- Quan sát tinh thần, thái độ, ý thức trong học Tập làm văn của học sinh lớpmình, học sinh lớp khác trong khi đi dự giờ, quan sát phương pháp sư phạm củagiáo viên khi giảng dạy, cũng như
Trang 1Nội dung Trang
2.2 Thực trạng dạy văn miêu tả lớp 4 trước khi áp dụng sáng kiến kinh
2.2.2 Thực trạng về chương trình dạy văn miêu tả lớp 4 32.3 Các giải pháp để nâng cao hiệu quả dạy văn miêu tả lớp 4 4
2.3.1 Giúp học sinh hiểu rõ những đặc trưng cơ bản của văn miêu tả
2.3.4 Hướng dẫn học sinh xây dựng đoạn văn mở bài và kết bài 8
2.3.5 Cung cấp vốn từ, giúp học sinh biết cách dùng từ đặt câu, khi
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
Trang 2Dạy học Tiếng Việt trong chương trình Tiểu học nói chung và dạy phânmôn Tập làm văn nói riêng là một vấn đề vô cùng quan trọng Bởi Tập làm vănmang tính chất thực hành, toàn diện, tổng hợp và sáng tạo của tất cả các phânmôn (Tập đọc, Kể chuyện, Chính tả, Luyện từ và câu) Đối với học sinh tiểuhọc hoạt động chủ đạo của các em thiên về cảm tính, mỗi em có một cách nhìnriêng về cùng một vấn đề Với đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi nhỏ các em thíchtìm tòi, học hỏi, khám phá cái mới trong nhận thức và trong đời sống xã hội.Mục tiêu của người dạy là giúp các em thể hiện “cái đẹp” đó bằng ngôn ngữgiàu hình ảnh Song một thực tế mà chúng ta đều biết là nhiều học sinh vốn từcòn ít, viết câu chưa đúng ngữ pháp, dùng từ chưa phù hợp với ngữ cảnh và đặcbiệt sắp xếp ý trong bài lộn xộn Do vậy các em viết văn còn rất khô khan.
Qua thực tế dạy phân môn Tập làm văn nhiều năm (18 năm) ở lớp 4, tôinhận thấy bài viết của các em hầu như chỉ diễn đạt nội dung Câu văn chỉ mangtính chất thông báo chứ chưa có hình ảnh, chưa có cảm xúc Bài văn trở thànhmột bảng liệt kê các chi tiết của đối tượng miêu tả Đứng trước thực tế đó, tôi rấtbăn khoăn và trăn trở: “Làm thế nào để giúp các em viết đúng ngữ pháp, diễnđạt vấn đề trôi chảy, mạch lạc và lôgíc, có cảm xúc khi học văn - viết văn và đặcbiệt là văn miêu tả Giúp các em có cơ hội bộc lộ cảm xúc của cá nhân, mở rộngtâm hồn và phát triển nhân cách?”
Trả lời câu hỏi này, ngay từ đầu năm học 2021 - 2022 nhận nhiệm vụ chủnhiệm lớp 4D điểm trường Xuân Hồng Tôi đã cố gắng vận dụng những kinhnghiệm và khả năng của bản thân để khơi dậy sự yêu thích môn học và thấy vui
khi học Tập làm văn ở các em Vì vậy tôi mạnh dạn đưa ra: “Biện pháp nâng cao hiệu quả dạy văn miêu tả cho học sinh lớp 4D Trường Tiểu học Xuân Bình” Đây chính là những kinh nghiệm mà bản thân đã đúc rút được trong quá
trình dạy học và áp dụng thành công vào thực tiễn giảng dạy
1.2 Mục đích nghiên cứu.
* Giúp học sinh lớp 4:
- Rèn kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý
- Rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu, viết đoạn, diễn đạt lưu loát, mạch lạc
- Rèn kĩ năng viết văn giàu hình ảnh, cảm xúc
- Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những gì xung
quanh
- Có tiền đề tốt để học viết văn miêu tả lớp 5
* Giúp giáo viên:
- Nhìn nhận lại sâu sắc hơn việc dạy văn miêu tả cho học sinh lớp 4 để vậndụng phương pháp, biện pháp và hình thức tổ chức dạy học một cách linh hoạt
- Tự tìm tòi, nâng cao tay nghề, đúc rút kinh nghiệm trong giảng dạy Tậplàm văn nói chung và trong dạy học sinh viết văn miêu tả nói riêng
- Nâng cao khả năng nghiên cứu khoa học
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Trang 3- Thể loại văn miêu tả lớp 4.
