Qua những năm tháng giảng dạy tôi thấy : nếu chỉ sử dụng các phương pháp giảng dạy đơn thuần mà không đổi mới cách soạn bài và phương pháp giảng dạy thì hiệu quả giờ dạy không cao, không
Trang 1Trong lĩnh vực giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một vấn
đề đã được đề cập và bàn luận rất sôi nổi từ nhiều thập kỉ qua Các nhà nghiên cứu PPDH đã không ngừng nghiên cứu, tiếp thu những thành tựu mới của lý luận dạy học hiện đại để đưa nền giáo dục nước ta ngày càng hiện đại hơn đáp ứng được nhu cầu học tập ngày càng cao của nhân dân
Ngày nay, khi cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại phát triển như
vũ bão theo những thay đổi lớn lao trong đời sống kinh tế - xã hội Khi mà xã hội đang bước vào thời đại của toàn cầu hóa và phát triển bền vững thì ngành giáo dục đang đứng trước những thách thức và vận hội mới “Nhà trường cần phải tạo ra những con người lao động tự chủ, năng động, sáng tạo, có năng lực, giải quyết những vấn đề thực tế, góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh về kinh tế, một xã hội công bằng và văn minh”
Một trong những thay đổi của phương pháp dạy học hiện nay là sử dụng các
kĩ thuật dạy học trong giảng dạy Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của của giáo viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học
Trong suy nghĩ của học sinh môn địa lí là môn học phụ môn “học thuộc lòng” chứ không phải là môn tư duy Vì vậy đã làm hại đến việc phát triển trí tuệ của học sinh làm mất hết hứng thú khi học môn địa lí và việc dạy địa lí trở thành gánh nặng của cả thầy và trò
Trước đây khi chưa thực hiện đồng bộ kết hợp nhiều phương pháp dạy trên lớp Kết quả học tập chưa đạt hiệu quả tối ưu Phần lớn giáo viên chưa chú trọng đến việc áp dụng các kĩ thuật dạy học trong soạn giảng Qua những năm tháng giảng dạy tôi thấy : nếu chỉ sử dụng các phương pháp giảng dạy đơn thuần mà không đổi mới cách soạn bài và phương pháp giảng dạy thì hiệu quả giờ dạy không cao, không thu hút được học sinh, đồng thời không kích thích được tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong bài học của các em Trong thực tế giảng dạy giáo viên không đầu tư soạn bài, không chịu đổi mới phương pháp giảng dạy nên hiệu quả giảng dạy chưa cao và không thu hút được học sinh học tập bộ môn Trong khi đó học sinh phần lớn học thuộc lòng, thụ động kiến thức ghi nhớ máy móc, lười học,
vì vậy tỏ ra chán nản không hứng thú
Với đối tượng là học sinh miền núi, chưa được tiếp cận nhiều với những phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại nên trong năm học 2021 – 2022 này tôi đã
sử dụng một số kĩ thuật dạy học trong giảng dạy như: kĩ thuật khăn trải bản, mảnh ghép, sơ đồ tư duy, tia chớp, động não Việc sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực giúp các em học tập năng động thoải mái sáng tạo, phát huy trí thông minh của các em
Chính vì vậy tôi chọn nội dung “Sử dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học môn Địa lí lớp 12 tại trường THPT Thường Xuân 3” Nhằm phần
Trang 2nào đó kết hợp với các đồng nghiệp đổi mới phương pháp dạy học môn địa lí đạt hiệu quả cao hơn
1.2 Mục đích nghiên cứu
Nâng cao chất lượng dạy học môn Địa lí, thông qua đổi mới theo định hướng phát triển năng lực học sinh thông qua việc thực hiện các kĩ thuật dạy học tích cực,
