NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA “EMOTIONAL INTELLIGENCE” (TRÍ TUỆ CẢM XÚC) ĐẾN QUÁ TRÌNH HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI HIỆN NAY

Thông tin chung: - Tên đề tài: Nghiên cứu tác động của “Emotional intelligence” Trí tuệ cảm xúc đến quá trình học tập của sinh viên trường Đại học Giao Thông Vận Tải hiện nay.. Đặc điể

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI

Lớp : Logistics và quản lý chuỗi cung ứng 1 K61

Khoa: Vận tải Kinh tế

3. Dương Thùy Hương Giang 203202326

5. Ngô Linh Huyền Nhung 203242377

Người hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Thanh Hải

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI

THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1 Thông tin chung:

- Tên đề tài: Nghiên cứu tác động của “Emotional intelligence” ( Trí tuệ cảm xúc) đến quá trình học tập của sinh viên trường Đại học Giao Thông Vận Tải hiện nay.

- Sinh viên thực hiện:

- Lớp: Logistics và quản lý chuỗi cung ứng 1 Khoa: Vận tải Kinh tế

- Năm thứ: 2 Số năm đào tào: 4 năm

- Người hướng dẫn: Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Hải

2 Mục tiêu đề tài:

Đề tài nhằm nghiên cứu tác động của “Emotional intelligence” ( Trí tuệ cảmxúc) đến quá trình học tập của sinh viên Trường Đại học Giao thông vận tải hiệnnay

3 Tính mới và sáng tạo: Đề tài nghiên cứu tầm quan trọng của trí tuệ cảm xúc đến

quá trình học tập của sinh viên Phân tích tác động của trí tuệ cảm xúc đến sinhviên trường Đại học Giao thông vận tải Trên cơ sở đó đề ra một số giải pháp nângcao trí tuệ cảm xúc của sinh viên trường Đại học Giao thông vận tải

4 Kết quả nghiên cứu:

- Nghiên cứu và trình bày đầy đủ về vai trò của trí tuệ cảm xúc

Lê Vũ Trường An

Lê Diễm Quỳnh AnhDương Thùy Hương GiangTrịnh Thị Giang

Ngô Linh Huyền Nhung

- Đánh giá tác động của trí tuệ cảm xúc đến quá trình học tập của trường Đại

học Giao thông vận tải

- Đề xuất một số giải pháp giúp nâng cao trí tuệ cảm xúc của trường Đại học

Giao thông vận tải

5 Đóng góp về mặt kinh tế - xã hội, giáo dục và đào tạo, an ninh, quốc phòng

và khả năng áp dụng của đề tài:

Đề tài hoàn thành có thể là tài liệu tham khảo cho sinh viên nhằm nâng cao trítuệ cảm xúc ở sinh viên trường Đại học Giao thông vận tải Từ đó trang bị thêmcho bản thân những kỹ năng, kiến thức về trí tuệ cảm xúc để áp dụng vào học tậpmột cách khoa học và hiệu quả

6 Công bố khoa học của sinh viên từ kết quả nghiên cứu của đề tài (ghi rõ họ

tên tác giả, nhan đề và các yếu tố về xuất bản nếu có) hoặc nhận xét, đánh giá

của cơ sở đã áp dụng các kết quả nghiên cứu(nếu có):

Sinh viên chịu trách nhiệm chính thực hiện đề tài

(ký, họ và tên)

7 Nhận xét của người hướng dẫn về những đóng góp khoa học của sinh viên

thực hiện đề tài (phần này do người hướng dẫn ghi):

Ngày Tháng Năm

Người hướng dẫn

(ký, họ và tên)

Mục lục

Mở Đầu 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Khách thể nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu: 5

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài: 6

4 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: 6

5 Ý nghĩa của nghiên cứu: 6

6 Lịch sử nghiên cứu về vấn đề trí tuệ cảm xúc: 6

6.1 Trên thế giới 6

6.2 Ở Việt Nam 8

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRÍ TUỆ CẢM XÚC 10

1 Khái niệm về Trí tuệ cảm xúc 10

2 Cấu trúc, vai trò của trí tuệ cảm xúc trong nhận thức và hoạt động của con người 10

2.1 Cấu trúc của trí tuệ cảm xúc 10 2.2 Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong nhận thức và hoạt động của con người .11

3 Trí tuệ cảm xúc của sinh viên 14

3.1 Đặc điểm phát triển trí tuệ của sinh viên: 14

3.2 Đặc điểm xúc cảm, tình cảm của sinh viên 15

3.3 Đặc điểm trí tuệ cảm xúc của sinh viên 15

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT HUY TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC CỦA TRÍ TUỆ CẢM XÚC ĐẾN HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI 17

1 Thực trạng 17

1.1 Kết quả nghiên cứu thực trạng: 17

1.2 Nguyên nhân 21

2 Đề xuất một số giải pháp phát huy tác động tích cực của trí tuệ cảm xúc đến quá trình họp tập của sinh viên Đại học Giao thông vận tải 25

2.1 Giải pháp phát huy trí tuệ cảm xúc đến sinh viên Đại học Giao thông vận tải 25

2.2 Giải pháp đối với nhà trường: 27

Kết luận 30

Danh mục tài liệu tham khảo 31

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, dường như bất kì cá thể người nào cũng đang, đều cố gắng từng giờ,từng phút giành một vị trí để tồn tại trong thế giới luôn luôn thay đổi và phát triểnbằng cách trang bị cho bản thân mình thật nhiều kiến thức (Chỉ số thông minh IQ).Tuy nhiên, khi mà hầu hết mọi người đều lấy IQ ra để làm thước đo so sánh ngườivới người thì chúng ta lại vô tình bỏ quên đi mất một dạng tồn tại của trí tuệ nữa đóchính là Trí tuệ cảm xúc Theo các nhà chuyên môn về tâm lý học con người: mộtngười sẽ có thể thành công với chỉ số thông minh trung bình nhưng lại có đầy đủcác yếu tố trí tuệ cảm xúc Tuy nhiên, việc có một chỉ số thông minh cao mà thiếuhụt một trong các yếu tố trí tuệ cảm xúc thì khó có thể kết luận được người đóthành công Rõ ràng, bên cạnh chỉ số thông minh, trí tuệ cảm xúc là chiếc chìa khoávén mở khả năng sáng tạo, năng động, linh hoạt và thích ứng của con người để họđạt được mục đích đã đề ra Thực tế đó đang cần có những giải pháp hoặc canthiệp, giúp đỡ để các đối tượng đạt được mục đích trong hoạt động mang tính

