(SKKN 2022) Một số biện pháp giúp giáo viên làm đồ dùng dạy học áp dụng nghệ thuật POP –UP ( Các lớp cảnh 3D nâng cao hiệu quả các giờ học trong Trường Tiểu học, Trung học cơ sở)

Một trong những phương pháp dạy học phát huy được tính tích cực của học sinh, tính độc lập sáng tạo, độc lập tư duy là biện pháp sử dụng đồ dùng trực quan.. Bởi vì đồ dùng trực quan khi

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRIỆU SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIÊN PHÁP GIÚP GIÁO VIÊN LÀM ĐỒ DÙNG

DẠY HỌC ÁP DUNG NGHỆ THUẬT POP-UP (CÁC LỚP CẢNH 3D NÂNG CAO HIỂU QUẢ CÁC GIỜ HỌC TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC, TRUNG HỌC

CƠ SỞ)

Người thực hiện: Phạm Khắc Toàn Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Lê Văn Tám SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Mĩ thuật

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong sự nghiệp đổi mới và phát triển nền giáo dục hiện nay, để đáp ứng xu thế thời đại mới, các bậc học, môn học đều phải hướng tới mục tiêu đẩy mạnh phát triển năng lực học sinh Không nằm ngoài xu thế đó, môn Mỹ thuật ở tiểu học trong các năm gần đây đã có những chuyển biến cơ bản như thay đổi chương trình sách giáo khoa, áp dụng phương pháp mới lấy học trò làm trung tâm Giáo viên đóng vai trò người tổ chức, định hướng Thông qua các kênh tương tác thị giác, xúc giác, thính giác các em tổng hợp bàn luận tìm ra kiến thức Vì vậy, việc hướng dẫn cần giản lược lý thuyết, tăng cường đưa ra các sự vật hiện tượng có vấn đề để các em chủ động tư duy Hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học vẫn là một vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu giáo dục quan tâm bàn bạc thống nhất Cụ thể là các biện pháp phải nhắm tới mục tăng cường khả năng tư duy của học sinh ở quá trình lĩnh hội tri thức, phát huy tính độc lập, tính tích cực của học sinh được làm việc dưới nhiều hình thức và có được hứng thú trong giờ học Một trong những phương pháp dạy học phát huy được tính tích cực của học sinh, tính độc lập sáng tạo, độc lập tư duy là biện pháp sử dụng đồ dùng trực quan

Việc giảng dạy môn Mĩ thuật ở trường tiểu học cũng như những môn học khác, đồ dùng trực quan đóng một vai trò quan trọng trong giờ giảng Bởi vì đồ dùng trực quan khi sử dụng có hiệu quả trong tiết giảng sẽ giúp học sinh tìm hiểu,

so sánh, nhận xét, phán đoán và ghi nhận sự vật dễ dàng hiểu sự vật qua con mắt quan sát bằng nét vẽ, hình vẽ, màu sắc một cách nhanh chóng, nhớ sự vật lâu hơn

Để phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan được hiệu quả điều quan trọng nhất đó là chất lượng của đồ dùng Việc phát huy tối đa mọi phẩm chất, năng lực của học sinh đòi hỏi giáo viên phải có những đồ dùng phù hợp tương xứng Thứ nhất, phải truyền tải được toàn bộ kiến thức trong khuôn khổ bài dạy đồng thời gợi

mở trí tò mò, sở thích khám phá Học sinh không chỉ quan sát đồ dùng bằng mắt mà còn có thể sử dụng vận hành chúng Trong quá trình đó, học sinh tự phát hiện ra nguyên lý, nắm được kiến thức, tạo ra được các sản phẩm tương tự theo trí tưởng tượng của riêng mình Thực tế cho thấy việc sử dụng các đồ dùng truyền thống không đảm bảo được các yêu cầu trên Cho nên việc đổi mới đồ dùng trực quan là một nhu cầu tất yếu của quá trình dạy học và cũng là để hoàn thành tốt nhiệm vụ của người giáo viên trên bục giảng

Liên tục trong nhiều năm được nhà trường giao nhiệm vụ dạy môn Mĩ thuật, đồng

thời tham dự nhiều tiết hội giảng cấp huyện, cấp tỉnh của các đồng nghiệp Tôi luôn xác định rằng muốn cho giờ dạy không bị khô cứng,

tẻ nhạt, cần phải đổi mới phương pháp dạy học bằng cách tăng cường

sử dụng đồ dùng, phương tiện dạy học, khai thác kênh hình, kênh chữ

có sẵn trong sách giáo khoa giúp học sinh nắm vững kiến thức theo

nguyên lí:“Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn” đem lại hiệu quả cao trong việc dạy và học

bộ môn Chính vì vậy, tôi đã mạnh dạn đổi mới đồ dùng trực quan trong gảng dạy b ng ằ

