(SKKN 2022) tích hợp nội dung giáo dục môi trường trong các bài giảng chương oxi lưu huỳnh hóa học lớp 10

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT TỐNG DUY TÂN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG CÁC BÀI GIẢNG CHƯƠNG OXI - LƯU HUỲNH HÓA HỌC LỚP

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT TỐNG DUY TÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC MÔI TRƯỜNG TRONG

CÁC BÀI GIẢNG CHƯƠNG OXI - LƯU HUỲNH

HÓA HỌC LỚP 10

Người thực hiện: Trịnh Thị Hồng.

Chức vụ: Giáo viên.

SKKN thuộc môn : Hóa Học

THANH HÓA NĂM 2022

MỤC LỤC A Phần mở đầu I Lí do chọn đề tài……….1

II Mục đích nghiên cứu của đề tài……….1

III Đối tượng nghiên cứu……… 1

IV Phương pháp nghiên cứu ……….1

V Những điểm mới của đề tài……… 1

B Nội dung của SKKN………2

I Cơ sở lí luận………2

1 Khái niệm về môi trường và giáo dục môi trường………2

2 Nhiệm vụ của giáo dục môi trường ở trường phổ thông………2

II Thực trạng của việc giáo dục môi trường ở trường phổ thông……….2

III Tích hợp giáo dục môi trường trong các bài giảng chương oxi lưu huỳnh hóa học lớp 10 ……… 3

1 Nguyên tắc lựa chọn bài học để tích hợp nội dung giáo dục môi trường……3

2 Quy trình thiết kế giáo án tích hợp nội dung giáo dục môi trường ……3

3 Một số ví dụ áp dụng tích hợp môi trường trong các bài dạy thuộc chương 6: oxi- lưu huỳnh……… 4

4 Thiết kế một số giáo án có nội dung tích hợp giáo dục môi trường……….11

5 Một số bài tập trắc nghiệm khách quan có nội dung giáo dục môi trường……17

IV Hiệu quả của SKKN……… 19

V Đề xuất và kiến nghị………20

1 Đề xuất……….20

A MỞ ĐẦU

I Lý do chọn đề tài

Hiện nay, chúng ta đang sống trong một xã hội văn minh, hiện đại cùng vớinhững tiến bộ vượt bậc của khoa học kĩ thuật Nhưng bên cạnh đó, chúng ta đang phảiđối mặt với những vấn đề lớn của toàn nhân loại Một trong những vấn đề toàn cầu cấpbách nhất hiện nay được sự quan tâm của tất cả các quốc gia là môi trường và bảo vệmôi trường Nhiều hội nghị quốc tế, nhiều chương trình, dự án về môi trường đã được

tổ chức Do vậy, giáo dục môi trường cho toàn nhân loại ngày càng trở nên quan trọng

và cấp thiết

Giáo dục môi trường được xem là một trong những biện pháp hàng đầu để bảo

vệ môi trường có hiệu quả cao, giúp con người có được nhận thức đúng đắn về môitrường, về việc khai thác và sử dụng hợp lí các nguồn tài nguyên Giáo dục môi trườngkhông còn là nhiệm vụ của riêng ai mà là nhiệm vụ của mọi người, mọi nhà, mọi tổchức, nhưng có vai trò quan trọng hơn hết vẫn là ngành giáo dục, đặc biệt là các trườngphổ thông Nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ, những người chủ tương lai của đấtnước, những người sẽ đảm nhiệm nhiệm vụ giáo dục, tuyên truyền, khai thác và bảo vệmôi trường và các nguồn tài nguyên thiên nhiên

