(SKKN 2022) MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC BỘ MÔN LỊCH SỬ Ở BẬC THCS.

Mục đích của biện pháp: * Đối với giáo viên: Giúp giáo viên có sự sáng tạo trong đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính chủ động, phát triển tư duy, tính tích cực, tự giác, tự học

Tên biện pháp

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC

BỘ MÔN LỊCH SỬ Ở BẬC THCS.

I NỘI DUNG CÁC BIỆN PHÁP

1 Lý do chọn biện pháp:

Trong thực tế rất nhiều học sinh học môn Lịch sử với thái độ thờ ơ, khô khan, học một cách đối phó Phụ huynh và học sinh xem môn học này là môn phụ, nếu được giáo viên chọn bồi dưỡng học sinh giỏi cũng từ chối bởi vì cho rằng môn này phải ghi nhớ những sự kiện năm, tháng, dài lê thê không thể học được, nếu học rồi sau này cũng không giúp gì cho tương lai, đầu ra không có

Trên thực tế đây là bộ môn khơi dậy và bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước hình thành thái độ đúng đắn đối với bản thân, gia đình, cộng đồng, hình thành tính ham hiểu biết khoa học của học sinh Đồng thời giáo dục thế hệ trẻ lòng yêu nước, trân trọng quá khứ để đào tạo con người có bản sắc dân tộc, những công lao của ông cha ta trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc

Học Lịch sử không phải là nhồi nhét vào trí nhớ một cách vô cảm những sự kiện, con số, ngày tháng mà học Lịch sử để sống để rung động với sự kiện Lịch sử, học Lịch sử

để rút ra những bài học về nhân văn, đào tạo ra những con người vừa có tâm vừa có tài Nếu như trước đây việc truyền thụ kiến thức là nhiệm vụ quan trọng "thầy đọc trò chép" và đòi hỏi người dạy phải dùng hết mọi năng lực của mình để giúp học sinh hiểu ra vấn đề bằng phương pháp thuyết giảng cho học sinh tiếp thu là chính Thì hiện nay đổi

mới phương pháp dạy học nhằm phát triển năng lực của học sinh Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái gì qua việc học

Qua kiểm tra 15 phút trước khi áp dụng đề tài đối với học sinh lớp 6,7,8,9 năm học 2019- 2020 thì kết quả như sau:

Lớp

Số lượng

Điểm dưới 5 Điểm 5 – 6 Điểm 7 - 8 Điểm 9 – 10

Tổng 91

Với những kinh nghiệm của bản thân và nguyện vọng mong muốn Lịch sử trở thành

môn học yêu thích của cả giáo viên và học sinh, tôi đã mạnh dạn đưa ra “Một số biện

pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử ở bậc THCS” Với những biện

pháp này không những giúp giáo viên nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả dạy học mà còn bồi dưỡng niềm đam mê, hứng thú và yêu thích bộ môn

2 Mục đích của biện pháp:

* Đối với giáo viên:

Giúp giáo viên có sự sáng tạo trong đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính chủ động, phát triển tư duy, tính tích cực, tự giác, tự học tập của học sinh

Chú trọng đến việc rèn luyện các kĩ năng phân tích, so sánh, liên hệ các sự kiện Lịch sử giúp học sinh khắc sâu kiến thức và làm phong phú thêm cho bài dạy

Tạo cho không khí lớp học sôi nổi, hấp dẫn lôi cuốn học sinh tham gia hoạt động

* Đối với học sinh.

Tích cực suy nghĩ, chủ động tham gia các hoạt động học tập, tự khám phá và lĩnh hội kiến thức, rèn luyện kĩ năng, xây dựng thái độ và hành vi đúng đắn

Mạnh dạn trình bày và bảo vệ ý kiến, quan điểm cá nhân; tích cực thảo luận, tranh luận, đặt câu hỏi cho bản thân, cho thầy (cô), cho bạn; biết vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống

Tạo sự đam mê, yêu thích bộ môn Lịch sử, gây hứng thú cho học sinh

Giúp học sinh hiểu được quá khứ và hiện tại một cách toàn diện để sống tốt hơn và hoàn thiện nhân cách con người

3 Cách thức tiến hành:

3.1 Phương pháp kể chuyện Lịch sử

Như chúng ta đã biết những tiết học Lịch sử thường khô khan, với những sự kiện ngày, tháng rất khó nhớ Để giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng và nhớ lâu thì giáo viên kể những câu chuyện có liên quan đến bài học, có tính giáo dục cao, ngắn gọn không làm mất thời gian của tiết học và sử dụng đúng nơi, đúng lúc sẽ phát huy được giá trị

Ví dụ 1: Bài 6: Văn hóa cổ đại (Lịch sử 6): Giáo viên kể về quá trình xây dựng

Kim tự Tháp ở Ai Cập, bí ẩn về những lăng mộ của các Pha-ra-ôn, các căn hầm bí mật với những cái chết bí ẩn của một số nhà khoa học đã vào những căn hầm hay những lăng mộ

đó Qua đó thấy được những thành tựu kiến trúc đồ sộ mãi mãi là những kỳ quan cả thế giới chiêm ngưỡng và thán phục

Ví dụ 2: Bài 9: Nước Đại Cồ Việt Thời Đinh - Tiền Lê ( Lịch sử 7)

- Giáo viên kể về hành động thái hậu họ Dương lấy áo lông bào khoác lên người Lê Hoàn Năm 979 nội bộ nhà Đinh xẩy ra biến cố Đinh Bộ Lĩnh và con trai bị ám hại Vua mới còn nhỏ Biết nội bộ bất ổn các tướng trong nước đứng lên dấy binh và nhà Tống cũng lăm le xâm lược Đứng trước tình hình đó Thái hậu đã hi sinh quyền lợi riêng tư của mình để đưa Lê Hoàn lên làm Vua.Từ đó đặt câu hỏi để học sinh thể hiện ý kiến của mình đối với thái hậu Dương Vân Nga, qua đó giáo dục tư tưởng cho học sinh

Ví dụ 3: Bài 24: Cuộc kháng chiến từ năm 1858-1873 (Lịch sử 8)

- Giáo viên kể những tấm gương chiến đấu của nhân dân của 3 tỉnh miềm Đông Nam Bộ Nghĩa quân Nguyễn Trung Trực đốt cháy tàu Hi Vọng của Pháp trên sông Vàm

Cỏ Đông với câu nói bất hủ ''Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây" và tấm gương hi sinh của 2 cha con Trương Định và Trương Quyền Qua

đó giáo dục học sinh mặc dù triều đình nhà Nguyễn đã đầu hàng Pháp nhưng tinh thần chiến đấu của nhân dân vẫn lên cao

Có như thế học sinh mới lắng nghe ta nói, mới thấu hiểu được giá trị của Lịch sử thúc đẩy sự tìm tòi sáng tạo khi học, làm giảm tính khô khan bởi những con số

Ví dụ 4: Mục II.2 Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ( Lịch sử 9)

+ Khi giảng về phần công tác chuẩn bị cho chiến dịch Điện Biên Phủ, học sinh kể về tấm gương hy sinh của chiến sĩ Tô Vĩnh Diện đã lấy thân mình chèn pháo khi đang làm

nhiệm vụ, anh Phan Đình Giót lấy thân mình lấp lỗ châu mai để đồng đội tiếp tục tiến lên Học sinh khâm phục tinh thần giám hy sinh và có suy nghĩ của mình đối với sự hy sinh đó

3.2 Phương pháp so sánh, nhận xét, đối chiếu, liên hệ các sự kiện Lịch sử.

Để giúp học sinh tiếp thu bài mới có hiệu quả, có chiều sâu và nhớ các sự kiện được lâu thì phương pháp so sánh, nhận xét, liên hệ thực sự mạng lại hiệu quả cao Giúp gợi nhớ cho học sinh những kiến thức ở lớp dưới có liên quan ở lớp trên, có thể là bài trước so sánh với bài sau, chương này với chương khác, triều đại này với các triều đại khác.Có như thế bài dạy mới có chiều sâu và học sinh nhớ lâu được

Ví dụ 1: Lịch sử lớp 6 - Bài 4 Các quốc gia cổ đại Phương Đông

Bài 5 Các quốc gia cổ đại Phương Tây

- Đối với 2 bài này giáo viên có thể đưa ra so sánh về thời gian, địa điểm xuất hiện?

`Lập bảng so sánh:

Các quốc gia cổ đại Phương Đông

Các quốc gia cổ đại Phương

Tây

niên kỷ III TCN

Đầu thiên niên kỷ I TCN

Địa điểm - Ra đời trên lưu vực các con sông

lớn như sông Nin(Ai Cập), sông

Ấn và sông Hằng(Ấn Độ), sông Hoàng Hà và sông Trường Giang( TQ)

- Ra đời trên các bán đảo Băn Căng và I-ta-li-a ít đồng bằng chủ yếu là đồi khô cứng

Ví dụ 2: Lịch sử 7

- Giáo viên có thể đưa ra so sánh cách đánh giặc độc đáo sáng tạo của vua tôi nhà

Lý với nhà Trần?

+ Nhà Lý chống quân Tống sử dụng cách đánh "Tiến công trước để tự vệ" "Ngồi yên đợi giặc không bằng đem quân đánh trước để ngăn bước tiến của giặc" Tiến công để

tự vệ chứ không phải xâm lược

+Nhà Trần chống quân Mông Cổ sử dụng cách đánh là thực hiện chính sách" vườn không nhà trống" " Khi thế giặc mạnh ta rút lui để bảo toàn lực lượng, khi giặc yếu ta tấn công"

Ví dụ 3: Lịch sử 8 Bài 2: Cách mạng Tư sản Pháp cuối thế kỷ XVIII

- Giáo viên đưa ra các kênh hình trong SGK học sinh rút ra nhận xét về tình cảnh nông dân Pháp trước cách mạng?

Ví dụ 4: Lịch sử lớp 7

Khi học về các nghề thủ công truyền thống và các loại hình sinh hoạt dân gian truyền thống Giáo viên có thể yêu cầu học sinh kể tên các nghề thủ công và các lễ hội ở địa phương em

3.3 Phương pháp sử dụng kênh hình trong SGK hoặc các lược đồ, biểu đồ hay những đoạn video được đưa vào trong bài dạy

- Đây không phải chỉ là phương tiện minh họa mà nó chính là nguồn tri thức Từ phương tiện dạy học trực quan này giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu những hình ảnh, kiến thức Lịch sử, làm sinh động và kích thích giác quan của các em

- Giáo viên hướng dẫn học sinh khai thác tranh ảnh, lược đồ có hiệu quả phát huy tính tích cực và tạo hứng thú khi học

Ví dụ 1: Lịch sử lớp 8 Khi dạy Bài 21: Chiến tranh thế giới thứ 2(1939-1945)

Giáo viên cho học sinh xem một số hình ảnh về những di chứng do chiến tranh gây

ra hoặc cho học sinh xem một đoạn video nói về một phần chiến tranh thế giới thứ 2 Như vậy các em dễ dàng nhận thấy được sức tàn phá của chiến tranh để lại cho nhân loại làm cho hàng triệu người dân vô tội phải chết Qua đó giáo dục các em về tinh thần yêu chuộng hòa bình ghét chiến tranh

Ví dụ 2: Lịch sử lớp 6:

Cho học sinh xem một số video về các cuộc khởi nghĩa như Lý Bí, Hai Bà Trưng Qua đó giúp học sinh hiểu biết về quá trình dựng nước và giữ nước của ông cha ta và thông qua đó giáo dục tinh thần yêu nước lòng tự hào dân tộc

Ví dụ 3: Lịch sử 8 Bài 9 Ấn Độ thế kỷ XVIII- đầu thế kỷ XX

Cho hs xem bảng bảng thống kê và cho biết hậu quả từ chính sách cai trị của thực dân Anh đối với nhân dân Ấn Độ

Giá trị lương thực xuất khẩu

Số người chết đói

3.4 Phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi để phát huy tính tích cực của học sinh:

- Giáo viên đưa câu hỏi đặt vấn đề

Các câu hỏi đặt vấn đề được đưa ra vào đầu giờ học nhằm gây sự chú ý, huy động nhận thức học sinh vào câu hỏi chú ý vào bài giảng để tìm ra câu trả lời Đương nhiên khi

đặt câu hỏi không yêu cầu hs trả lời ngay mà chỉ sau khi gv đã cung cấp đầy đủ sự kiện thì

hs mới trả lời được

Ví dụ: Khi dạy bài 15( Lịch sử 8) Cách mạng tháng Mười Nga:

Giáo viên có thể đặt câu hỏi vì sao nước Nga năm 1917 lại có 2 cuộc cách mạng?

Để hiểu rõ vấn đề này chúng ta sẽ tìm hiểu về cuộc cách mạng tháng 2 và cách mạng tháng Mười rồi rút ra kết luận

- Giáo viên xây dựng hệ thống câu hỏi trên lớp:

Trong quá trình giảng dạy trên lớp, giáo viên cần phải biết đặt ra và giúp hs giải quyết các câu hỏi Trong mỗi bài giáo viên nên hệ thống câu hỏi trọng tâm để học sinh về nhà học và nắm được các kiến thức cơ bản Hệ thống câu hỏi đó phải phù hợp với khả năng của các em, kích thích tư duy phát triển

Ví dụ: Khi dạy bài 24 (Lịch sử 9): Cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng chính quyền dân

chủ nhân dân(1945-1946):

Giáo viên đặt câu hỏi Tại sao nói, ngay khi ra đời nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa ở vào tình thế “Ngàn cân treo sợi tóc”?

Giáo viên giải thích về câu "ngàn cân treo sợi tóc" như thế nào? Qua đó giáo viên nêu những khó khăn ở nước ta sau cách mạng tháng 8 Nó sẽ hé lộ được nội dung câu hỏi

Tóm lại: Những câu hỏi giáo viên đưa ra, vận dụng trong các tiết dạy không chỉ cho các em biết được các sự kiện mà đi sâu hiểu các sự kiện và suy nghĩ nhận thức sâu sắc bản chất của sự kiện Lịch sử đó

3.5 Phương pháp sử dụng sơ đồ cây hoặc bản đồ tư duy trong dạy học Lịch sử:

- Một trong những phương pháp giúp học sinh dễ hiểu, khắc sâu, không bỏ sót kiến thức từ đó dễ nhớ, dễ học, giúp hệ thống hóa kiến thức, kích thích hứng thú học tập của học sinh Đó chính là sử dụng sơ đồ cây hoặc bản đồ tư duy trong dạy học bộ môn Lịch

sử Phương pháp này có tác dụng tiết kiệm thời gian, hiệu quả cao và ghi nhớ dễ dàng, khơi dậy ý tưởng mới và đạt kết quả cao trong học tập

Ví dụ 1: Khi dạy về nước Văn Lang thì giáo viên hướng dẫn học sinh vẽ sơ đồ tư duy.

Ví dụ 2: Lịch sử lớp 6 tiết 9: Bài 7 Ôn tập sử dụng sơ đồ cây

Lịch sử thế giới cổ

Sự xuất hiện con người

Cuộc sống của người tinh khôn

Sự tan rã của xã hội nguyên thủy Các quốc gia cổ

đại phương Đông Sự hình thành

Các tầng lớp Kiểu nhà nước Văn hóa

Các quốc gia cổ đại phương Tây

Sự hình thành

Các tầng lớp

Kiểu nhà nước Văn hóa

LỊCH SỬ THẾ GIỚI CỔ ĐẠI

II KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC.

Bản thân tôi trong quá trình giảng dạy đã áp dụng những phương pháp trên vào bài giảng, đã mang lại là những hiệu quả thiết thực Làm cho không khí lớp học vui vẽ, nhẹ nhàng, các em đều tiến bộ và chăm chú nghe giảng, hăng hái phát biểu Các em đã dần yêu thích và hứng thú học tập Điều đó thể hiện qua kết quả tuyển sinh vào lớp 9 năm học 2018

- 2019 xếp thứ 5 toàn huyện Đó là niềm vinh dự của cô và trò đã trải qua những ngày tháng miệt mài đèn sách để có một kết quả như ý muốn Có thể nói gây hứng thú học tập là chiếc cầu nối, là phương tiện để góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử hiện nay

Ngoài phương pháp trên bản thân tôi còn tiến hành kiểm tra miệng, 15 phút đầu giờ, kiểm tra 1tiết Đặc biệt để hỗ trợ cho tôi trong quá trình kiểm tra còn có một đội ngũ các

em khá - giỏi giúp tôi rất nhiều trong kiểm tra những em yếu kém Hơn nữa trong quá trình dạy tôi liệt kê những kiến thức trọng yếu cần phải nắm được và không bỏ sót ngay cả những em yếu cũng phải nắm được Có như vậy mỗi ngày đến tiết Lịch sử là mỗi ngày vui

và hứng thú không còn ám ảnh bởi những con số, những ngày tháng khô khan nữa

Kết quả kiểm tra khảo sát sau khi áp dụng đề tài như sau:

Lớp

Số lượng

Tổng 94

Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của bản thân tôi về các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử ở bậc THCS Trong quá trình thực hiện chắc còn nhiều thiếu sót, rất mong được sự góp ý từ hội đồng ban giám khảo, để giúp cho bản thân tôi cũng như các đồng nghiệp giảng dạy bộ môn Lịch sử ngày càng hoàn thiện và nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử trong giai đoạn mới

Tôi xin trân trọng cảm ơn!

Trường Thủy ngày 20 tháng 12 năm 2020 GIÁO VIÊN

PHAN THỊ NGỌC HOA