“loài” của con người Vì vậy, để cải thiện tình trạng thiếu hụt hiểu biết về trí tuệcảm xúc mà các nhà khoa học tâm lý và giáo dục khuyến cáo về sự cần thiết phảigiáo dục xúc cảm cho con người nói chung, sinh viên nói riêng ngày càng được đềcập đến nhiều hơn trong quá trình học tập Bởi lẽ, học sinh, sinh viên là lực lượngnòng cốt của đất nước trong tương lại Mặt khác, họ là lực lượng tham gia vào thịtrường lao động đòi hỏi chất lượng cao do nhu cầu của thời đại Hơn thế, sinh viên

là lứa tuổi mà quá trình phát triển, định hình nhân cách đang diễn ra mạnh mẽ,trong đó lĩnh vực xúc cảm, ý chí có nhiều vấn đề cần được quan tâm đặc biệt

Qua quan sát và nghiên cứu thực tiễn phần lớn sinh viên Đại học Giao thôngvận tải còn chưa có nhiều quan tâm và hiểu biết đến các khía cạnh liên quan đến

Trí tuệ cảm xúc cũng như các biện pháp nâng cao Trí tuệ cảm xúc Ngoài ra nhà

trường cũng chưa thật sự chú trọng đến việc bồi dưỡng trí tuệ cảm xúc cho sinh

viên Xuất phát từ những lý do trên, đề tài:”Nghiên cứu tác động của “Emotional

intelligence” (Trí tuệ cảm xúc) đến quá trình học tập của sinh viên Trường Đại học Giao thông vận tải hiện nay” được chúng tôi lựa chọn nghiên cứu.

2 Khách thể nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:

- Khách thể nghiên cứu: 200 Sinh viên trường Đại học Giao thông vận tải

- Phạm vi nghiên cứu: Sinh viên trường Đại học Giao thông vận tải.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài:

- Mục đích nghiên cứu đề tài: Tìm hiểu thực trạng các mức độ của trí tuệ cảm

xúc và những yếu tố ảnh hưởng đến trí tuệ cảm xúc đến quá trình học tập của sinhviên Đại học Giao thông vận tải, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm bồi dưỡng trítuệ cảm xúc nâng cao chất lượng kết quả học tập của sinh viên

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Tìm hiểu nội dung của Emotional Intelligence (trí tuệ cảm xúc)

+ Tác động của Emotional intelligence (trí tuệ cảm xúc) đến quá trình học tậpcủa sinh viên trường Đại học Giao thông vận tải

+ Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng trí tuệ cảm xúc của sinh viênĐại học Giao thông vận tải

4 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Tác động của trí tuệ cảm xúc ở trường Đại học Giao

thông vận tải

- Phương pháp nghiên cứu:

+ Phương pháp nghiên cứu lí luận: Tìm kiếm nghiên cứu sau đó phân tích,tổng hợp tài liệu đề đưa ra cái nhìn tổng quan về các vấn đề của trí tuệ cảm xúc.+ Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp trắc nghiệm, phương pháptrò chuyện, phương pháp quan sát, phương pháp điều tra bằng bảng hỏi nhằm khảosát thực trạng và đề xuất một số giải pháp tác động nâng cao trí tuệ cảm xúc ở sinhviên trường Đại học Giao thông vận tải

5 Ý nghĩa của nghiên cứu:

- Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận về trí tuệ cảm xúc của sinh viên.

- Chỉ ra thực trạng và đề xuất một số biện pháp nâng cao trí tuệ cảm xúc ở

sinh viên của trường Đại học Giao thông vận tải

6 Lịch sử nghiên cứu về vấn đề trí tuệ cảm xúc

6.1 Trên thế giới

Trí tuệ cảm xúc đã không phải một thuật ngữ phổ biến cho đến khoảng năm

1900 Sự quan tâm đến khía cạnh này đã phát triển rất nhiều trong 30 năm qua trênthế giới Ngay từ những năm 1930, nhà tâm lý học Edward Thorndike đã mô tảkhái niệm “trí thông minh xã hội” là khả năng hòa đồng với những người khác.Trong những năm 1940, nhà tâm lý học David Wechsler đề xuất rằng các thànhphần khác nhau của trí thông minh có thể đóng một vai trò quan trọng trong việcnhững người thành công là trong cuộc sống

Những năm 1950 chứng kiến sự trỗi dậy của tâm lý nhân văn với những ngườinhư Abraham Maslow tập trung vào những cách khác nhau mà mọi người có thểxây dựng sức mạnh cảm xúc Ở trong giữa những năm 1970, Howard Gardner làngười đã đưa ra mô hình đa trí tuệ nổi tiếng và ông cho rằng trí tuệ cá nhân gồm 2loại: trí tuệ nội nhân cách (intrapersonal intelligence) và trí tuệ liên nhân cách(interpersonal intelligence) hay còn gọi là trí tuệ về bản thân và trí tuệ về ngườikhác

Mãi cho đến năm 1985, thuật ngữ “trí tuệ cảm xúc” lần đầu tiên được sử dụngtrong tiến sĩ luận văn của Wayne Payne Năm 1987, một bài báo được xuất bản bởiKeith Beasley trên Mensa – Tạp chí sử dụng thuật ngữ “thương số cảm xúc”

