(SKKN 2022) MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN CHỮ VIẾT CHO HỌC SINH LỚP 1A TRƯỜNG TIỂU HỌC TRUNG SƠN I – TP SẦM SƠN

Trong các tiết tập viết, học sinh nắm bắt được cấu tạo các chữ cái tiếng Việt thể hiện trên bảng cài, bảng lớp, bảng con, trong vở tập viết và vở ghi bài các môn học khác… Đồng thời, học

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TP SẦM SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN CHỮ VIẾT CHO HỌC SINH LỚP 1A

TRƯỜNG TIỂU HỌC TRUNG SƠN I – TP SẦM SƠN

Người thực hiện: Nguyễn Thị Thúy

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Trung Sơn I TP Sầm Sơn SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Tiếng Việt

THANH HOÁ, NĂM 2022

MỤC LỤC

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

1 Mở đầu.

1.1 Lí do chọn đề tài:

Chữ viết là công cụ lưu giữ, truyền bá kho tri thức của nhân loại; chữ viết thể hiện văn hóa, văn minh của dân tộc, đất nước; chữ viết còn là một bộ môn nghệ thuật, không những vậy, viết chữ còn góp phần rèn luyện phẩm chất đạo đức, tính cẩn thận, tính kỷ luật, khiếu thẩm mĩ cho học sinh

Chúng ta đang ở trong một thời đại mới, thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thời đại công nghệ thông tin bùng nổ, chữ viết được thể hiện chủ yếu trên văn bản soạn thảo vi tính thay thế chữ viết tay trên giấy, theo đó, việc rèn luyện chữ viết có phần bị xem nhẹ trong giáo dục và trong ý thức của nhiều người Tuy vậy, trẻ em đến trường là để được học đọc, học viết Nếu phân môn tập đọc, học vần giúp trẻ biết đọc thông thì phân môn tập viết sẽ giúp trẻ viết thạo, học đọc để viết, học viết để hỗ trợ cho việc đọc Trẻ đọc thông, viết thạo sẽ giúp trẻ tiếp thu bài nhanh hơn, học tốt hơn

Thông qua việc luyện viết chữ sẽ mang lại cho trẻ những phẩm chất tốt đẹp như: tính cẩn thận, tinh thần kỷ luật và óc thẩm mỹ

Trong các tiết tập viết, học sinh nắm bắt được cấu tạo các chữ cái tiếng Việt thể hiện trên bảng cài, bảng lớp, bảng con, trong vở tập viết và vở ghi bài các môn học khác… Đồng thời, học sinh được giáo viên hướng dẫn các yêu cầu kỹ thuật viết từng nét chữ để hình thành nên một chữ cái rồi đến tiếng, từ, cụm từ

và cả câu

Năm học 2021-2022, một năm học vô cùng đặc biệt vì dịch bệnh covid-19,

và đặc biệt thiệt thòi cho các em học sinh bước chân vào lớp Một, khi mà các em không thể được dự một Lễ khai giảng năm học mới đầy đủ, khi mà các em không được học tập bình thường vì phải học trực tuyến, phải học chạy, học dồn ghép chương trình, tôi được nhà trường phân công dạy lớp 1A Ngay từ đầu năm học, tôi biết sẽ là một năm học vô cùng khó khăn đối với việc dạy học các em lớp Một, để đảm bảo chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh, tôi xác định phải vận dụng nhiều giải pháp dạy học, phải vô cùng linh hoạt, trong các giải pháp để dạy học môn tiếng Việt, tôi nhận thấy việc dạy viết chữ khi các em bước vào lớp Một trong điều kiện học tập không được bình thường vì dịch bệnh covid-19 là một trong những công việc vô cùng quan trọng, cần phải quan tâm Qua thực tế dạy học lớp Một cho thấy học sinh còn chưa nắm được kĩ thuật viết, cách cầm bút chưa chính xác, tư thế ngồi chưa chuẩn Các em còn viết sai, viết quá chậm, trình bày không sạch sẽ, rõ ràng Điều đó đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng học Tiếng Việt nói riêng và các môn học khác nói chung Là một giáo viên trực tiếp đứng lớp tôi nhận thấy việc rèn luyện kĩ năng

viết chữ cho học sinh rất quan trọng Vì vậy, tôi mong muốn có những cách giúp học sinh viết đẹp hơn, sạch hơn và cẩn thận hơn Đó cũng là một yếu tố nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở Tiểu học nói chung và dạy học chữ viết nói riêng