- Phương pháp dạy học văn miêu tả lớp 4
- Hình thức dạy học văn miêu tả lớp 4
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
* Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
- Đọc các tài liệu liên quan đến đề tài
- Nghiên cứu chương trình Tập làm văn lớp 4 mạch kiến thức: Dạy viết vănmiêu tả
* Phương pháp quan sát sư phạm.
- Điều tra thực trạng qua từng giai đoạn trong suốt năm học, trao đổi với giáo viên và học sinh, tìm hiểu thực tế việc dạy - học phân môn Tập làm văn trong trường Tiểu học
- So sánh đối chứng trong cùng một giai đoạn giữa lớp này với lớp kia,giữa các giai đoạn với nhau trong cùng một lớp, đối chứng với cả những nămhọc trước
- Quan sát tinh thần, thái độ, ý thức trong học Tập làm văn của học sinh lớpmình, học sinh lớp khác trong khi đi dự giờ, quan sát phương pháp sư phạm củagiáo viên khi giảng dạy, cũng như chất lượng bài viết của học sinh ở từng dạngmiêu tả khác nhau để tìm hiểu những tác nhân trực tiếp ảnh hưởng đến chấtlượng viết văn miêu tả của học sinh
* Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
- Tiến hành đồng thời với phương pháp kiểm tra và phương pháp tổng hợp
số liệu Khi kiểm tra đánh giá chất lượng bài văn miêu tả của học sinh, tôi mô tả
và thống kê chất lượng ấy bằng những số liệu cụ thể, sau đó tổng hợp các số liệu
đã thu được nhằm rút ra kinh nghiệm cho bản thân
* Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
- Dạy tiết Luyện tập miêu tả cây cối
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Văn miêu tả là một trong những thể loại văn rất quen thuộc và phổ biếntrong đời sống cũng như trong chương trình tiểu học Đây là thể loại có tác dụngrất lớn trong việc tái hiện đời sống, hình thành - phát triển trí tưởng tượng, ócquan sát và khả năng nhận xét, đánh giá của học sinh Với đặc trưng riêng củaphân môn những bài văn miêu tả làm cho tâm hồn, trí tuệ các em thêm phongphú, giúp các em cảm nhận được văn học và cuộc sống một cách tinh tế hơn, sâusắc hơn
Đề tài của văn miêu tả với các em là những gì gần gũi, thân quen với thếgiới trẻ thơ, các em có thể quan sát được một cách dễ dàng, cụ thể như: chiếccặp, cái bàn, những vườn cây ăn quả mình yêu thích, những con vật nuôi trongnhà Với học sinh lớp 4, chủ yếu là các em viết được một bài văn miêu tả đúng
bố cục, sắp xếp các ý trong bài lôgic và đặc biệt là bài viết phải sử dụng được các biện pháp nghệ thuật để bài viết có cảm xúc
Trang 42.2 Thực trạng dạy văn miêu tả lớp 4 trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
2.2.1 Thực trạng học sinh lớp 4D
Năm học 2021-2022 tôi được phân công giảng dạy lớp 4D (27 học sinhtrong đó: Nam 15 em; Nữ 12 em), phần lớn ở thôn Xuân Phú, Xuân Hợp đây làhai thôn còn nhiều khó khăn về kinh tế của xã Xuân Bình Học sinh đều là con
em dân tộc thiểu số (25 em), gia đình hầu hết làm nông nghiệp, phụ huynh phải
đi làm ăn xa để các em ở nhà với ông bà Trong tình hình dịch bệnh diễn biếnphức tạp như hiện nay học sinh không có đủ điều kiện và phương tiện cho việchọc tập Hơn nữa, trong quá trình học tập các em chưa tập trung, khả năng ghinhớ thiếu bền vững, khả năng khái quát chưa cao Điều này làm ảnh hưởngkhông nhỏ đến viết văn miêu tả
