1. Lý do chọn đề tài Ngay từ những năm 50 của thế kỷ trước, điện ảnh đã bắt đầu tập trung khai thác những đề tài về vũ trụ, không gian, trong thể loại phim khoa học viễn tưởng và những câu chuyện về sự sống ngoài trái đất. Khởi nguồn là The War of the Worlds (1953) đã làm dậy sóng các rạp chiếu phim vào thời bấy giờ,… thì đến những năm 70, hàng loạt cái tên nổi tiếng như series phim bom tấn Star Wars, Star Trek và những năm 80 là The Terminator, rồi sau này khi nền công nghệ làm phim phát triển chúng ta có những cái tên như là siêu phẩm nổi tiếng Avatar, Gravity, Interstellar, Battleship, Transformers, ... Tuy nhiên, sự khủng hoảng ở thị trường điện ảnh lớn nhất thế giới sẽ sớm diễn ra vì khán giả đang có xu hướng quan tâm nhiều tác phẩm điện ảnh có nội dung rất hay và phong phú như tình cảm tâm lý, hài tình cảm, hoạt hình... thay vì thưởng thức trọn vẹn một tác phẩm mang đề tài vũ trụ cần phải nhớ, phải liên kết. Nói như vậy không có nghĩa chúng ta hoàn toàn phủ nhận sự thú vị mà một tác phẩm về vũ trụ điện ảnh mang lại. Hiện nay, đánh vào nhu cầu giải trí của công chúng, cuộc chơi tạo lập vũ trụ điện ảnh với nhiều hình thức và nội dung mới mẻ có sự lồng ghép giữa các yếu tố tâm lý và tình cảm chắc chắn vẫn sẽ là xu thế lớn trong thời gian tới, khi không chỉ những đại gia “nhà giàu” tham gia, mà nhiều hãng phim lớn khác cũng sẽ tham gia xây dựng những “vũ trụ” đầy rủi ro và tốn kém của riêng mình. Hollywood là nơi sản sinh, phát triển các thể loại điện ảnh lớn trên thế giới, đề tài vũ trụ trong nền điện ảnh Mỹ đã trở thành món ăn tinh thần mới lạ, hấp dẫn, thu hút trên khắp thế giới vào thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21, đặc biệt đối với giới trẻ bởi những hình tượng thẩm mỹ, kỹ xảo điện ảnh, ngôn ngữ điện ảnh,…mang tính đặc thù, tạo nên sự kỳ bí, gợi nên sự tò mò, thu hút. Trong bản đồ điện ảnh thế giới hiện nay, đề tài vũ trụ trong phim điện ảnh Mỹ có vị trí thống trị ở quy mô toàn cầu cùng với những sản phẩm văn hóa Mỹ khác. Sự thống trị đó khiến cho việc tìm hiểu về điện Mỹ nói chung và các tác phẩm mang nội dung về vũ trụ nói riêng đã trở thành một công việc mang tính phổ biển và nền điện ảnh này đã trở thành đối tượng của nhiều nhà nghiên cứu điện ảnh Việt Nam và những nhà nghiên cứu về văn hóa đại chúng. Tác phẩm điện ảnh về đề tài vũ trụ phản ánh góc nhìn của người nghệ sĩ, nhà làm phim và những vấn đề về cuộc sống, trong đó có những vấn đề riêng của từng dân tộc cũng như những vấn đề chung mang tầm phổ quát của nhân loại. Chính vì vậy, tìm hiểu về tác phẩm điện ảnh mang đề tài vũ trụ, bên cạnh mục đích giải trí cũng là một cách để giúp chúng ta có những suy nghĩ mới về vấn đề nhân sinh. Từ những nhận định trên, tôi mạnh dạn chọn đề tàì “Phim về đề tài vũ trụ của điện ảnh Hollywood dưới góc nhìn văn hóa đại chúng” (Khảo sát qua một số trường hợp tiêu biểu) ” làm đề tài tiểu luận cuối kì với mong muốn tìm hiểu thêm về lịch sử hình thành và phát triển của dòng phim này, đồng thời tiến hành nghiên cứu dòng phim vũ trụ của điện ảnh Mỹ từ góc nhìn văn hóa và điện ảnh đại chúng. Qua đó, mong muốn đóng góp một phần vào công tác nghiên cứu văn hóa đại chúng từ thực tiễn mảng điện ảnh Hollywood tại Việt Nam.