từ đó giúp học sinh có khả năng tự học, sáng tạo, say mê với môn học
Rút ra được một số kinh nghiệm, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học theo theo định hướng phát triển năng lực học sinh thông qua việc sử dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy môn Địa lí lớp 12
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Sáng kiến kinh nghiệm được áp dụng đối với đối tượng là học sinh lớp 12A3 tại trường THPT Thường Xuân 3
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Dựa vào lí luận nghiên cứu về phương pháp dạy học môn địa lý, những kỹ năng cần thực hiện trong ứng dụng các kĩ thuật vào dạy học Để kiểm chứng hiệu quả của sáng kiến tôi có sử dụng một số phương pháp sau:
Phương pháp quan sát: Với đề tài nghiên cứu về kỹ năng, thái độ, hành vi,
thì phương pháp quan sát mang lại hiệu quả đánh giá thực tế và quan trọng Đây là phương pháp đánh giá hiệu quả công tác thông qua hành vi
Phương pháp sử dụng toán thống kê và phân tích số liệu Phân tích hiệu quả đạt được trước và sau khi thực hiện sáng kiến từ đó rút ra những kết luận cần thiết của đề tài
Phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia: Việc hỏi ý kiến của những giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong dạy học, những giáo viên giỏi sẽ giúp ích rất lớn cho tôi trong thực tiễn dạy học và hoàn thiện đề tài
1.5 Những điểm mới của SKKN
- Thứ nhất: Giải pháp này mang tính hiệu quả cao và có những điểm mới bổ
sung cho các giải pháp đã áp dụng trước đó
- Thứ hai: Gv đã sử dụng khá thành thạo các kĩ thuật dạy học mới trong các
bài dạy môn Địa lí lớp 12
- Thứ ba: GV đã chủ động được việc áp dụng những phương pháp dạy học
mới, sáng tạo hơn trong bài dạy, tạo được hứng thú cho HS khi tham gia vào các hoạt động học tập
- Thứ tư: Thông qua các phương pháp mới, HS được tiếp cận và thực hành
các kĩ thuật dạy học hiện đại, được ứng dụng công nghệ trong quá trình học
- Thứ năm: HS tích cực chủ động tìm tòi kiến thức, sáng tạo trong các hoạt
động học tập Từ đó chủ động được việc lĩnh hội kiến thức, tạo tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau cùng học tập tiến bộ thông qua các hoạt động nhóm, cặp đôi, chuyên gia
Sự khác biệt của giải pháp so với giải pháp cũ:
Trang 3Tiêu chí Giải pháp cũ Giải pháp mới
Mức độ tạo hứng thú
cho HS Chưa thu hút được sựchú ý của HS để tiếp
nhận kiến thức mới
Thu hút được sự chú ý của
HS, HS hứng khởi tiếp nhận kiến thức mới
Thái độ tiếp nhận HS thụ động, mang
nặng tính nghe và ghi chép
Phát huy một cách tối ưu tính chủ động, tích cực, sáng tạo và hợp tác của HS
Mức độ hiểu bài, lĩnh
hội kiến thức Chủ yếu dừng lại ở mứcđộ nhận biết và thông
hiểu, chưa có khả năng
tự vận dụng
Chủ động nắm nội dung bài học, có khả năng vận dụng các kiến thức, kĩ năng
Mức độ kiểm tra, đánh
giá -.Chủ yếu ghi nhớ, thụđộng
- Chủ yếu là GV là người kiểm tra, đánh giá HS
- Đa dạng hơn: kiểm tra miệng, viết, thông qua các bài thực hành, các sản phẩm học tập
- GV kiểm tra, đánh giá HS,
HS đánh giá HS, đánh giá vì
sự tiến bộ của người học
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Ngày 04/11/2013, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI nhằm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo Việt Nam được ban hành Trong phần nhiệm
vụ và giải pháp có nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”.
