SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO THANH HOÁPHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CHỮ CÁI ĐỂ KHẮC PHỤC LỖI CHÍNH TẢ CHO HỌC SINH LỚP 2 Người thực hiện: Nguyễn T
Trang 1SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GD&ĐT THÀNH PHỐ THANH HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CHỮ CÁI ĐỂ KHẮC PHỤC LỖI CHÍNH TẢ CHO HỌC SINH LỚP 2
Người thực hiện: Nguyễn Thị Lĩnh Chức vụ: Giáo viên Tiểu học
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Lý Tự Trọng SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Tiếng Việt
THANH HÓA, NĂM 2022
Trang 22.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 32.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 42.2.1 Một số nét về hoạt động dạy học 42.2.2 Những khó khăn và hạn chế trong hoạt động dạy học 52.3 Các biện pháp sử dụng chữ cái để khắc phục lỗi chính tả cho học
sinh lớp 2 trong môn Tiếng Việt 52.3.1 Biện pháp 1: Rèn chữ viết cho học sinh theo chữ cái trong khi
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Ngày 26-12-2018, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký Thông tư số32/2018/TT-BGDĐT ban hành Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 TheoThông tư này, Chương trình Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 là văn bảnthể hiện mục tiêu giáo dục phổ thông, quy định các yêu cầu cần đạt về phẩmchất và năng lực của học sinh, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục vàphương pháp đánh giá kết quả giáo dục, làm căn cứ quản lí chất lượng giáo dụcphổ thông; đồng thời là cam kết của nhà nước nhằm bảo đảm chất lượng của cả
hệ thống và từng cơ sở giáo dục phổ thông
Mục tiêu của chương trình Giáo dục phổ thông 2018 là cụ thể hoá, giúp họcsinh làm chủ kiến thức phổ thông, biết vận dụng hiệu quả kiến thức, kĩ năng đãhọc vào đời sống và tự học suốt đời, có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phùhợp, biết xây dựng và phát triển hài hoà các mối quan hệ xã hội, có cá tính, nhâncách và đời sống tâm hồn phong phú, nhờ đó có được cuộc sống có ý nghĩa vàđóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước và nhân loại
Theo chương trình môn Tiếng Việt lớp 2 mới của hệ thống Giáo dục phổthông năm 2018, được thực hiện bắt đầu từ năm học 2021 – 2022 Trên cơ sởchú trọng dạy học phát triển năng lực học sinh Việc dạy học theo chương trình
và sách giáo khoa (SGK) mới đòi hỏi phải đáp ứng khả năng học tập khác nhaucủa từng học sinh Vì vậy, khi tổ chức dạy học theo SGK, giáo viên phải cónhững điều chỉnh cho phù hợp Người giáo viên cần phải có phương pháp dạyhọc tích cực với học sinh nhằm phát huy hiệu quả thực hành Tiếng Việt cho họcsinh
Ở bậc Tiểu học, môn “Tiếng Việt” là rèn luyện kĩ năng ngôn ngữ đọc, viết,nói và nghe Kĩ năng sử dụng tiếng Việt để phát triển tư duy cho học sinh là yếu
tố quan trọng Phát triển kĩ năng ngôn ngữ cho học sinh trong đó có năng lựcchữ viết Dạy viết cho học sinh tiểu học là góp phần rèn luyện một trong bốn kĩnăng cơ bản mà các em cần đạt là kĩ năng viết đúng đơn vị từ, câu văn, đoạn văn
và văn bản
Trong giao tiếp bằng ngôn ngữ viết, người xưa thường nói “Nét chữ nếtngười” hoặc “Văn hay chữ tốt” để đề cao chữ viết Việc nghiên cứu để dạy tốtchính tả là một việc làm hết sức cần thiết nhằm góp phần vào việc thực hiện mụctiêu môn Tiếng Việt ở tiểu học Chính tả được hiểu là hệ thống quy tắc về cáchviết thống nhất của ngôn ngữ, là những chuẩn mực ngôn ngữ, làm phương tiệncho việc giao tiếp, đảm bảo cho người viết và người đọc thống nhất những điều
đã viết