Reuven Bar-On, một nhà tâm lý học người Israel đã đề xuất một cách tiếp cậnđịnh lượng để tạo ra 'chỉ số EQ tương đương với điểm số IQ' Sau đó, ông xuất bảntập EQ (Emotional Quotient Intelligence, 1997) - trắc nghiệm đầu tiên về trí tuệ

cảm xúc bản sao đầu tiên của luận án tiến sĩ của ông, được nộp vào năm 1985 Môhình của Bar-On đã mô tả các năng lực cảm xúc và xã hội xác định cách những cánhân hiệu quả đang hiểu và thể hiện bản thân, hiểu những người khác và tương tácvới họ cũng như đối phó với những yêu cầu và thách thức hàng ngày Những nănglực này được gom lại thành năm yếu tố tổng hợp sau - khả năng:

1) Nhận thức về cảm xúc cũng như hiểu và bày tỏ cảm xúc

2) Hiểu cách người khác cảm thấy và tương tác với họ

3) Quản lý và kiểm soát cảm xúc

4) Quản lý sự thay đổi, thích ứng và giải quyết các vấn đề có tính chất cánhân / giữa các cá nhân

5) Tạo ra hiệu ứng tích cực để nâng cao động lực bản thân, để tạo điều kiệnhành vi thông minh về mặt cảm xúc và xã hội

Năm 1990, các nhà tâm lý học Peter Salovey (đại học Yale – Mỹ) và JohnMayer (đại học Newhampshine – Mỹ) đã xuất bản bài báo mang tính bước ngoặtcủa họ, ‘Trí tuệ cảm xúc’ trong tạp chí ‘Trí tưởng tượng, Nhận thức và Tính cách’.Trong mô hình nguyên thủy của hai tác giả này, trí tuệ cảm xúc được xem như lànăng lực làm chủ, điều khiển, kiểm soát xúc cảm, tình cảm của mình và của ngườikhác cũng như năng lực sử dụng những thông tin này để dẫn dắt, định hướng cáchsuy nghĩ và hành động của một cá nhân Sau một thời gian nghiên cứu, năm 1997Mayer và Salovey chính thức định nghĩa trí tuệ cảm xúc: “trí tuệ cảm xúc như lànăng lực nhận biết, bày tỏ xúc cảm, hòa xúc cảm vào suy nghĩ, hiểu, suy luận vớixúc cảm, điều khiển, kiểm soát xúc cảm của mình và của người khác”

Năm 1995, Daniel Golemanm tiến sĩ tâm lí học của Đại học Harward, ngườiphụ trách chuyên mục khoa học tờ Time, tập hợp các kết quả nghiên cứu về trí tuệcảm xúc và viết thành cuốn sách gây tiếng vang lớn ở Mỹ với nhan đề “Trí tuệ cảmxúc: Tại sao nó lại có thể quan trọng hơn IQ đối với tính cách, sức khỏe và sự thànhcông trong suốt cuộc đời?” (Emotional Intelligence - Why it can matter more than

IQ for Character, Heath and Lifelong Achievement?)

Năm 1998, Daniel Goleman tiếp tục xuất bản cuốn “Làm việc với trí tuệ cảmxúc” (Working with Emotional Intelligence) So với mô hình và định nghĩa đầu tiên

về trí tuệ cảm xúc của Salovey và Mayer, ông ñã bổ sung 5 năng lực cảm xúc và xãhội cơ bản là: năng lực tự ý thức, năng lực tự ñiều chỉnh, năng lực thúc ñẩy, nănglực ñồng cảm và các kĩ năng xã hội

Có thể nói D Goleman là tác giả lớn của một loạt các tác phẩm về trí tuệ cảmxúc như: “Nghệ thuật lãnh đạo cơ bản: việc nhận thấy sức mạnh của EI” (2002),

“Những xúc cảm dễ bị phá vỡ: làm thế nào để vượt qua” (2003), “Trí tuệ cảm xúc ứng dụng trong công việc” (2007), Những nghiên cứu của ông không chỉ dừnglại ở việc xác định bản chất của trí tuệ cảm xúc mà còn tìm ra những biện pháp giáodục nó một cách hiệu quả

-Tóm lại, trên thế giới có 3 đại diện tiêu biểu nghiên cứu về trí tuệ cảm xúc: 1) Daniel Goleman đề ra lý thuyết hiệu quả thực hiên công việc trong đó đưa

ra kiểu mô hình hỗn hợp mô tả trí tuệ cảm xúc bao gồm các năng lực tâm lý và cácphẩm chất nhân cách Mô hình hỗn hợp này giúp cho dự đoán và phát triển nănglực vượt trội của những cá nhân xuất sắc trong công việc của từng loại nghềnghiệp, ở từng cấp độ Mô hình hỗn hợp này có độ hiệu lực dự đoán rất cao (D.Goleman, 2003)

2) Rewen Bar - On đưa ra lý thuyết phân cách và kiểu mô hình hỗn hợp bằngcách hòa trộn vào trí tuệ cảm xúc những đặc tính phi năng lực

3) J Mayer và P Salovey đã đưa ra mô hình thuần nhất năng lực, chú ý vàokhái niệm hạt nhân của trí tuệ cảm xúc, đó chính là các xúc cảm và sự tương tácgiữa xúc cảm và ý nghĩ Như vậy, việc coi trí tuệ cảm xúc là năng lực tâm lý đãtách nó ra khỏi các loại trí thông minh truyền thống

Ở Việt Nam, thuật ngữ “Trí tuệ cảm xúc" lần đầu tiên được Nguyễn Huy Túđăng tải trên Tạp chí Tâm lí học số 6, tháng 12 năm 2000 với tiêu đề: “Trí tuệ cảm

xúc – bản chất và phương pháp chẩn đoán" Thuật ngữ "Trí tuệ cảm xúc" đượcNguyễn Huy Tú Việt hóa từ thuật ngữ “Emotional Intelligence" trong tiếng Anh và

và thuật ngữ "Emotionale Intelligenz" trong tiếng Đức

Đề tài cấp Nhà nước mã số KX - 05 - 06 do Phạm Minh Hạc làm chủ nhiệm

đã xác định trí tuệ cảm xúc là một trong ba thành tổ của trí tuệ, gồm trí thông minh,trí tuệ cảm xúc và trí sáng tạo Trong để tài này, các tác giả Trần Trọng Thủy, LêĐức Phúc, Nguyễn Huy Tú, Nguyễn Công Khanh đã tiến hành thích ứng bộ công

cụ MSCEIT (Mayer Salovey Caruso Emotional Intelligence Test) và sử dụng bộcông cụ này để đo lường các chỉ số trí tuệ cảm xúc trên 3741 học sinh phố thông,sinh viên, người lao động trẻ Việt Nam đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước

Kế thừa những kết quả nghiên cứu về trí tuệ cảm xúc từ đề tài KX -05 - 06, cónhiều đề tài luận án đã bảo vệ thành công Năm 2008 Nguyễn Thị Dung đã bảo vệthành công luận án tiến sĩ với để tài: “TTCX của giáo viên chủ nhiệm lớp trườngtrung học cơ sở" Năm 2010 Dương Thị Hoàng Yến đã bảo vệ thành công luận ántiến sĩ Tâm lí học với đề tài "TTCX của giáo viên Tiểu học" Như vậy, vẫn đềnghiên cứu TTCX trong các đề tài luận án trước đây được triển khai trên đội ngũgiáo viên, những người đang trực tiếp hành nghề ở trường phổ thông

Tiểu kết

Trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng vấn đề này không còn là mộtkhái niệm xa lạ, đã có nhiều công trình đạt đến thành công nhất định Tuy vậy việctập trung nghiên cứu về trí tuệ cảm xúc và biện pháp nâng cao trí tuệ cảm xúc vàomột đối tượng cụ thể còn ít nhiều hạn chế Đó cũng chính là lí do chúng tôi lựachọn và tiến hành nghiên cứu chủ đề “Trí tuệ cảm xúc” đối với sinh viên trường đạihọc Giao thông vận tải – Hà Nội với mong muốn đưa khái niệm này đến gần hơnvới thực tiễn và mọi người đều có thể tiếp cận

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRÍ TUỆ CẢM XÚC

1 Khái niệm về Trí tuệ cảm xúc

Trí tuệ cảm xúc (EQ) là một khái niệm đề cập đến các yếu tố sau: Khả năngnhận thức cảm xúc, khả năng kiểm soát cảm xúc và đánh giá cảm xúc

Một số nhà nghiên cứu cho rằng trí thông minh cảm xúc có thể được học vàtăng cường Trong khi những người khác cho rằng đó là một đặc tính bẩm sinh.Năm 1990, Peter Salovey và John D Mayer đã định nghĩa trí tuệ cảm xúc làkhả năng nhận diện cảm nhận, cảm xúc của chính mình và người khác Người có

EQ cao phân loại được cảm xúc và điều chỉnh suy nghĩ, hành động của mình cũngnhư người khác Lupton đưa ra nhận định trí tuệ cảm xúc là khả năng nhận thức,quản lý và kiểm soát những cảm xúc của bạn, bao gồm sự đồng cảm với ngườikhác EQ quan trọng với bất kỳ mức độ quan hệ nào, từ cá nhân cho đến chuyênnghiệp Theo Daniel Goleman thì trí tuệ cảm xúc là khả năng giám sát các cảmgiác và cảm xúc của bản thân và người khác, khả năng phân biệt chúng và sử dụngnhững thông tin nhằm định hướng suy nghĩ và hành động của mình Còn H.Stevelại cho rằng trí tuệ cảm xúc là sự kết hợp giữa sự nhạy cảm về cảm xúc có tính tựnhiên với các ký năng quản lý cảm xúc Theo Bar-On thì trí tuệ cảm xúc là một tổhợp các năng lực phi nhận thức và những kỹ năng chi phối năng lực của cá nhânnhằm đương đầu có hiện quả với những đòi hỏi và sức ép của môi trường

Từ những quan niệm khác nhau có thể đi đến định nghĩa: Trí tuệ cảm xúc là

khả năng thấu hiểu cảm xúc bản thân và người khác dẫn tới định hướng hành động phù hợp.

Bên cạnh sự quan tâm bởi công chúng, trí thông minh cảm xúc còn vấp phảinhiều lời phê bình Một trong những lập luận này cho rằng các định nghĩa của trítuệ xúc cảm thay đổi liên tục và luôn được mở rộng Ví dụ, hiện nay khi nói đến

EQ, chúng ta liên tưởng đến: nội thị về cảm xúc, diễn đạt biểu cảm, giao tiếp không

mô thức với những cái khác… Nội hàm của trí tuệ cảm xúc mở rộng ra từng ngày

2 Cấu trúc, vai trò của trí tuệ cảm xúc trong nhận thức và hoạt động của con người

2.1 Cấu trúc của trí tuệ cảm xúc

Cấu trúc của trí tuệ cảm xúc có rất nhiều khái niệm khác nhau và đến thờiđiểm hiện tại vấn đề này vẫn được tiếp tục nghiên cứu Theo Bar-on cho rằng cấutrúc của trí tuệ cảm xúc bao gồm bốn thành phần đó là: Năng lực nhận biết, hiểubiết cách bộc lộ của bản thân, năng lực hiểu và cảm thông với mọi người xungquanh, năng lực ứng phó và kiểm soát những cảm xúc mạnh Hay là làm chủ cảmxúc của mình, năng lực thích ứng với những thay đổi và giải quyết các vấn đề của

cá nhân và xã hội

Theo nhà nghiên cứu “cha đẻ” về trí tuệ cảm xúc - Goleman thì cấu trúc của

trí tuệ cảm xúc gồm hai thành phần cơ bản là năng lực cá nhân và năng lực xã hội

Cụ thể bạn có thể hiểu hai năng lực là:

- Năng lực cá nhân: Bạn có thể hiểu đơn giản ở khung năng lực này là khảnăng tự nhận biết cảm xúc của mình (đó là sự đánh giá bản thân chính xác hay khảnăng tự tin) và tự kiểm soát, quản lý bản thân (đó là sự kiểm soát cảm xúc, tự ýthích hay khả năng thích ứng…)

- Năng lực xã hội: Đó là bạn có thể tự nhận biết các mối quan hệ xã hội (sựđồng cảm, định hướng sự phục vụ và biết cách tổ chức) đồng thời bạn có vai tròquản lý và điều khiển các quan hệ xã hội (đó là tạo hình ảnh giao tiếp xã hội, tạomối quan hệ….)

