Tiểu luận nghiệp vụ sư phạm giảng viên Phân tích các chức năng xã hội của giáo dục, qua đó liên hệ thực tiễn việc thực hiện các chức năng này của nền giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 VIỆN NGHIÊN CỨU SƯ PHẠM TIỂU LUẬN KẾT THÚC KHÓA HỌC MÔN HỌC GIÁO DỤC HỌC ĐẠI CƯƠNG Giảng viên hướng dẫn Học viên thực hiện Ngàythángnăm sinh Nơi sinh Lớp Bồi dưỡng NVSP dành cho Giảng viên CĐ ĐH Hà Nội – 2022 ĐỀ BÀI Câu 1 (5 điểm) Phân tích các chức năng xã hội của giáo dục, qua đó liên hệ thực tiễn việc thực hiện các chức năng này của nền giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay? Câu 2 (5.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 VIỆN NGHIÊN CỨU SƯ PHẠM

TIỂU LUẬN KẾT THÚC KHÓA HỌC

MÔN HỌC: GIÁO DỤC HỌC ĐẠI CƯƠNG

Giảng viên hướng dẫn:

Học viên thực hiện:

Ngày/tháng/năm sinh:

Nơi sinh:

Lớp: Bồi dưỡng NVSP dành cho Giảng viên CĐ-ĐH

Hà Nội – 2022

ĐỀ BÀI:

Câu 1: (5 điểm)

Phân tích các chức năng xã hội của giáo dục, qua đó liên hệ thực tiễn việc thực hiện các chức năng này của nền giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay?

Câu 2: (5 điểm)

Bằng lý luận và thực tiễn giáo dục hãy chứng tỏ rằng “Giáo dục giữ vai trò chủ đạo trọng sự hình thành và phát triển nhân cách” từ đó cho ý kiến của mình về quan điểm sau: “Tâm hồn trẻ thơ như tờ giấy trắng, vẽ hoặc viết lên

đó cái gì là do nhà giáo dục quyết định”

BÀI LÀM

Câu 1: Phân tích các chức năng xã hội của giáo dục, qua đó liên hệ thực tiễn

việc thực hiện các chức năng này của nền giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay?

Các chức năng xã hội của giáo dục:

1 Chức năng kinh tế- sản xuất

 Nói giáo dục có chức năng này có nghĩa là giáo dục có khả năng tác động tới quá trình sản xuất xã hội và góp phần làm tăng trưởng kinh tế quốc gia Điều này thể hiện ở chỗ giáo dục thông qua đào tạo đã giúp cho mỗi cá nhân tái tạo ra năng lực người, phát huy sức mạnh thể chất và tinh thần bản thân Qua

đó, giáo dục cung cấp cho xã hội một đội ngũ những người lao động có chất lượng

 Xu hướng phát triển của xã hội hiện đại là áp dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật (KHKT) vào thực tiễn sản xuất Ngày nay, KHKT đã trở thành một lựa lượng sản xuất trực tiếp, và giáo dục chính là con đường thuận lợi để phổ biến khoa học

 Để thực hiện tốt chức năng này, giáo dục phải tập trung thực hiện những yêu cầu cơ bản sau:

 Giáo dục phải gắn với thực tiễn xã hội, đáp ứng nguồn nhân lực theo yêu cầu phát triển kĩ thuật – sản xuất trong từng giai đoạn cụ thể

 Xây dựng nền giáo dục quốc dân cân đối, đa dạng nhằm thực hiện 3 mục tiêu: Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

 Hệ thống giáo dục quốc dân không ngừng đổi mới nội dung, phương pháp, phương tiện…

 Tăng cường hợp tác quốc tế trong giáo dục

2 Chức năng tư tưởng- chính trị

Nói giáo dục có chức năng này có nghĩa là giáo dục có khả năng tác động tới các giai cấp, các nhóm, các giai tầng trong xã hội, góp phần làm thay đổi tính chất,

cơ cấu của chúng, làm cho quan hệ sản xuất ngày càng trở nên cần thiết, thể hiện như sau:

 Thông qua việc nâng cao trình độ học vấn cho cá nhân, giáo dục đã tạo điều kiện cho mỗi người có thể chuyển đổi giai cấp Chính điều đó đã tác động đến cơ cấu giai cấp và nhóm xã hội sẽ thay đổi