Trang 4Hiện nay, kĩ năng viết đúng của học sinh tiểu học chưa tốt Viết sai chính tả
là do các em đọc như thế nào viết như thế ấy Chưa nắm vững quy tắc ngữ âmcủa chữ quốc ngữ và ít biết một số mẹo luật chính tả Giáo viên truyền đạt nộidung bài học chưa chú ý đến đặc điểm ngôn ngữ Các lỗi chính tả cần dạy chohọc sinh chưa được giáo viên quan tâm đúng mức
Từ lí do trên, tôi đã lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp sử dụng chữ cái
để khắc phục lỗi chính tả cho học sinh lớp 2” để nghiên cứu nhằm giúp học
sinh thực hành, phát triển năng lực ngôn ngữ
- Tìm ra những vướng mắc khi học sinh cứ viết sai chính tả ở các phụ âm đầu
- Phát triển năng lực đọc, viết, nói và nghe cho học sinh lớp 2 Tích hợpgiữa các kỹ năng đọc, viết, nói và nghe ở lớp 2 kết nối với kỹ năng đọc, viết, nói
và nghe mà học sinh đã đạt được ở lớp 1
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là: “Một số biện pháp sử dụng chữ
cái để khắc phục lỗi chính tả cho học sinh lớp 2”
Đề tài được nghiên cứu ứng dụng trực tiếp qua hoạt động dạy học sinhmôn Tiếng Việt ở lớp 2 trường tiểu học Lý Tự Trọng năm học 2021 – 2022
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Trong đề tài: “Một số biện pháp sử dụng chữ cái để khắc phục lỗi chính tả
cho học sinh lớp 2”, tôi đã lựa chọn và sử dụng một số phương pháp chủ yếu:
Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu tài liệu về Chương trình Giáo
dục phổ thông 2018 bộ môn Tiếng Việt để chọn lựa những thông tin phù hợp vớihọc sinh
Phương pháp đàm thoại: Đàm thoại giữa giáo viên với học sinh
Sử dụng các phương pháp khác như:
Điều tra bằng phiếu thu hoạch
Khảo sát thực tế, thu thập thông tin
Thống kê, xử lí số liệu
Tổng kết, đúc rút kinh nghiệm
Trang 52 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Sau nhiều năm thực hiện chương trình giáo dục hiện hành (chương trìnhgiáo dục phổ thông 2006), để đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện GD-
ĐT, Bộ GD-ĐT đã ban hành Chương trình giáo dục phổ thông 2018, trong đó cócấp tiểu học, được áp dụng từ năm học 2020-2021, bắt đầu từ lớp 1 Để chuẩn bịtốt nhất cho quá trình dạy học, Bộ GD-ĐT đã và đang thực hiện và định hướngcách dạy các môn học, trong đó có môn Tiếng Việt Tuy nhiên, để dạy tốt mônTiếng Việt nói chung cần có sự chuẩn bị về nhiều mặt để thích nghi và điềuchỉnh sao cho phù hợp với điều kiện dạy học của từng địa phương
So với Chương trình giáo dục phổ thông 2000 thì nội dung chương trìnhgiáo dục phổ thông 2018 có những đổi mới: được xây dựng theo định hướngphát triển năng lực, chú trọng tính thực tiễn, chuyển từ câu hỏi “Học sinh (HS)học được gì?” sang câu hỏi “HS làm được gì từ những điều đã học?”; chú trọnghình thành phẩm chất, năng lực cho HS nhằm “góp phần chuyển nền giáo dụcnặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩmchất và năng lực, hài hòa đức - trí - thể - mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng củamỗi HS”; tăng cường tính tích hợp và phân hóa Chú trọng hơn định hướng dạy học tích hợp giữa phẩm chất và năng lực, giữa ngôn ngữ và văn học, giữa thểloại và kiểu văn bản, giữa các hoạt động đọc - viết - nghe - nói, giữa nội dungmôn Tiếng Việt với các môn học khác; Xây dựng theo hướng mở về kiến thức,ngữ liệu và thời lượng, chỉ quy định các yêu cầu cần đạt về đọc - viết - nghe-nói; quy định các kiến thức cơ bản, cốt lõi về Tiếng Việt, văn học và một số ngữliệu bắt buộc; đưa ra chỉ dẫn cụ thể về phương pháp dạy học, phương pháp đánhgiá kết quả dạy học, yêu cầu của ngữ liệu được chọn để dạy học và xem đây làcách thức để chương trình đạt được mục tiêu đề ra
Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 là văn bản thể hiện mục tiêu giáodục phổ thông, quy định các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của họcsinh, nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và phương pháp đánh giá kết quảgiáo dục, làm căn cứ quản lí chất lượng giáo dục phổ thông; đồng thời là camkết của Nhà nước nhằm bảo đảm chất lượng của cả hệ thống và từng cơ sở giáodục phổ thông Bảo đảm định hướng thống nhất và những nội dung giáo dục cốtlõi, bắt buộc đối với học sinh toàn quốc, đồng thời trao quyền chủ động và tráchnhiệm cho địa phương, nhà trường trong việc lựa chọn, bổ sung một số nội dunggiáo dục và triển khai kế hoạch giáo dục phù hợp với đối tượng giáo dục và điềukiện của địa phương, của nhà trường, góp phần bảo đảm kết nối hoạt động củanhà trường với gia đình, chính quyền và xã hội; quy định những nguyên tắc,
Trang 6định hướng chung về yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực của học sinh,nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và việc đánh giá kết quả giáo dục,không quy định quá chi tiết, để tạo điều kiện cho tác giả sách giáo khoa và giáoviên phát huy tính chủ động, sáng tạo trong thực hiện chương trình; bảo đảmtính ổn định và khả năng phát triển trong quá trình thực hiện cho phù hợp vớitiến bộ khoa học - công nghệ và yêu cầu của thực tế.
Cũng như Tiếng Việt 1, nội dung trong các bài học Tiếng Việt 2 không chiathành các “phân môn” như Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Tập làm văn, màđược tổ chức theo các mạch tương ứng với các hoạt động giao tiếp (đọc, viết,nói và nghe) Cách tiếp cận này giúp cho hoạt động dạy học ngôn ngữ gần vớigiao tiếp thực tế Vì vậy tạo được hứng thú ở người học và nâng cao hiệu quảdạy học
Ngoài ra, môn Tiếng Việt lớp 2 được chú trọng dạy học phát triển năng lựcđọc, viết, nói và nghe cho học sinh Dạy học theo chương trình sách giáo khoamới đòi hỏi phải đáp ứng khả năng học tập khác nhau của từng học sinh Khi tổchức dạy học giáo viên phải có những điều chỉnh cho phù hợp Cần phải cóphương pháp dạy học tích cực với học sinh nhằm phát huy hiệu quả thực hànhTiếng Việt cho học sinh Dạy kĩ năng đọc viết cho học sinh lớp 2 cần thực hiệnbằng nhiều bước: nhận thức quy tắc, mẹo luật; luyện tập, thực hành vận dụng.Cấu trúc của sách giáo khoa Tiếng Việt 2 gồm 2 tập Tập một có 4 chủ
điểm: Em lớn từng ngày; Đi học vui sao; Niềm vui tuổi thơ; Mái ấm gia đình Tập hai có 5 chủ điểm: Vẻ đẹp quanh em; Hành tinh xanh của em; Giao tiếp và kết nối; Con người Việt Nam; Việt Nam quê hương em
Nội dung bài học trong chủ điểm bao gồm các hoạt động: Đọc, viết, nói vànghe, Luyện tập và đọc mở rộng Chú trọng hoạt động viết là nghe – viết vàphân biệt chữ cái Muốn học sinh viết và phân biệt chữ cái đúng, đòi hỏi giáo
viên phải dùng “Một số biện pháp sử dụng chữ cái để khắc phục lỗi chính tả
cho học sinh lớp 2” qua từng chủ điểm và từng bài học ở môn Tiếng Việt
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Một số nét về hoạt động dạy học.
Trường Tiểu học Lý Tự Trọng đóng trên địa bàn phường Đông Sơn, thànhphố Thanh Hóa Ban Giám hiệu và tập thể giáo viên luôn quán triệt đường lối,chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước Có kế hoạch cụ thể thực hiệnchương trình hoạt động dạy học theo yêu cầu của Bộ GD – ĐT; của Sở GD&ĐTThanh Hóa và của Phòng GD&ĐT thành phố Thanh Hóa
Năm học 2021 – 2022 là năm thứ 2 thực hiện chương trình Giáo dục phổthông 2018 Đây cũng là năm đầu tiên thực hiện chương trình lớp 2 mới
Trang 72.2.2 Những khó khăn và hạn chế trong hoạt động dạy học.