Môn Hóa học là một trong những môn có liên quan mật thiết đối với môi trường.Thông qua các bài giảng hóa học ở trường phổ thông, giáo viên hóa học có thể cungcấp thêm thông tin, mở rộng kiến thức và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho họcsinh Những nội dung này sẽ tạo hứng thú học tập, khơi dậy niềm say mê môn hóa họccho học sinh Do đó, giáo dục môi trường là việc làm thiết thực của mỗi giáo viên hóahọc vì sự phát triển bền vững của toàn cầu và mỗi quốc gia Qua thực tế giảng dạy ởtrường phổ thông tôi nhận thấy việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho các em họcsinh chưa được chú trọng, nhiều giáo viên còn xem nhẹ, chỉ coi trọng các kiến thứcchuyên môn dẫn tới ý thức bảo vệ môi trường của các em học sinh còn chưa cao Vì

tất cả những lí do trên, tôi quyết định chọn đề tài: “Tích hợp nội dung giáo dục môi

trường trong các bài giảng chương oxi- lưu huỳnh hóa học lớp 10 ” làm đề tài

nghiên cứu của mình với mong muốn nâng cao chất lượng về giáo dục môi trường chogiáo viên và các em học sinh

II Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu tích hợp nội dung giáo dục môi trường vào bài giảng hóa học đểcung cấp thêm kiến thức và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh

- Thiết kế một số giáo án tích hợp nội dung giáo dục môi trường hỗ trợ giảngdạy cho giáo viên THPT

III Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là việc tích hợp nội dung giáo dục môi trườngtrong các bài giảng chương oxi – lưu huỳnh hóa học lớp 10

IV Phương pháp nghiên cứu

- Đọc và nghiên cứu tài liệu.

- Phương pháp phân tích và tổng hợp

V Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.

- Đề xuất quy trình thiết kế giáo án tích hợp.

- Thiết kế giáo án tích hợp nội dung GDMT

- Xây dựng hệ thống bài tập có nội dung GDMT làm tài liệu tham khảo cho giáoviên và học sinh

B NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

I Cơ sở lí luận của đề tài

1 Khái niệm về môi trường và giáo dục môi trường

Môi trường theo nghĩa khái quát: “Môi trường là một tập hợp tất cả các thành phầncủa thế giới vật chất bao quanh có khả năng tác động đến sự tồn tại và phát triển của mỗisinh vật Bất cứ một vật thể, một sự kiện nào cũng tồn tại và diễn biến trong một môitrường nhất định”

Giáo dục môi trường là quá trình tạo dựng cho con người những nhận thức về mốiquan tâm đến môi trường và các vấn đề môi trường GDMT gắn liền với việc học kiếnthức, rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ và lòng nhiệt tình để hoạt động một cách độclập hoặc phối hợp nhằm tìm ra giải pháp cho những vấn đề hiện tại và ngăn chặn nhữngvấn đề mới xảy ra trong tương lai

2 Nhiệm vụ của giáo dục môi trường ở trường phổ thông

Ngày nay, GDMT là một nhiệm vụ quan trọng trong việc đào tạo thế hệ trẻ ở cáctrường học, trong đó có trường phổ thông GDMT nhằm mục tiêu nâng cao nhận thức,rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ và hành vi đúng đắn cho học sinh trong việc bảo

vệ môi trường được cụ thể qua hai nhiệm vụ sau:

- Làm cho học sinh nhận thức rõ đặc điểm của môi trường tự nhiên, vai trò củamôi trường đối với đời sống và sự phát triển của xã hội loài người, những tác động củacon người làm cho môi trường biến đổi xấu đi và hậu quả của nó

- Giáo dục cho học sinh lòng yêu thiên nhiên, biết quý trọng các phong cảnhđẹp, các di tích lịch sử văn hóa, ý thức bảo vệ giữ gìn môi trường sống trong lành vàsạch đẹp cho mình, cho mọi người và chống lại những hành vi phá hoại hoặc gây ônhiễm môi trường

II Thực trạng của việc tích hợp giáo dục môi trường cho học sinh ở trường phổ thông.