2.2.2 Thực trạng về chương trình dạy văn miêu tả lớp 4.
Văn miêu tả được dạy ở lớp 4 với thời lượng là 30 tiết (7 tiết ở học kì I, 23
tiết ở học kì II) Sau bài mở đầu Thế nào là miêu tả ? (tuần 14) mới hình thành
cho học sinh có khái niệm về miêu tả nói chung sau đó các em lần lượt đi sâu
vào từng kiểu bài cụ thể: miêu tả đồ vật, miêu tả cây cối, miêu tả con vật Trong mỗi kiểu bài học sinh đều được rèn luyện các kĩ năng cơ bản: quan sát đối tượng miêu tả; lựa chọn, sắp xếp ý để miêu tả; xây dựng đoạn văn và bài văn miêu tả So với các bài tập về miêu tả đơn giản ở lớp 2, lớp 3 (nói, viết thành
đoạn văn ngắn), học sinh lớp 4 đã bắt đầu được học một cách tương đối có hệthống về kĩ năng xây dựng văn bản hoàn chỉnh (gồm 3 phần: mở bài, thân bài vàkết bài) Do đó, để dạy tốt loại văn miêu tả, giáo viên vừa phải giúp học sinhthực hiện được những yêu cầu làm văn miêu tả nói chung, vừa phải chú ý đếnnhững đặc điểm riêng biệt của từng loại đối tượng (đồ vật, cây cối, con vật) đểhướng dẫn học sinh miêu tả cho cụ thể và sinh động Từ thực trạng này tôi nhậnthấy dạy học văn miêu tả lớp 4 có những khó khăn và thuận lợi như sau:
so sánh, nhân hoá; học nhiều ở các bài tập đọc có giá trị văn học Lên lớp 4, các
em tiếp tục được luyện tập các mảng kiến thức trên theo hướng tích hợp, đồngthời từ vựng học tăng thêm, từ ngữ được mở rộng theo từng chủ đề, chủ điểm
Về cấu tạo ngữ pháp các em học các kiểu câu, câu chia theo mục đích nói Phânmôn Tập làm văn các em được học kết cấu của văn bản
- Các môn học khác như Khoa học, Địa lí cũng giúp các em rất nhiều vốn hiểu biết về thế giới tự nhiên và thế giới xung quanh
- Trong quá trình công tác bản thân đã 18 năm trực tiếp giảng dạy lớp 4 nêncũng tích luỹ được những kinh nghiệm từ thực tế trong công tác dạy học
Trang 5* Khó khăn:
- Với học sinh lớp 4D chủ yếu là con em người dân tộc thiểu số vốn sống
và vốn kiến thức văn học còn hạn chế Kĩ năng giao tiếp rụt rè, chưa mạnh dạn
- Do hạn chế vốn từ nên khả năng tư duy của các em còn dừng lại ở mức độ
tư duy đơn giản trực quan nên việc làm văn còn gặp nhiều khó khăn Chưa thểhuy động vốn từ ngữ và khả năng hiểu biết của mình ra để trình bày một bài vănmiêu tả Hơn nữa cảm thụ văn học của học sinh chưa đồng đều dẫn đến chấtlượng làm văn chưa cao
Từ những khó khăn và hạn chế nêu trên dẫn đến chất lượng làm văn củahọc sinh lớp tôi chưa đạt kết quả như mong muốn
Tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng làm văn của học sinh lớp 4B (lớp đốichứng) và lớp 4D (lớp thực nghiệm), năm học 2021 - 2022 đã thu được kết quảnhư sau:
Kết quả khảo sát đầu năm học 2021 – 2022
2.3 Các giải pháp để nâng cao hiệu quả dạy văn miêu tả lớp 4
Ngay từ lớp 2, khi tập quan sát để trả lời câu hỏi, các em đã bắt đầu làm quen với văn miêu tả Việc cho tiếp xúc với văn miêu tả sớm như vậy đã gópphần nuôi dưỡng tình yêu với thế giới xung quanh, với thiên nhiên, góp phầngiáo dục tình cảm thẩm mĩ, góp phần phát triển ngôn ngữ ở các em… Học vănmiêu tả các em có thêm điều kiện để tạo nên sự thống nhất giữa tư duy và tìnhcảm, ngôn ngữ và cuộc sống, con người với thiên nhiên, với xã hội để gợi ranhững tình cảm, xúc cảm, ý nghĩ cao thượng, đẹp đẽ… Cho các em tiếp xúc với
Trang 6thế giới xung quanh, với thiên nhiên là con đường hiệu quả nhất để phát triểnngôn ngữ
