(SKKN 2022) Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh

6 Giải pháp 2: Giúp học sinh hiểu yêu cầu về kĩ năng lập dàn ý và viết đoạn văn khi làm bài tập làm văn tả cảnh.. Giúp học sinh hiểu yêu cầu về kĩ năng lập dàn ý và viết đoạn văn khi làm

MỤC LỤC

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4 2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4 2.3 Những giải pháp thực hiện đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6

Giải pháp 1: Giáo viên phải nắm vững nội dung dạy học kiểu bài tả

cảnh ở lớp 5

6

Giải pháp 2: Giúp học sinh hiểu yêu cầu về kĩ năng lập dàn ý và

viết đoạn văn khi làm bài tập làm văn tả cảnh

6

Giải pháp 3: Giúp học sinh hiểu rõ về nhiệm vụ của giờ lập dàn ý và

viết đoạn văn tả cảnh

6

Giải pháp1 Giáo viên phải nắm vững nội dung dạy học kiểu bài tả

cảnh ở lớp 5

6

Giải pháp 2 Giúp học sinh hiểu yêu cầu về kĩ năng lập dàn ý và viết

đoạn văn khi làm bài tập làm văn tả cảnh

7

Giải pháp 3 Giúp học sinh hiểu rõ về nhiệm vụ của giờ lập dàn ý và

viết đoạn văn tả cảnh

7

A MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Dạy tốt phân môn Tập làm văn nói chung và kiểu bài văn miêu tả nói riêng

là vấn đề được nhiều giáo viên tiểu học quan tâm Chương trình thay sách tiểu học phát huy bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết trong môn Tiếng Việt Học sinh tiểu học ngay từ lớp 1, 2, 3 đã được tiếp xúc với nhiều dạng văn bản khác nhau,

có nội dung gần gũi trong cuộc sống và kĩ năng giao tiếp của các em với cộng đồng Đó là một ưu điểm không ai phủ nhận Tuy nhiên, chương trình mới chuyển tải sự thay đổi cả về nội dung và kỹ năng rèn luyện lẫn hình thức, biện pháp và quy trình lên lớp Là giáo viên, nhất là giáo viên dạy lớp 4, 5 không ai tránh khỏi những trăn trở, băn khoăn là làm thế nào giúp học sinh rèn luyện tốt

kỹ năng làm bài Tập làm văn, nhất là văn miêu tả

Ở tiểu học, văn miêu tả chiếm nhiều thời lượng trong các thể loại Tập làm văn Nhất là ở giai đoạn cuối cấp(ở lớp 5 văn miêu tả chiếm 65% thời lượng toàn

bộ chương trình tập làm văn) Văn miêu tả được chia thành các kiểu bài khác nhau căn cứ vào đối tượng miêu tả Các kiểu bài miêu tả ở lớp 5 bao gồm tả cảnh,

tả người và ôn tập tả đồ vật, tả con vật, tả cây cối

Kiểu bài “ Tả cảnh” được học sau khi học sinh học tả đồ vật, tả con vật, tả cây cối đã học ở lớp 4 Vì tả cảnh là một chủ đề khó so với các em Khi làm bài đòi hỏi các em phải biết quan sát, phải có sự tinh tế, biết chọn lọc để tả đối tượng một cách sinh động, gợi cảm, có tâm hồn và xúc cảm Từ đó sẽ là cơ sở để cung cấp vốn kiến thức và rèn kỹ năng làm văn cho học sinh

Phân môn Tập làm văn lớp 5 theo chương trình sách giáo khoa Tiếng Việt hiện hành đầu tiên là hướng dẫn học sinh lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh Việc thực hiện dạy theo nội dung sách giáo khoa Tiếng Việt tiểu học hiện nay giáo viên còn bỡ ngỡ, chưa có kinh nghiệm trong việc rèn luyện kỹ năng cho học sinh nên gặp không ít khó khăn, vướng mắc trong giờ lên lớp