Trang 1TIỂU LUẬN CUỐI KỲ
ĐỀ TÀI: PHIM VỀ ĐỀ TÀI VŨ TRỤ CỦA ĐIỆN ẢNH HOLLYWOOD DƯỚI GÓC
NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG ( KHẢO SÁT QUA MỘT SỐ TRƯỜNG HỢP TIÊU BIỂU )
………
Trang 2MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 3
NỘI DUNG 5
CHƯƠNG I: MỐI QUAN HỆ GIỮA VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG VÀ ĐIỆN ẢNH 5
1.1.Khái niệm văn hóa đại chúng và điện ảnh đại chúng 5
1.2.Mối quan hệ giữa văn hóa đại chúng và điện ảnh 5
CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA ĐIỆN ẢNH HOLLYWOOD 6
2.1.Lược khảo sự phát triển điện ảnh Hollywood 6
2.2.Khái lược về đề tài vũ trụ 9
CHƯƠNG III: ĐẶC ĐIỂM CỦA THỂ LOẠI PHIM ĐIỆN ẢNH VŨ TRỤ DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG 12
3.1.Tính đại chúng 12
3.2 Kỹ xảo hình ảnh hoành tráng 15
3.3.Hiện thực hóa những ước mơ dang dở 16
CHƯƠNG IV: Ý NGHĨA CỦA THỂ LOẠI VŨ TRỤ TRONG PHIM ĐIỆN ẢNH MỸ DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG 17
4.1 Ý nghĩa về văn hóa và xã hội 17
4.2 Ý nghĩa về truyền tải thông điệp 18
CHƯƠNG V: TÁC ĐỘNG CỦA PHIM ĐIỆN ẢNH VŨ TRỤ MỸ DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG 20
5.1 Một số tác động 20
5.1.1 Những tác động tích cực 21
5.1.2 Những tác đông tiêu cực 22
KẾT LUẬN 23
TÀI LIỆU THAM KHẢO 25
Trang 3Ngay từnhững năm 50 của thếkỷtrước, điệnảnh đã bắt đầu tập trung khai thác những
đềtài vềvũ trụ, không gian, trong thểloại phim khoa họcviễntưởng và những câu chuyện
về sự sống ngoài trái đất Khởi nguồn là The War of the Worlds (1953) đã làm dậy sóng các rạp chiếu phim vào thời bấy giờ,… thì đến những năm 70, hàng loạt cái tên nổi tiếng như series phim bom tấn Star Wars, Star Trek và những năm 80 là The Terminator, rồi sau này khi nền công nghệlàm phim phát triển chúng ta có những cái tên như là siêu phẩm nổi tiếng Avatar, Gravity, Interstellar, Battleship, Transformers,
Tuy nhiên, sự khủng hoảng ở thị trường điện ảnh lớn nhất thế giới sẽ sớm diễn ra vì
khán giảđang có xu hướng quan tâmnhiều tác phẩm điệnảnh có nội dung rất hay và phong phú như tình cảm tâm lý, hài tình cảm, hoạt hình thay vì thưởng thức trọn vẹn một tác phẩmmang đềtài vũ trụcần phải nhớ, phải liên kết Nói như vậy không có nghĩa chúng ta hoàn toàn phủnhận sựthú vịmà một tác phẩm vềvũ trụđiệnảnh mang lại.Hiện nay, đánh vào nhu cầu giải trí của công chúng, cuộc chơi tạo lập vũ trụđiệnảnhvới nhiều hình thức
và nội dung mới mẻcó sựlồng ghép giữa các yếu tố tâm lý và tìnhcảmchắc chắn vẫn sẽ
là xu thếlớn trong thời gian tới, khi không chỉnhững đại gia “nhà giàu” tham gia, mànhiều hãng phim lớn kháccũng sẽ tham gia xây dựng những “vũ trụ” đầy rủi ro và tốn kém của riêng mình Hollywood là nơi sản sinh, phát triển các thểloại điệnảnh lớn trên thếgiới, đề tài vũ trụtrong nền điệnảnh Mỹđã trởthành món ăn tinh thần mới lạ, hấp dẫn, thu hút trên khắp thếgiới vào thếkỷ20, đầu thếkỷ 21, đặc biệt đối với giới trẻbởi những hình tượng thẩm mỹ, kỹ xảo điệnảnh, ngôn ngữ điệnảnh,…mang tính đặc thù, tạo nên sựkỳ bí, gợi nên sựtò mò, thu hút
Trong bản đồđiệnảnh thếgiới hiện nay, đềtài vũtrụtrong phim điện ảnh Mỹcó vịtrí
thống trị ở quy mô toàn cầu cùng với những sản phẩm văn hóa Mỹ khác Sựthống trị đó khiến cho việc tìm hiểu về điện Mỹ nói chung và các tác phẩm mang nội dung vềvũ trụ nói riêng đã trởthành một công việc mang tính phổbiển và nền điệnảnh này đã trởthành đối tượng của nhiều nhà nghiên cứu điện ảnh Việt Nam và những nhà nghiên cứu vềvăn hóa đại chúng Tác phẩm điện ảnh về đề tài vũ trụ phản ánh góc nhìn của người nghệsĩ,nhà làm phim và những vấn đềvềcuộc sống, trong đó có những vấn đềriêng của từng dân tộccũng như những vấn đềchung mang tầm phổquát của nhân loại Chính vì vậy, tìm hiểu
về tác phẩm điện ảnh mang đề tài vũ trụ, bêncạnh mục đích giải trí cũng là một cách để giúp chúng ta có những suy nghĩ mớivềvấn đề nhân sinh
Từnhững nhận định trên, tôi mạnh dạn chọn đềtàì “Phim về đềtài vũ trụcủa điệnảnh