“ Một số biện pháp giúp giáo viên làm đồ dùng dạy học áp dụng nghệ thuật

pop-up(Các lớp cảnh 3D nângcao hiệu quả các giờ học trong trường tiểu học, trung học cơ sở.)” làm đ tài sáng ki n kinh nghi m c a ề ế ệ ủ mình trong năm h c 20ọ 21-2022

1.2 Mục đích nghiên cứu.

- Khảo sát, đánh giá được thực trạng việc học tập của học sinh ở trường TH Lê Văn Tám, Triệu Sơn khi học môn Mĩ thuật Thông qua đó để tìm ra được các giải pháp nhằm nâng cao ý thức và hứng thú học môn Mĩ thuật cho các em học sinh

bằng cách : “Tạo đồ dùng trực quan 3D bằng nghệ thuật Pop- Up” Nâng cao

được kết quả học tập môn Mĩ thuật ở cấp tiểu học

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Áp dụng vào giảng dạy cho học sinh các lớp và các cấp ( mầm non, cấp 1 cấp 2) và các phân môn

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp thông tin, tái hiện

- Phương pháp thống kê, phân tích, xử lý số liệu

- Phương pháp tham khảo tài liệu.

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Qua nhiều năm thực tế giảng dạy, cùng với nghiên cứu các tài liệu nói về phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan; Tôi nhận thấy chất lượng giảng dạy môn

mĩ thuật nhìn mặt bằng chung là chưa cao Đặc biệt là vấn đề sử dụng đồ dùng trực quan còn chưa nhiều hoặc có sử dụng đồ dùng trực quan nhưng chỉ mang tính hình thức học sinh không khai thác kiến thức cơ bản từ đồ dùng trực quan Tại một số lớp các trường lân cận tôi có dịp được tiếp xúc với các em học sinh và được biết các

em rất thích học có đồ dùng trực quan Nhưng qua thí điểm dạy cụ thể bằng các phương pháp sử dụng đồ dùng khác nhau tôi đã nhận thấy việc sử dụng đồ dùng trong một tiết dạy mà giáo viên xử lý dữ kiện của bài soạn với đồ dùng không phù hợp thì đồ dùng đó cũng vô tác dụng Hay sử dụng đồ dùng để minh hoạ cũng vậy, nếu không để học sinh khai thác một cách tự nhiên thì cũng không có hiệu quả

Hơn nữa còn nhiều giáo viên chưa tâm huyết với nghề, vẫn còn nhiều tiết Mĩ thuật trôi qua một cách tẻ nhạt việc sử dụng đồ dùng trực quan chưa được chú trọng, đơn điệu kém hấp dẫn hoặc cá biệt dạy không có đồ dùng hay còn gọi là dạy chay

Sau thời gian tìm tòi và nghiên cứu tôi đã biết đến nghệ thuật Pop – Up Nghệ thuật Pop up 3D bắt nguồn từ nước Anh từ thập niên 50 của thế kỷ trước Thuật ngữ “Pop up” trong tiếng Anh có nghĩa là “bật lên” chỉ với chất liệu là giấy và bìa cứng mỏng với nhiều cách gấp dán khác nhau sẽ tạo hiệu ứng bật lên đồng thời với động tác mở một cuốn sách Hiệu quả của nghệ thuật Pop up mang lại

đó là:

Gây được ấn tượng mạnh do hình ảnh dấu kín trong cuốn sách được bật ra tạo cảm giác bất ngờ thích thú tạo sự cuốn hút do hình ảnh màu sắc đẹp nổi bật hấp dẫn Đánh thức trí tò mò sở thích khám phá bởi sự chuyển động linh hoạt của các hình ảnh Khơi dậy cảm hứng sáng tạo cho người xem Truyền tải nhiều hơn về nội dung

vì trên cơ sở nguyên lý hoạt động đơn giản sẽ tạo ra một hoạt cảnh để nói về câu chuyện nào đó Rèn luyện tính kiên trì, kỹ năng khéo léo và óc tưởng tượng phong phú Sản phẩm không tốn kém nhiều kinh phí có thể sản xuất với những vật liệu đơn giản dễ kiếm