Môn tập làm văn ở tiểu học có nhiệm vụ rất quan trọng là rèn kỹ năng nghe, nói, viết Nhưng học sinh còn lúng túng không biết lắng nghe gì? Nói gì? viết gì? Vì vậy dạy học cho học sinh biết quan sát tìm ý để hình thành thói quen chuẩn bị làm tốt là một yêu cầu quan trọng khi làm văn Muốn quan sát tốt, học sinh cần nắm được cách quan sát và những yêu cầu quan sát để làm văn Miêu tả

là “lấy nét vẽ hay câu văn để biểu hiện các chân tướng của sự vật ra” Văn miêu

tả giúp người đọc hình dung một cách cụ thể hình ảnh của sự vật thông qua những nhận xét tinh tế, những rung động sâu sắc thể hiện cảm xúc thẩm mỹ của người viết Văn miêu tả mang tính thông báo thẩm mỹ, chứa đựng tình cảm của người viết, sinh động và tạo ngôn ngữ miêu tả giàu hình ảnh

Ở lớp 5, các loại bài Tập làm văn đều gắn với các chủ điểm, văn miêu tả cũng nằm trong cấu trúc đó.Quá trình thực hiện các kỹ năng phân tích đề, quan sát, tìm ý, viết đoạn là những cơ hội để huy động vốn từ, phong phú hoá vốn từ, tích cực hoá vốn từ để vẽ lại được cảnh vật, đồng thời giúp trẻ hiểu biết được về

cuộc sống theo các chủ điểm đã học Việc phân tích đề, phân tích dàn bài, lập dàn

ý, chia đoạn văn miêu tả góp phần phát triển khả năng phân tích, tổng hợp, phân loại của học sinh Tư duy hình tượng của trẻ cũng được rèn luyện nhờ vận dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa khi miêu tả

Văn tả cảnh là một trong các loại văn miêu tả ở lớp 5 Học sinh được học văn miêu tả ngay từ tuần 1 thông qua hai loại hình bài học: loại bài hình thành kiến thức và loại bài luyện tập thực hành Gồm có các nội dung sau:

- Cấu tạo của bài văn tả cảnh

- Tập quan sát

- Lập dàn ý

- Xây dựng đoạn văn trong bài văn tả cảnh

- Viết bài văn tả cảnh

- Trả bài kiểm tra viết

Như vậy về việc rèn luyện kỹ năng làm văn cho học sinh, theo chương trình sách giáo khoa hiện nay thì ngoài việc rèn luyện kỹ năng viết văn bản… Còn chú ý đến kỹ năng quan sát, lập dàn ý và viết đoạn văn là cơ sở đầu tiên và quan trọng giúp học sinh viết bài đầy đủ, chính xác

Đối với cả giáo viên và học sinh đều chưa nhận thức được hết tầm quan trọng của giờ hướng dẫn học sinh quan sát, tìm ý, viết đoạn văn nên chất lượng giờ tập làm văn, lập dàn ý và giờ dạy tập làm văn viết đoạn văn tả cảnh còn hạn chế

Vì những lý do trên nên tôi chọn nghiên cứu “ Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh”

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Để đạt được mục đích nghiên cứu, tôi xác định mình phải giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu cơ sở lý luận của giờ Tập làm văn

- Tìm hiểu thực trạng của việc dạy phân môn Tập làm văn

- Tổ chức dạy thực nghiệm

- Một số giải pháp đề xuất để nâng cao chất lượng dạy học phân môn Tập làm văn

Việc dạy tập làm văn ở tiểu học góp phần rèn lyện cho học sinh năng lực sử dụng tiếng mẹ đẻ, tạo điều kiện cho các em giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày

và học tốt các môn học khác Nếu như ở các môn học và phân môn khác của Tiếng Việt cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức, rèn luyện các kỹ năng một cách linh hoạt, thực tế và có hệ thống hơn thì chính những văn bản nói, viết các em có được từ phân môn tập làm văn theo nghi thức lời nói, hoặc các đơn thư, các bài văn, các báo cáo, thuyết trình đã thể hiện những hiểu biết thực tế, những kỹ năng sử dụng tiếng Việt mà các em được học ở phân môn Tập làm văn

và các môn học khác

3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

- Học sinh lớp 5 trường Tiểu học Định Tân.