Hollywood dưới góc nhìn văn hóa đại chúng”(Khảo sátqua một sốtrường hợp tiêu biểu)”làm đề tài tiểu luận cuối kì vớimong muốn tìm hiểu thêm vềlịch sửhình thành và pháttriển của dòng phim này,đồng thời tiến hành nghiên cứudòng phim vũ trụ của điện ảnh
Mỹ từ góc nhìn văn hóa và điện ảnh đại chúng Qua đó, mong muốn đóng góp một phần vào công tác nghiên cứu văn hóa đại chúng từ thực tiễn mảng điệnảnhHollywoodtại Việt Nam
Trang 42 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích nghiên cứu
• Phác họa một bức tranh toàn cảnh về thể loại đề tài vũ trụ trong phim ảnh nói chung
và trong phim truyện điện ảnh Mỹ
• Lý giải các nguyên nhân hình thành, đặc điểm, giá trị của thể loại đề tài vũ trụ trong nền điện ảnh Mỹ
• Bàn luận một số tác động mang tính đại chúng đặt ra từ thể loại đề tài vũ trụ trong phim ảnh, liên quan và tác động đến cuộc sống hiện thực ra sao
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
• Tổng thuật các tài liệu, các bài viết đi trước có đề cập đến đề tài vũ trụ trong phim ảnh nói chung và trong phim truyện điện ảnh Mỹ
• Khái quát những đặc điểm, giá trị của các phim đề tài vũ trụ trong phim truyện điện ảnh Mỹ thông qua một số trường hợp phim tiêu biểu về đề tài vũ trụ của Hollywood
• Nội dung và hình thức của thể loại vũ trụ trong phim truyện điện ảnh Mỹ còn khá mới mẽ, sẽ có ý nghĩa và tác động ra sao đối với xã hội nói chung
3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi đề tài
3.1 Đối tượng nghiên cứu
• Nghiên cứu những đặc điểm phim về đề tài vũ trụ trong phim truyện điện ảnh Mỹ dưới góc nhìn văn hóa đại chúng, là một thể loại thường đi chung với những pha hành động gây cấn, hấp dẫn ở cái sự huyền bí nhưng thực tế, ở những kỹ xảo – công nghệ đẹp mắt, ở những điều tưởng chừng như viễn vông nhưng ta luôn cảm nhận rằng đó chính là thực tế trong tương lai
• Nghiên cứu ý nghĩa và tác động của của đề tài vũ trụ trong phim điện ảnh Mỹ đối với nhân loại
3.2 Phạm vi đề tài
• Trong tiểu luận này tôi chọn nghiên cứu trong phạm vi top 10 phim về đề tài vũ trụ hay và có doanh thu cao nhất hiện nay của điện ảnh Mỹ Từ đó phân tích góc nhìn văn hóa đại chúng của nền điện ảnh này tại Việt Nam thông qua tiếp cận những đối tượng là sinh viên có độ tuổi từ 18 – 22
4 Phương pháp nghiên cứu
Thực hiện đề tài này, tôi chủ yếu chọn, hướng tiếp cận chung từ góc độ Văn hóa
học, văn hóa đại chúng, xã hội học, điện ảnh đại chúng và tiếp cận liên ngành
• Ngoài ra đề tài còn sử dụng phương pháp điều tra bảng hỏi với đối tượng là các sinh
viên có độ tuổi từ 18 – 22
• Bên cạnh đó tiểu luận còn sử dụng các phương pháp như hệ thống và phân tích
nguồn tài liệu, các phương pháp tổng hợp, phân tích, thống kê
Trang 5NỘI DUNG CHƯƠNG I: MỐI QUAN HỆ GIỮA VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG VÀ ĐIỆN ẢNH 1.1.Khái niệm văn hóa đại chúng và điện ảnh đại chúng
1.1.1.Văn hóa đại chúng là gì ?
Văn hóa đại chúng hay văn nghệ quần chúng (viết tắt của cụm từ "văn hóa nghệ thuật quần chúng") là văn hóa bình dân, hay văn hóa pop, là tổng thể các ý tưởng, quan điểm, thái độ, hành vi lan truyền, hình ảnh và các hiện tượng khác, nằm trong xu thế phổ biến, chủ đạo của một nền văn hóa xác định, đặc biệt là văn hóa phương Tây thời kỳ đầu đến giữa thế kỷ 20 và lan rộng ra toàn cầu vào cuối thế kỷ 20 đến thế kỷ 21 Chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi các phương tiện truyền thông đại chúng Sự tổng thể của những ý tưởng tràn ngập trong cuộc sống hàng ngày của xã hội Ngược lại, nền văn hóa dân gian dùng để chỉ tư tưởng của những nền văn hoá ở nhiều địa phương hoặc xã hội tiền công nghiệp
1.2.Mối quan hệ giữa văn hóa đại chúng và điện ảnh
Thứ nhất, điện ảnh với tư cách là một bộ phận của văn hóa đại chúng, nó sẽ mang những
màu sắc văn hóa vào trong từng thước phim và tái hiện lại một cách sinh động và sắc nét, phát triển dựa trên tâm lý của cộng đồng khán giả Điện ảnh cấu thành nên văn hóa đại chúng chịu sự chi phối trực tiếp của bối cảnh thời đại, đồng thời nó cũng thể hiện tâm lý văn hóa của cả một cộng đồng Một thước phim về đề tài vũ trụ được sản xuất tại Hollywood không thể không gắn đến văn hóa của vùng đất ấy và dù đạo diễn có sáng tạo đến đâu thì hướng đến tâm lý của đông đảo công chúng là một nhiệm vụ quan trọng nhất,