Từ việc nhận thấy được tầm quan trọng của việc rèn chữ viết cho học sinh lớp Một, nhất là trong bối cảnh của việc dạy học linh hoạt khi dịch bệnh

covid-19 còn diễn biến phức tạp và kéo dài, trong khi tại nhà trường chúng tôi, chưa có giáo viên nào có điều kiện và lựa chọn nghiên cứu sâu, kĩ về đề tài này, từ đó tôi

đã mạnh dạn tìm hiểu học hỏi và nghiên cứu “Một số biện pháp rèn chữ viết

cho học sinh lớp 1A trường Tiểu học Trung Sơn 1 - TP Sầm Sơn.”

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Với việc nghiên cứu đề tài này, tôi hướng tới mục tiêu:

- Đảm bảo chất lượng dạy học môn tiếng Việt- Tập viết cho học sinh lớp Một trong điều kiện học tập rất đặc biệt vì dịch bệnh covid-19

- Thông qua dạy, học viết để giúp các em phát triển toàn diện về đức, thể, mĩ; Rèn tính cẩn thận, tinh thần kỉ luật và óc thẩm mĩ; nâng cao chất lượng chữ viết cũng như chất lượng giáo dục, để phù hợp với sự phát triển của đất nước trong thời đại mới này

- Đúc kết kinh nghiệm dạy học để giúp bản thân và đồng nghiệp có thể ứng dụng trong dạy học các năm học tiếp theovà nâng cao chất lượng chữ viết cho học sinh lớp1

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Trong điều kiện về thời gian và năng lực hạn hẹp, đề tài nghiên cứu của tôi

chỉ tập trung nghiên cứu, đúc kết Một số biện pháp rèn chữ viết cho học sinh

lớp Một, áp dụng đối với học sinh lớp Một thuộc vùng miền đồng bằng, đô thị

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp làm mẫu

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thực hành

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.

- Nghiên cứu sâu kĩ về nguyên nhân các lỗi học sinh thường gặp và đề xuất các biện pháp khắc phục, hạn chế tối đa các lỗi như: Lỗi viết thiếu nét; thừa nét; sai nét; khoảng cách chữ; dấu thanh

- Sử dụng phương pháp chia bảng chữ cái thành các nhóm theo cấu tạo của các nét chữ để tập, luyện viết

- Sử dụng công nghệ thông tin, các phần mềm như zalo, facebook, messenger để trao đổi thông tin, hình ảnh, để thi đua, đánh giá, biểu dương bài viết của học sinh, nhất là bài do học sinh tự luyện viết ở nhà

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Vấn đề chữ viết được người xưa rất coi trọng Cha ông ta dùng câu thành ngữ “văn hay chữ tốt” để khen người chữ đep, học rộng tài cao Chữ viết cũng

là biểu hiện của nết người Dạy cho học sinh viết đúng, viết cẩn thận, viết đẹp góp phần rèn luyện cho các em tính cẩn thận, tính kỉ luật Điều đó chứng tỏ vấn

đề chữ viết được quan tâm như thế nào

Học sinh Tiểu học chủ yếu ở độ tuổi từ 6- 11 tuổi Trẻ tiếp thu hình ảnh của chữ viết qua quan sát Các em phải phát hiện lại hình ảnh chữ viết đã thu được qua mắt để ghi lại dạng của nó trên mặt giấy Vì vậy, nếu nét chữ được trình bày với kích thước quá nhỏ hoặc ánh sáng kém thì các em phải cúi sát xuống để nhìn cho rõ chữ khi tập viết, từ đó gây cận thị