Trường Tiểu học Lý Tự Trọng hiện đang hoàn thiện về cơ sở vật chất.Phòng học còn thiếu dẫn đến có nhiều khó khăn cho hoạt động dạy học
Năm học 2020 – 2021 khi đang học lớp 1 thì dịch bệnh Covid diễn ra, họcsinh vừa phải học trực tiếp và vừa học Online Nên đến khi nghỉ hè, các em cóphần bị lãng quên kiến thức, cũng như kĩ năng rèn viết đúng chính tả có phầnhạn chế hơn
Năm học 2021 – 2022 là năm đầu thực hiện chương trình lớp 2 mới Giáoviên sẽ gặp những khó khăn trong việc dạy học sinh học tập
Đơn vị trường có học sinh từ các địa phương khác đến học Do đó, tiếngnói của các em có ảnh hưởng bởi phát âm (nói), viết lại đúng như “ lọ mỡ, mởcửa” nhưng vẫn có còn một số em vẫn nhầm lẫn các phụ âm đầu như ch/tr;ng/ngh dẫn đến khó khăn trong quá trình dạy chữ viết và hoạt động học tậpcủa các em
Từ khó khăn và hạn chế ở trên, ảnh hưởng tới hoạt động cũng như chấtlượng và hiệu quả của việc dạy ở Tiểu học Đòi hỏi mỗi giáo viên cần phải nỗlực giải quyết
Trong quá trình khảo sát việc rèn chữ viết cho học sinh lớp 2E, có 43 emngay đầu năm học kết quả xếp loại vở sạch chữ đẹp như sau Cụ thể là:
2.3 Các biện pháp sử dụng chữ cái để khắc phục lỗi chính tả cho học sinh lớp 2 trong môn Tiếng Việt.
Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (Tiếng Việt ở tiểu học)
2018 với mục tiêu phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh Ở lớp 1, mônTiếng Việt được trình bày nhiều nhất gồm 4 phần Mặc dù trong mỗi bộ sáchgiáo khoa có thể được gọi bằng những tên khác nhau nhưng đều có chung mụctiêu và gồm các phần sau: Làm quen hay còn gọi là Chuẩn bị; Âm và chữ, có thểgọi là phần Âm và chữ ghi âm, Âm, Học chữ; Vần, có thể gọi là phần Học vần;Luyện tập tổng hợp
Đối với môn Tiếng Việt lớp 2 là sự kết nối và tích hợp kĩ năng đọc, viết, nói và nghe mà học sinh đã đạt được ở lớp 1 Để học sinh có thể vận dụng hiệuquả kĩ năng ngôn ngữ đòi hỏi người giáo viên phải có các biện pháp khắc phụclỗi chính tả cho học sinh Vì mạch “viết” bao gồm tập viết chữ hoa, nghe – viếtchính tả một đoạn văn ngắn và thực hiện các bài tập chính tả âm, vần Để đảmbảo được yêu cầu cần đạt về “kĩ thuật viết” của chương trình Tiếng Việt lớp 2;
do quy định không được viết, điền vào sách học sinh nên các câu lệnh ở phần
Trang 8bài tập chính tả âm, vần chủ yếu dùng động từ “chọn” Khi làm bài tập thì họcsinh cần viết các từ ngữ đúng có liên quan vào vở để hình thành kĩ năng viếtđúng chính tả Do đó, có thể quyết định những từ ngữ nào cần viết, căn cứ vàođiều kiện thời gian và khả năng thực tế viết của học sinh để đưa ra những biệnpháp giúp học sinh viết đúng chính tả Sau đây là một số giải pháp, tôi đã sửdụng để khắc phục lỗi chính tả cho học sinh lớp 2 khi dạy môn Tiếng Việt:
2.3.1 Biện pháp 1: Rèn chữ viết cho học sinh theo chữ cái trong khi nghe – viết.
Đọc chính tả và chữ viết của giáo viên ảnh hưởng rất lớn đến việc hìnhthành kỹ năng viết của học sinh nhất là đối với lớp 1, 2
Đọc thuộc lòng hệ thống tên chữ cái “a/a, b/bê, c/xê ” để sử dụng các chữcái riêng biệt trong khi viết và nắm được sự khác biệt giữa tên âm và tên chữ
Học sinh nhận thấy được sự khác biệt giữa phần Âm, chữ ghi âm và tên
chữ thể hiện trong bảng sau:
Trang 927 v vờ vê
(Trích dẫn từ tên âm và chữ cái của Sách học sinh - Tập 1 - Lớp 2- Bài tập
2 - trang 14 - TV 2 - Tập1; Bài tập 2 - trang 21 - TV 2 - Tập1; Bài tập 2 - trang
29 - TV 2 - Tập1)
Dựa vào các bài tập này các em mới nắm bắt được tên 29 chữ cái đơn Khigặp đến một số chữ như “trung thu” hoặc “ngượng nghịu” thì học sinh phân biệtnhư thế nào? Vì thế, tôi có thể dựa vào phần học thuộc chữ cái của SGK chươngtrình hiện hành, có thể dạy mở rộng thêm cho các em tên một số chữ cái sau:
đó dễ dàng thấy được sự khác nhau về cách đọc theo tên âm, tên chữ cái như:
Ví dụ : “Chung” gồm các con chữ c/h/u/n/g (xê + hát + u + en nờ + giê).
Mặt khác, hướng dẫn học sinh đọc thuộc và phát âm chuẩn tên các chữ cáiTiếng Việt, để các em phân biệt một cách dễ dàng các con chữ đứng đầu khi viết
ta dùng các chữ cái gì để ghép thành các chữ trong câu Ở lớp1, học sinh khôngđược học cụ thể các tên chữ cái mà chỉ học âm, vần Khi viết hay mắc lỗi chính
Trang 10tả phân biệt: ch/tr (xê hát /tê erờ); x/s (ích xì/ét sờ); ngh/ng (en nờ- giê-hát /en
nờ-giê), khi đọc bằng âm, chữ ghi âm: chờ/trờ, sờ/xờ thì các em chỉ nghe được
“chờ” hoặc “xờ” lẫn lộn nên thể không xác định đúng để viết Vì vậy, ở lớp 2giáo viên cho học sinh nắm vững tên chữ cái Tiếng Việt thì các em phân biệtnhanh và rõ ràng các chữ viết trong câu khi nghe đọc viết
Ví dụ : Đọc cho học sinh viết bài: Ngày hôm qua đâu rồi? - Tiếng Việt
2-trang 13-14
Trong tiết viết, bài yêu cầu học sinh nghe – viết hai khổ thơ cuối Tuy
nhiên, khi tôi khảo sát học sinh lớp 2E và áp dụng cách Đọc chính tả và rèn
chữ viết theo tên chữ cái thì tôi yêu cầu học sinh viết hai khổ thơ đầu như sau:
Giáo viên hướng dẫn nhận biết các hiện tượng chính tả:
Đoạn thơ có chữ nào dễ viết sai? Học sinh nêu ra được chữ dễ viết sai
trong đoạn thơ là: rồi; sân; xoa; trên.
Bài viết này có một số tiếng khi đọc cũng như viết hay nhầm lẫn các phụ
âm đầu như: rồi; sân; xoa; trên mà học sinh đã tìm ra ở trên cần phải khắc
phục
Khi hướng dẫn chữ mà các em hay mắc lỗi theo cách đọc âm, chữ ghi âmsờ/xờ, tôi đã nhấn mạnh và sử dụng ngay tên chữ cái để phân tích các con chữ
khó viết, dễ nhầm lẫn từ đó: “rồi” hay lẫn (r/d/gi) nên học sinh nhắc ngay lại “e
rờ chứ không phải “dê” hoặc giê-i” Tương tự, chữ “sân” học sinh phân biệt “ét
sì không phải là ích- xì”; “xoa” “ích- xì không phải là ét sì”; “trên” “tê e-rờ
không phải là “xê hát” Từ đó, học sinh phân biệt được: r/d/gi; s/x; tr/ch một
cách dễ dàng trong khi viết
Thực tế ở lớp 1 năm học 2020-2021, tình hình dịch bệnh Covid-19 đã diễn
ra Các em có thể vừa học trực tiếp ở trường, nhưng cũng phải vừa học Onlinenên trong thời gian hè các em đã quên kiến thức, khả năng rèn chữ viết cũng có