công chúng khán giả chính là chủ thể của văn hóa đại chúng
Ở chiều thứ hai, điện ảnh với đặc trưng tổng hợp đã góp phần tái hiện và quảng bá văn
hóa Bởi chính điều này, phim điện ảnh ngoài những thước phim có giá trị về mặt văn hóa,
nó còn được xem là “di sản văn hóa” bởi nó chứa đựng trong mình những giá trị bền vững với thời gian Có thể nói điện ảnh là một bộ phận quan trọng tạo nên văn hóa đại chúng, là tấm gương phản chiếu đời sống xã hội và văn hóa quốc gia đó Mỗi đạo diễn trong quá trình sáng tạo đều tiếp nhận những thành tố văn hóa của cộng đồng mình, những tư duy và
mô thức ứng xử của cộng đồng Bằng sức mạnh của hình ảnh và tính tổng hợp, điện ảnh
đã tái hiện lại những lát cắt của văn hóa đại chúng
Như vậy, văn hóa đại chúng với chủ thể chính là đại đa số công chúng khán giả chính
là một tấm lọc, nó giữ lại cho điện ảnh những gì hợp lý, chuẩn mực, nhân đạo
Trang 6Sau đó những tác phẩm điện ảnh tiếp tục làm công việc giữ gìn, bảo lưu qua nhiều thế
hệ góp phần làm giàu thêm những giá trị đẹp đẽ của văn hóa đại chúng Trong quá trình đó những thứ kệch cỡm, kém giá trị sẽ bị đào thải Văn hóa đại chúng chính là trung ương thần kinh chỉ đảo những mạch máu thành tố len sâu vào đời sống con người, khẳng định những giá trị của một bộ phim điện ảnh vào trong đời sống con người Soi chiếu một tác phẩm điện ảnh từ góc độ văn hóa đại chúng sẽ giúp tránh được những cái nhìn thiển cận trong việc đánh giá và bình luận Hơn nữa nó còn làm cho đời sống bộ phim trở nên phong
phú hơn
CHƯƠNG II: TỔNG QUAN VỀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA ĐIỆN ẢNH
HOLLYWOOD 2.1.Lược khảo sự phát triển điện ảnh Hollywood
2.1.1.Khái quát về việc hình thành và phát triển nền điện ảnh Hollywood
Điện ảnh xuất phát từ tiếng Pháp, thường gọi “cinema” Điện ảnh là một khái niệm rất lớn bao trùm các bộ phim được tạo nên từ những khung hình chuyển động (phim), kỹ thuật ghi lại hình ảnh, âm thanh và ánh sáng để tạo thành một bộ phim (kỹ thuật điện ảnh), các hình thức nghệ thuật xoay quanh việc hình thành bộ phim Điện ảnh còn được hiểu là công nghệ điện ảnh như một ngành công nghiệp và thương mại, dịch vụ bao gồm các quy trình làm phim, quảng bá hình ảnh và hoạt động phân phối phim ảnh trên sóng truyền hình đến với khán giả Kể từ khi xuất hiện đến nay, điện ảnh vẫn luôn đóng một vai trò quan trọng,
có thể khẳng định là không thể thay thế trong đời sống tinh thần của con người Tuy là một ngành giải trí nhưng những giá trị mà ngành công nghiệp điện ảnh truyền tải đến con người luôn mang những giá trị nhân văn to lớn Điển hình thể hiện qua những tác phẩm điện ảnh kinh điển trong và ngoài nước vẫn luôn ăn sâu trong tiềm thức con người dù cho có trải qua hàng thập kỷ, thế kỷ
Điện ảnh Hoa Kỳ là điển hình với tên gọi ngành công nghiệp điện ảnh của Mỹ Được
ra đời ngay từ cuối thế kỷ 19, điện ảnh Hoa Kỳ đã nhanh chóng trở thành một trong những nền điện ảnh hàng đầu thế giới cả về số lượng phim và chất lượng nghệ thuật Đôi khi người ta thường gọi điện ảnh Hoa Kỳ đơn giản là Hollywood (gọi theo địa danh Hollywood, nơi tập trung các hãng phim và trường quay lớn nhất của Mỹ), tuy vậy, cần chú ý rằng rất nhiều bộ phim của điện ảnh nước này được sản xuất bởi các hãng phim độc lập nằm ngoài Hollywood
Những hình ảnh "chuyển động đầu tiên", tiền thân của kỹ thuật điện ảnh Mỹ là loạt hình chụp ngựa đang phi nước đại của Eadweard Muybridge thực hiện ở Palo Alto, California, ông này đã dùng một máy ảnh thường chụp liên tục để tạo nên một chuỗi hình ảnh mô tả lại chuyển động của con ngựa Phương pháp của Muybridge đã nhanh chóng được các nhà phát minh Mỹ phát triển để cố gắng ghi lại những hình ảnh chuyển động thực
sự, trong đó phải kể tới phát minh kinetoscope của Thomas Alva Edison, tuy vậy do không
nhìn thấy được tầm quan trọng của phát minh này mà Edison đã để rơi vị trí cha đẻ của điện ảnh thế giới vào tay anh em Lumière người Pháp