Ở Việt Nam, nghệ thuật Pop up 3D cũng mới được du nhập dưới hình thức thiệp nổi Thiệp nổi là loại thiệp ở bên trong chứa những hình ảnh mà khi mở ra sẽ thấy có nhiều lớp hình ảnh và nổi hẳn lên bề mặt tấm thiệp Thiệp nổi có thể phỏng lại hình ảnh các đồ vật, động vật, hoa lá, nhà cửa v.v dưới dạng những lớp hình được cắt và ghép lại với nhau để khi bạn tấm thiệp ra sẽ thấy những hình ảnh được

mô phỏng một cách sống động nên có tên là thiệp nổi Sự độc đáo của thiệp nổi là mỗi tấm thiệp trông nhỏ bé nhưng khi mở ra lại mang đến sự bất ngờ cho người xem bởi những mô hình nghệ thuật được lắp ghép tỉ mỉ, tinh tế thể hiện được rất nhiều nội dung khác nhau

Ngoài ra Popup 3D còn được sử dụng trong một số cuốn chuyện tranh thiếu nhi hay còn gọi là sách 3D, các sản phẩm quảng cáo được đông đảo người xem đặc biệt là các em nhỏ vô cùng thích thú

Sau khi tìm hiểu, tôi nhận thấy nghệ thuật Pop up 3D có nhiều ưu điểm phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học nên quyết định áp dụng vào việc sáng tạo một số

đồ dùng trực quan và hướng dẫn cách làm đơn giản để học sinh vận dụng trong các chủ đề có sử dụng mô hình 3D, xây dựng cốt truyện, trình diễn hoạt cảnh.v.v Hình nổi sẽ tạo nên tính phong phú về mặt hình ảnh cho mọi đề tài (nếu sách giáo khoa cũng có hình nổi thì sẽ rất thú vị)

Vì thế mà tôi đã mạnh dạn đưa vào thử nghiệm sử dụng đồ dùng trực quan 3D áp dụng nghệ thuật Pop - Up trong giảng dạy môn Mĩ thuật ở tiểu học giúp giáo viên tự tạo được các đồ dùng sinh động hấp dẫn, giảm thiểu chi phí nâng cao hiệu quả bài giảng

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Thuận lợi:

Trường tiểu học Lê Văn Tám có cơ sở vật chất cơ bản đầy đủ cho việc dạy và học Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo điều kiện giúp đỡ về đồ dùng dạy học, đồng thời phân bố thời gian giảng dạy hợp lý

Các bậc phụ huynh luôn coi trọng, đầu tư cho môn học Từ giấy, bút, mầu vẽ cũng được các khối lớp trang bị đầy đủ, đồng bộ để các em thỏa sức trải nghiệm, sáng tạo Qua đó các em thấy rằng Mĩ thuật là môn học bổ ích, có tính giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cao và là môn học bổ trợ tích cực cho các môn học khác.Vì thế các

em đón nhận tiết học một cách nhiệt tình và hào hứng

2.1.2 Khó khăn:

Bên cạnh những thuận lợi nêu trên, còn gặp phải những khó khăn sau:

Do quan niệm của một số phụ huynh, thiếu sự quan tâm học tập bộ môn Mĩ thuật Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy và học, gây cho học sinh cảm giác chán nản, không tự tin khi thực hành Khiến các em không hứng thú với bài học, thể

hiện tác phẩm của mình qua loa, đại khái, vì thế không thấy được cái hay, cái đẹp và vận dụng vào cuộc sống hàng ngày

Vì đây là phương pháp học mới do đó vẫn còn học sinh chưa hình thành kĩ năng, các em vẫn còn lúng túng, dẫn đến tâm lý sợ là mình không làm được

Nhà trường chưa có phòng học riêng nên việc tổ chức các hoạt động học tập

gặp khó khăn, việc lưu giữ, trưng bày và giới thiệu sản phẩm của học sinh chưa thuận lợi

Nhưng việc tạo ra được sản phẩm đồ dùng chất lượng đòi hỏi người giáo viên phải có sự chuẩn bị chu đáo đồng thời phải có kinh nghiệm đúc rút từ nhiều năm trước cộng với sự nỗ lực tìm tòi học hỏi, sáng tạo của bản thân Ngoài ra việc

hỗ trợ kinh phí cho giáo viên làm đồ dùng còn hạn chế

Kết quả đầu năm học đánh giá nhận xét học sinh khối 5 khi chưa áp dụng sáng kiến:

Tổng số: 48 học sinh

Kiến thức - Kỹ năng

2.3 Các giải pháp thực hiện:

2.3.1 Giải pháp 1: Áp dụng sáng tạo phương pháp Pop up nghệ thuật làm đồ dùng trực quan 3D trong môn Mĩ thuật.

+ Công tác chuẩn bị:

Nếu bạn muốn thử làm mô hình thủ công cho trẻ em thì cách làm tương đối đơn giản Tất cả những gì bạn cần là một câu chuyện, thời gian và một ít vật liệu đơn giản

- Lên kế hoạch:

Phác thảo mô hình (Phong cảnh, sinh hoạt ở Đường phố, trường học, công viên theo nội dung của một chủ đề, cốt chuyện nào đó)

Thiết kế đơn giản Giới hạn số lượng hình ảnh nổi mà bạn dùng để các hình không bị rối tung hoặc đứng không vững Trang giấy càng có ít đường cắt thì sẽ cứng cáp hơn

Hãy thoải mái thêm các phần trang trí thủ công khác để mô hình trông đẹp hơn Tuy nhiên, nếu thêm quá nhiều cũng có thể trở nên rối mắt và bị xẹp

- Các vật liệu cần thiết:

Giấy bìa cứng làm nền kích thước vừa phải đủ để lớp quan sát Bạn có thể dùng giấy cardstock, giấy in poster loại mỏng hoặc giấy scrapbook kích cỡ tùy thích để làm các chi tiết Nếu không có được các loại trên thì bạn có thể sử dụng giấy Photo nhưng phải dày hơn giấy in thông thường một chút Dao trổ, kéo, chì, thước các loại,keo dán nhanh khô…

+ Các cách dựng mô hình đơn giản:

Nguyên lý hoạt động của nghệ thuật gấp giấy 3D dựa trên cơ sở sự chuyển động khép vào mở ra giữa hai mặt phẳng và điểm mấu chốt đó là đường giao nhau giữa hai mặt phẳng đó hay còn gọi là bản lề Khi tạo các hình ảnh nổi có 2 cách gấp mở

- Cách gấp mở 900: Hình ảnh bật lên khi mở bìa ở góc 900

Cắt hai khe hở ngang, song song và bằng nhau ở giữa tờ giấy Khe hở sẽ tạo

ra một rãnh nhô lên

Mở giấy ra, đặt giấy theo hướng thẳng đứng để chiều cao trông dài hơn chiều rộng Dùng ngón tay để đẩy hai đường vừa cắt thành rãnh nhô lên

Làm hình minh họa: Bạn có thể vẽ và tô màu cho hình minh họa trên một tờ giấy cứng khác hoặc giấy cardstock hoặc ta có thể cắt từ tranh ảnh, tạp chí hoặc sách ảnh tái chế và dán lên giấy cardstock cứng

Đảm bảo hình ảnh mà mình thiết kế và sử dụng phải có kích thước tương xứng Ngoài ra, ta nên đảm bảo có đầy đủ nhân vật và hình ảnh mà chúng ta cần cho toàn bộ mô hình

Có thể dành khoảng trống ở phía cuối để viết nội dung Nếu là sản phẩm của học sinh thì ta nên dùng thước kẻ hàng để giúp trẻ viết dễ dàng hơn Chúng ta cũng

có thể dán giấy có kẻ hàng vào khoảng trống đó.Tuy nhiên, nếu tự viết thì có thể để trống hoặc in nội dung từ máy tính và dán vào

Cắt và dán hình ảnh vào rãnh nhô lên Cắt ảnh hoặc ảnh minh họa mà bạn tự thiết kế Dán mặt sau của ảnh vào phần rãnh phù hợp Tuy nhiên, đừng dán vào phần nền Vì như vậy, ảnh sẽ không nổi lên Nếu bạn dùng keo lỏng thì đừng lấy quá nhiều Bôi keo và phần rãnh nhô lên và đừng bôi vào ảnh; với cách này thì chúng ta không phải lo chuyện keo bị dính lên trên hoặc phía dưới rãnh

Với hình minh họa nhanh, chúng ta cũng chỉ cần vẽ thêm nét là hình đã rất sinh động rồi

Cách gấp mở 1800:

Cách này phức tạp hơn mở 900 nhưng là cách hiệu quả nhất để dựng mô hình 3D, với cách này sẽ nảy sinh nhiều hình thức bật lên khác nhau của hình ảnh dựa trên cơ chế hoạt động của vô số bản lề phụ được tạo nên bởi hoạt động của bản lề chính

Cách dùng bản lề chính:

Gấp giấy hình chữ V dán trùng các bản lề phụ lên bản lề chính như hình vẽ (chú ý: dán từng bên một, sau khi dán được một mặt nền chúng ta gấp 2 mặt nền lại