Đến lớp 3, văn miêu tả được học không nhiều song trong chương trìnhphân môn Luyện từ và câu đã chú trọng rèn luyện các kiểu câu theo mẫu nhấtđịnh và chú trọng dạy các biện pháp so sánh, nhân hoá Đó là những bước chuẩn
bị quan trọng cho việc dạy văn miêu tả ở lớp 4
Để nâng cao chất lượng làm văn cho học sinh lớp 4 đòi hỏi người giáo viênphải kiên trì và bền bỉ vì đây là một công việc rất khó khăn Vậy nên tôi đã tiến hành những biện pháp sau:
2.3.1 Giúp học sinh hiểu rõ những đặc trưng cơ bản của văn miêu tả ngay từ tiết đầu tiên của thể loại này.
Ngay từ tiết đầu tiên (tiết 28 - tuần 14) Thế nào là miêu tả? Các em đã nắm được khái niệm “Miêu tả là vẽ lại bằng lời những đặc điểm nổi bật của cảnh, của người, của vật để giúp người nghe, người đọc hình dung được các đối tượng ấy” Điều cơ bản là các em phải xác định rõ đề bài yêu cầu “đối tượng
miêu tả là gì?” Trong đầu các em phải hình dung được đối tượng ấy
Văn miêu tả mang tính chất thông báo thẩm mỹ, dù miêu tả bất kỳ đốitượng nào, dù có bám sát thực tế đến đâu thì miêu tả cũng không bao giờ là sựsao chép, chụp ảnh lại những sự vật hiện tượng một cách máy móc mà là kết quảcủa sự nhận xét, tưởng tượng, đánh giá hết sức phong phú Đó là sự miêu tả thểhiện được cái riêng biệt của mỗi người
Nhà văn Phạm Hổ cho rằng: "Cái riêng, cái mới trong văn miêu tả phải gắn với cái chân thật" Văn miêu tả không hạn chế sự tưởng tượng, không ngăn
cản sự sáng tạo của học sinh nhưng như vậy không có nghĩa là cho phép các emviết một cách tùy ý Để tả hay, tả đúng thì phải tả chân thật, giáo viên cần uốnnắn để học sinh khi viết văn không sáo rỗng, hoặc sao chép Mặt khác giáo viêncần giúp các em nắm được: Trong văn miêu tả ngôn ngữ sử dụng phải là ngônngữ giàu hình ảnh, giàu cảm xúc, giàu nhịp điệu âm thanh Từ việc hiểu rõ đặcđiểm của thể loại văn miêu tả, hiểu rõ con đường mình cần đi và đích mình cầnđến, chắc chắn học sinh sẽ thận trọng hơn khi chọn lọc từ ngữ, sẽ gọt giũa kỹhơn từng lời, từng câu, từng ý trong bài văn và như vậy chất lượng bài làm củacác em sẽ tốt hơn
2.3.2 Quan sát đối tượng miêu tả
Trong văn miêu tả, quan sát có một vai trò rất quan trọng Khi quan sátkhông chỉ sử dụng mắt nhìn mà còn phải dùng tất cả các giác quan: Thị giác,thính giác, xúc giác, vị giác, Nếu không có quan sát thì vốn hiểu biết và trítưởng tượng của học sinh rất khó phát triển Văn miêu tả gắn chặt với tâm hồncũng như với óc quan sát tinh tế của các em Chính những kết quả quan sát đãđem lại những cảm nhận về sự vật hiện tượng cần miêu tả Chẳng hạn, nếu họcsinh chưa từng nhìn thấy cây hoa mai thì học sinh sẽ không thể miêu tả về cây
và cũng không có ấn tượng hay nhận thức gì về hoa mai
Khi dạy học sinh quan sát, giáo viên cần nhấn mạnh rằng bất kì sự tưởngtượng nào dù phong phú đến đâu cũng đều bắt nguồn từ thực tế, gắn với đời
Trang 7sống thực tế và muốn có sự hiểu biết thực tế thì cần phải quan sát Những câuvăn, bài văn miêu tả hay, có hồn và sinh động là những câu văn, bài văn của embiết quan sát, có khả năng quan sát và biết tìm tòi khi quan sát Chỉ cần các emchịu khó quan sát sẽ thấy được rất nhiều điều trong cuộc sống mà các em chưabao giờ thấy hoặc chưa để ý đến Những bài văn miêu tả hay cần phải có sựquan sát, trải nghiệm thực tế thì mới có thể viết được những câu văn hay, sinhđộng mà mỗi khi đọc, người đọc dường như tưởng tượng ra được cả sự vật đó.