Nhận thức được tầm quan trọng của của các giải pháp trên, trong những năm qua Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tập trung chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo định hướng phát triển năng lực học sinh (HS) nhằm tạo ra sự chuyển biến cơ bản, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường
Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu hiện nay của ngành Giáo dục và đào tạo Việt Nam nói chung, của tỉnh Thanh Hóa nói riêng cũng như của tất cả bản thân các thầy cô giáo khi đang trực tiếp tham gia công tác giảng dạy Để tạo hứng thú cho học sinh trong các tiết học, người giáo viên không chỉ đơn thuần truyền đạt kiến thức để học sinh hiểu bài mà cần phải tìm tòi, áp dụng nhiều phương pháp dạy học để lôi cuốn, hấp dẫn học sinh học tập tích cực, chủ động đạt hiệu quả học tập ở mức tối đa nhất
Trong những năm qua, phần lớn giáo viên đã được tiếp cận với các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực, tuy nhiên việc sử dụng các kỹ thuật dạy học còn bộc lộ nhiều hạn chế và thiếu đồng bộ
Trang 4Vì vậy, giáo viên vẫn chủ yếu lệ huộc vào tiến trình các bài học được trình bày trong sách giáo khoa, chưa “dám” chủ động trong việc thiết kế tiến trình xây dựng kiến thức phù hợp với phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực Khả năng khai thác sử dụng thiết bị dạy học và tài liệu bổ trợ trong quá trình tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp và tự học ở nhà của học sinh còn hạn chế, kém hiệu quả, chất lượng dạy và học chưa cao
Vì vậy cần đổi mới hình thức,phương pháp dạy học, sử dụng kỹ thuật dạy học mới nhằm phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo và rèn luyện phương pháp
tự học, tăng cường kỹ năng thực hành vận dụng kiến thức, kỹ năng và giải quyết các vấn đề thực tiễn.Từ đó, học sinh có thể vận dụng tổng hợp kiến thức, kỹ năng vào giải quyết các vấn để học sinh có thể tham gia vào hoạt động tìm tòi sáng tạo, giải quyết các vấn đề, góp phần đắc lực hình thành năng lực hành động, phát huy tính tích cực độc lập, sáng tạo để từ đó bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, hình thành khả năng học tập suốt đời
Một trong những hình thức phương pháp đổi mới dạy học là sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực Qua thời gian giảng dạy và nghiên cứu tại Trường THPT Thường Xuân 3, tôi đã được tiếp cận với nhiều phương pháp dạy học mới, đặc biệt
là việc áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực Để kiểm chứng giá trị thực tiễn của
phương pháp, tôi đã tổ chức thực nghiệm: “Sử dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học môn Địa lí lớp 12 tại trường THPT Thường Xuân 3”
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Thực trạng đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lí chưa đồng bộ:
Đối với giáo viên:
- Việc thực hiện đổi mới PPDH và KTDH theo định hướng phát triển năng lực người học còn chưa đồng bộ, một số GV tích cực thực hiện không chỉ thông qua các tiết hội giảng, thi GVG các cấp mà thường xuyên thực hiện trên lớp, bên cạnh
đó vẫn còn một vài GV thực hiện chưa thường xuyên, chất lượng tiết dạy chưa cao, chưa thể hiện được sự đổi mới hoặc thực hiện không đúng bản chất của việc sử dụng các PPDH và KTDH mới, vẫn còn nặng về sử dụng các PPDH truyền thống
- Cơ sở vật chất nhà trường chưa thực sự đồng bộ, tâm lí e ngại đổi mới hoặc
sử dụng các PPDH, KTDH tích cực chưa đúng với bản chất cũng là một trong những trở ngại cho việc đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực người học
- Một số nơi hoạt động tổ chuyên môn chưa đi vào chiều sâu, sinh hoạt chuyên môn mang tính chất hành chính, máy móc, chưa thực sự đi vào sinh hoạt theo các chuyên đề vì vậy không định hướng được cho các giáo viên trong tổ thấy
sự cần thiết phải đối mới phương pháp dạy học
Đối với học sinh:
- Việc thực hiện đổi mới PPDH và KTDH theo hướng phát huy tính tự học của HS còn chưa được thực hiện đều tay giữa các giáo viên Một số HS chưa được
Trang 5tiếp cận thường xuyên với sự đổi mới, còn thụ động trong việc lĩnh hội kiến thức, năng lực chưa được bộc lộ hoặc chậm được bộc lộ
- Việc kiểm tra đánh giá còn nặng về một chiều, HS chưa được tham gia đánh giá lẫn nhau, tính tích cực chủ động trong các hoạt động của cá nhân, nhóm chưa nhiều
- Học sinh: học thụ động, ghi nhớ máy móc, chưa chăm học Ảnh hưởng bởi những tiêu cực của xã hội, không chịu khó chuẩn bị bài trước khi lên lớp Trong giờ học không tập trung, mất trật tự, làm việc riêng