- Chương trình phân môn Tập làm văn lớp 5

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: Kết hợp lí thuyết với thực hành.

-Thu thập tài liệu, đọc sách và các tài liệu tham khảo

- Điều tra khảo sát thực tế

- Sử dụng các phương pháp khác: Phân tích ngôn ngữ, so sánh đối chiếu, thống kê và xử lý các số liệu thu được

B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA SKKN:

Tập làm văn là một phân môn mang tính tổng hợp và sáng tạo cao Tổng hợp các kiến thức, kĩ năng từ Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ và câu, để viết nên một bài Tập làm văn

Theo quan điểm tích hợp, các phân môn được tập hợp lại xung quanh trục chủ điểm và các bài đọc Nhiệm vụ cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng gắn

bó chặt chẽ với nhau Như vậy, muốn dạy- học có hiệu quả Tập làm văn miêu tả (tả cảnh, tả người) nhất thiết người giáo viên phải dạy tốt Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ và câu Vì trong các bài đọc, trong câu chuyện, trong các bài tập luyện từ- câu thường xuất hiện các đoạn văn, khổ thơ có nội dung miêu tả rất

rõ về cảnh vật, thiên nhiên, con người,

Bài Tập làm văn nếu không sáng tạo sẽ trở thành một bài văn khô cứng, góp nhặt của người khác, nội dung bài văn sẽ không hồn nhiên, trong sáng, mới mẻ như tâm hồn của các tác giả nhỏ tuổi

Chất lượng Tập làm văn là chất lượng của cảm thụ văn học, của các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng mẹ đẻ Cho nên, thầy và trò phải soạn giảng và học tập tích cực, nghiêm túc, hiệu quả, mới mong nâng cao một cách bền vững chất lượng môn Tiếng Việt ở lớp cuối cấp Tiểu học

Đối tượng của bài văn tả cảnh là những cảnh vật quen thuộc xung quanh các em: một cơn mưa, một ngày nắng đẹp, một đêm trăng, một dòng sông,…mỗi cảnh đều nằm trong một khoomh gian và thời gian, đó là cái nền cho cảnh vật được miêu tả Khi tả cảnh, các em có thể lồng với tả người, tả vật trong cảnh

để cho bài văn sinh động Điều quan trọng là tả cảnh phải làm cho người đọc thấy được những cảm xúc của người viết trước cảnh đó

2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SKKN :

a Thực trạng dạy của giáo viên

Để điều tra thực trạng dạy của giáo viên và thực trạng học của học sinh về văn

tả cảnh tôi đã tiến hành điều tra bằng việc dự giờ một tiết dạy của giáo viên Trịnh Thị Hường dạy lớp 5A Bài dạy: Tập làm văn tuần 3

Qua dự giờ, tôi thấy đồng chí Hường có những ưu điểm và nhược điểm sau:

- Về ưu điểm: Giáo viên có tác phong chững chạc, tự tin Sử dụng linh hoạt các hình thức tổ chức dạy học, phân bổ thời gian hợp lí

- Về nhược điểm:

+ Chưa phát huy được khả năng tư duy sáng tạo của học sinh

+ Giáo viên chỉ truyền đạt, giảng giải theo các tài liệu đã có sẵn trong sách giáo khoa và sách giáo viên

+ Giáo viên chỉ có một con đường duy nhất hình thành các hiểu biết về lý thuyết, các kỹ năng làm bài là qua phân tich các bài mẫu