Ngoài chức năng ghi nhận hình chữ, mắt còn có nhiệm vụ hướng dẫn tác động để tái hiện các đường nét của chữ viết Trong thời gian đầu có thể các em nhận ra đúng hình dạng của mẫu chữ Chỉ sau một số lần luyện tập, số lần nhắc

đi nhắc lại nhiều hay ít tuỳ theo từng em thì các em mới chép lại đúng mẫu Khả năng tập trung của các em còn chưa cao, tư duy chưa phát triển đều, các thao tác trí tuệ của các em chưa hoàn chỉnh Vì thế trong quá trình giảng bài, phân tích chữ mẫu giáo viên phải phân tích rõ ràng, dễ hiểu, chính xác

Có thể nói chữ viết phần nào phản ánh được trình độ văn hóa của một con người cũng như của một xã hội Chữ viết không chỉ làm phương tiện giao lưu, học tập, nghiên cứu, truyền thụ trí thức mà chữ viết còn thể hiện óc sáng tạo, tính thẫm mĩ của con người Ngày nay mặc dù nhiều phương tiện in ấn hiện đại song chữ viết vẫn có vai trò vô cùng quan trọng đối với xã hội và đặc biệt đối với công tác giáo dục Tiểu học

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Đầu năm học qua kết quả khảo sát về chữ viết của học sinh mà bản thân cũng như chuyên môn nhà trường đã tiến hành khảo sát, tôi đã tiến hành tìm hiểu như sau:

- Khảo sát thống kê một số lỗi sai học sinh thường mắc khi viết

- Khảo sát khả năng nhận thức của học sinh

- Tiến hành quan sát tư thế ngồi viết,cách để vở, cách cầm bút của học sinh Qua quá trình khảo sát, tôi nhận thấy tới học sinh mắc một trong các lỗi sau: thiếu nét, thừa nét, sai nét, khoảng cách, sai dấu, sai mẫu chữ, sai cỡ chữ, sai chính tả, sai trình bày, sai tốc độ Cá biệt có học sinh còn mắc nhiều lỗi trong các lỗi kể trên và có tới trên 30% học sinh ngồi viết không đúng tư thế và cầm bút sai cách Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến chất lượng chữ viết không đảm bảo Như vậy, qua khảo sát tỷ lệ học sinh mắc lỗi khi viết còn khá cao Một trong những lý do dễ thấy là vì các em chưa chăm chỉ nghe cô giáo giảng Vì

vậy, là giáo viên chúng ta phải biết được đặc điểm của từng em phát huy những mặt tích cực, khắc phục những lỗi mà các em thường mắc phải Tổ chức tiết dạy sao cho các em luôn cảm thấy nhẹ nhàng và thích thú Giáo viên phải gần gũi yêu thương động viên kịp thời để học sinh thích học

Tóm lại: Nắm được đặc điểm này nên trong quá trình dạy tập viết tôi thường quan tâm tư thế ngồi học, tốc độ viết và số lượng bài viết vừa sức với các em

a.Thuận lợi – Khó khăn:

*Thuận lợi:

- Học sinh lớp 1 mới được tiếp cận môi trường học mới nên các em rất thích học, ham học, ham viết

- Phụ huynh cho con đến trường ở đầu năm cũng rất quan tâm đến việc học tập của con em mình

- Nhà trường đầu tư cơ sở vật chất: Bộ chữ mẫu của giáo viên, những bảng chữ mẫu (với nhiều kiểu chữ) cho học sinh quan sát

- Nhà trường quan tâm đến chất lượng chữ viết của các em ngay từ lớp 1

- Ban giám hiệu nhà trường quan tâm, tạo điều kiện và động viên kịp thời đến đội ngũ giáo viên và học sinh trong việc dạy học

*Khó khăn:

Năm học 2021-2022, một năm học vô cùng đặc biệt vì dịch bệnh covid-19,

và đặc biệt khó khăn đối với việc dạy, học lớp Một, khi mà các em không được học tập trực tiếp vì phải học trực tuyến, phải học chạy, học dồn ghép chương trình, để đảm bảo chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh, tôi xác định phải vận dụng nhiều giải pháp dạy học, phải vô cùng linh hoạt, trong các giải pháp để dạy học tiếng Việt

Ngoài yếu tố đặc biệt trên, qua khảo sát tôi nhận thấy các em còn gặp những khó khăn chung, bao gồm:

- Các em từ mẫu giáo vào lớp 1 nên chữ chưa thống nhất Có em không biết viết, hoặc chỉ viết chữ in, chưa xác định đúng được dòng kẻ, viết không đúng mẫu chữ, ngồi viết chưa đúng tư thế vì còn mải chơi, nghịch

- Các em chưa xác định được điểm đặt bút, điểm dùng bút khi viết chữ Chưa xác định được khoảng cách viết giữa các con chữ và các chữ trong từ

- Các em viết sai về độ cao, thế chữ chưa đúng mẫu

- Viết nối giữa các con chữ (ch, th, kh, tr, nh, ph, ng, ngh, gh, gi) chưa đẹp

- Mặt khác các em chuyển từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học nhiều hơn, phải viết nhiều các em mỏi tay dẫn đến nản trí khi viết

- Phụ huynh chưa nắm được mẫu chữ mới để hướng dẫn con em mình

luyện viết đúng đẹp ở nhà

b Nguyên nhân thực trạng:

* Về phía giáo viên:

Viết chữ mẫu chưa đẹp, phần lớn dựa vào mẫu chứ trong vở tập viết, SGK

để hướng dẫn cho HS

Chưa có phương pháp luyện chữ viết phù hợp tích cực để học sinh dễ dàng tiếp thu cũng như có thói quen cẩn thận trong khi viết chữ

* Về phía học sinh:

- Học sinh viết sai: độ cao, khoảng cách giữa các tiếng, giữa các con chữ, chưa viết liền mạch, chữ viết xiên, cong vẹo Sử dụng các loại bút, vở không đúng tiêu chuẩn, ngồi viết chưa đúng tư thế…

* Về phía phụ huynh:

- Một số phụ huynh chưa nắm được kĩ thuật viết, dẫn đến nhiều khi dạy con viết sai làm ảnh hưởng không nhỏ đến các nét chữ của học sinh,cách cầm bút của học sinh

- Phụ huynh chưa chuẩn bị đầy đủ đồ dùng, sách vở cho học sinh

* Kết quả khảo sát chất lượng chữ viết của 36 em học sinh lớp 1A, từ tuần

5 đầu năm học cho thấy:

Sĩ số

HS

Kết quả

Qua khảo sát thực tế tôi nhận thấy các em thường mắc những lỗi sau:

- Học sinh thường khó tập trung cao độ trong khi viết nên học sinh chỉ có thể viết cẩn thận, nắn nót theo chữ mẫu được mấy chữ đầu, sau đó các em viết ẩu, viết nhanh cho xong bài mà không quan tâm mình viết như thế đã đúng, đẹp chưa

- Học sinh không quan sát kỹ chữ mẫu nên tuỳ tiện theo ý mình do vậy nên chữ viết không đúng cỡ chữ, khoảng cách giữa các con chữ trong một chữ và khoảng cách giữa các chữ đặc biệt ghi sai vị trí dấu thanh

- Học sinh không nghe và theo dõi giáo viên hướng dẫn quy trình viết nên viết sai quy định tạo nên những nét không đúng cỡ chữ, nét cao thấp không đều và đặc biệt là nét nối giữa các con chữ, nét bắt đầu và nét kết thúc chưa đúng quy định…

(Hình ảnh minh họa một số lỗi học sinh thường mắc phải sau khi khảo sát đầu năm)