Tồn tại và hạn chế trong dạy và học môn Địa lí lớp 12 tại trường THPT Thường Xuân 3:
- Tiếp cận nội dung bài học nặng về trang bị kiến thức sách giáo khoa
- Việc áp dụng các kĩ thuật dạy học còn ít, chưa linh hoạt, đa số giáo viên còn ngại đổi mới trong soạn giảng
- Học sinh không tích cực học tập do không trực quan, thiếu tính sáng tạo, chủ yếu giáo viên chỉ dừng lại ở việc truyền tải nội dung trong sách giáo khoa, học sinh tiếp cận nội dung từ sách giáo khoa và trả lời những yêu cầu của giáo viên, không có kiến thức mở rộng
Ở những năm học trước, trong quá trình giảng dạy tôi thường áp dụng các phương pháp dạy học truyến thống như vấn đáp, thuyết trình, nêu vấn đề, sử dụng bản đồ, biểu đồ, chia nhóm Việc sử dụng các các phương pháp đó, tôi thấy bộc lộ rất nhiều nhược điểm như:
- Gv chưa chủ động sáng tạo trong các bài học
- Bài giảng mang tính thuyết trình từ một phía GV, mang tính truyền đạt kiến thức
- Gv chưa tổ chức cho HS tham gia vào các hoạt động của bài học, chưa phát huy được tính chủ động, tích cực, sáng tạo và hợp tác của HS
- Chưa ứng dụng được nhiều các phương pháp, kĩ thuật dạy học mới trong các bài dạy của mình
- HS thụ động, mang nặng tính nghe và ghi chép, chưa tích cực, chủ động, sáng tạo trong quá trình lĩnh hội kiến thức
Mục đích của nền giáo dục của chúng ta luôn hướng tới việc phát triển toàn diện cho HS vì vậy việc áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực trong giảng dạy sẽ đặc biệt giúp HS phát triển về trí tuệ, khả năng sáng tạo và vận dụng được vào đời sống hàng ngày
Vì vậy sáng kiến kinh nghiệm này sẽ giúp ích cho học sinh phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo, lĩnh hội kiến thức một cách chủ động, giúp các
em phát triển toàn diện hơn Đồng thời cũng giúp GV tiếp cận được nhiều phương pháp dạy học mới, thay đổi cách dạy Từ đó sẽ nâng cao chất lượng dạy và học môn Địa lí hơn nữa
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Trang 62.3.1 Sử dụng một số kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy học môn Địa lí lớp
12 tại trường THPT Thường Xuân 3.
Có rất nhiều kĩ thuật dạy học tích cực đã được các nhà nghiên cứu giáo dục đưa ra nhằm dạy cho học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt mà còn phát triển năng lực, điều quan trọng là giáo viên linh hoạt tuỳ theo bài học để chọn kĩ thuật phù hợp Ngoài việc áp dụng các phương pháp dạy học truyền thống như: vấn đáp, giải quyết vấn đề… trong năm học 2021 – 2022, tôi đã mạnh dạn kết hợp với các kĩ thuật dạy học tích cực để giảng dạy một số bài học môn Địa lí lớp 12
Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của của giáo viên
và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học Sau đây là một số kĩ thuật dạy học tích cực tôi đã áp dụng bao gồm:
Kĩ thuật 1: Kĩ thuật "Khăn trải bàn"
Là hình thức tổ chức hoạt động mang tính hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm nhằm:
- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực
- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS
- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS
- Cách tiến hành kĩ thuật "Khăn trải bàn"
- Hoạt động theo nhóm (4 người / nhóm) (có thể nhiều người hơn)
- Mỗi người ngồi vào vị trí như hình vẽ minh họa
- Tập trung vào câu hỏi (hoặc chủ đề, )
- Viết vào ô mang số của bạn câu trả lời hoặc ý kiến của bạn (về chủ đề ) Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút
- Kết thúc thời gian làm việc cá nhân, các thành viên chia sẻ, thảo luận và thống nhất các câu trả lời
Trang 7- Viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn (giấy A0)
Một số lưu ý khi sử dụng kĩ thuật này:
- Kĩ thuật này giúp cho hoạt động nhóm có hiệu quả hơn, mỗi học sinh đều phải đưa ra ý kiến của mình về chủ đề đang thảo luận, không ỷ lại vào các bạn học khá, giỏi
- Kĩ thuật này áp dụng cho hoạt động nhóm với một chủ đề nhỏ trong tiết học, toàn thể học sinh cùng nghiên cứu một chủ đề
- Sau khi các nhóm hoàn tất công việc giáo viên có thể gắn các mẫu giấy
"khăn trải bàn" lên bảng để cả lớp cùng nhận xét Có thể dùng giấy nhỏ hơn, dùng máy chiếu phóng lớn
- Có thể thay số bằng tên của học sinh để sau đó giáo viên có thể đánh giá được khả năng nhận thức của từng học sinh về chủ đề được nêu
Ví dụ: Khi dạy phần vận dụng, bài 2: Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ.