Từ những hiểu biết về quan sát như vậy, khi dạy văn miêu tả cho học sinh giáoviên không thể thiếu dạy các em cách quan sát
Để giúp người đọc, người nghe tái hiện được đối tượng miêu tả một cáchchân thực, sinh động, bài văn miêu tả phải tuân theo một trình tự hợp lí, đảm bảotính lôgic Nên dạy học văn miêu tả giáo viên cần hướng dẫn các em những vấn
* Chú ý những yêu cầu riêng khi quan sát từng loại đối tượng miêu tả.
+ Tả đồ vật: Có loại đồ vật tĩnh (như cái bàn, cái ghế, cái bút, …), có loại
đồ vật động (như cái xe, cái quạt máy, búp bê biết khóc, biết cười,…) Cáchquan sát đồ vật tĩnh khác với đồ vật động
+ Tả cây cối: Cần quan sát theo đặc điểm của từng loại cây (cây bóng mát,
cây hoa, cây ăn quả, luống rau (vườn rau), …) theo từng thời kì phát triển (khicây còn nhỏ, lúc cây lớn, …); theo từng mùa khác nhau; hoặc tả lần lượt từng bộphận của cây; kết hợp quan sát khung cảnh thiên nhiên và tác động của ngườihay loài vật đối với cây (nếu có)
+ Tả con vật: Cần quan sát đầy đủ những đặc điểm về hình dáng, hoạt
động, thói quen và cả mối quan hệ của con vật đó đối với con người
- Trong cùng một loại đối tượng, mỗi đối tượng cụ thể cũng có điểm riêng.Khi quan sát cần chú ý phát hiện những điểm riêng phân biệt đối tượng được tảvới những đối tượng khác cùng loại
Để giúp HS quan sát đối tượng và miêu tả chân thực về đối tượng ấy, ngườigiáo viên nên ứng dụng công nghệ thông tin vào trong quá trình giảng dạy nhằmcung cấp cho các em những hình ảnh những đoạn phim cụ thể, sinh động của những đồ vật, loài cây, những con vật mà các em định tả nhưng thực tế lại chưađược nhìn thấy hoặc chỉ nhìn lướt qua trên truyền hình
Trang 8Ví dụ: Đề 4 – SGK trang 149, Tiếng Việt 4, tập 2 bài kiểm tra viết “Tả mộtcon vật lần đầu tiên em thấy trên hoạ báo hay trên truyền hình, phim ảnh”.