Vậy để nâng cao chất lượng chữ viết của học sinh lớp 1 tôi xin mạnh dạn

đề xuất một số biện pháp nhằm khắc phục các hạn chế đã nêu ở trên như sau:

2.3 Các giải pháp thực hiện:

* Giải pháp 1: Sử dụng phương pháp phân tích nguyên nhân và hướng dẫn cách khắc phục

- Thiếu nét: Do thói quen của học sinh chưa viết hết nét chữ đã dừng lại,

tôi đã thường xuyên nhắc để tạo thói quen viết hết nét và dừng bút đúng điểm, đúng quy định Cho học sinh thêm nét cho đủ nét ở ngay những chữ học sinh vừa viết thiếu nét, đồng thời xem lại những bài viết trước chữ nào thiếu nét thì thêm vào cho đủ

- Thừa nét: Lỗi này do học sinh viết sai quy trình, điểm đặt bút ban đầu,

nét đầu học sinh viết không đúng, dừng vượt quá điểm quy định Với lỗi này tôi

đã hướng dẫn lại quy trình viết chữ cái đó

- Sai nét: Lỗi này thường là do học sinh cầm bút sai quy định, các ngón tay

quá sát xuống ngòi bút, khi viết biên độ giao động của ngòi bút ngắn, đầu ngòi bút di chuyển không linh hoạt làm cho nét chữ bị cong vẹo gây sai nét Cách khắc phục là tôi thường xuyên nhắc học sinh cầm bút cao tay lên (từ đầu ngòi bút đến chỗ tay cầm khoảng 2,5 cm) Khi viết 3 ngón tay cử động co duỗi linh hoạt phối hợp với cử động của cổ tay, cánh tay

- Khoảng cách: Lỗi này thường mắc với những học sinh viết hay nhấc bút,

không viết liền mạch, đưa tay không đều Với lỗi này tôi hướng dẫn học sinh kĩ thuật viết liền mạch, đưa đều tay Quy định về khoảng cách giữa các con chữ trong một chữ là 2/3 đơn vị chữ (1 con chữ o) khoảng cách giữa hai chữ trong một từ là một đơn vị chữ (1 ô vuông đơn vị) Viết xong chữ mới đánh dấu chữ

và dấu ghi thanh

VD: viết chữ: huyền - Hướng dẫn viết: h-u-y-e-n –huyen (liền mạch) xong mới đánh các dấu từ phải sang trái: dấu ê và cuối cùng là dấu (huyền) –huyền.

- Dấu chữ, dấu thanh: Học sinh thường mắc lỗi đánh dấu quá to, quá cao

không đúng vị trí Lỗi này thường do các em không cẩn thận mặt khác còn do giáo viên không hướng dẫn và nhắc nhở các em thường xuyên

Để khắc phục lỗi này tôi đã quy định lại cách đánh dấu chữ và dấu thanh nhỏ bằng 1/2 đơn vị chữ Dấu thanh đánh vào âm chính của vần và không vượt quá đơn vị thứ hai Nếu chữ có dấu mũ thì các dấu thanh nằm bên phải dấu mũ Đánh dấu nhỏ thì những nét chính của chữ sẽ nổi rõ, dấu nhỏ còn giúp trang vở không bị rối, bài viết sẽ thoáng hơn

* Giải pháp 2: Sử dụng phương pháp chia nhóm, rèn cho học sinh viết đúng trọng tâm từng nhóm chữ.

Nếu cùng một lúc đòi hỏi học sinh viết đúng và đẹp ngay là điều rất khó thực hiện, mặt khác căn cứ vào đặc điểm cấu tạo nét và mối quan hệ về cách viết các chữ cái để học sinh viết đúng kĩ thuật ngay từ đầu tôi chia nhóm chữ và xác định chữ trọng tâm đại diện cho mỗi nhóm chữ học sinh hay sai chỗ nào, học sinh gặp khó khăn gì khi viét các chữ ở nhóm đó

Nhóm 1: Gồm các chữ : i, u, ư, t, p, y, n, m, v, r, s.

Với nhóm chữ này học sinh hay thắc mắc lỗi viết chưa đúng nét nối giữa các nét, nét móc thường bị đổ nghiêng, khi hất lên thường choãi chân ra nên không đúng

- Để khắc phục nhược điểm trên ngay từ nét bút đầu tiên tôi đặt trọng tâm rèn luyện học sinh viết nét móc ngược, móc 2 đầu thật đúng, thật ngay ngắn trước khi ghép các nét tạo thành chữ Khi ghép chữ tôi luôn chú ý minh họa rõ nét điểm đặt bút, điểm dừng bút của mỗi nét để chữ viết cân đối, đẹp

-Từ các nét cơ bản ở nhóm chữ thứ nhất được viết đúng kĩ thuật học sinh sẽ

có cơ sở viết chữ ở nhóm thứ 2 dễ hơn

Nhóm 2: Gồm các chữ: l, b, h, k

Ở nhóm chữ này học sinh hay viết sai điểm giao nhau của nét và chữ viết còn cong vẹo

- Để giúp học sinh viết đúng điểm giao nhau của các nét khuyết tôi luôn cho học sinh xác định rõ ràng điểm giao nhau của nét khuyết bằng 1 dấu chầm nhỏ và rèn cho học sinh thói quen luôn đưa bút từ điểm bắt đầu qua đúng chấm rồi mới đưa bút lên tiếp thì mới viết đúng

- Để viết được nhóm chữ này thẳng, ngay ngắn thì cần rèn cho học sinh biết viết nét sổ thật đúng,thật thẳng ở ngay các bài nét chữ cơ bản khi nào thành thạo thì mới tiến hành viét nét khuyết

Nhóm 3: Gồm các chữ: o, ô, ơ, a, ă, â, d, đ, q, g, c, e, ê, x.

Với nhóm chữ này nhiều người cứ nghĩ là đơn giản nhưng thực tế hầu hết

học sinh viết sai từ chữ “O” chiều ngang quá rộng hoặc quá hẹp, nét chữ không

đều đầu to đầu bé Chính vì vậy ở nhóm chữ này tôi xác định cần dạy học sinh

viết đúng chữ “O” để làm cơ sở cho viết đúng các chữ khác trong nhóm vậy thì

“O” viết thế nào cho đúng? Điểm đặt bút từ đâu? chiều ngang chiếm tỉ lệ bao

nhiêu so với chiều cao? Đó là việc làm rất khó để cho học sinh xác định được

Vì vậy khi dạy chữ “O” tôi kẻ một ô vuông trên bảng rồi chia ra 3 phần bằng

nhau, đánh dấu 4 điểm ở giữa các cạnh hình chữ nhật, dùng phấn màu chấm

hình chữ “O” sau đó tô lên các dấu chấm,vừa tô vừa giảng kĩ, nhấn mạnh điểm đặt bút đầu tiên và điểm dừng bút chính là điểm để viết thêm dấu “,” chữ “O”

và điểm để nối các nét chữ khác khi viết nhanh Viết được chữ “O” đúng học

sinh dễ dàng viết đúng các chữ cái khác trong nhóm

Sau khi chia các nhóm chữ, xác định trọng tâm cần dạy kĩ ở mỗi nhóm tôi luôn đặt ra một kế hoạch rèn chữ hàng tuần, hàng tháng 1 cách cụ thể Mỗi tuần tôi rèn một nhóm chữ nhất định, rèn đúng loại chữ này thì mới chuyển sang loại chữ khác, loại chữ này viết đúng kỹ thuật mới chuyển sang rèn loại chữ khác rồi tiến tới rèn viết đẹp nên học sinh rất say mê, phấn khởi, không căng thẳng lo lắng khi tập viết

Sau mỗi bài viết cần nhận xét “nét nào được, nét nào chưa được?” Tìm nguyên nhân vì sao hỏng: Tại tư thế cầm bút, ngồi viết không đúng quy định, tay