+ Để đối phó với việc học sinh làm bài kém, để đảm bảo chất lượng khi kiểm tra nhiều giáo viên cho học sinh học thuộc một số bài văn mẫu để các em khi gặp đề bài tương tự cứ thế chép ra Vì thế đẫn đến tình trạng cả thầy và trò nhiều khi bị

lệ thuộc vào văn mẫu

+ Do áp lực về thời gian trong một tiết học, quy định của phân phối chương trình nên giáo viên không dám hoặc không thể dành thời gian rèn luyện các kĩ năng cơ bản và cần thiết cho học sinh

b Thực trạng học của học sinh:

Để tiến hành điều tra thực trạng học của học sinh qua nội dung “Luyện tập tả cảnh” tôi đã ra đề cho học sinh lớp 5A ( lớp do Hường chủ nhiệm) Trường Tiểu học Định Tân như sau:

Đề bài:

1 Từ những điều đã quan sát được về trường em, hãy lập dàn ý cho bài văn tả ngôi trường

2 Chọn viết một đoạn theo dàn ý trên

Sau khi chấm và sửa lỗi cho học sinh, tôi đã tổng hợp được kết quả như sau: + Số bài học sinh lập được dàn ý và viết được đoạn văn hay theo dàn ý đã lập: 3 bài

+ Số bài học sinh lập được dàn ý nhưng chưa viết được đoạn văn do chưa biết cách quan sát, cụ thể: 10 bài

+ Số bài học sinh chưa biết lập dàn ý và chưa biết viết đoạn văn: 15 bài Như vậy, tỷ lệ học sinh chưa lập được dàn ý và chưa viết được đoạn văn theo dàn ý đã lập còn khá cao

c Nguyên nhân của thực trạng

* Về học sinh:

- Một số HS không biết cách quan sát cảnh vật, không biết thể hiện cảm xúc của

mình trước vẻ đẹp của cảnh vật mình định tả Còn một số em biết quan sát đối tượng định tả nhưng còn quan sát đại khái, lướt qua nên không tìm được ý, ý nghèo nàn, đoạn văn không có sáng tạo

- Học sinh vay mượn ý của người khác, thường là của bài văn mẫu Nói cách khác học sinh thường học thuộc bài văn mẫu để chép vào bài của mình Với cách học ấy các em không cần quan sát, không có cảm xúc gì về đối tượng được tả

- Học sinh không biết ghi chép những gì mà mình quan sát được một cách rõ ràng, mạch lạc

- Học sinh thiếu sự tưởng tượng, ít cảm xúc về đối tượng miêu tả, vốn ngôn ngữ còn quá ít ỏi

- Miêu tả hời hợt, chung chung không có sắc thái riêng biệt nào của đối tượng được tả Vì thế bài làm ấy gán cho đối tượng miêu tả nào cùng loại cũng được b) Về giáo viên:

- Sự hướng dẫn của sách giáo khoa chưa cụ thể dễ hiểu

- Giáo viên chưa chuẩn bị chu đáo khi hướng dẫn học sinh làm bài tập, cụ thể là bệnh công thức, khuôn sáo, máy móc, thiếu tính chân thực

- Chính vì những khó khăn và hạn chế nêu trên nên chất lượng làm văn của học sinh lớp tôi chưa đạt kết quả như mong muốn

Đây cũng chính là một thực trạng khiến tôi luôn băn khoăn, trăn trở về việc làm văn của học sinh lớp 5 và của cả những năm học trước Trước thực tế ấy, tôi

đã luôn suy nghĩ tìm tòi và tham khảo: Làm thế nào để nâng cao được chất lượng làm văn cho học sinh lớp 5? Cuối cùng tôi cũng tìm được một số biện pháp để nâng cao chất lượng làm văn cho học sinh lớp 5 Tôi đã áp dụng những biện pháp này vào việc dạy làm văn cho học sinh lớp 5A trường Tiểu học Định Tân trong năm học 2020 - 2021 và tiếp tục đưa vào áp dụng trong những năm học tiếp theo

Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng không tốt tới chất lượng giờ dạy, không gây hứng thú học tập cho học sinh Chính vì vậy tôi đã sử dụng một số biện pháp giúp các em biết cách lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh

3 NHŨNG GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ : Giải pháp 1: Giáo viên phải nắm vững nội dung dạy học kiểu bài tả cảnh

ở lớp 5

Giải pháp 2: Giúp học sinh hiểu yêu cầu về kĩ năng lập dàn ý và viết đoạn văn khi làm bài tập làm văn tả cảnh

Giải pháp 3: Giúp học sinh hiểu rõ về nhiệm vụ của giờ lập dàn ý và viết

đoạn văn tả cảnh

* Một số giải pháp để tổ chức thực hiện:

Giải pháp1 Giáo viên phải nắm vững nội dung dạy học kiểu bài tả cảnh ở lớp 5.

Văn miêu tả, kiểu văn tả cảnh ở lớp 5 có 18 tiết, học kì 1 có 14 tiết, kì 2 có 4 tiết nằm dải dác trong các tuần từ 1 đến 11 sau đó được ôn tập lại ở các tuần 31, 32

Trong đó học sinh được học 11 tiết lập dàn ý và viết đoạn văn cho bài văn tả cảnh

Giải pháp 2 Giúp học sinh hiểu yêu cầu về kĩ năng lập dàn ý và viết đoạn văn khi làm bài tập làm văn tả cảnh.

Giáo viên giúp học sinh hiểu:- Kỹ năng định hướng hoạt động là nhận diện loại văn bản và phân tích đề

- Kỹ năng lập chương trình hoạt động:

+ Xác định dàn ý của bài văn đã cho

+ Quan sát đối tượng, tìm và sắp xếp ý thành dàn ý

- Kỹ năng thực hiện hoá hoạt động:

+ Xây dựng đoạn văn

Tổ chức cho học sinh quan sát đối tượng miêu tả là một công việc thuộc về nguyên tắc khi dạy học văn miêu tả Trên cơ sở đó sự thu nhận trực tiếp các nhận xét, ấn tượng cảm xúc của mình, học sinh mới bắt tay vào làm bài Khi quan sát học sinh huy động vốn sống, khả năng về văn miêu tả được hình thành một cách

tự giác chủ yếu qua con đường thực hành

Tiết học này mở đầu cho quy trình dạy một kiểu bài Thông qua giải quyết một bài cụ thể luyện cho học sinh ba kỹ năng:

- Tìm tư liệu cho đề bài

- Cung cấp hiểu biết chung nhất mang tính lý thuyết về kiểu bài, loại bài

- Thực hành viết đoạn văn dựa trên cơ sở vừa quan sát và lập dàn ý

+ Để luyện cho học sinh 3 kĩ năng trên thì giáo viên cần cho học sinh ôn lại kiến thức về cấu tạo bài văn tả cảnh Chuẩn bị bài mới bằng cách: Đọc yêu cầu của đề bài, đọc các bài văn cho sẵn, nhận xét cách quan sát của tác giả Tự giác làm bài theo khả năng và nỗ lực của bản thân, đánh giá bài tập của mình sau khi làm xong Trao đổi, thảo luận và tham gia ý kiến một cách tích cực với các bạn trong nhóm, trong tổ khi làm bài

Giải pháp 3 Giúp học sinh hiểu rõ về nhiệm vụ của giờ lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh.