Ngoài quan sát vật thật để các em được cầm, sờ vào các bộ phận của đốitượng miêu tả Tôi đã ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy, đưa rahình ảnh, hoạt động một số con vật, cho học sinh quan sát nhìn thấy tận mắt.Tôi nhận thấy các em rất hào hướng và thích thú, diễn đạt lại bằng lời ngay khiquan sát đúng trình tự, trôi chảy và lôgic
2.3.3 Lập dàn ý cho bài văn miêu tả.
Bài văn miêu tả được xây dựng trên cơ sở những hình ảnh, ấn tượng về đốitượng mà người viết thu lượm, cảm nhận được thông qua các giác quan trực tiếpcủa mình Văn miêu tả là thể loại văn bản mang tính chất nghệ thuật cao, mangtính sáng tạo, tính cá thể của người viết Ngôn ngữ trong văn miêu tả là thứ ngônngữ nghệ thuật là ngôn ngữ giàu sức gợi cảm và là ngôn ngữ của những biệnpháp tu từ Để bài viết của các em đúng bố cục, các ý được sắp xếp lôgic, bàiviết mang tính nghệ thuật cao và không có trường hợp tả chưa xong bộ phận nàylại tả sang bộ phận khác hay thích gì tả nấy Để đảm bảo được điều đó giáo viêncần hướng dẫn cho các em xây dựng được dàn bài chi tiết Kết cấu bài văn miêu
tả cũng tuân thủ kết cấu 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài
* Tả đồ vật.
a) Mở bài:
- Giới thiệu đồ vật được miêu tả
- Đồ vật đó của ai? Nó được mua, được tặng hay được làm trong trường hợp nào?
b) Thân bài:
- Tả khái quát về hình dáng, kích thước, màu sắc, chất liệu và cấu tạo của
đồ vật đó
- Tả cụ thể từng bộ phận của đồ vật theo thứ tự thích hợp do mình tự chọn Từ trên xuống dưới hay từ ngoài vào trong (có thể gồm cả cấu tạo của bộ phận đó)
- Nêu tác dụng của đồ vật, sự gắn bó với bản thân và những kỉ niệm, cách bảo quản … (ý này có thể lồng trong khi miêu tả các ý trên)
c) Kết bài: Nêu cảm nghĩ đối với đồ vật đã tả
- Tả chi tiết từng bộ phận của cây: rễ, thân, lá, cành, hoa, quả, … (hoặc có thể tả chi tiết về thời kì phát triển của cây: Khi cây còn non đến khi cây trưởng
Trang 9thành, ra hoa và kết quả) làm nổi bật đặc điểm chính của cây và ích lợi, vẻ đẹp của nó.
- Tả môi trường sống và những điều có liên quan đến cây như nắng, gió, chim chóc, ong bướm, …
- Ý thức chăm sóc, bảo vệ cây… tác dụng của cây, sự gắn bó và những kỉ niệm của mình đối với cây
c) Kết bài: Nêu cảm nghĩ của mình về cây, tình cảm của mình với cây đó
- Tả bao quát: Con vật lớn chừng nào? Độ tuổi, màu lông, …
- Tả từng bộ phận con vật: đầu, mình, chân, …
* Tả hoạt động của con vật:
- Tả thói quen sinh hoạt …
- Tả hoạt động tiêu biểu, ích lợi của nó…
c) Kết bài: Nêu tình cảm của em đối với con vật đó (yêu quý, chăm sóc)
2.3.4 Hướng dẫn học sinh xây dựng đoạn văn mở bài và kết bài.
Bài văn không thể thiếu phần mở bài và kết bài, những phần này thườngthu hút người đọc, người nghe chú ý cách đặt vấn đề và cảm nghĩ về vấn đề củangười trình bày Chính vì vậy việc rèn luyện cho học sinh xây dựng đoạn văn
mở bài và kết bài là rất cần thiết
* Đoạn văn mở bài.
Có hai cách mở bài mà học sinh được học đó là mở bài trực tiếp và mở bàigián tiếp Giáo viên cần khắc sâu để học sinh nắm vững được thế nào là mở bàitrực tiếp; thế nào là mở bài gián tiếp thì các em mới biết vận dụng vào bài làm.Không nhất thiết phải gò bó học sinh làm mở bài theo cách nào để cho các em tựchọn cho mình cách mở bài hợp lý nhất và phù hợp với khả năng của từng em
Mở bài gián tiếp có thể xuất phát từ một vấn đề mình cần nói tới, có thể bắt đầubằng những câu thơ, câu hát,…nhưng phải bám sát vào yêu cầu của đề, khônglan man, xa đề, không rườm rà Giáo viên có thể cho học sinh làm việc nhómđôi hoặc cá nhân tự nêu cách vào bài của mình, sau đó cho các bạn nhận xét
Chẳng hạn với bài tả con mèo, một học sinh mở bài: ''Hè vừa rồi, mẹ em đi chợ mua được một con mèo tam thể Chú ta là thành viên thứ năm của gia đình em, đến nay đã gần một năm rồi."