để dán nốt hình vào mặt kia như vậy mới thực hiện được hoạt động khép mở bình thường)

Cách dùng bản lề phụ:

Trong khi bản lề chính khép mở 1800 bạn có thể tạo ra các bản lề phụ khép

mở 900 nhờ đó tạo hàng loạt hiệu ứng bật lên tương tự cơ chế khép mở 900

Điều quan trọng là ta phải xác định đúng hình ảnh của từng bản lề tránh dán nhầm lẫn khi khép mở hình sẽ bị nhăn rách hoặc không bật lên được

Cơ chế gấp quạt và đèn lồng:

Cơ chế nở hoa:

Cơ chế vòng xoắn:

Khi muốn tạo các hình ảnh con đường giao thông uốn lượn trên cao bạn chọn miếng giấy hình tròn rồi cắt từ ngoài vào tâm theo hình xoắn ốc ta được đoạn dây xoắn Dán mỗi đầu vào một mặt phẳng cần khép sao cho khi khép đoạn dây xếp lại

về hình tròn ban đầu, khi mở ra ta được đường xoắn bật lên

Các cơ chế hoạt động bằng dây kéo:

Chế độ này có thể kết hợp cùng lúc với hoạt động khép mở hoặc thể hiện các hoạt động đơn lẻ của các hình ảnh khi bạn kéo đẩy các dây bằng giấy để chuyền lực Chế độ này rất cần khi diễn tả hoạt động của các nhân vật sự vật, các tình tiết trong câu chuyện

Trên đây là một số cách dựng mô hình Pop up 3D cơ bản nhất Những cơ chế này đều rất dễ làm, ngay cả với các em học sinh tiểu học lớp 4,5 Ngoài ra, còn rất rất nhiều các chế độ hoạt động khác tùy thuộc vào sự sáng tạo phong phú của mỗi người Càng làm chúng ta càng đúc rút được nhiều kinh nghiệm và sáng tạo nhiều cách khác nhau

* Hoàn thiện sản phẩm:

Làm bìa cho mô hình: Gấp đôi một tờ giấy cứng có kích thước to hơn phần giấy bên trong Sau đó lấy bìa ra để trang trí mặt trong và mặt trước của bìa rồi dán vào

Chú ý không nên để phần hình ảnh bên trong dài hoặc cao quá, khi khép bìa vào sẽ bị thừa hình ra ngoài dễ bị hỏng

Thưởng thức! Khi keo khô hoàn toàn thì chúng ta có thể mở khép mô hình

dễ dàng

2.3.2 Giải pháp 2: Cách sử dụng một số sản phẩm đồ dùng trực quan của giáo viên và học sinh theo phương pháp Pop up nghệ thuật.

* Sản phẩm bộ đồ dùng mô hình 3D về Chúng em với thế giới động vật của giáo viên:

Mục đích giới thiệu sinh động về các loại động vật và môi trường sống con vật

Bộ đồ dùng đảm bảo được tính khoa học, thể hiện ở sự đầy đủ chi tiết về các con vật khác nhau, từ con vật sống dưới nước, con vật sống trên cạn, vật quen thuộc

và con vật sống hoang dã, đáp ứng yêu cầu của tiết dạy

Bộ đồ dùng rất gọn nhẹ khép mở như 1 cuốn sách, chúng ta có thể di chuyển

nó rất dễ dàng nên được dùng liên tục nhiều bài ở nhiều khối lớp Cũng hoàn toàn

có thể dùng ở các môn khác như môn tập làm văn,khoa học, tự nhiên xã hội, giáo dục kỹ năng sống, các buổi học ngoại khóa…

Về hình thức thẩm mỹ bộ đồ dùng này thể hiện trên mô hình 3D bằng

phương pháp gấp giấy Pop-Up 3D nghệ thuật vô cùng sinh động và hấp dẫn ưu thế hơn hẳn mô hình 3D thông thường Hình ảnh màu sắc sống động phong phú phù hợp với lứa tuổi tiểu học và đặc trưng môn học, chuyển động linh hoạt không dừng lại ở trạng thái tĩnh nên có thể lồng ghép vào các câu chuyện gây hứng thú với học sinh

Công tác bảo quản cũng rất quan trọng, nhiều mô hình 3D truyền thống rất khó bảo quản rất dễ bị bám bụi hư hỏng, nhưng với mô hình 3D mới này rất dễ lưu trữ, các hình nằm gọn bên trong nên ít bị bụi hay va chạm