Chúng ta phải xác định dạy học sinh môn tập làm văn là giúp cho các em nói, viết lưu loát Học sinh phát triển vốn từ ngữ, bồi dưỡng cảm xúc, tình cảm lành mạnh trong sáng, khả năng quan sát lựa chọn xắp xếp ý rõ ràng Rèn khả năng tư duy, trí tưởng tượng phong phú Qua đó vốn sống của các em được tăng lên giúp các em tự tin, có khả năng ứng xử linh hoạt trong cuộc sống thì giáo viên cần chuẩn bị:

a/ Chọn đề bài tập làm văn: Chọn những đề bài phù hợp, gần gũi với các em để các em có khả năng trực tiếp quan sát

Ví dụ: Bài 1: Lập dàn ý bài văn tả cảnh một buổi sáng (buổi trưa, chiều) trong vườn cây (trong công viên, trên đường phố, trên cánh đồng, nương rẫy)

Xác định yêu cầu của bài để chọn những đề bài phù hợp với các em

Vườn cây Công viên

b/ Đọc kỹ yêu cầu bài tập: Đây là khâu chuẩn bị rất quan trọng đối với giáo viên

và học sinh

Khi học sinh đã chọn được đề bài phù hợp với các em rồi thì giáo viên cần hướng dẫn học sinh phân tích đề, lựa chọn đối tượng để tả

Ví dụ: - Bài văn thuộc thể loại gì?

- Kiểu bài văn?

- Đối tượng của bài

- Trọng tâm của bài

- Muốn làm tốt bài cần quan sát những gì

c/ Hướng dẫn học sinh quan sát:

- Giáo viên cần cho học sinh biết được quan sát để làm tập làm văn và quan sát tìm hiểu khoa học có mục đích khác nhau:

Tả cảnh

Một buổi sáng

Một buổi trưa

Trên nương rẫy Trên cánh đồng Một buổi sáng

Trên đường phố Công viên Vườn cây

Trên cánh đồng Trên đường phố

Một buổi chiêu

Vườn cây Công viên Trên đường phố Trên cánh đồng Trên nương rẫy

Trên nương rẫy

+ Mục đích quan sát khoa học là tìm ra công cụ cấu tạo của sự vật, đặc điểm tính chất của hiện trường

+ Quan sát văn học là tìm ra màu sắc, âm thanh hình ảnh tiêu biểu và cảm xúc của người đối với sự vật.Giáo viên nên hướng dẫn học sinh quan sát bằng nhiều giác quan:

- Quan sát bằng mắt nhận ra màu sắc, hình khối, sự vật

- Quan sát bằng tai nhận ra âm thanh, nhịp điệu, gợi cảm xúc

- Quan sát bằng mũi nhận ra những mùi vị tác động đến tình cảm

- Quan sát bằng vị giác và xúc giác, quan sát cảm nhận

Nhờ cách quan sát này mà các em ghi nhận được nhiều ý hơn nên bài văn đa dạng phong phú hơn

+ Quan sát tỉ mỉ nhiều lần;

Muốn tìm ra ý của đoạn văn, học sinh phải quan sát kĩ, quan sát nhiều lần cảnh

đó Tránh quan sát qua loa như ta nhìn lướt qua hay liếc nhìn nó sẽ không tìm ra

ý hay cho bài văn

* Giáo viên giúp học sinh cần xác định rõ vị trí, thời điểm, thời gian, trình tự quan sát

- Học sinh có thể lựa chọn các trình tự quan sát khác nhau:

+ Trình tự không gian: Quan sát từ trên xuống dưới, hoặc từ dưới lên trên, từ trái sang phải, hay từ ngoài vào trong

+ Trình tự thời gian: Quan sát từ sáng đến tối , từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc + Trình tự tâm lí: Thấy nét gì nổi bật thu hút bản thân, gây cảm xúc quan sát trước

* Giáo viên hướng dẫn HS xác định được yêu cầu quan sát của bài văn

+ Phải tìm được những nét riêng tiêu biểu của sự vật Không cần đầy đủ sự việc, chỉ cần chép lại những đặc điểm mà mình cảm nhận sâu sắc nhất, không cần thống kê tỉ mỉ chi tiết về sự vật