Bên cạnh đó trong cấu trúc trí tuệ cảm xúc có những thành phần sau đâykhông thể thiếu mà được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, đó là:

- Khả năng tự nhận biết và thể hiện cảm xúc của bản thân Cụ thể bao gồm:các cá nhân tự nhận thức được cảm xúc của mình và có suy nghĩ về nó Và cũng có

thể là cách thể hiện cảm xúc của bản thân trong mối quan hệ với người xung quanhkhí tiến hành một công việc

- Khả năng tự nhận biết và đánh giá cảm xúc của người xung quanh Khả năngnày được thể hiện ở việc đánh giá chính xác cảm xúc của người khác và thể hiệnđược cảm xúc đó vào chính mình

2.2 Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong nhận thức và hoạt động của con người

Trong cuộc sống, chúng ta có thể đã từng gặp những người có kỹ năng giaotiếp rất tốt Trong mọi tình huống, họ dường như luôn biết cách cư xử khéo léo đểchúng ta không cảm thấy bị xúc phạm hoặc bực bội Thậm chí, ngay cả khi chúng

ta không tìm ra giải pháp cho vấn đề, họ cũng làm chúng ta cảm thấy lạc quan và

có thêm niềm tin

Cũng có khi chúng ta gặp những “bậc thầy” trong việc điều khiển cảm xúc.Khi phải làm việc dưới áp lực, họ không cáu giận mà có khả năng nhìn thẳng vàovấn đề và bình tĩnh tìm ra giải pháp Họ là những người có khả năng ra quyết địnhđúng đắn và biết khi nào có thể tin vào trực giác của mình Họ luôn sẵn lòng thừanhận những nhược điểm của mình và biết tiếp thu những lời phê bình để phát triểnbản thân

Có điểm gì chung giữa những người đề cập ở trên? Đó là họ đều giàu trí tuệcảm xúc (emotional intelligence) Họ hiểu rất rõ về bản thân và có thể cảm nhậnđược cảm xúc của người khác

Vai trò của trí tuệ cảm xúc trong đời sống con người nói chung và trong hoạtđộng nhận thức nói riêng được khẳng định trên các khía cạnh cơ bản sau:

- Sự tác động qua lại giữa chủ thể với hoàn cảnh mà trong đó cảm xúc là động

lực của ứng xử còn tri giác, vận động và trí tuệ là sự cấu trúc hoá của các ứng xử

đó G.Piagie quan niệm mỗi ứng xử bao hàm hai mặt: Mặt năng lượng (do cảm xúctạo ra) và mặt nhận thức (kết quản của trí tuệ) Theo L.X Vugotxki trong tư duy

ngôn ngữ, ý không phải điểm tận cùng của quá trình mà đằng sau nó là xu hướng,cảm xúc, nhu cầu

- Cảm xúc có vai trò thúc đẩy hoặc kìm hãm hoạt động nói chung và trí tuệ

nói riêng của con người Theo Daniel Goleman thì các cảm xúc chỉ đạo trí tuệ,thậm chí nó còn mạnh hơn cả khả năng logic toán Trong thực tiễn, cảm xúc thamgia vào hoạt động trí tuệ trên hai phương diện:

+ Là động lực thúc đẩy hoặc kìm hãm một hành động trí tuệ nào đó

+ Là người hướng đạo cho hành động đó Vai trò hướng đạo thể hiện như cảmxúc, là yếu tố bên trong của hành động trí tuệ, là tâm thế theo suốt quá trình hànhđộng và chi phối các quyết định hành động

- Khả năng để kiểm soát cảm xúc và điều khiển stress là một khía cạnh khác

của trí tuệ cảm xúc và đóng vai trò quan trọng trong thành công của mỗi người.Những người có khả năng kiểm soát bản thân thường không để mình nổi giận hoặcnảy sinh lòng ghen tị thái quá, và họ cũng không ra những quyết định ngẫu hứng,bất cẩn, mà luôn nghĩ suy nghĩ trước khi hành động Nhờ biết kiểm soát bản thân,

họ luôn suy nghĩ chín chắn, thích ứng tốt với sự thay đổi, chính trực và biết nói

“không” khi cần thiết Trí tuệ cảm xúc cần nhận biết khi nào và bằng cách nào đểdiễn tả cảm xúc cũng như là điều khiển nó Chúng ta hãy xem xét một cuộc điều trađược thực hiện tại Yale University bởi Sigdeal Barsade Anh ta tổ chức một nhómtình nguyện viên đóng vai trò là những nhà quản lý cùng làm việc trong một nhóm

để phân phát tiền thưởng tới các bộ phận cấp dưới Một người trong số họ được đàotạo để đưa ra kế hoạch và người này luôn được nói đầu tiên Trong một vài nhóm,nhân vật này lập kế hoạch với tâm trạng vui vẻ, nhóm khác với sự thư giãn, thoảimái, một nhóm khác thì uể oải, áp đặt và nhóm nữa thì với tâm trạng khó chịu Kếtquả thấy được là cảm xúc của nhân vật này có ảnh hưởng rất lớn đến cả nhóm, cảmxúc tốt mang đến sự hợp tác mang tính phát triển, sự công bằng và sự bao quát đốivới hoạt động của cả nhóm Trong thực tế, những nghiên cứu khách quan chỉ rarằng những nhóm vui vẻ, hòa đồng sẽ rất công bằng về tài chính và về một khía

cạnh nào đó, hỗ trợ việc tổ chức nhóm Bachman nhận thấy rằng những nhà lãnhđạo hiệu quả trong US Navy là những người cởi mở, lý trí gây ấn tượng và hòađồng