Tôi đã sử dụng kĩ thuật khăn trải bản như sau:
- Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV dùng kĩ thuật khăn trải bàn + nhóm
chuyên gia: GV chỉ định 4 HS đại diện cho 4 tổ tạo thành 1 nhóm chuyên gia, giao nhiệm vụ cho nhóm: Dùng giấy A2 vừa rồi lấy mặt sau GV yêu cầu các HS giải quyết câu hỏi: Tại sao thiên nhiên của Tây Nam Á, Bắc Phi khác hẳn so với Việt Nam mặc dù cùng vĩ độ? Các HS còn lại trong lớp ghi ý kiến cá nhân ra giấy Note
- Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS trong nhóm chuyên gia thảo luận và tìm
đáp án Thời gian làm cá nhân là 2 phút Sau đó một bạn trong nhóm sẽ đại diện tổng hợp các ý kiến của thành viên ghi vào ô ở giữa trong 2 phút Các HS còn lại trong lớp suy nghĩ và ghi đáp án ra giấy note của mình
- Bước 3: Báo cáo, thảo luận: GV gọi nhóm chuyên gia trả lời, các HS khác
nghe, nhận xét, bổ sung
- Bước 4: Kết luận, nhận định: GV đánh giá kết quả của HS, chốt đáp án
và kiến thức có liên quan
Kĩ thuật 2: Kĩ thuật "Chia sẻ nhóm đôi"
Trang 8Chia sẻ nhóm đôi (Think, Pair, Share) là một kỹ thuật do giáo sư Frank Lyman đại học Maryland giới thiệu năm 1981 Kỹ thuật này giới thiệu hoạt động làm việc nhóm đôi, phát triển năng lực tư duy của từng cá nhân trong giải quyết vấn đề
Hoạt động này phát triển kỹ năng nghe và nói nên không cần thiết sử dụng các dụng cụ hỗ trợ
Mỗi nhóm 2 bạn trao đổi Giáo viên giới thiệu vấn đề, đặt câu hỏi mở, dành
thời gian để học sinh suy nghĩ Sau đó học sinh thành lập nhóm đôi và chia sẻ ý tưởng, thảo luận, phân loại Nhóm đôi này lại chia sẻ tiếp với nhóm đôi khác hoặc với cả lớp
Lưu ý: Điều quan trọng là người học chia sẻ được cả ý tưởng mà mình đã nhận được, thay vì chỉ chia sẻ ý kiến cá nhân Giáo viên cần làm mẫu hoặc giải thích
Ưu điểm: Thời gian suy nghĩ cho phép học sinh phát triển câu trả lời, có thời gian suy nghĩ tốt, học sinh sẽ phát triển được những câu trả lời tốt, biết lắng nghe, tóm tắt ý của bạn cùng nhóm
Ví dụ: Tìm hiểu đặc điểm lãnh thổ và vị trí của vùng Đồng bằng sông Hồng
(Bài 33 – Địa lí 12).
Tôi đã áp dụng kĩ thuật chia sẻ nhóm đôi như sau:
Bước 1 GV giao nhiệm vụ cho HS: Dựa vào Át lát trang 26, kết hợp thông
tin trong SGK để trả lời các câu hỏi:
+ Xác định vị trí địa lí của vùng đồng bằng sông Hồng.
+ Kể tên các tỉnh trong vùng.
+ Đánh giá ý nghĩa của vị trí địa lí đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng.
Bước 2 HS hội ý với bạn cùng bàn để trả lời các câu hỏi Sau đó chia sẻ với
cặp đôi khác
- GV quan sát, trợ giúp HS và có phương án để điều chỉnh nhiệm vụ học tập
Bước 3 Báo cáo nội dung: GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả thực hiện
- Gọi 4 cặp đồi bất kì lên bảng ghi câu trả lời cho các câu hỏi
- Chỉ định các cặp đôi khác nhận xét, bổ sung ý kiến
Bước 4: GV giảng giải chốt kiến thức, hướng dẫn HS cách xác định vị trí địa
lí và lãnh thổ của một vùng kinh tế nước ta trên bản đồ hoặc Át lát
Kĩ thuật 3: Kĩ thuật "Lược đồ tư duy"
- Lược đồ tư duy (còn được gọi là bản đồ khái niệm) là một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ý tưởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của
cá nhân hay nhóm về một chủ đề Lược đồ tư duy có thể được viết trên giấy, trên bản trong, trên bảng hay thực hiện trên máy tính
- Cách làm
Trang 9+ Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề.
+ Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính Trên mỗi nhánh chính viết một khái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, viết bằng CHỮ IN HOA Nhánh
và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu Nhánh chính đó được nối với chủ đề trung tâm Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viết trên các nhánh Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộc nhánh chính đó Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường Tiếp tục như vậy
ở các tầng phụ tiếp theo
- Ưu điểm:
Các hướng tư duy được để mở ngay từ đầu;
Các mối quan hệ của các nội dung trong chủ đề trở nên rõ ràng;
Nội dung luôn có thể bổ sung, phát triển, sắp xếp lại;
Học sinh được luyện tập phát triển, sắp xếp các ý tưởng
Ví dụ: Tìm hiểu ảnh hưởng của biển Đông đến thiên nhiên nước ta.
Bài 8 – Lớp 12.
Tôi đã áp dụng kĩ thuật lược đồ tư duy như sau:
- Bước 1: GV chia thành 8 nhóm (nhóm khoảng 5-6 HS) và giao nhiệm vụ cho các
nhóm: Dựa vào kiến thức SGK và hiểu biết của bản thân, trình bày ảnh hưởng của biển Đông đến thiên nhiên nước ta bằng mindmap theo các câu hỏi định hướng sau:
Câu 1 : Nêu tác động của biển Đông tới khí hậu nước ta Giải thích tại sao nước ta
lại mưa nhiều hơn các nước khác cùng vĩ độ?
Câu 2: Kể tên các dạng địa hình ven biển nước ta
Câu 3 : Kể tên các điểm du lịch, nghỉ mát nổi tiếng ở vùng biển nước ta?
Câu 4: Chứng minh Biển Đông giàu tài nguyên khoáng sản và hải sản
Câu 5: Tại sao nghề làm muối phát triển mạnh ở vùng ven biển Nam Trung Bộ? Câu 6: Biển Đông ảnh hưởng như thế nào đối với cảnh quan thiên nhiên nước ta?
Bước 2: HS trong các nhóm trao đổi, thảo luận để giải quyết vấn đề.
Bước 3: Các nhóm dán sản phẩm lên bảng, GV chỉ định 1 nhóm trình bày nội
dung, các nhóm khác nhận xét, bổ sung ý kiến
Bước 4: GV nhận xét phần trình bày của HS, sản phẩm của các nhóm và kết luận
các ý đúng của mỗi nhóm, chốt nội dung
Bước 5: Các nhóm chấm điểm chéo cho nhau (GV đưa ra các tiêu chí chấm và sơ
đồ tư duy mẫu)
Trang 10Kĩ thuật 4: Kĩ thuật "Tia chớp"
- Kỹ thuật tia chớp là một kỹ thuật huy động sự tham gia của các thành viên đối với một câu hỏi nào đó, hoặc nhằm thu thông tin phản hồi nhằm cải thiện tình trạng giao tiếp và không khí học tập trong lớp học, thông qua việc các thành viên lần lượt nêu ngắn gọn và nhanh chóng (nhanh như chớp!) ý kiến của mình về câu hỏi hoặc tình trạng vấn đề
- Quy tắc thực hiện:
+ Có thể áp dụng bất cứ thời điểm nào khi các thành viên thấy cần thiết và đề nghị;
+ Lần lượt từng người nói suy nghĩ của mình về một câu hỏi đã thoả thuận,
Ví dụ: Hiện tại tôi có hứng thú với chủ đề thảo luận không?
Mỗi người chỉ nói ngắn gọn 1-2 câu ý kiến của mình
Chỉ thảo luận khi tất cả đã nói xong ý kiến
Ví dụ khi dạy phần khởi động BÀI 12 Thiên nhiên phân hóa đa dạng (tiếp theo)
Tôi đã áp dụng kĩ thuật tia chớp như sau:
GV đặt vấn đề: