SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT ĐÔNG SƠN 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT VÀI PHƯƠNG PHÁP KHỞI ĐỘNG TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THPT Người thực hiện: Vũ Thị Thoan... Khởi
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT ĐÔNG SƠN 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT VÀI PHƯƠNG PHÁP KHỞI ĐỘNG
TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN Ở TRƯỜNG THPT
Người thực hiện: Vũ Thị Thoan
Trang 2MỤC LỤC
1.2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 1
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 22.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 32.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 42.4 Hiệu quả đạt được của sáng kiến kinh nghiệm 16
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài.
Macxim Goki đã từng khẳng định “Văn học là nhân học”, lời triết lý nhân
sinh đó là điểm sáng soi đường, là cầu nối để đưa cả thế giới kì diệu của văn họcvào tâm hồn mỗi người Đáng lẽ với sứ mạng cao cả ấy, môn Ngữ văn phải trởthành niềm yêu thích say mê của mỗi thế hệ học sinh Thế nhưng đối mặt vớimột thực tế giảng dạy môn Ngữ văn tại trường phổ thông hiện nay, nhận thấyhọc sinh chưa hứng thú với bộ môn này Vậy nguyên nhân do đâu?
Do đặc thù bộ môn Ngữ văn cảm nhận bằng vẻ đẹp ngôn từ, để khám phá
và lĩnh hội thấu đáo tác phẩm đòi hỏi nhiều mặt từ tâm thế đến tư duy, cảm xúc.Mỗi tác phẩm văn chương như một kho báu vừa lộ thiên, vừa bí mật Việc dẫndắt học sinh khám phá khó báu ấy là một hành trình dài khó khăn vất vả, thật sựphải có niềm say mê, sáng tạo
Nhưng đó chưa phải là nguyên nhân cơ bản nhất Theo tôi, chính phươngpháp truyền giảng đơn điệu, chưa sáng tạo của giáo viên mới là nguyên nhângây nhàm chán môn Ngữ văn Qua gần 30 năm giảng dạy và dự giờ đồngnghiệp, tôi thấy thực tế một số giáo viên chưa khai thác hiệu quả các bước lênlớp, trong đó có khâu khởi động Bước này chỉ chiếm thời lượng từ năm đến bảyphút nhưng đó sẽ là màn dạo đầu, khâu truyền lửa khơi gợi hứng thú học tập đếnhọc sinh Theo tôi, đây chính là bước quan trọng đầu tiên để dẫn dắt các emcùng tham gia trong cuộc chơi “khám phá tri thức” Nắm bắt được ưu thế củaphương pháp khởi động tích cực này, tôi đã bắt tay vào nghiên cứu và thực hiện
viết đề tài “Một vài phương pháp khởi động trong dạy học môn Ngữ văn ở trường THPT”
Đây là một đề tài không mới nhưng cũng chưa bao giờ cũ với thực tế giảngdạy ngày nay Sự sáng tạo của mỗi giáo viên trong bước khởi động ở mỗi bàihọc luôn là con đường chinh phục không có kết thúc
- Chia sẻ kinh nghiệm để GV linh hoạt tạo điều kiện cho HS rèn luyện kỹnăng học tập tích cực, chủ động, hình thành thói quen vận dụng kiến thức đã họcvào giải quyết các vấn đề thực tiễn
+ Đánh giá và tự đánh giá các quan điểm của bản thân, của nhóm
+Tích cực sáng tạo trong vận dụng kiến thức, kỹ năng để giải quyết cáctình huống và các vấn đề đặt ra từ thực tiễn học tập bộ môn
1
Trang 4+ Biết chủ động trong xây dựng và thực hiện kế hoạch học tập bộ môn ngữvăn phù hợp với năng lực và điều kiện học tập của cá nhân.
+ Biết sưu tầm và tìm hiểu các tài liệu văn, tiếng Việt, tập làm văn bằng cáchình thức khác nhau Có ý thức sử dụng đồ dùng học tập và các ứng dụng củaCNTT để học tập bộ môn ngữ văn có hiệu quả
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
- Đối tượng nghiên cứu :
+ Phương pháp tổ chức thực hiện giờ học ngữ văn
+ Chất lượng, hiệu quả giờ học Ngữ Văn
+ Các văn bản Văn học thuộc Chương trình Ngữ Văn THPT tại TrườngTHPT Đông Sơn 1
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp khảo sát thực tế
- Phương pháp phỏng vấn
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.
Xuất phát từ yêu cầu đổi mớiphương pháp dạy học môn Ngữ văn theo địnhhướng phát triển năng lực, việc vận dụng linh hoạt phương pháp trải ngiệm sángtạo trong giờ học Ngữ văn là rất cần thiết Điểm mới của sáng kiến là đề xuấtcác giải pháp cụ thể đã qua trải nghệm thực tiễn để đưa vào ứng dụng đại trà.Sáng kiến không chỉ có tác dụng nâng cao hiệu quả trong hoạt động giáo dụccủa GV và học của HS mà còn đáp ứng mục tiêu giáo dục của chương trình giáodục phổ thông mới Chấm dứt tình trạng thụ động, trì trệ thiếu hứng thú, say mêtrong mỗi giờ học văn Góp phẩn thay đổi nhận thức của Gv, phát triển năng lựcphẩm chất của HS Nâng cao vai trò bộ môn Ngữ văn trong hình thành năng lực
và phẩm chất cho HS
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Dân tộc Việt Nam đã trải qua hàng ngàn năm lịch sử với bao biến cố, thăngtrầm, song ở bất kỳ giai đoạn nào, thời kỳ nào chúng ta cũng luôn coi giáo dục làquốc sách hàng đầu, lấy con người là trung tâm, vừa là mục tiêu, vừa là động lực
để phát triển đất nước “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” Đặc biệt, các nghịquyết của Đảng ta, nhất là Nghị quyết Trung ương II, Khóa VIII, Nghị quyếtHội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản,
toàn diện giáo dục và đào tạo đã khẳng định “ Giáo dục và đào tạo là quốc sách
hàng đầu Việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo phải gắn liền với phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học” Đây là quan điểm đúng
đắn, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong quá trình giáo dục, đào tạo của nước ta hiệnnay và những năm tiếp theo, đồng thời là yêu cầu đòi hỏi cao trong đổi mới tưduy, phương pháp, cách thức dạy và học của giáo viên, học sinh
Tại Điều 28, mục 2, Luật giáo dục, được Quốc hội khóa 11 thông qua ngày
14/06/2005, đã chỉ rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính
tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù hợp với từng đặc điểm
2
Trang 5của môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú cho học sinh” Như vậy, việc tạo “niềm vui hứng thú cho học sinh” chính là một phương pháp khoa học, là chìa khóa vạn năng mở ra cánh
cửa tâm hồn cho học sinh Có nhiều khâu tạo hứng thú trong đó phải kể đếnkhâu đầu tiên là khởi động trước khi vào một bài học
Khởi động là một hoạt động tạo ấn tượng, gợi không khí hoặc mở ra một
không gian học tập hoàn toàn mới lạ vừa vui vẻ, vừa thân thiện, vừa thiết thực
có tính tương tác cao mà ở đó học sinh sẽ được chủ động tham gia mọi hoạtđộng dưới sự hướng dẫn của giáo viên
Đã có nhiều tác giả có những công trình nghiên cứu về việc tạo hứng thútrong học tập, mỗi công trình khoa học đều nghiên cứu, luận giải và làm sáng tỏnhững phương pháp tạo hứng thú cho người học dưới nhiều phạm vi, góc độ khácnhau và được áp dụng đạt nhiều kết quả trong thực tiễn, bản thân luôn trân trọng,lĩnh hội, tiếp thu và vận dụng linh hoạt vào thực tiễn giảng dạy Tuy nhiên, đếnnay chưa có tác giả, công trình khoa học nào nghiên cứu vấn đề khởi động tronggiảng dạy môn Ngữ văn Vì vậy việc tìm ra các giải pháp cụ thể cho hoạt độngkhởi động ở môn văn là đặc biệt quan trọng và cần thiết hiện nay
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Theo chương trình tập huấn đổi mới giáo dục năm 2014, khởi động là mộttrong trong những khâu lên lớp bắt buộc trong một tiết giảng dạy Ngữ văn Trướckhi đổi mới khởi động thường được gọi là lời vào bài, giới thiệu bài hay, tạo tâmthế Điều đó chứng tỏ khởi động đã có một vị trí quan trọng trong tiến trình lênlớp Tuy nhiên thực tế áp dụng chưa đạt hiệu quả cao Vậy nguyên nhân từ đâu?
Thứ nhất về phía giáo viên:
Đứng trước thách thức của nền cơ chế thị trường, đời sống kinh tế khókhăn, chế độ đãi ngộ của ngành giáo dục không đủ khiến nhiều thầy cô phảimang nỗi lo cơm áo gạo tiền nên không còn thời gian cho đầu tư sáng tạo
Ngoài ra việc trang bị cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học như tranh ảnh đồdùng dạy học trực quan, nghe nhìn, tài liệu tham khảo còn hạn chế khiến việc
áp dụng phương pháp mới còn gặp nhiều khó khăn Chính vì vậy việc giáo viênxem nhẹ, dạy chay hoặc giới thiệu một cách qua loa, đơn điệu, nặng về thuyếtgiảng, trò ghi chép làm thui chột dần khả năng sáng tạo của giáo viên, làm mấthứng thú học tập ở học sinh Đó là lí do học sinh không tha thiết với môn Ngữvăn, thậm chí sợ học văn
Thứ hai về phía học sinh:
Thói quen thụ động trong học tập, quen ghi chép, nhớ máy móc, lệ thuộcsách vở, không dám bộc lộ suy nghĩ trước tập thể khiến các em không thích họcmôn này Chạy theo cơ chế thị trường, môn Ngữ văn cũng phải đối mặt với sựkhốc liệt của sự cạnh tranh Đa số các trường đại học, cao đẳng, các ngành họcđều chọn các môn tự nhiên làm cơ sở xét tuyển Môn Ngữ văn thuộc khối xã hộinên ít có cơ hội nghề nghiệp hơn, khả năng mở rộng ngành nghề cũng ít hơn.Cha mẹ học sinh cũng thường định hướng cho con đi theo các khối ngành không
có môn xã hội Trào lưu ấy khiến các em có tâm lí học văn chỉ là vượt qua mônđiều kiện trong thi cử chứ không có hứng thú đam mê hoặc gắn bó với nó
3
Trang 6Hơn nữa thói quen thụ động trong học tập, quen ghi chép, nhớ máy móccũng khiến các em không có óc sáng tạo, lệ thuộc sách vở, không dám bộc lộsuy nghĩ trước tập thể Bản thân tôi luôn trăn trở trước thực tế học sinh của mìnhkhi khả năng nhận thức của các em rất hạn chế , cơ sở vật chất, trang thiết bị lạithiếu thốn Bởi vậy tôi đã rất cố gắng xóa đi khoảng cách giữa các em, cố tìm tòinhững phương pháp hiệu quả nhất để các em cảm thấy thoải mái trong tiết họcvăn Theo tôi đó là sự khởi đầu của việc giải tỏa tâm lí, đưa các em vào bài họcbằng một tâm thế chủ động tự tin Từ đó mới truyền tới các em giá trị của nhữngcái hay cái đẹp của mỗi tác phẩm văn học.
Thứ ba về thực tế xã hội:
Định hướng đổi mới phương pháp dạy và học được xác định trong nghịquyết TW IV khóa VII (01/1993), nghị quyết TW II khóa VIII (12/1996) vàđược cụ thể hóa trong luật giáo dục (12/1998) Trải qua một thời gian thựcnghiệm khá dài, bên cạnh những hiệu quả thấy rõ thì vẫn còn một số hạn chế,bất cập khiến kết quả chưa được như mong muốn; việc giáo dục, thay đổi trong
tư duy, nhận thức của giáo viên, học sinh về phương pháp học tập chuyển biếnchưa rõ nét; cơ chế, chính sách quan tâm đến đội ngũ nhà giáo chưa được quantâm đúng mức, chưa đáp ứng được sự phát triển nhanh chóng của xã hội
Chính vì lẽ đó, nghiên cứu đề tài này, tôi luôn xác định rõ mục tiêu cần đạt
tới là tạo tâm thế học tập cho học sinh qua hoạt động khởi động ở đầu tiết học.Phương pháp này sẽ giúp giải quyết thực trạng chán học, lười học môn Ngữ văn,kích thích hứng thú học tập ở các em Mặt khác thông qua đề tài này tôi muốncác em hiểu rằng học văn thực sự là một hoạt động trải nghiệm tốt nhất giúp các
em nuôi dưỡng tâm hồn, tự tin trong giao tiếp và có kĩ năng sống tốt hơn
2.3 Các giải pháp để giải quyết vấn đề.
Khởi động là một bước trong phương pháp dạy học tích cực được ứng dụng rất rộng rãi để tạo hứng thú trong giảng dạy môn Ngữ văn Việc tìm ra các biện
pháp khởi động gây hứng thú cho học sinh trong mọi hoạt động học tập là mộtviệc làm cần thiết hướng tới mục tiêu phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạocủa người học, tăng cường khả năng vận dụng kiến thức vào đời sống
Để bước khởi động diễn ra một cách có hiệu quả, ngoài những cách thứckhởi động còn đòi hỏi cả các yếu tố chủ quan từ người giáo viên Trước hết giáoviên phải tạo cho mình một tâm thế tràn đầy hưng phấn và tự tin Chính thái độthân thiện, cởi mở của giáo viên sẽ tạo được niềm tin nơi các em Đó là nghệthuật lên lớp
Trong quá trình giảng dạy, tôi thấy có rất nhiều phương pháp khởi độngnhư: câu hỏi tình huống, trò chơi, đóng vai chuyên gia Bên cạnh sự học hỏi từđồng nghiệp, tìm tòi, nghiên cứu, tôi đã đúc kết được một số phương pháp khởiđộng phù hợp với đối tượng học sinh và từng bài như sau:
- Khởi động bằng câu hỏi tình huống
- Khởi động bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo
Trang 7- Khởi động bằng hoạt động đóng vai.
Sau đây là những mô tả cụ thể về các cách khởi động đã nêu trên:
2.3.1 Khởi động bằng câu hỏi tình huống.
Thông thường thì câu hỏi thường sử dụng phát vấn học sinh khi chiếmlĩnh nội dung của bài học Nhưng cũng có thể dùng câu hỏi phát vấn ở đầu bàihọc với mục đích tác động Yêu cầu của câu hỏi tác động là phải liên quan đếnchủ đề hoặc nội dung bài học, chỉ có tính chất gợi mở chủ đề hoặc dẫn dắt cảmxúc của học sinh để đi tới chủ đề Tất cả học sinh đều tham gia trả lời câu hỏi.Giáo viên có thể lợi dụng hiệu ứng lây lan để điều chỉnh câu hỏi cho phù hợpvới tâm lí học sinh hoặc tình hình thực tế
Áp dụng khi dạy bài “Tôi yêu em” của nhà thơ Puskin trong sách Ngữ văn
11 tập I, tôi đã đặt một câu hỏi thăm dò:
+ Trong lớp chúng ta ai đã yêu? Hãy trả lời thành thật?
Học sinh sẽ có rất nhiều phản ứng khác nhau như rụt rè, e thẹn, chỉ sangthành viên khác Lúc đó tôi sẽ hỏi tiếp câu thứ hai:
+ Ai trong lớp phát hiện ra bạn của mình đã biết yêu ?
Khi câu hỏi không còn tính chất riêng tư cá nhân, học sinh sẽ rất hàohứng giơ tay lúc đó bản thân các em sẽ phát hiện ra có rất nhiều bạn trong lớp
đã yêu và đang yêu Từ không khí ấy tôi bắt đầu chuyển vào chủ đề bài học:
Các em biết không, có một danh ngôn đã tổng kết rằng “Số người bị
thương về tình yêu còn nhiều hơn số người bị thương về gươm súng Nếu biết cách yêu chúng ta sẽ có người bạn đời, nếu không biết cách yêu chúng
ta chỉ có những bài học nhớ đời” Quả thật tình yêu là một phạm trù cảm
xúc phức tạp, để không có những bài học “nhớ đời” chúng ta cũng cần phải học cách yêu để hiểu như thế nào là một tình yêu đích thực Nhà thơ Nga vĩ đại Pushkin hôm nay sẽ cho chúng ta một lần trải nghiệm những trạng thái phức tạp của tình yêu qua một bài thơ tình nổi tiếng “Tôi yêu em”.
Cách khởi động trực tiếp này nên áp dụng với những bài học có chung
chủ đề tình yêu như: Tương tư của Nguyễn Bính; Tình yêu và thù hận của William Shakespeare; Bài thơ số 28 của Tagore khi ta đặt câu hỏi các em dễ
hình dung vấn đề đang hỏi, tránh mất thời gian suy nghĩ
2.3.2 Khởi động bằng trải nghiệm sáng tạo.
2.3.2.1 Khái niệm trải nghiệm sáng tạo.
Trong chương trình giáo dục phổ thông đổi mới, hoạt động trải nghiệmsáng tạo là quá trình đưa kiến thức vào thực tiễn cuộc sống, tích hợp kiến thứccủa nhiều lĩnh vực xã hội để thực hiện mục tiêu hình thành và phát triển những
tư tưởng, tình cảm, giá trị, kĩ năng sống cũng như những năng lực cần có khác
ở con người hiện đại Như vậy có thể hiểu trải nghiệm chính là quá trình tươngtác, cọ xát của học sinh với môi trường thực tiễn Từ hoạt động này các em sẽtích lũy được kinh nghiệm, niềm tin, và động lực để thực nghiệm, có cơ hội sosánh đối chiếu giữa kiến thức lí thuyết trên sách vở với kiến thức thực tế cuộcsống
Chính bước quan trọng này mới làm cho kiến thức được khắc sâu trong kí
ức học sinh Lúc này học sinh không chỉ học một cách bắt buộc mà trở thànhchủ thể so sánh đối chiếu với các vấn đề được học tập từ thực thế cuộc sống
5
Trang 8Các dạng hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong môn Ngữ văn:
- Trải nghiệm vật chất
- Trải nghiệm tinh thần
- Trải nghiệm tình cảm
- Trải nghiệm thực tế
- Trải nghiệm chủ quan
- Trải nghiệm mô phỏng
Tất cả các dạng trải nghiệm trên có thể áp dụng để hiện thực hóa nội dungkiến thức trong một bài học Trong phạm vi đề tài này tôi lựa chọn hai dạng
trải nghiệm cho khâu khởi động, đó là Trải nghiệm thực tế và Trải nghiệm mô
phỏng.
2.3.2.2 Khởi động bằng trải nghiệm thực tế.
Trải nghiệm thực tế là các em sẽ trực tiếp tham gia vào các hoạt động xãhội Hoạt động này giúp hình thành kĩ năng quan sát, phát triển nhận thức, điềuchỉnh bản thân và biết cách tích lũy kinh nghiệm thực tế khi hiện thực hóa mộtvấn đề cụ thể Dạng trải nghiệm này có thể áp dụng rất nhiều với những bài
như: Phương pháp thuyết minh, Viết quảng cáo, Phỏng vấn và trả lời phỏng
vấn, Nghị luận về một hiện tượng đời sống Ở đề tài này tôi áp dụng hai bài:
* Ví dụ 1: Khi dạy bài “Phỏng vấn và trả lời phỏng vấn” sách Ngữ văn
11 tập I, giáo viên có thể cho học sinh thực hành một cuộc phỏng vấn trực tiếp
về thầy cô trong trường, về bạn bè trong lớp với những yêu cầu cụ thể:
- Thời gian thực hiện: một tuần
- Đối tượng phỏng vấn: thầy cô hoặc bạn bè
* Ví dụ 2: Khi thực nghiệm bài “Viết quảng cáo”, sách Ngữ văn 10 tập
II, để chuẩn bị cho tiết học, giáo viên chọn bốn nhóm học sinh năng động củalớp hướng dẫn các em thử nghiệm thu bốn tiết mục quảng cáo Chủ đề quảngcáo sản phẩm do các em tự chọn Giáo viên đưa ra những yêu cầu cụ thể củaviệc viết quảng cáo: đảm bảo tính hấp dẫn, hài hước; đảm bảo nêu bật đượccông dụng của sản phẩm; đối tượng hướng tới quảng cáo là học sinh
Cho học sinh chuẩn bị trong vòng một tuần và cũng nghiệm thu kết quả từnhóm thực hành đó bằng một đoạn video Lên tiết học giáo viên cho học sinhtrải nghiệm những thước phim quảng cáo thú vị nhất tìm thấy được, đồng thời
6
Trang 9cho các em trải nghiệm luôn thước phim của các thành viên trong lớp đã thựchiện Các em sẽ cảm thấy vô cùng thú vị trước những gương mặt thân quentrong tiết mục quảng cáo Giáo viên cho các em nhận xét so sánh sau khi xemxong hai phiên bản quảng cáo một bên chuyên nghiệp và một bên là trải nghiệmviệc làm quảng cáo của các em, để các em hiểu rằng bất cứ công việc nào cũngcần phải lao động một cách nghiêm túc
2.3.2.3 Khởi động bằng một hành động mô phỏng.
Trải nghiệm mô phỏng là cách giải quyết các tình huống giả định trongcuộc sống Với đặc điểm này, hoạt động mô phỏng mang tính chất tái hiện mộthành động thực tế để học sinh quan sát Sự cụ thể hóa một vấn đề bằng một hànhđộng thực tế hoặc một bài học thực tế sẽ khiến học sinh tiếp thu kiến thức từ bàihọc nhanh hơn Giáo viên trực tiếp mô phỏng để học sinh quan sát hoặc có thể
để cho học sinh trực tiếp tái hiện, mô phỏng Khi ấy các em sẽ có những trảinghiệm thú vị khác nhau Nếu biết cách tổ chức phù hợp với với từng đặc điểm,điều kiện của địa phương, đơn vị lớp học, chúng ta có thể làm thay đổi cách tiếpcận bài học một cách hiệu quả, học sinh hứng thú chủ động tiếp nhận kiến thức
Khi dạy bài “Lập kế hoạch cá nhân”, tôi chuẩn bị cho mình một số dụng cụ
trực quan gồm: một bình thủy tinh, một túi đá viên lớn, một túi sỏi viên nhỏ,một túi cát và một chai nước Lên lớp tôi chỉ cho các em quan sát thấy cái bìnhthủy tinh và bắt đầu thí nghiệm
Cảm giác đầu tiên các em thấy tôi dạy môn Ngữ văn mà như đang làm thínghiệm môn Vật lí nên rất tò mò Đầu tiên tôi xếp những viên đá lớn vào đầybình rồi hỏi học sinh:
+ Cái bình đã đầy chưa các em ?
Các em quan sát và đồng thanh nói:
+ Đầy rồi, đầy rồi ?
Tôi lại lấy ra túi sỏi và tiếp tục đổ vào trong bình, những viên sỏi nhỏ lenlỏi vào khe hở của những viên đá lớn để chiếm chỗ Tôi lại hỏi học sinh:
+ Bình đã đầy chưa các em ?
Học sinh bắt đầu phân vân nhưng vẫn trả lời “Đầy rồi” Tôi tiếp tục rút túi
cát ra đổ vào bình, cát lại len lỏi trong lớp đá sỏi để lấp đầy những khe hở nhỏnhất Tôi lại hỏi:
+ Các em thấy bình đã đầy chưa nào ?
Lúc này học sinh bối rối, hoài nghi không biết nên trả lời đầy hay chưa, có
ý kiến thì nói chưa đầy nhưng vẫn còn một vài câu trả lời quả quyết vang lên:
“Đầy lắm rồi cô ạ” Quan sát thấy các em đang căng mắt chờ đợi, tôi nhẹ nhàng
lấy chai nước ra, các em ồ lên và bắt đầu hiểu ra hành động của tôi khi đổ nướcđầy bình Tôi đặt câu hỏi có tính tư duy cho các em sau hoạt động mô phỏng:
+ Các em rút ra bài học gì sau thí nghiệm vừa rồi ?
Sau những câu trả lời của các em tôi giúp các em hiểu một vấn đề liên
quan đến bài học: Các em ạ, trong cuộc sống, chúng ta phải biết sắp xếp công
việc một cách hợp lí, việc lớn, việc quan trọng nhất chúng ta làm trước, việc nhỏ chúng ta làm sau Hãy coi trọng những việc lớn, nếu như chúng ta chỉ chăm chăm làm những việc nhỏ thì ta sẽ không có thời gian, cơ hội để làm những việc lớn Nếu như từ đầu cô đổ cả các nguyên liệu này vào bình cùng lúc thì không
7
Trang 10thể nào bình có thể chứa hết Vì vậy việc lập kế hoạch cá nhân cho cuộc sống của mình rất quan trọng, bài học“Lập kế hoạch cá nhân” hôm nay sẽ cung cấp cho em những cách thức lập thời gian biểu cho cuộc đời mình
2.3.3 Khởi động bằng các trò chơi.
Trò chơi vừa là một hoạt động giải trí vừa là một phương pháp giáo dục.Lồng ghép trò chơi trong tổ chức dạy học môn Ngữ văn đặc biệt cho vào khâukhởi động thì đó là một trong những đổi mới sáng tạo Thông qua trò chơi màmối quan hệ, sự tương tác giữa thầy và trò được thắt chặt, thay đổi không khílớp học, rèn luyện thêm nhiều kĩ năng và phát triển nhân cách
Đối với hoạt động này, ngoài cách khởi động truyền thống, giáo viên có thểứng dụng công nghệ thông tin bởi đây là lợi thế đặc thù của bộ môn Ngữ văn.Tuy nhiên khi tổ chức trò chơi cần phải lưu ý :
- Trò chơi phải phù hợp với nội dung, mục tiêu cần đạt, không vận dụngcho tất cả các tiết học, đôi khi gây phản cảm, phản tác dụng Trò chơi bao giờcũng kết thúc bằng thưởng cho người (đội) thắng hoặc xử phạt nhẹ nhàng chovui (dí dỏm, tế nhị) đối với những đội thua
- Tổ chức: Phải có thể lệ chơi, quy định cụ thể về thời gian, đối tượng;không làm xáo trộn nhiều không gian lớp học, nhanh chóng ổn định lớp để vàobài học
- Kết thúc trò chơi phải chốt lại được mối liên hệ giữa trò chơi và bài học.Giáo viên có thể tự sáng tác ra những trò chơi phù hợp với tiết học (trò chơiphát động, trò chơi hoạt động, trò chơi luyện trí, trò chơi chú ý và quan sát, tròchơi huy động kiến thức, trò chơi vận dụng kiến thức ), tự đặt tên một số trò chơi(theo nguyên tắc vừa phù hợp, vừa kích thích sự tò mò của các em Ví dụ: Lật ôchữ, điền khuyết, hùng biện, xem tranh đoán ý, tiếp sức, điền bảng, rung chuông
vàng Trong giới hạn đề tài này tôi giới thiệu ba trò chơi khởi động như sau:
2.3.3.1 Trò chơi “Ai dũng cảm nhất”.
- Mô tả trò chơi: Đây là một trò chơi hoạt động Giáo viên cho học sinh
xung phong tham gia chơi và chọn ba thành viên, phát ba quả bóng chưa thổi vàcông bố thể lệ
- Thể lệ chơi: Trong vòng 30 giây ai thổi to nhất sẽ thắng Yêu cầu đi
xuống phía dưới, vừa đi vừa thổi, ghé vào bất kì thành viên nào trong dãy đểthổi tiếp cho tới khi vỡ thì thôi
- Phản ứng của học sinh: Tâm lí thông thường học sinh sẽ la lên vì sợ hãi.
Đưa quả bóng đi đến từng học sinh, em nào cũng né tránh
Khi quả bóng nổ giáo viên sẽ hỏi cảm giác của học sinh:
+ Quả bóng nổ có ai bị thương không, có ai chảy máu hay điếc tai không ? + Vậy tại sao chúng ta lại sợ hãi như vậy ?
Sau khi học sinh đều nói là không, giáo viên dẫn dắt: Khi quả bóng nổ ta
thấy nó không quá nguy hiểm như chúng ta tưởng tượng, vậy mà ai cũng sợ Đó
là nỗi sợ vô hình do chúng ta tự thổi phồng lên Trong cuộc sống, sợ gián, sợ bóng đêm, sợ ma, sợ nói trước đám đông cũng chỉ là những nỗi sợ vô hình do chúng ta tự suy nghĩ, tự ám thị mình mà thôi Chính việc không kiểm soát được cảm xúc của mình như thế khiến chúng ta thiếu tự tin trong giao tiếp Có những tình huống trong cuộc sống khiến chúng ta phải thể hiện bản thân hoặc ý kiến
8
Trang 11cá nhân mà không được chuẩn bị trước Khi ấy ta phải làm như thế nào đây ? Bài “Phát biểu tự do” trong sách Ngữ văn 12 tập II hôm nay sẽ cung cấp cho các em những kĩ năng cơ bản khi giao tiếp, chúng ta cùng đi tìm hiểu nhé.
Với hoạt động khởi động này, tôi đã làm thay đổi hoàn toàn không khí lớphọc Các em sẽ hòa mình vào không khí lớp học, tự tin và chơi hết mình Đócũng chính là khúc dạo đầu bài học giúp các em gạt hết căng thẳng của mấyphút trả bài đầu giờ để bắt đầu một tâm thế mới của một bài học mới
2.3.3.2 Khởi động bằng trò chơi “Lật ô số”.
Khi dạy “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử Ngữ văn 11 tập II, giáo viên
thiết kế trò chơi: “Lật ô số”
- Mô tả trò chơi: gồm sáu ô số, phía sau mỗi ô số là một bức tranh Mỗi
bức tranh đều có nội dung liên quan đến bài học Khi lật hết các ô số, biểu tượngbài học sẽ hiện ra Chia lớp thành bốn tổ, một ban thư kí gồm ba học sinh Các
tổ sẽ luôn phiên chọn ô số mình muốn Sau khi chọn một ô số bất kì, bức tranh
sẽ hiện ra, thành viên trong nhóm phải gọi đúng tên bức tranh đó
- Thể lệ: mỗi tổ chỉ có 10 giây gọi đúng tên bức tranh ứng với ô số mình
chọn Nếu tổ nào trả lời sai thì tổ khác được quyền trả lời Nếu các tổ không aitrả lời đúng ban thư kí sẽ ghi lại và giải đáp sau khi kết thúc trò chơi
- Chuẩn bị của giáo viên: gồm sáu bức tranh liên quan đến những thắng
cảnh được nhắc tới trong bài thơ “Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử”, các thiết
bị liên quan để thực hiện trò chơi
Sau khi trò chơi kết thúc, giáo viên nhận xét từng tổ và bắt đầu đi vào giới
thiệu bài học: Từ lâu Huế đã trở thành nguồn đề tài bất tận của thi ca, làm nức
lòng bao thi sĩ:
Đã bao lần đến với Huế mộng mơ.
Tôi ôm ấp một tình yêu dịu ngọt.
Từ Nguyễn Du với một phiến trăng sầu đến Cao Bá Quát với “Trường giang như kiếm dựng trời xanh”, Hàn Mặc Tử cũng góp vào vẻ đẹp Huế một bài thơ độc đáo có một không hai trong làng thơ lãng mạn Chỉ một bài thơ mà tên tuổi của ông đã trở thành bất tử.
Như vậy với trò chơi này học sinh vừa được cơ hội trải nghiệm nhữngthắng cảnh đẹp của đất nước vừa huy động tối đa kiến thức đời sống, hiểu biếtkinh nghiệm bản thân để tìm câu trả lời đúng nhất Mỗi câu trả lời đúng là mộtminh chứng hiểu biết, vốn sống của các em Trò chơi cũng giúp các em dễ dànghiểu về chủ đề của bài học hôm nay mà giáo viên không cần phải giải thíchnhiều Có thể sử dụng hình thức của trò chơi này với rất nhiều bài thơ có chung
chủ đề quê hương như: Câu cá mùa thu của Nguyễn Khuyến; Tràng giang của Huy Cận; Bài ca phong cảnh Hương sơn của Chu Mạnh Trinh
2.3.3.3 Khởi động bằng trò chơi “Đoán tên tác phẩm và điền khuyết”.
Khi dạy bài “Ôn tập văn học dân gian”, sách Ngữ văn 10 tập I, giáo viên
hãy tổ chức những trò chơi khởi động Mục đích bài học là ôn tập nên việc hệthống lại kiến thức theo cách truyền thống sẽ rất khô khan, không tạo được khôngkhí lớp học Vì vậy khi dạy, tôi đã tổ chức trò chơi để khắc sâu hơn kiến thức chocác em Không chỉ có trong khâu khởi động, giáo viên có thể sử dụng hai vòng
9