Về vấn đề này, Martin Seligman - một nhà tâm lý học, nhà giáo dục và nhàvăn người Mỹ đã phát triển một hệ thống được gọi là “chủ nghĩa lạc quan thôngthái” Nó đề cập đến những quy kết nhân quả do con người tạo ra khi đương đầu vớinhững thất bại Những người lạc quan có xu hướng tạo ra những quy kết rõ ràng,tạm thời và liên quan đến mối quan hệ nhân quả bên ngoài trong khi những người

bi quan thì lại tạo ra những quy kết phổ biến, cố định và liên quan đến mối quan hệbên trong Trong một nghiên cứu tại Met Life, Seligman và đồng nghiệp của ông đãnhận thấy rằng những người bán hàng lạc quan sẽ bán được hơn 37 % trong 2 nămđầu so với những người bi quan Khi công ty thuê một nhóm những cá nhân đặcbiệt, những người đạt chỉ số lạc quan cao thì lượng hàng bán ra sẽ nhiều hơn 21%trong năm đầu tiên và 57% trong năm thứ hai, trung bình họ bán ra nhiều hơn cácđại lý là 27%

Vai trò của trí tuệ cảm xúc còn được thể hiện ở việc xây dựng tốt các mốiquan hệ con người (quan hệ gia đình, quan hệ công việc, quan hệ bạn bè…) thôngqua quá trình đồng cảm (hiểu cảm xúc của mình dẫn tới hiểu cảm xúc của ngườikhác); đảm bảo cho não bộ diễn ra bình thường và tránh được những căn bệnh tinhthần như sự lo sợ, sự trầm cảm, sự giận dữ, thái độ bi quan chán nản…ảnh hưởngtới cuộc sống con người

Đánh giá về vai trò của trí tuệ cảm xúc, tác giả Nguyễn Huy Tú cho rằng:

“Ngày nay, để thành đạt, các ông chủ, các giám đốc công ty hay thủ trưởng cơ quanphải luôn giữ được sự bình tĩnh, kiểm soát được những mâu thuẫn và phải tập hợpđược nhiều người đứng đằng sau mình Chính chỉ số trí tuệ cảm xúc (EQ) cao đemlại cho các bạn những khả năng quan trọng dẫn đến thành công”

Với quan niệm mới về trí tuệ, các nhà nghiên cứu nhận định rằng, IQ và các kìthi không cho phép tiên đoán một cách chắc chắn ai sẽ thành công trong cuộc đời.Nếu IQ thực hiện được vai trò xác định loại công việc thích hợp với từng cá nhân,đạt ngưỡng ñầu vào cho một loại nghề nghiệp nào đó thì EQ đảm bảo cho sự thăngtiến của họ Có thể nói, trí tuệ cảm xúc là nhân tố quan trọng trong việc dự đoánnhững cá nhân nào trong số những người đang làm việc sẽ chỉ tiến đến một mức độvừa phải hoặc thất bại hoặc trở thành người xuất sắc Đối với học sinh, sinh viên:

“Trí tuệ cảm xúc giúp hạn chế sự thô bạo hoặc hung hãn, cải thiện khả năng học tập

và có những quyết định tốt hơn với các vấn đề ma túy, hút thuốc lá, tình dục…”(Goleman) Trí tuệ cảm xúc cao sẽ đem lại lợi ích ở bất kỳ lĩnh vực nào trong cuộcsống của các em Đặc biệt trong môi trường học đường, trí tuệ cảm xúc sẽ cho các

em sự lạc quan, ý chí quyết tâm, tinh thần ñồng ñội, kĩ năng hợp tác và giúp nhauhọc tập, rèn luyện hiệu quả hơn…

Tóm lại, trí tuệ cảm xúc là một dạng “siêu trí tuệ”, “siêu năng lực”, chi phốimọi hoạt động cá nhân, quyết định thành công trong cuộc đời của mỗi người Vìvậy nó trở thành mục tiêu quan trọng của giáo dục trí tuệ cho thế hệ trẻ nói chung,mục tiêu rèn luyện của mỗi cá nhân nói riêng

3 Trí tuệ cảm xúc của sinh viên

3.1 Đặc điểm phát triển trí tuệ của sinh viên

Sinh viên là những thanh niên có độ tuổi từ 18 - 25 tuổi mang những đặc điểmriêng: tuổi đời còn trẻ, dễ thay đổi, chưa định hình rõ rệt về nhân cách, ưa các hoạtđộng sự kiện giao lưu giải trí, có tri thức đang được đào tạo chuyên môn

Sinh viên thường thích thú với những cái mới, thích sự tìm tòi và sáng tạo.Bản chất hoạt động học tập của sinh viên ở các trường Đại học là tìm hiểu nhữngmôn học, những chuyên ngành khoa học cụ thể một cách chuyên sâu để nắm đượcphương pháp, qui luật của các khoa học đó, với mục đích trở thành những chuyên

gia về các lĩnh vực nhất định của ngành nghề của mình Hoạt động đó phải kế thừamột cách có hệ thống những thành tựu đã có, mặt khác lại phải tiệm cận với nhữngthành tựu khoa học đương đại và có tính hiện đại, thời sự Chính vì vậy nét đặctrưng trong hoạt động học tập của sinh viên là sự căng thẳng nhiều về trí tuệ và có

sự phối hợp nhịp nhàng với nhiều thao tác như phân tích, so sánh, tổng hợp, lập kếhoach, trừu tượng hóa, khái quát hóa

Hoạt động học tập của sinh viên mang tình độc lập, tự chủ và sáng tạo cao.Điểm khác biệt với hồi trung học phổ thông là sinh viên phải tự mình tìm ra cáchhọc tập mới phù hợp với chuyên ngành khoa học mà họ theo đuổi vì họ phải tiếpxúc với 1 lượng kiến thức, kỹ năng lớn và đa dạng

Sinh viên đã tập cách thích nghi với môi trường học tập, sinh hoạt mới và đãdần tự ý thức được bản thân mình cần làm gì, làm như thế nào, hơn thế sinh viên đã

có thể định hướng và xây dựng kế hoạch tương lai cho bản thân mình Từ đó hìnhdung ra bản thân ở tương lai gần của mình đến tương lai sau này khi tốt nghiệp ratrường Rồi vạch ra những kế hoạch, mục tiêu phấn đấu cho bản thân mình