Trang 7Sau khi điện ảnh ra đời ở châu Âu, việc trình chiếu các đoạn phim cũng nhanh chóng đến với chương trình tạp kĩ trong các hội chợ ở Mỹ Các nhà kinh doanh Hoa Kỳ nổi tiếng nhanh nhạy bắt đầu tìm cách làm các bộ phim này trở nên đặc sắc hơn bằng cách đưa vào các cảnh quay có kịch bản và diễn viên thay cho những cảnh quay đời sống thường nhật Thành công lớn nhất của xu hướng này là bộ phim thực hiện năm 1903, The Great Train Robbery của đạo diễn Edwin S Porter
Đầu năm 1910, đạo diễn huyền thoại D.W.Griffith được Công ty Biograph Company
cử đến bờ biển miền Tây nước Mỹ cùng với đội ngũ diễn viên nổi tiếng của ông như Blanche Sweet, Lillian Gish, Mary Pickford và Lionel Barrymore với nhiệm vụ xây dựng
cơ sở điện ảnh mới ở đây Họ bắt đầu thực hiện các bộ phim ở một khu đất trống gần phố Georgia Street thuộc Los Angeles Để mở rộng xưởng phim, công ty đã quyết định chuyển
về một làng nhỏ cách Los Angeles vài dặm về phía Bắc, họ gọi khu đất mới này bằng cái tên "Hollywood" Cùng năm 1910, bộ phim đầu tiên trong lịch sử Hollywood, In Old California, đã được đạo diễn Griffith thực hiện Đến năm 1913, sau khi được nghe về vùng đất mới tuyệt vời này, rất nhiều nhà làm phim đã rời bờ biển phía Đông đến đây để tránh phải trả khoản phí khổng lồ khi quay phim cho công ty của Edison, vốn nắm giữ hầu hết các bằng phát minh quan trọng của kỹ thuật điện ảnh lúc này Trước Chiến tranh thế giới thứ nhất, tuy cũng có một vài thành phố có các xưởng phim nhưng vùng phía nam California đã nhanh chóng chiếm ưu thế với nhiều cảnh đẹp, khí hậu ôn hòa, nhiều nắng quanh năm thuận lợi cho việc quay các ngoại cảnh và thay đổi bối cảnh phim Năm 1915, Hollywood bắt đầu khẳng định được vị trí đầu đàn của điện ảnh Mỹ với bộ phim nổi tiếng Birth of a Nation của Griffith
Với 50 phim trường, Hollywood lúc nào cũng nhộn nhịp các đoàn làm phim Nếu chưa tận mắt “mục sở thị”, khó mà tưởng tượng nổi sự hoành tráng, đa dạng, sáng tạo và tính chuyên nghịêp của người Mỹ Dù đã có trên tay bản đồ chi tiết, nếu đến lần đầu ai cũng ngạc nhiên và thú vị vô cùng, vì như lạc vào một “bát quái trận đồ” của thế giới thu nhỏ
Từ các khu phố cổ kính Châu Âu đến các làng mạc chân quê Châu Á Từ các bộ lạc hoang
dã Châu Phi hay Nam Mỹ đến các đường phố hiện đại trên thế giới Có cả núi - rừng - biển – sông - hồ và cây trái đặc trưng từng vùng Nhà cửa, phố xá y như thật chỉ khác là không
có người ở bởi chỉ dùng làm bối cảnh phim Tất cả đều làm bằng vật liệu nhẹ, bên trong chủ yếu chứa đạo cụ Hollywood là đại phim trường khổng lồ, thứ gì ở đây cũng có
Trang 8Một góc nhỏ tại phim trường Hollywood
Nguồn ảnh: Internet 2.1.2.Các giai đoạn lịch sử của điện ảnh Holywood
Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và sau giai đoạn chiến tranh thế giới thứ hai, Hollywood đón nhận một làn sóng các nhà điện ảnh tài năng của châu Âu đến định cư và làm việc ở Mỹ để tránh chiến tranh và các giai đoạn khủng hoảng kinh tế triền miên Trong
số này phải kể tới các đạo diễn Đức nổi tiếng như Ernst Lubitsch, Fritz Lang, đạo diễn huyền thoại người Anh Alfred Hitchcock, nhà điện ảnh Pháp Jean Renoir Một số diễn viên người nước ngoài cũng gia nhập Hollywood như Rudolph Valentino, Marlene Dietrich, Ronald Colman, Charles Boyer, họ cùng các diễn viên kịch nổi tiếng ở thành phố New York bị thu hút vì sự ra đời của các bộ phim có tiếng đã tạo nên một trong những thời kì phát triển mạnh mẽ nhất của công nghiệp điện ảnh Vào thời cao điểm giữa thập niên 1940, các xưởng phim ở Hollywood mỗi năm cho ra đời tới khoảng 400 bộ phim với lượng khán giả mỗi tuần khoảng 90 triệu người
Cuối thập niên 1940, các hãng phim lớn của Hollywood gặp phải hai sự kiện lớn dẫn đến sự suy thoái của công nghiệp điện ảnh, sự kiện đầu tiên là vụ kiện chống độc quyền đối với hãng Paramount Pictures dẫn đến việc các hãng phim không còn được phép sở hữu các rạp chiếu bóng hoặc ký hợp đồng độc quyền với các ngôi sao điện ảnh hay các thành phần khác của việc làm phim, sự kiện thứ hai là sự ra đời và phát triển mạnh mẽ của truyền hình Các diễn viên, đạo diễn được giải phóng khỏi hợp đồng độc quyền đã có thể tự chọn lựa bộ phim yêu thích của bất cứ hãng nào, việc này đã làm mất đi bản sắc riêng Công chúng thay vì đến rạp xem phim đã chọn lựa cách giải trí rẻ tiền và tiện lợi hơn nhiều, đó
