các lớp (từ lớp 1 đến lớp 5) nhưng trong thực tế, không phải giáo viên nào cũng theo học sinh của mình từ lớp này lên lớp khác Vì vậy, mỗi năm lên lớp, các em lại được học với một thầy cô khác nhau Do đó, công tác chủ nhiệm lớp phải được thực hiện đồng bộ từ lớp 1 đến lớp 5 Nề nếp lớp học, phương pháp học tập, đạo đức, nhân cách và các kĩ năng sống của học sinh phải được giáo viên chủ nhiệm chú ý xây dựng, rèn giũa ngay từ lớp 1 và phải được duy trì, phát huy thường xuyên suốt ở các lớp trên

Bản thân tôi liên tục được nhà trường phân công làm công tác chủ nhiệm lớp 1 Tôi nhận thấy các em học sinh lớp 1 chuyển từ hoạt động vui chơi là chính sang hoạt động học tập, sẽ gò bó hơn về thời gian, bị ràng buộc chặt chẽ bởi các nội quy, quy định của lớp học; đặc biệt các em hoàn toàn lạ lẫm với trường lớp, bạn bè và thầy cô giáo Lần đầu tiên cắp sách đến trường với bao bỡ ngỡ, chắc chắn rằng cả cha mẹ, thầy cô cũng như chính bản thân các em đều rất mong mình học được nhiều, biết được nhiều Hơn ai hết, người Giáo viên chủ nhiệm phải làm sao cho học sinh lớp 1 được làm quen, yêu thích học tập và hăng hái tham gia các hoạt động tập thể; làm cho các em cảm thấy trường học là ngôi nhà thứ hai của mình và mỗi ngày đến trường của các em thực sự là một ngày vui Sau nhiều năm làm công tác chủ nhiệm lớp 1, tôi luôn trăn trở, suy nghĩ có các biện pháp để để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, phải làm thế nào

để công tác chủ nhiệm lớp 1 đạt được hiệu quả tốt nhất Đó cũng là lí do tôi

chọn để viết sáng kiến kinh nghiệm với đề tài : “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp 1 ở trường Tiểu học Minh Khai 1, thành phố Thanh Hóa"

1.2 Mục đích nghiên cứu

Qua tìm hiểu thực trạng công tác chủ nhiệm lớp 1, đề tài đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp 1 ở trường Tiểu học Minh Khai 1, thành phố Thanh Hóa trong giai đoạn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới hiện nay

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Các hoạt động liên quan đến công tác chủ nhiệm lớp

- Một số giải pháp để làm tốt công tác chủ nhiệm lớp 1, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài, tôi đã sử dụng một số phương pháp cơ bản sau:

- Phương pháp đọc tài liệu

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Giáo dục luôn được Đảng và nhà nước xem là quốc sách hàng đầu, vì đây

là động lực thúc đẩy nó góp phần làm cho nền kinh tế đất nước phát triển không ngừng về mọi mặt Đặc biệt những năm gần đây ngành giáo dục luôn được đổi mới về mục tiêu, nội dung và phương pháp cũng như hình thức tổ chức dạy học tích cực góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

Giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách, phát triển tư duy và nhận thức của học sinh là mục tiêu và là nhiệm vụ hàng đầu của trường phổ thông Giáo dục đạo đức phải làm ngay từ nhỏ, càng sớm càng tốt, nhưng phải phù hợp với trẻ Bởi lẽ, tuổi thơ trong trắng dễ hấp thụ cái mới, thích chinh phục những cái

lạ Những điều răn dạy ban đầu đến với trẻ bao giờ cũng in dấu ấn sâu đậm nhất Trong tâm trí trẻ nếu không có giáo dục sớm, trẻ cũng tiếp thu một cái gì đó ngoài dự kiến của chúng ta Những cái đó nếu là điều sai trái, việc giáo dục lại

sẽ là khó khăn gấp bội

Trẻ em đến trường là thời điểm đánh dấu một bước ngoặt lớn trong cuộc sống và đánh dấu sự phát triển tâm lí của các em So với tuổi mẫu giáo, nội dung

và tính chất hoạt động cũng như mối quan hệ giao tiếp, quan hệ xã hội của học sinh Tiểu học đã có những thay đổi cơ bản Học tập trở thành hoạt động chủ đạo Trong việc nhận thức thế giới, trẻ em lứa tuổi học sinh Tiểu học chuyển dần

từ tính cụ thể trực quan khi tư duy và tưởng tượng sang tính trừu tượng và khái

quát Đặc biệt ở lớp 1, hoạt động phân tích tổng hợp về hình thức cũng như nội dung còn mang nhiều nét tính tư duy của trẻ mẫu giáo