Quá trình nhận thức của sinh viên được diễn ra từ đơn giản đến phức tạp Điềunày thể hiện sự phát triển trí tuệ có tính chọn lọc cao, độc lập sáng tạo, là loại hoạtđộng trí tuệ đich thức, cường độ cao Hoạt động trí tuệ này lấy những sự kiến củaquá trình trải nghiệm, học tập làm cơ sở, phối hợp nhịp nhàng, tinh tế, linh hoạttrong từng tình huống cụ thể Do vậy, đa số sinh viên thường năng động, linh hoạt,sắc bén, luôn ham muốn những tri thức chuyên sâu và nắm vững những trí thức đó

3.2 Đặc điểm xúc cảm, tình cảm của sinh viên

Tuổi sinh viên là giai đoạn lứa tuổi đẹp nhất trong cuộc đời con người Đây làthời kỳ phát triển tích cực nhất về nhiều loại tình cảm Những tình cảm này biểuhiển phong phú, đa dạng trong các hoạt động và trong đời sống sinh hoạt của sinhviên

Hầu hết sinh viên đều thể hiện sự chăm chỉ, say mê của mình về chuyênngành, lĩnh vực và nghề nghiệp họ chọn Tình cảm đối với trí thức ở giai đoạn nàylàm thôi thúc họ tìm hiểu, học tập 1 cách chuyên sâu không ngừng thông qua việc

tự học, trải nghiệm bản thân, qua sách vở, giảng đường đại học, báo chí truyềnthông và internet

Lứa tuổi sinh viên cũng là thời kỳ phát triển tích cực nhất những loại tình cảmcao cấp như tình cảm đạo đức và tình cảm thẩm mỹ được thể hiện 1 cách rõ rệt.Sinh viên là những người yêu vẻ đẹp về hành vi, ứng xử, phong thái, đạo đức cũngnhư vẻ đẹp thẩm mỹ với các sự vật, hiện tượng của thiên nhiên, hay con ngườimang lại

Tình bạn của thời sinh viên cũng có một sự khác biệt rõ rệt tình bạn thời phổthông Làm bạn với nhau khi đã trưởng thành, nghĩa là đã đủ chín chắn, dần trưởngthành hơn trong cách sống, cách chia sẻ và làm việc theo 1 trình độ khác Khi đótình bạn đi đôi với công việc, có chút thực dụng và cạnh tranh lẫn nhau Song tìnhcảm đó cũng không kém phần bền vững, tốt đẹp mà còn làm phong phú thêm tâmhồn, nhân cách của sinh viên và còn giúp đỡ nhau tiến bộ hơn về nhiều mặt

Ở độ tuổi sinh viên, tình yêu cũng khác biệt hơn, nhu cầu về bạn đời trở nên rõrệt hơn Sinh viên là lứa tuổi bắt đầu trưởng thành, đứng giữa ranh giới trẻ con vàngười lớn Tình yêu sinh viên khác với tình yêu học trò ở chỗ nó không còn sựbồng bột, xốc nổi, trẻ con như xưa cũng không chín chắn, trưởng thành như người

đi làm nhưng lại ngọt ngào, nhẹ nhàng và rất nồng cháy Ở lứa tuổi này bạn dần cóthể nhận thức được đúng sai và cũng nhận ra được mình đang yêu một ai đó thậtlòng, trong tình yêu lý trí được đặt cân bằng với con tim

Những biến đổi đặc trưng cho lứa tuổi này cho thấy sự trưởng thành về cácmặt: thể chất, trí tuệ, đạo đức đều liên quan và ảnh hưởng đến xúc cảm, tình cảm

Có thể thấy nét đặc trưng của độ tuổi này là tình cảm mạnh mẽ, phong phú, đadạng, sự nhạy cảm cao…

3.3 Đặc điểm trí tuệ cảm xúc của sinh viên

Sinh viên là một nhóm xã hội đặc thù đang tiếp thu những kiến thức, kỹ năngchuyên môn ở các trường cao đẳng, đại học để chuẩn bị cho hoạt động nghề nghiệpcho tương lại Trong bất cứ giai đoạn lịch sử nào, sinh viên cũng là lực lượng xãhội quan trong, một trong những nhân tố quyết định tương lai, vấn mệnh của đấtnước, là lực lượng kế tục, phát huy nguồn trí tuệ nước nhà, là nguồn lực chủ yếutrong thời đại kinh tế tri thức, khoa học công nghệ, đóng vai trò then chốt trongphát triển đất nước, là lực lượng to lớn trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc vănhọc dân tộc Sinh viên phần lớn ở độ tuổi từ 18 đến 25 tuổi với những đặc điểm tâm

lý, xã hội đặc trưng

Một trong những đặc trưng quan trọng ở lứa tuổi này là sự phát triển tự ý thức.Nhờ có sự ý thức, sinh viên có những hiểu biết, thái độ, có khả năng đánh giá bảnthân để chủ động điều chỉnh sự phát triển bản thân theo hướng phù hợp với xu thế

xã hội, phù hợp với yêu cầu của nghề nghiệp mà mình chọn qua đó xác định rõràng mục tiêu học tập, rèn luyện và thể hiện kỹ năng của mình trong các hoạt độnghọc tập, vui chơi, đoàn, hội, câu lạc bộ…

Ở sinh viên dần hình thành thế giới quan để nhìn nhận, đánh giá các vấn đềtrong cuộc sống, học tập, sinh hoạt hàng ngày Sinh viên là những trí thức tươnglai, ở độ tuổi này sớm nảy sinh nhu cầu, khát vọng thành đạt Học tập ở môi trườngđại học là một cơ hội tốt để sinh viên được trải nghiệm bản thân vì thế sinh viên rấtthích khám phá, tìm tòi, học hỏi cái mới đồng thời thích bộc lộ những thế mạnh bảnthân, học tập, trau đồi hiểu biết cho mình, dám đối mặt với những thử thách đểkhẳng định mình

Sinh viên thường tích lũy cho bản thân thêm nhiều kinh nghiệm về các lĩnhvực tình cảm, đạo đức, văn hóa… Sinh viên thường rất linh hoạt, có đầu óc nhạybén, phản đoán tốt Những phẩm chất đáng quý dần được củng cố và phát triển Ở

độ tuổi này dần biết khả năng phán đoán đúng sai, có khả năng kiềm chế bản thân

trước những hành vi xấu, biết phân tích, đánh giá bản thân và các hiện tượng xãhội.