là ngồi nhà xem truyền hình, hệ quả tất yếu là số phim sản xuất và ngân sách làm phim giảm sút nhanh chóng Để đối phó với suy thoái, các hãng phim buộc phải thay đổi phong cách thực hiện các tác phẩm của mình, nhấn mạnh đến các yếu tố tạo sự khác biệt với truyền hình như chất lượng hình (dẫn đến việc phát triển các bộ phim màu và các bộ phim khổ rộng), chất lượng tiếng và đặc biệt là chất lượng nghệ thuật Chính nhờ giai đoạn này
mà điện ảnh Mỹ mới được định hình như một môn nghệ thuật thực sự chứ không còn đơn thuần chỉ là một lĩnh vực giải trí
Hollywood mới (New Hollywood) hay Làn sóng mới Mỹ (American New Wave) là khái niệm được dùng để chỉ giai đoạn lịch sử của điện ảnh Hoa Kỳ từ giữa thập niên 1960 đến đầu thập niên 1980 Được coi là giai đoạn "Hollywood hậu cổ điển", đây là quãng thời gian điện ảnh Mỹ chứng kiến sự ra đời của một loạt nhà làm phim trẻ tài năng, những người
đã thổi một luồng gió mới vào ngành công nghiệp điện ảnh nước này bằng các bộ phim mang tính đột phá cả về nội dung, phong cách thực hiện và chất lượng nghệ thuật Tuy không phải là những nhà làm phim độc lập, một khái niệm chỉ nở rộ từ thập niên 1980, nhưng các nhà điện ảnh trẻ Hoa Kỳ thuộc thế hệ New Hollywood đã vƣợt ra khỏi sự kiểm soát truyền thống của những hãng phim Hollywood, để cho ra đời những tác phẩm có phong cách mới và mang đậm dấu ấn cá nhân đạo diễn, từ đó ảnh hưởng ngược trở lại tới quy trình làm phim của cả ngành công nghiệp điện ảnh Vì thế, New Hollywood thường
Trang 9được coi là giai đoạn đánh dấu thời kỳ phục hưng của nền điện ảnh Mỹ ("Hollywood renaissance")
Bắt đầu từ thập niên 1970, các bộ phim Hollywood được phân chia thành hai hướng khá riêng biệt Một phía là các bộ phim bom tấn được đầu tư cực lớn với dàn diễn viên nhiều sao, phim nhiều đại cảnh và kỹ xảo đặc biệt, quảng cáo rộng rãi nhằm thu hút thật nhiều khán giả Các bộ phim bom tấn đôi khi là những canh bạc của các hãng phim vì nó
có thể mang loại doanh thu lớn nhưng đôi khi cũng lại thất bại trong việc thu hút khán giả Phía kia của Hollywood là các bộ phim độc lập kinh phí thấp, mang nhiều thử nghiệm nghệ thuật mới Những bộ phim này thường được đánh giá cao về mặt nghệ thuật như đạo diễn, diễn xuất và tỉ lệ rủi ro cũng thấp hơn các bộ phim bom tấn vì ngân sách đầu tư nhỏ hơn rất nhiều.Sau sự thành công ấy, các hãng làm phim đã bắt đầu thấy được tiềm năng cực kỳ lớn của thứ gọi là “Vũ trụ điện ảnh”, và gần như tất cả đều bắt tay xây dựng những vũ trụ riêng của mình
2.2.Khái lược về đề tài vũ trụ
Vũ trụ học là một nhánh của thiên văn học liên quan đến nguồn gốc và sự tiến hóa của
vũ trụ, từ Vụ Nổ Lớn (Big Bang) đến ngày nay và tương lai của vũ trụ Theo NASA, định nghĩa của vũ trụ học là "ngành khoa học nghiên cứu các tính chất quy mô lớn của toàn thể
vũ trụ" Trong khi các nhánh thiên văn học khác giải quyết với các đối tượng đơn lẻ và các hiện tượng hoặc các tập hợp của các vật thể, thì vũ trụ học lại trải rộng đến hầu hết vũ trụ
từ lúc sinh ra cho đến lúc kết thúc, với một chiếc thuyền chở đầy những bí ẩn ở mọi giai đoạn của vũ trụ
Thuyết Big Bang (Thuyết Vụ Nổ Lớn), đây là một lý thuyết khoa học về nguồn gốc của vũ trụ Lý thuyết đó xác định rằng vũ trụ được bắt đầu từ một điểm kỳ dị có mật độ vật chất và nhiệt độ lớn vô hạn tại một thời điểm hữu hạn trong quá khứ Từ đó, không gian đã
mở rộng cùng với thời gian và làm cho các thiên hà di chuyển xa nhau hơn, tạo ra một vũ trụ giãn nở như chúng ta thấy ngày nay Theo thuyết Big Bang, vũ trụ bắt nguồn từ một trạng thái vô cùng đặc và vô cùng nóng (điểm dưới cùng) Từ đó, không gian đã mở rộng cùng với thời gian và làm cho các thiên hà di chuyển xa nhau hơn.Ý tưởng trung tâm của
lý thuyết này là quá trình vũ trụ đang giãn nở Nó được minh chứng bằng các thí nghiệm
về dịch chuyển đỏ của các thiên hà (định luật Hubble)