+ Để làm được bài văn đúng yêu cầu của đề bài, quá trình quan sát không thể dàn đều mà phải tìm ra trọng tâm Để tìm hiểu kĩ trọng tâm quan sát thường là nét chính của bài nêu bật chủ đề của đoạn văn và dụng ý của người viết Có như vậy bài viết mới tránh khỏi dàn trải, lan man, xa đề

* Tạo hứng thú và cảm xúc: Quan sát trong văn học cần tạo cho học sinh hứng thú, say mê Từ đó bộc lộ được cảm xúc của bản thân trước đối tượng quan sát

Có hứng thú, cảm xúc học sinh mới dễ dàng tìm từ, chọn ý giúp cho việc diễn tả sinh động và hấp dẫn

* Giáo viên phải chuẩn bị các câu hỏi gợi ý giúp học sinh quan sát

Ví dụ: Thể loại của bài văn là gì?

Trọng tâm miêu tả cảnh nào?

Quan sát cảnh đó vào lúc nào? Quan sát theo thứ tự nào?

Quan sát bằng giác quan nào? Nhìn thấy hình ảnh gì?

Nghe thấy âm thanh gì? Em có nhận xét gì qua những quan sát đó?

d Cách tổ chức cho học sinh quan sát:

- Tùy theo đề bài, giáo viên tổ chức cho học sinh quan sát ngay tại địa điểm có cảnh vật cần tả Nếu không thể tổ chức quan sát được thì giáo viên tổ chức hướng dẫn học sinh quan sát cảnh vật trước khi tới lớp và ghi chép những điều ghi nhận được vào vở nháp Học sinh phải tự làm việc, tự quan sát, tự ghi chép là chính Giáo viên có thể hỏi những câu hỏi gợi mở, học sinh trả lời miệng hoặc giáo viên chỉ cần gợi ý với một học sinh nào đó để em đó thực hiện Giáo viên cần dành thời gian tối đa cho hoạt động này, học sinh có thể ngồi yên một chỗ, để có vị trí thích hợp quan sát các em có thẻ dịch chuyển vị trí hoặc các em có thể thảo luận nhóm để tìm ý

Ví dụ: + Giáo viên hướng dẫn học sinh lập dàn ý từ những điều quan sát được theo bố cục ba phần

- Mở bài : Em tả cảnh gì ? Ở đâu? Vào thời gian nào? Lý do em chọn cảnh vật để tả là gì?

- Thân bài : Tả những nét nổi bật của cảnh vật

+ Tả theo thời gian

+ Tả theo trình tự từng bộ phận

- Kết luận : Nêu cảm nghĩ và nhận xét của em về cảnh vật

(Giáo viên nhắc học sinh tả cảnh bao giờ cũng có con người, con vật, phong cảnh thiên nhiên Hoạt động của con người, chim muông làm cho cảnh vật thêm đẹp và sinh động)

* Làm mẫu bài tập

- Buổi chiều trên cánh đồng

+ Mở bài: Con đường đi học của em uốn quanh làng, men theo đồng lúa

Mỗi chiều đi học về, em như thả hồn mình trước cánh đồng lúa ngút ngàn

+ Thân bài: Tả theo trình tự thời gian.

 Ông mặt trời lững thững đạp xe qua ngọn tre

 Những tia nắng vàng nhạt dần

 Cánh đồng là một màu vàng

 Những đợt sóng lúa nhấp nhô theo làn gió

 Dọc 2 bên bờ mương là hàng bạch đàn cao vút, soi bóng xuống mặt nước trong veo

 Đàn trâu bò mộng, đàn bò vàng mượt trên đường làng dưới hàng cây

 Lũ chim chiền chiện lúc bay, lúc xà xuống ruộng lúa

 Chim cu gáy bay về từng đàn

 Trên bờ ruộng mấy bác nông dân đang trò chuyện, tay nâng bông lúa lên ngắm Gương mặt ai cũng tràn trề niềm vui, chờ đợi một vụ bội thu