- Giáo viên nêu câu hỏi: Em hãy cho biết đây là cách mở bài nào? (mở bàitrực tiếp)
- Giáo viên nêu yêu cầu để học sinh nêu cách mở bài khác sinh động hơn
"Đã từ lâu, nhà em không có một chú chuột nào dám bén mảng tới Bởi giờ đây đã có một chú lính gác cừ khôi, đó chính là chú Mèo Hung Chú ta đã được một năm tuổi, trông rất hiền lành nhưng cũng thật tinh nhanh, chú là người bạn thân của em."
Trang 10- Giáo viên nêu câu hỏi: Em hãy cho biết đây là cách mở bài nào? (mở bàigián tiếp).
Hay với đề bài miêu tả cây hoa nở vào dịp Tết, học sinh mở bài như sau:
“Nhà em không phải ở làng hoa nhưng ông em rất thích trồng hoa Trong vườn ông trồng rất nhiều loài hoa nhưng không thể thiếu được cây hoa đào Hoa đào
là biểu tượng cho mùa xuân ở miền Bắc quê em, Tết đến là hoa đào nở rộ” Học sinh khác lại viết: “Mỗi loài hoa đều có vẻ đẹp riêng, mang một ý nghĩa riêng Hoa mai mang đến cho miền Nam một sắc vàng đằm thắm, ấm nồng Hoa ban mang một màu trắng giản dị, tinh khiết cho người dân vùng núi cao Tây Bắc Với người dân miền Bắc quê em thì hoa đào là biểu tượng của ngày Tết ấm áp, là hình ảnh của mùa xuân sum họp tràn đầy yêu thương và hạnh phúc”.
Từ các cách mở bài khác nhau học sinh nhận xét và tìm ra ý đúng, ý hay để
mở bài một cách hợp lý nhất
* Đoạn văn kết bài.
Dạy phần kết bài giáo viên cần dẫn dắt để học sinh nắm được có hai cáchkết bài Thế nào là kết bài mở rộng và kết bài không mở rộng Từ một số kết bàitrong sách giáo khoa các em đọc và rút ra cách kết bài nào là kết bài mở rộng,kết bài nào là kết bài không mở rộng
Kết bài tuy chỉ là một phần nhỏ trong bài văn nhưng lại rất quan trọng bởiđoạn kết bài thể hiện được nhiều nhất tình cảm của người viết với đối tượngmiêu tả Thực tế cho thấy học sinh thường hay liệt kê cảm xúc của mình làmphần kết luận khô cứng, gò bó, thiếu tính chân thực Chủ yếu các em thường làmkết bài không mở rộng, kết bài như vậy không sai nhưng chưa hay, chưa hấp dẫnngười đọc Vì vậy đòi hỏi người giáo viên phải gợi ý để học sinh biết cách làmphần kết bài mở rộng bằng cảm xúc của mình một cách tự nhiên thông quanhững câu hỏi mở, sau đó cho các em nhận xét, sửa sai và chắt lọc để có đượcnhững kết bài hay
Cũng với đề bài miêu tả cây hoa nở vào dịp Tết, học sinh viết kết bài: “Rồi chiều 29 Tết cũng đã đến, ông em lấy cưa cắt cẩn thận một cành đào đẹp nhất cắm vào chiếc bình đặt ở góc bàn thờ để trang trí Tết Hoa đào ở ngoài vườn đã đẹp, nhưng cắm trong nhà lại có vẻ đẹp riêng, đó là sự tôn lên của đèn màu, tranh ảnh và những cặp bánh chưng, hộp mứt, hộp trà Quả thật, Tết càng làm cho hoa đào mang đầy ý nghĩa, tượng trưng cho hạnh phúc, mùa xuân”
Em khác viết: "Mỗi khi đi học về, em thường đến bên cây hoa Em nhắm mắt lại, thả mình theo những cánh hoa và có cảm giác thật là khoan khoái."