Hóa học là môn học có vai trò rất lớn trong chương trình giáo dục bảo vệ môitrường Thông qua nội dung về cấu tạo chất, tính chất vật lí, tính chất hóa học, ứng

dụng và điều chế, môn hóa học có thể giúp học sinh hiểu được một cách sâu sắc bảnchất về: Thành phần cấu tạo của môi trường Ảnh hưởng của các yếu tố tới thành phầnmôi trường……

Tuy nhiên thực tế giảng dạy tôi thấy các em học sinh vẫn mơ màng, lúng túnggiữa những kiến thứ lý thuyết hóa học và thực tiễn : Không hình dung được mối liên hệmật thiết giữa các chất hóa học các hiện tượng hóa học với thực tế và môi trường dẫnđến không biết vận dụng các kiến thức hóa học để giải thích các hiện tượng tự nhiênxung quanh cũng như không có các biện pháp và hành vi đúng đắn để bảo vệ môitrường

Trong giảng dạy nhiều giáo viên còn thụ động, tâm lí ngại tìm tòi, các hình thứcgiáo dục môi trường còn nặng lí thuyết không đưa những vấn đề thực tiễn, hình ảnhtrực quan những thiết thực đến học sinh…

Từ thực trạng trên tôi xin mạnh dạn xây dựng đề tài này nhằm nâng cao chấtlượng học tập về giáo dục môi trường cho các em học sinh, cũng như nâng cao hiệuquả giảng dạy về giáo dục môi trường cho bản thân tôi và các bạn động nghiệp

III Tích hợp giáo dục môi trường trong các bài giảng chương oxi- lưu huỳnh hóa học lớp 10

1 Nguyên tắc lựa chọn bài học để tích hợp nội dung giáo dục môi trường:

- Nội dung bài học không quá nặng, không quá nhiều kiến thức trọng tâm để GV

có thời gian cho nội dung giáo duc tích hợp môi trường

- Bài học phải có nguồn hình ảnh, tư liệu phong phú để hỗ trợ GV tích hợp nộidung giáo dục môi trường

2 Quy trình thiết kế giáo án tích hợp nội dung giáo dục môi trường

Bước 1: Xác định nội dung chính của bài học và mục tiêu giáo dục môi trường.

- Có hai mục tiêu cần xác định khi thiết kế bài giảng có tích hợp nội dung GDMT:Mục tiêu thứ nhất là các yêu cầu chung của bài học bao gồm kiến thức, kĩ năng, tìnhcảm, thái độ Mục tiêu thứ hai là kiến thức giáo dục môi trường

Bước 2: Chia nội dung bài học thành từng phần tương ứng với các hoạt động.

- Khi đã xác định mục tiêu của bài học, giáo viên có thể dựa vào cấu trúc của Saubài học theo SGK để chia nội dung bài học thành từng phần, mỗi phần tương ứng vớimột hoạt động Mỗi hoạt động nghiên cứu một nội dung hoặc nhiều nội dung nhỏ có mốiliện hệ với nhau

Bước 3: Chọn hoạt động có thể tích hợp nội dung giáo dục môi trường.

- Hoạt động tích hợp nội dung GDMT phải có tính chọn lọc, không tràn lan tùytiện ảnh hưởng đến mục tiêu chung của bài học Nội dung GDMT phải gần gũi, thực tếtạo điều kiện cho học sinh dễ dàng tìm hiểu và lĩnh hội tri thức

Bước 4: Dự tính thời gian cho các hoạt động.

Sau khi phân chia hoạt động, giáo viên cần xác định thời gian dành cho mỗi hoạtđộng Giáo viên nên phân phối thời gian hợp lí cho từng hoạt động, những họat động làtrọng tâm của bài học giáo viên cần phải dành nhiều thời gian Riêng đối với những hoạtđộng có nội dung GDMT, giáo viên chỉ nên dành khoảng 5-10 phút, tránh việc biến bàihọc bộ môn thành bài học GDMT

Bước 5: Lựa chọn phương pháp dạy học cụ thể

- Giáo viên có thể nêu vấn đề thông qua hệ thống câu hỏi gắn liền với thực tiễncuộc sống liên quan đến nội dung bài học và yêu cầu học sinh cùng thảo luận để pháthiện vấn đề và giải quyết vấn đề

- Giáo viên cũng có thể giao nhiệm vụ cụ thể cho mỗi nhóm học sinh Học sinh vềnhà thu thập các thông tin, tư liệu, tranh ảnh, hình vẽ, viết báo cáo và phân công ngườitrình bày trước lớp Giáo viên tổ chức, hướng dẫn học sinh nhận xét, tự đánh giá vàđánh giá lẫn nhau Cuối tiết học, giáo viên đánh giá chung và cho điểm dựa trên mức

độ hoàn thành nhiệm vụ, báo cáo, bảo vệ quan điểm và ý kiến đóng góp của mỗi nhóm

Bước 6 : Thiết kế các hoạt động dạy học

Đó là một bản thiết kế gồm hai phần hợp thành thống nhất hữu cơ với nhau

- Một là, hệ thống các tình huống dạy học do giáo viên thiết kế phù hợp với tínhchất và trình độ tiếp nhận của học sinh

- Hai là, hệ thống các hoạt động, thao tác tương ứng với các tình huống do giáo viênsắp xếp, tổ chức hợp lí nhằm hướng dẫn học sinh từng bước tiếp cận, tìm kiếm và pháthiện ra kiến thức

Bước 7: Chuẩn bị

- Các thông tin minh họa Hình ảnh, tranh vẽ liên quan đến nội dung mà giáo viêncần giới thiệu.Tư liệu, câu hỏi liên hệ liên quan đến nội dung giáo dục môi trường cầntích hợp

3 Một số ví dụ áp dụng tích hợp môi trường trong các bài dạy thuộc chương 6: oxi- lưu huỳnh.

Tùy vào nội dung từng bài, từng phần, từng điều kiện cụ thể giáo viên có thể biênsoạn câu hỏi dưới dạng sử dụng các phiếu học tập hoặc trò chơi đố vui hoặc ngoại khóasinh hoạt dưới cờ để tích hợp môi trường, các câu hỏi phần này giáo viên có thể cho HStìm hiểu trước ở nhà để mang lên lớp thảo luận nhóm Sau đây là một ssố phiếu học tập

có nội dung liên quan đến giáo dục bảo vệ môi trường mà giáo viên có thể sử dụng trongquá trình giảng dạy

Phiếu học tập số 1: Bài oxi- ozon

1 Tại sao khi bán cá người ta thường sục khí oxi vào nước hoặc thường xuyên khoátnước trên bề mặt các thùng đựng cá?

2 Tại sao nói rừng là lá phổi của sự sống? chúng ta phải làm gì để bảo vệ lá phổi đó?

3 Tại sao nói rừng là lá phổi của sự sống? chúng ta phải làm gì để bảo vệ lá phổi đó?

4 Vai trò của tầng ozon ? Hậu quả sự suy giảm tầng ozon ? Nêu một số biện pháp bảo

vệ tầng ozon

Thông tin phản hồi:

1 Do khí oxi ít tan trong nước ( 100ml nước ở 20 oC , 1atm hòa tan được 3,1ml khóoxi), nên khi bán cá người ta thường sục khí oxi vào nước hoặc thường xuyên khoátnước trên bề mặt các thùng đựng cá để cung cấp thêm oxi cho cá hô hấp

Tình huống áp dụng: Khi học sinh tìm hiểu về tính chất vật lí của oxi.

2 Oxi trong tự nhiên là sản phẩm của quá trình quang hợp:

6 CO2 + 6 H2O  C6H12O6 + 6 O2

Rừng xanh là vệ sĩ của thiên nhiên, là trụ cột của cân bằng sinh thái Rừng có thể duytrì sự cân bằng giữa khí cacbonic và khí oxi trong không khí, thanh lọc những khí độc

và khí có hại vì vậy rừng được gọi là lá phổi của trái đất

Tình huống áp dụng: Khi học sinh tìm hiểu về vai trò của oxi với sự sống Giáo viên có thể sử dụng thêm một số hình ảnh về cháy rừng và nạn phá rừng ở nước ta.

3 Sau cơn mưa không khí trong lành hơn vì sấm sét giúp phản ứng từ oxi tạo ra ozon ,hơn nữa nước từ trên cao cuốn theo bụi không khí, làm sạch môi trường.

Áp dụng: Khi học bài ozon ( - GV có thể mở bài như sau: Sau cơn mưa các em thấy không khí như thế nào? - Học sinh: Bầu trời quang đãng hơn , không khí mát mẻ hơn.- Gv : Thật vậy, sau cơn mưa to, sấm chớp nổ đùng đùng, mọi người thấy không khí thật dễ chịu, mát mẻ trong lành hẳn lên, đó là nguyên nhân gì? Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu điều này qua bài học OXI- OZON

Trong bài học OXI- OZON học sinh sẽ hiểu được điều này là do: Khi có những tia chớp điện thì một phần oxi trong không khí sẽ biến thành ozon : 3O 2  2 O 3 Ozon khi rất loãng sẽ làm cho con ngườ có cảm giác tươi mát, thanh sạch, dễ chịu Nó còn có tác dụng sát trùng, làm sạch không khí rất có lợi choc cơ thể con người.

4 Ozon có khả năng cải tạo nước thải, có thể khử các chất độc như phenol, nông dược,chất trừ cỏ, các hợp chất hữu cơ gây bệnh có trong nước thải, ozon có thể tác dụng vớicác ion kim loại ( sắt, thiếc, chì mangan…) biến nước thải thành nước sạch vô hại.Ozoncòn được dùng để tẩy trắng các chất, chữa sâu răng… Trên tầng cao của khí quyển 10 –

30 km quanh trái đất ozon tồn tại thành một tầng khí quyển riêng có khả năng hấp thụ tia

tử ngoại phát ra từ mặt trời.Vì các tia tử ngoại làm cho con người và động thực vật bịbiến đổi gen, gây bệnh nan y Gần đây do công nghiệp phát triển, các nhà máy thải vàomôi trường một lượng bụi và khí gây ô nhiễm, ozon góp phần oxi hóa chất gây ô nhiễm,cũng chính vì vậy mà tầng ozon bị mỏng dần

Áp dụng: Gv sử dụng câu hỏi khi dạy học phần II: ozon trong tự nhiên và phần III: ứng dụng của ozon Gv có thể một số hình ảnh về tầng ozon và vai trò của ozon:

Ozon chữa sâu răng

Một số biện pháp để bảo vệ tầng ozon là:

- Giảm ô nhiễm không khí.

- Tiết kiệm năng lượng, nước trong nhà và nơi làm việc.

- Sử dụng ánh sáng tự nhiên trong nhà và nơi làm việc nếu có thể.

- Giảm dùng các bao bì bằng nhựa xốp Nếu có sẵn, nên tận dụng nhiều lần.

- Khi mua các sản phẩm gia dụng, nhất là các loại dùng trong bình xịt, tìm loạighi trên nhãn “không có CFC”

Phiếu học tập số 2: Bài lưu huỳnh

1 Tại sao khi đánh rơi nhiệt kế thủy ngân thì không được dùng chổi quét mà nên rắcbột lưu huỳnh lên trên?

2 Măng khô để lâu ngày ẩm mốc, xấu xí, sau khi tẩm bột lưu huỳnh và cho vào lò sấythì sẽ có màu vàng, sáng và rất bắt mắt Vì sao cách làm như vậy măng sẽ có màu vàngsáng đẹp ? Làm thế nào để tránh mua phải măng rởm?

Thông tin phản hồi:

1 Thủy ngân là kim loại ở dạng lỏng, dễ bay hơi, hơi thủy ngân rất độc, vì vậykhi làm rơi nhiệt kế thủy ngân nếu chúng ta dùng chổi quét thì thủy ngân sẽ bị phân tánnhỏ làm tăng quá trình bay hơi làm cho việc thug om gặp khó khăn Vì S có thể tácdụng với thủy ngân ngay ở nhiệt độ thường tạo thành chất rắn không bay hơi ( Hg+ S

 HgS)

Làm quá trình thu gom dễ dàng hơn

Áp dụng: Khi dạy bài lưu huỳnh, sau khi học phần lưu huỳnh tác dụng với kim loại.

2 Do khi cháy cần nhiệt độ, lúc này S tác dụng với O2 trong không khí sinh rakhí SO2 , khí này có tính tẩy màu S có màu vàng, khi cháy lưu huỳnh còn dư sẽ làmmăng có màu vàng đẹp

Để tránh mua phải măng rởm ta có thể tự bẻ măng về ăn hoặc khi mua măng khônếu ngửi thấy mùi lạ ( mùi hắc) thì không nên mua

Áp dụng : Khi học xong phần tính khử của lưu huỳnh : S + O 2  SO 2

Phiếu học tập số 3: Bài hidrosunfua Lưu huỳnh dioxit Lưu huỳnhtrioxit.

1 Khí H2S được sinh ra từ những nguồn nào? Tại sao nước cống rãnh hoặc nước ởmột số sông, hồ ao thường có màu đen và có mùi hôi thối?

2 Khí SO2 , H2S được sinh ra trong các nhà máy, xí nghiệp nếu không được xử lí tốt sẽgây ô nhiễm môi trường Nêu biện pháp xử lí chất thải này của các nhà máy, xínghiệp?

3 Hiện tượng mưa axit là gì? tác hại thế nào?

Thông tin phản hồi:

1 Khí H2S được sinh ra từ khí núi lửa, khói thải các nhà máy, bốc ra từ các xác chấ củađộng vật, thực vật và quá reình phân hủy rác thải…

- Ở ao, sông, hồ, một số vi khuẩn phân giải chất hữu cơ bắt nguồn từ xác độngvật và vận chuyển ion H+ , các electron đến chất nhận electron cuối cùng là gốc sunfat

8 + 2 H+ + SO42-  H2S + 4 H2O

H2S sinh ra tác dụng với Fe có trong lòng đất vì vậy nước cống, ao hồ có mau đen vàthối

Áp dụng : Khi GV dạy phần trạng thái tự nhiên của H 2 S Giáo viên có thể sử dụng một

số hình ảnh về các nguồn sinh ra Khí H 2 S, và lưu ý Học sinh khí H 2 S là một khí độc qua các hình ảnh từ đó yêu cầu HS đề xuất một số biện pháp để giảm lượng khí H 2 S sinh ra?

- Một số biện pháp xử lí khói thải nhà máy: Dẫn khí thải qua dung dịch Ca(OH) 2 khi đó các khí SO 2 , H 2 S sẽ tác dụng với Ca(OH) 2 tào ra các muối.

SO 2 + Ca(OH) 2 CaSO 3 + H 2 O hoặc SO 2 + Ca(OH) 2 Ca(HSO 3 ) 2

H 2 S là một khí độc, khi hít phải khí này với nồng độ cao có thể gây tê liệt hệ hô hấp và dẫn đến ngừng thở.

3 Quá trình đốt sản sinh ra các khí độc như SO2, NO2 các khí này hòa tan với hơi nướctrong không khí tào thàng các phân tử H2SO4, HNO3 , khi trời mưa các hạt axit này tanlẫn vào nước mưa làm độ pH trong nước mưa giảm tạo ra mưa axit

SO2 + O2 SO3 sau đó SO2 + O2  SO3 , SO3 + H2O  H2SO4

N2 + O2  2NOsau đó 2NO + O2  2NO2

và cuối cùng 4NO2(Khí) + O2 (khí) + 2H2O(lỏng) 4 HNO3 ( lỏng)