Do có nhiều tri thức, kinh nghiệm sống nên sinh viên có khả năng làm chủtình cảm của mình, biết cách thể hiện, điều khiển những cảm xúc cho phù hợp vớihoàn cảnh, thậm chí còn biết che dấu những tình cảm thật của bản thân

Có mối quan hệ rộng rãi hơn nên sinh viên có nhiều trải nghiệm trong các mốiquan hệ giao tiếp Vì vậy sinh viên dần rèn luyện được kỹ năng phán đoán cảmxúc, tình cảm của người khác Sinh viên có khả năng thấu hiểu, đồng cảm, lắngnghe bằng chính trái tim của mình và ứng xử một cách tinh tế đáp lại tình cảm củangười khác Sự phát triển này đem lại những biểu hiện mới, tốt đeo hơn trong mốiquan hệ của sinh viên với những người xung quanh

Tiểu kết chương 1

Nhiều người cho rằng cảm xúc chỉ đóng vai trò trong việc đưa ra phản ứngmột cách hợp lý và xây dựng những mối quan hệ sâu sắc, có thể là gia đình, bạn bèhay những người thân yêu Hoặc cũng có thể là yếu tố kích động lẫn nhau lúc màbản thân mỗi người không thể kiểm soát được cảm xúc của chính mình Tuy nhiên,trên thực tế, cảm xúc xuất hiện nhiều hơn chúng ta nghĩ và có thể tự cảm nhận thấy:chúng định hình các quyết định của ta với những người xung quanh, giúp ta hòamình cảm nhận dòng chảy của tự nhiên, nó đóng vai trò quan trọng trong bất cứtương tác nào giữa những cá thể trên thế giới này Do vậy, có thể nói, cảm xúc tácđộng đến chúng ta cả chiều hướng tích cực lẫn tiêu cực Nhưng có thể kiểm soátđược cảm xúc hay không, điều chỉnh và cân bằng được cảm xúc hay không thìchính là vai trò của Trí tuệ cảm xúc Trí tuệ cảm xúc không đơn thuần là một dạngcảm xúc, nó còn là thang đo của khả năng nhận thức, hành xử, là tập hợp các kỹnăng giúp ta nhận thức và quản lý cảm xúc của mình một cách có hiệu quả hơn Do

đó, việc nhận biết, hiểu rõ Trí tuệ cảm xúc là một việc mà mọi người nói chungcũng như sinh viên nói riêng cần phải ý thức hành động Và lúc chúng ta nhận thức

rõ điều quan trọng của nó, thì cũng là lúc chúng ta học cách cải thiện và nâng cao

“thang điểm” Trí tuệ cảm xúc của chính mình

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT HUY TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC CỦA TRÍ TUỆ CẢM XÚC ĐẾN HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIAO THÔNG VẬN TẢI

7 Thực trạng về nhận thức của sinh viên trường Đại học Giao thông vận tải

về trí tuệ cảm xúc và quan hệ của nó với kết quả học tập

Qua phân tích phần cơ sở lý luận thì ta được xác định được trong nghiên cứutrí tuệ cảm xúc là: chỉ số trí tuệ cảm xúc càng cao thì con người càng dễ dàng thànhcông và hạnh phúc trong cuộc sống, đặc biệt là trong hoạt động học tập Vấn đề đặt

ra ở đề tài này là cần xác định được thực trạng trí tuệ cảm xúc của sinh viên, ảnhhưởng của trí tuệ cảm xúc đến hoạt động học tập của sinh viên và tìm ra giải pháp

để nâng cao trí tuệ cảm xúc cho sinh viên trường Đại học Giao thông vận tải Vàsau là kết quả nghiên cứu thực trạng của đề tài:

Thông qua điều tra xã hội học, nhóm đã đánh giá được thực trạng về trí tuệcảm xúc của Trường Đại học Giao thông vận tải Tìm hiểu thực trạng qua điều traphát 200 phiếu hỏi ở tất cả các khoa, viện trong trường đang theo học trong trường.Trước hết đó là về nhận thức của sinh viên về khái niệm và vai trò của trí tuệcảm xúc Qua bảng điều tra ta thấy: có tới 118/200 sinh viên (chiếm 59%) cho biết

là chưa bao giờ nghe đến khái niệm “trí tuệ cảm xúc”, còn lại là 92 sinh viên(chiếm 41%) đã nghe qua và có chút hiểu biết về thuật ngữ này Như vậy, phần lớnsinh viên (chiếm đến hơn 50%) vẫn còn cảm thấy khá mới mẻ và chưa biết gì haychưa từng tìm hiểu về thuật ngữ “trí tuệ cảm xúc”

41.00%

59.00%

Anh/chị đã bao giờ nghe đến khái niệm

"Trí tuệ cảm xúc" chưa?

Đã từng Chưa bao giờ

Với câu hỏi “Bạn có quan tâm xem trí tuệ cảm xúc của mình như thế nàokhông?”, thì đa số sinh viên trả lời là có quan tâm đến trí tuệ cảm xúc của bản thân.Trong đó phần nhiều ý kiến (108 ý kiến chiếm 54%) cho là “quan tâm” đến trí tuệcảm xúc của bản thân, 33 ý kiến (chiếm 16,5%) là “rất quan tâm” đến TTCX củabản thân, 24% chưa quan tâm lắm tới việc khám phá trí tuệ cảm xúc của mình Đặcbiệt, có 11 sinh viên chiếm 5,5% là không quan tâm đến vấn đề này