Trang 102.2.2 Đề tài vũ trụ trong điện ảnh thế giới và Hollywood
Sau chiến tranh, mọi thứ đã thay đổi với các nhà làm phim ở châu Âu, bị vượt mặt bởi người Mỹ trên khắp mọi nơi, sức mạnh điện ảnh ở Ý và Đan Mạch sụp đổ, trong khi đó các nhà làm phim Đức và Liên bang Xô Viết mới thành lập lại nổi lên, Pháp dẫu không còn thống trị nhưng vần là trung tâm lý luận điện ảnh, về sản xuất phim và về kinh nghiệm sản xuất phim
Năm 1917, nền quân chủ Nga (Russia, thời Sa Hoàng) sụp đổ sau cuộc cách mạng tháng mười Nga vĩ đại do những người Bôn-sê-vít lãnh đạo, nước Nga từ đây lấy tên thành Cộng hòa xã hội chủ nghĩa liên bang Xô Viết (Union of Soviet Socialist Republics), với những sự kiện như vậy, các nhà làm phim trẻ ở Xô Viết hăng hái thiết lập một loại hình nghệ thuật điện ảnh mới dựa trên lý tưởng cách mạng Phim câm ở Nga trở nên đáng chú
ý vì sự kết hợp giữa chính trị với những tiên phong về mỹ học Những tác phẩm của các nhà làm phim như Sergey Eisenstein và Dziga Vertov tiếp tục đặt ra câu hỏi đầy thách thức
về mối quan hệ giữa nghệ thuật và chính trị, trước hết là những tranh cãi gay gắt trong nước
Đến năm 1925, Mỹ đã có một nền công nghiệp phim rộng lớn và phim Mỹ vẫn độc tôn trên thị trường thế giới, bên cạnh đó còn kể đến phim của Đức và Nhật, dù phim Nhật phần lớn được sản xuất trước tiên dành cho thị trường trong nước Trong suốt thời gian này, điện ảnh đã trở thành phương diện quốc tế, người của nước này có thể sang nước khác để làm phim Khi Hollywood và khắp nơi trên thế giới làm ra hàng trăm bộ phim mỗi năm, phim cần được phân thành các thể loại (genres) Những thể loại đầu tiên là hài kịch (comedy), Viễn đông (the Western), thần thoại (mystery), kinh dị (horror), lãng mạn (romance), kịch melo (melodrama - melody), và chiến tranh (the war story), những thể loại này có thể được biến thể hoặc kết hợp với thể loại khác
Từ thập niên 1970 trở đi, thì vũ trụ điện ảnh đầu tiên, lâu đời nhất, và cũng có thể là cái nôi khai sinh ra ý tưởng về “vũ trụ điện ảnh”, đó là Star Wars Lucas Film tốn gần
30 năm (1977-2007) chỉ để làm một việc, đó là từng bước thêm vào những sự kiện, những biến cố, những nhân vật ở khắp nơi trong vũ trụ phim của họ, rồi bằng một cách thức nào
đó, ở một tập phim nào đó, tất cả đều sẽ quy tụ chung lại với nhau Và rồi họ lại tiếp tục
mở rộng nó ra bằng các nhân vật, biến cố mới, rồi lại ở tập nào đó cũvà mới lại gặp nhau
để tạo ra một vũ trụ lớn hơn Và cứ thế Chúng ta có 1 vũ trụ Star Wars vĩ đại của ngày hôm nay
Trang 11Poster phim Star Wars Nguồn ảnh: Internet
Bí mật vũ trụ (The Sparticle Mystery) là loạt phim truyền hình về đề tài vũ trụ của Anh dành cho thiếu niên được sáng tạo bời nhà biên kịch Alison Hume và sản xuất bởi Sparticles Productions cho kênh CBBC (một kênh truyền hình cho trẻem) Bộ phim kể về câu chuyện một nhóm 10 đứa trẻ trong bối cảnh nước Anh hiện đại, nơi mà một thí nghiện của Large Hadron Collider, có tên là Sparticle Project đã bị lỗi, nó dịch chuyển tất cả nhửng người trên 15 tuổi vào thế giới song song vào đúng 11:11 sáng Những đứa trẻ còn lại dưới 15 tuổi tìm đến Sparticle Project với mục đích đưa người lớn trở lại và sắp xếp lại hai chiều không gian Bộ phim nầy đã được Công ty Tri Viet Media Corporation (TVM Corp.) mua bản quyền và phát sóng tại Việt Nam trên kênh HTV3 hồi tháng 11 năm 2012
Ở Hàn Quốc, bộ phim Snowpiercer của đạo diễn Bong Joon Ho với sự tham gia của các sao Hollywood mang đến nhiều trải nghiệm hấp dẫn cho người xem Phim thuộc đề tài
vũ trụ, nằm trong top phim doanh thu cao nhất Hàn Quốc sau khi ra rạp và cũng tham gia cạnh tranh giải thưởng tại Liên hoan phim Cannes Được chuyển thể từ cuốn tiểu thuyết truyện tranh Le Transperceneige của ba tác giả người Pháp Snowpiercer lấy bối cảnh thế giới năm 2031, sau thất bại trong nỗ lực khắc phục sự nóng lên toàn cầu, Trái Đất trở về
Kỷ Băng Hà và khắp nơi bao phủ tuyết trắng, loài người đứng trước nguy cơ bị xóa sổ Những người may mắn sống sót cùng ở trên con tàu mang tên Snowpiercer với động cơ vĩnh cửu Con tàu giống như một xã hội thu nhỏ, phân biệt rõ toa trên của người giàu còn những người nghèo ở toa dưới cùng