Văn chương không phải là sợ đúng, sai với làm văn đúng thôi chưa đủ phải thấm đượm cảm xúc của người viết Song tình cảm không phải thứ gò ép bắt buộc, tình cảm ấy phải chân thực, hồn nhiên, xuất phát từ chính tâm hồn các em.Bài văn sẽ không hay nếu thiếu cảm xúc của người viết, cảm xúc không chỉ bộc
lộ ở phần kết bài mà còn thể hiện ở từng câu, từng đoạn của bài Vì vậy giáoviên cần chú ý rèn cho học sinh cách bộc lộ cảm xúc trong bài văn thường xuyên
Trang 11liên tục Từ tiết đầu tiên của mỗi loại bài đến những tiết luyện tập xây dựngđoạn văn, tiết viết bài và ngay trong tiết trả bài nữa.
2.3.5 Cung cấp vốn từ, giúp học sinh biết cách dùng từ đặt câu khi miêu
Khi học về câu kể Ai là gì? học sinh hiểu tác dụng, cấu tạo của kiểu câu này, nhận biết câu trong đoạn văn và từ đó học sinh biết đặt câu kể Ai là gì ? để
giới thiệu hoặc nêu nhận định về một con người, một vật
Ví dụ: Chích bông là loài chim rất đáng yêu.
Hoa đào, hoa mai là bạn của mùa xuân.
Sầu riêng là loại trái quý của miền Nam.
Nội dung của bài văn có hấp dẫn, có lôi cuốn được người đọc hay khôngmột phần phụ thuộc vào hình thức biểu hiện bên ngoài của nó, đó chính là chữviết Vì vậy muốn có bài văn hấp dẫn thì giáo viên chú ý rèn kỹ năng viết chohọc sinh trong giờ Chính tả Vì phân môn Chính tả giúp học sinh viết đúng, viếtnhanh, viết đẹp và trình bày rõ ràng, sạch sẽ
Nếu như Tập đọc rèn kỹ năng đọc - cảm thụ cho học sinh, Chính tả rèn kỹnăng viết thì Kể chuyện rèn kỹ năng kể hay nói cách khác là kỹ năng sản sinhvăn bản dưới dạng nói của học sinh Kể chuyện vừa bồi dưỡng tình cảm, giúphọc sinh biết quý trọng cái tốt, phê phán cái xấu, vừa giúp học sinh học tập cáchmiêu tả, cách diễn đạt trong mỗi câu chuyện Khuyến khích các em ham đọcsách, báo và đọc các bài văn mẫu để làm giàu vốn từ
Tóm lại các phân môn của Tiếng Việt tuy mỗi phân môn có nội dung riêng,nhiệm vụ riêng nhưng chúng không hoàn toàn độc lập mà luôn bổ sung chonhau, kiến thức của phân môn này hỗ trợ cho việc học những phân môn khác.Với phân môn Tập làm văn là phân môn thực hành tổng hợp của những phânmôn khác, muốn học tốt Tập làm văn học sinh cần phải học tốt các phân mônnêu trên
2.3.5.1 Dạy viết câu có kết cấu đơn giản.
Để viết được những câu văn mang tính nghệ thuật trong kết cấu, trước tiên
học sinh cần nắm được câu ở dạng đơn giản nhất Đó là những loại câu: Ai làm gì? Ai thế nào? Ai là gì? Câu khiến, Câu hỏi, Câu cảm.
Dạy những loại câu này đối với học sinh không khó Ta chỉ cần hướng dẫntốt qua tiết Luyện từ và câu Xác định các yêu cầu cơ bản mà học sinh cần nắmđược và thường xuyên củng cố thật nhiều câu phải có hai bộ phận chính: Chủngữ và vị ngữ
+ Chủ ngữ trả lời câu hỏi: Ai? Cái gì? Con gì?