Đối với học sinh lớp 1 đây là giai đoạn phát triển mới của tư duy Nó thường được gọi là giai đoạn thao tác cụ thể của tư duy hay còn gọi là giai đoạn tư duy

cụ thể Vì trong một chừng mực nào đó, hành động trên các đồ vật, sự kiện bên ngoài còn là chỗ dựa hay điểm xuất phát cho các hành động trong óc Các thao tác tư duy đã liên kết với nhau thành tổng thể nhưng sự liên kết đó còn từng phần mà chưa hoàn toàn tổng quát, Mặc dù vậy, bước đầu chúng đã gắn bó với nhau bằng tính thuận nghịch Khả năng biến đổi thuận nghịch này làm nảy sinh khả năng nhận thức về cái bất biến và hình thành khái niệm bảo toàn Nhận thức được cái bất biến và cái bảo toàn tư duy có một bước phát triển rất quan trọng là phân biệt được phương diện định tính và định lượng Như vậy, ở lứa tuổi này, nhận thức đã có nhiều tiến bộ so với lứa tuổi trước nhưng còn hạn chế Những tiến bộ này biểu hiện sự hoàn chỉnh dần của tư duy cụ thể Khắc phục dần những hạn chế và chuẩn bị cho sự phát triển tư duy lên một bước cao hơn: tư duy chính thức ở lứa tuổi lớn hơn

Học sinh lớp 1 còn rất non nớt, các em sống trong những gia đình có hoàn cảnh khác nhau, nếp sống khác nhau nên nhận thức và nếp sống cũng khác nhau Đặc biệt tư duy trẻ lớp 1 cũng rất cụ thể cảm tính Các em rất ham hiểu biết, thích bắt chước, hiếu động chưa biết tập chung lâu sự chú ý vào một cái gì đó Năm đầu tiên của đời học sinh, trẻ rất bỡ ngỡ với việc chuyển hoạt động chủ đạo

từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập, đặc biệt rất dễ xúc động với các yêu cầu và quy tắc của trường học

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Năm học 2021 - 2022, lớp 1A3 do tôi chủ nhiệm có 44 học sinh

Phần lớn các em cùng độ tuổi đã qua lớp mẫu giáo 5 tuổi nên đa số đã nhận được mặt chữ cái và chữ số Song bên cạnh đó vẫn còn một số em tiếp thu chậm Các em còn quá nhỏ, mải chơi, nhiều em rất hiếu động chưa ý thức được việc học tập của mình nên lớp học chưa có nề nếp

Đối với giáo viên chủ nhiệm: Tôi nhận thấy có một số đồng chí chưa tìm hiểu và khám phá được điểm mạnh và điểm yếu, điểm còn hạn chế của từng học sinh trong lớp Đặc biệt là chưa tìm được giải pháp để phát huy hết khả năng sáng tạo và phát triển tư duy cho trẻ, chưa tìm được giải pháp khắc phục những nhược điểm về ý thức và nhận thức của trẻ

Đối với học sinh: Khả năng giao tiếp giữa học sinh với giáo viên, giữa học sinh với học sinh còn nhiều hạn chế, chỉ có một số học sinh khá giỏi mạnh dạn tham gia còn học sinh nhút nhát thì thu mình ngại tham gia Học sinh chưa mạnh dạn tự tin trong việc phân tích, xử lý tình huống Do khả năng đánh giá hành vi của bản thân và xung quanh còn thiên về cảm tính Xuất phát từ khó khăn trên mà tôi đã có những giải pháp sau để tháo gỡ khó khăn đó làm cho công tác chủ nhiệm được dễ dàng hơn

Trước khi áp dụng sáng kiến, tôi đã tổng hợp mức độ đạt được của học sinh về các môn học và hoạt động giáo dục, năng lực, phẩm chất Kết quả như sau:

T ổ n

g s ố

h ọ c

s i n h

C á c m ô n h ọ c v à H Đ G D N ă n g l ự c P h ẩ m c h ấ t

H o à n

t h à n h

t ố t

H o à n

t h à n h

C h ư a

h o à n

t h à n h

T ố t Đ ạ t C ầ n c ố

g ắ n g T ố t Đ ạ t

C ầ n

c ố

g ắ n g

4 4

Qua bảng tổng hợp trên, tôi nhận thấy số học sinh hoàn thành chưa hoàn thành các môn học chiếm tỉ lệ cao ( 11.8%) Tỉ lệ học sinh đạt năng lực “ tốt” còn thấp ( 47.6%) Tỉ học sinh được xếp loại “ tốt” về phẩm chất thấp ( 53.3%) Kết quả này cho thấy hiệu quả công tác chủ nhiệm chưa cao

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Giải pháp 1: Tìm hiểu nắm vững tình hình học sinh lớp chủ

nhiệm

Người giáo viên chủ nhiệm muốn nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục của lớp mình thì phải có những biện pháp cụ thể, phù hợp với lứa tuổi, đặc

điểm tâm sinh lý, nhân cách của từng học sinh trong lớp Do đó, khi nhận lớp, công việc đầu tiên của giáo viên chủ nhiệm là cố gắng nhớ tên tất cả học sinh sau đó tiến hành tìm hiểu nắm vững tình hình học sinh Nghiên cứu hồ sơ học sinh để biết hoàn cảnh gia đình, nghề nghiệp của bố mẹ

Trao đổi với học sinh để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, xu hướng, sở thích thái độ trong quan hệ tập thể lớp

Trao đổi với các giáo viên khác trong năm học về tình hình chung của lớp cũng như tình hình học tập và rèn luyện của từng học sinh

Trao đổi với các tổ chức đoàn thể khác như với Tổng phụ trách Đội, Ban đại diện cha mẹ học sinh

Tham gia hoạt động cùng học sinh để tìm hiểu rõ hơn về tinh thần tập thể,

ý thức hợp tác trong công việc chung của những cá nhân học sinh Trao đổi với cha mẹ học sinh để có thêm thông tin về học sinh

Ngay từ tuần đầu của năm học tôi đã tìm hiểu tỉ mỉ hoàn cảnh, cá tính của từng em Nắm chắc hoàn cảnh, cá tính của từng em thì mới biết được sở thích, nguyện vọng cá nhân của từng em, từ đó giúp cho việc giáo dục đạo đức, xây dựng nề nếp, giúp cho việc giảng dạy của giáo viên, học tập của học sinh đạt kết quả tốt Không chỉ dừng ở việc tìm hiểu học sinh qua xem sơ yếu lí lịch mà tôi còn đến thăm gia đình các em nghe ý kiến của cha mẹ các em Tôi còn thường xuyên gần gũi chuyện trò với học sinh Chính sự gần gũi của cô mà các em không còn cảm thấy sợ và ngần ngại mỗi khi nói chuyện

Giải pháp 2: Xây dựng cơ cấu tổ chức lớp khoa học

Việc lựa chọn một đội ngũ cán bộ lớp đủ uy tín và có năng lực điều khiển tập thể lớp là một công việc rất quan trọng Nếu đội ngũ cán bộ lớp vững mạnh thì mọi phong trào của lớp chắc chắn sẽ thực hiện tốt Tôi đã đưa ra tiêu chuẩn để tập thể lớp tự lựa chọn, bầu ra đội ngũ cán bộ lớp thông qua giới thiệu, biểu quyết (dưới sự định hướng của giáo viên) diễn ra công khai, đảm bảo tính dân chủ không áp đặt Số lượng đội ngũ cán bộ lớp thường có 1 lớp trưởng, 2 lớp phó và 4 tổ trưởng

Đầu năm học, tôi cho các em trải nghiệm từ việc làm lớp trưởng đến các tổ trưởng, đưa ra yêu cầu nếu học sinh nào làm tốt sẽ được lựa chọn làm cán sự lớp lâu dài Sau thời gian từ một tuần đến một tháng lại đổi nhiệm vụ một lần Sau mỗi lần đảo nhiệm vụ của các em ở các vị trí cán sự lớp khác nhau, giáo viên cùng cả lớp đánh giá việc thực hiện chức trách nhiệm vụ của từng em và rút kinh nghiệm Sau thời gian hai đến ba tháng, giáo viên có thể chọn những em có khả năng tốt nhất để làm đội ngũ cán sự lớp chính thức trong năm học

Sau khi đã lựa chọn xong, giáo viên cần tập hợp đội ngũ cán bộ lớp nói rõ mục đích, ý nghĩa của việc xây dựng tập thể vững mạnh, để từ đó các em thấy được trách nhiệm, vai trò của mình trong việc xây dựng tập thể lớp Cần giao nhiệm vụ cụ thể cho từng cán bộ lớp

Giải pháp 3: Xây dựng kế hoạch chủ nhiệm

Bất cứ một công việc gì muốn có hiệu quả thì phải có kế hoạch cụ thể, khoa học Với công tác chủ nhiệm, kế hoạch chủ nhiệm càng cụ thể, khoa học thì khả năng thực hiện càng cao Để có một kế hoạch hợp lý khả thi, khoa học khi xây dựng kế hoạch chủ nhiệm, cần căn cứ vào những vấn đề sau:

Căn cứ vào mục tiêu cấp học và lớp học

Căn cứ vào nhiệm vụ từng năm học theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, chỉ thị năm học của Sở giáo dục và đào tạo, Phòng giáo dục và đào tạo Mục tiêu nhiệm vụ kế hoạch giáo dục của trường

Đặc điểm của học sinh lớp chủ nhiệm

Căn cứ vào khả năng, điều kiện tham gia của phụ huynh

Mục tiêu kế hoạch công tác của các tổ chức đoàn thể trong nhà trường Đặc điểm tình hình của địa phương

Dự báo của giáo viên chủ nhiệm về khả năng phát triển từng mặt của lớp

Từ việc tìm hiểu đối tượng học sinh, tôi sẽ xây dựng được kế hoạch chủ nhiệm phù hợp với lớp học Việc lập kế hoạch xây dựng đội ngũ học sinh đi đôi với nhau, giúp tôi có tầm nhìn xa, bao quát hơn trong công tác chủ nhiệm lớp

vì thế dựa trên sự tìm hiểu và nắm bắt đội ngũ học sinh, dựa vào kế hoạch nhà trường tôi lập kế hoạch năm, tháng, tuần cụ thể của lớp đồng thời có biện pháp khắc phục Tôi theo dõi thường xuyên và chặt chẽ có ghi chép, đánh giá mọi sự tiến bộ cũng như những tồn tại chưa khắc phục được của từng em để có hướng giải quyết khắc phục kịp thời (Việc theo dõi đánh giá này thể hiện qua từng ngày, từng tuần)

Dựa vào tình hình của lớp, kế hoạch và biện pháp thực hiện cho cả năm học, tôi xây dựng kỷ cương nề nếp cho học sinh Giao trách nhiệm cụ thể, rõ ràng tới từng học sinh, từng ban Tăng cường công tác tự quản của học sinh, giúp các em

có ý thức tự rèn luyện, tự học Có quy định về lề lối học tập, rèn luyện quy định giờ giấc, có sự theo dõi chặt chẽ tránh sự buông lỏng về kỷ cương nề nếp

Kế hoạch chủ nhiệm được xây dựng theo từng thời gian và từng mặt nội dung giáo dục Đầu tiên là kế hoạch năm, rồi tiếp tục cụ thể ra từng tháng, từng giai đoạn: Nửa đầu học kỳ một, nửa cuối học kỳ một, nửa đầu học kỳ hai, nửa cuối học kỳ hai Trong kế hoạch của từng tháng, từng giai đoạn cần đưa ra

những chỉ tiêu phấn đấu, và những biện pháp thực hiện cụ thể Cuối mỗi giai đoạn có đánh giá chi tiết những gì đã đạt được để phát huy, những gì còn tồn tại

để khắc phục Các nội dung trong kế hoạch chủ nhiệm phải nêu rõ được chỉ tiêu phấn đấu cụ thể từng mặt hoạt động của lớp như: Thực hiện các nề nếp học tập, rèn luyện, các phong trào phát động thi đua, các cuộc thi, các yêu cầu về vệ sinh, giữ gìn môi trường, trong tuần, tháng yêu cầu học sinh thực hiện Thông qua cách làm này, học sinh sẽ tự ý thức cùng phối hợp cùng với giáo viên thực hiện tốt kế hoạch đề ra

Giải pháp 4: Chăm sóc, động viên khích lệ học sinh

Sau khi đã tìm hiểu học sinh toàn diện, việc chăm sóc học sinh đã có cơ sở, tôi thường xuyên theo dõi để uốn nắn, động viên các em kịp thời Có học sinh khi đến lớp cổ áo chưa bẻ tôi ân cần bẻ cổ áo cho em

Có em khi mặc áo không để ý nên đóng cúc nọ vào khuyết kia tôi nhẹ nhàng giúp em cài lại cúc áo cho ngay ngắn Có em chân tay chưa cắt móng, tôi cắt giúp và nhắc nhở các em không nên để móng tay dài

Trong giờ ra chơi, tôi dành thời gian ngồi lại lớp hỏi chuyện cho các em thêm gần gũi Có những em tóc rối đầu bù, tôi chải lại giúp em

Vào những giờ ra chơi tôi dành mười phút đầu vui đùa cùng các em đọc báo cho các em nghe