The Wandering Earth (Lưu lạc địa cầu) - bộ phim bom tấn vũ trụ đầu tiên của điện ảnh Trung Quốc đã lập nên kỷ lục mới Đồng thời, với thành công lớn này, điện ảnh Trung Quốc cũng chính thức thách thức với Hollywood, thể loại phim mà Hollywood đã thống trị từ lâu The Hollywood Reporter cũng gọi đây là “bộ phim khoa học giả tưởng ngoạn mục đầu tiên của Trung Quốc về không gian” The Guardian thì cho rằng bộ phim này là một sự giao thoa giữa hai bộ phim sci-fi nổi tiếng của Hollywood là Amageddon và Aspace Odyssey, đồng thời xem đây là “bình minh” của dòng phim khoa học viễn tưởng Trung Quốc, thể loại mà Hollywood đã có những kiệt tác từ thập niên 60 của thế kỷ 20 và thống trị toàn cầu từ lâu
Trang 12The Wandering Earth được đánh giá cao về nội dung ly kỳ (dù có một vài lỗ hổng về cốt truyện và nhân vật một chiều), thiết kế bối cảnh hoành tráng, tạo dựng được không khí thời hậu tận thế cùng kỹ xảo tân tiến không thua kém bom tấn Hollywood Đối với phần đông khán giả đại chúng nước này, họ vẫn quen thưởng thức các tác phẩm khoa học viễn tưởng đến từ Hollywood như Gravity, Interstellar hay The Martian và thường chọn những
bộ phim có tính truyền thống trong các mùa lễ Tết như phim hài, phim gia đình hay các bộ phim cải biên từ Tây Du Ký; tuy nhiên, gu thưởng thức của khán giả đại chúng năm nay
đã thay đổi khi họ đổ xô vào rạp thưởng thức Lưu lạc địa cầu, một bộ phim mang đề tài vũ trụ của Trung Quốc, giúp cho bộ phim này chiến thắng các đối thủ tầm cỡ khác
CHƯƠNG III: ĐẶC ĐIỂM CỦA THỂ LOẠI PHIM ĐIỆN ẢNH VŨ TRỤ DƯỚI
GÓC NHÌN VĂN HÓA ĐẠI CHÚNG 3.1.Tính đại chúng
Với lợi thế dễ quảng bá, dễ tiếp cận, điện ảnh là bộ môn vừa có tính nghệ thuật vừa mang nặng yếu tố giải trí Đây cũng là loại hình có thể phục vụ đông đảo người xem và tạo
ra các hiệu ứng đám đông Với tác động mạnh mẽ, nhiều bộ phim ngay từ khi lên ý tưởng, xây dựng kịch bản, tiếp thị quảng bá… đã định hình lượng khán giả, công chúng mà bộ phim muốn hướng tới Nền công nghiệp điện ảnh Mỹ rất giỏi trong khai thác các mảng đề tài có khả năng thu hút số đông người xem Các dòng phim hành động, bom tấn, siêu anh hùng hay những câu chuyện mang đậm yếu tố giả tưởng về các loài khủng long, sự biến đổi khí hậu, cuộc chiến giữa các hành tinh, sự đột biến gien hay mảng phim kinh dị… luôn thu hút sự tò mò của người xem dù họ khác nhau về quốc tịch, màu da và các nền văn hóa
Đã có nhiều bài báo, các phân tích về sự thống trị, sức ảnh hưởng khủng khiếp của Hollywood lên hầu khắp các nền điện ảnh khi đề tài, câu chuyện, sức hút của phim Mỹ đối với đại đa số khán giả, công chúng, những người say mê bộ môn nghệ thuật này Nền điện ảnh của họ được mặc định dành cho số đông với những câu chuyện, nhân vật dễ tìm được
sự đồng cảm, chấp thuận, yêu mến của đông đảo khán giả khắp thế giới Để tìm hiểu thêm trong giới trẻ Việt Nam, chúng tôi có thực hiện một cuộc khảo sát nhỏ Khi được phỏng vấn qua cuộc khảo sát với trên 50 đối tượng sinh viên thường xem phim tại rạp chiếu phim tại nhà văn hóa sinh viên Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, về việc có từng xem,
sẽ xem tiếp hoặc chưa xem thể loại phim điện ảnh vũ trụ, tôi ghi nhận kết quả như sau: 90% cho rằng đã từng xem, rất thích, và sẽ xem tiếp, 10% cho là chưa xem vì không thích Với sự phát triển của trình độ khoa học công nghệ và kĩ thuật tiên tiến hiện đại Ngày nay việc tiếp cận với những bộ phim thuộc thể loại vũ trụ điện ảnh Mỹ không hề khó khăn như chúng ta vẫn thường hay tưởng tượng nữa Thay vào đó, hằng ngày bạn có thể bật TV hoặc xem phim và ngay lập tức nhập vào một tiểu bang, quốc gia hoặc thậm chí là cả thiên
hà Nội dung về đề tài vũ trụ hầu như vẫn là một trong những hình thức giải trí được tôn sùng nhất của hầu hết các quốc gia Người ta phát triển mạnh mẽ trong sự biến mất trong một thế giới khác Đó là một hình thức thư giãn để tái tạo năng lượng Và những bộ phim Hollywood hiện nay đang được các hãng phim và nhà đài trên khắp thế giới mua bản quyền