 Bằng việc nâng cao dân trí, giáo dục tác động đến từng thành viên của giai cấp, của các nhóm xã hội và thông qua những thành viên này làm cho giai cấp tiếp cận được với văn minh chung của nhân loại

 Cũng thông qua việc nâng cao dân trí, giáo dục nâng cao nhận thức của công dân, tạo điều kiện để họ có hành vi đúng trong quan hệ ứng xử, nhờ đó mà quan hệ giữa con người với con người ngày càng trở nên thuần khiết hơn

3 Chức năng văn hóa- xã hội

Giáo dục có tác dụng to lớn trong việc xây dựng một hệ tư tưởng chi phối toàn dân, xây dựng một lối sống phổ biến trong toàn xã hội Trình độ văn hóa của

xã hội thông qua phổ cập giáo dục ngày càng được nâng cao dần, qua đó mà tạo ra nguồn nhân lực đông đảo với chất lượng cao, đồng thời có điều kiện phát hiện và bồi dưỡng nhân tài “Một dân tộc không được giáo dục- dân tộc đó sẽ bị loài người đào thải, một cá nhân không được giáo dục- cá nhân đó sẽ bị xã hội loại bỏ”-A.Toffer

Kết luận chung về chức năng xã hội của giáo dục:

 Cả 3 chức năng trên đều có mối quan hệ chặt chẽ, biện chứng, đan xen, hỗ trợ cho nhau Cả 3 chức năng đều quan trọng nhưng trong bối cảnh hiện nay thì chức năng kinh tế - xã hội là quan trọng nhất

 Giáo dục thông qua các chức năng của mình đã tác động sâu sắc và toàn diện tới các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội Điều này khẳng định giáo dục là nhân tố, là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển xã hội

 Nhận thức rõ vai trò của giáo dục với sự phát triển xã hội nên Đảng và Nhà nước ta đã có quan điểm phát triển giáo dục rất đúng đắn là: “Coi giáo dục – đào tạo là quốc sách hàng đầu”; “Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển”; “giáo dục vừa là mục đích, vừa là động lực cho sự phát triển xã hội”

Thực tiễn tại Việt Nam:

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, sự phát triển như vũ bão của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đã làm thay đổi sâu sắc về cách sống, cách làm việc trong mối quan hệ tương tác với nhau Sự biến đổi không ngừng của hoàn cảnh xã hội đòi hỏi mỗi con người cần phải liên tục cập nhật kỹ năng, hoàn thiện mình để thích ứng với tình hình mới Chính vì vậy, giáo dục càng phải tập trung phát triển toàn diện năng lực của cá nhân dựa trên việc áp dụng các công nghệ đột phá Xu hướng cá nhân hóa học tập liên quan đến việc giảng dạy phải được thực hiện theo nhịp độ phù hợp với nhu cầu học tập, được thiết kế theo sở thích và sự hứng thú cụ thể của từng người học; được thực hiện bằng cách cung cấp các lựa chọn từ nhiều chương trình giáo dục (từ nhiều trường phái, môn học, kỹ năng và năng lực khác nhau), nhiều tiếp cận giảng dạy (trực tiếp, gián tiếp, tương tác, thực nghiệm hoặc độc lập), trải nghiệm học tập (truyền thống như trong lớp học, phi truyền thống như trực tuyến hoặc kết hợp) và các chiến lược hỗ trợ học tập (các dịch vụ giáo dục sẵn có để hỗ trợ người học và thúc đẩy quá trình học tập) Về mặt nội dung, các chương trình giáo dục phải giúp người học hình thành năng lực sáng tạo và tư duy phản biện, khả năng giao tiếp và hợp tác, kỹ năng tự học, có kiến thức

về kỹ thuật số và dữ liệu, có kiến thức liên ngành để có thể chuyển đổi công việc

Về mặt phương pháp sư phạm, phải tạo ra cơ hội để xây dựng một “hệ sinh thái” học tập cho phép cá nhân hóa việc học tập về mặt thời gian và địa điểm Người học phải được hướng dẫn để có năng lực tự học và thiết kế các lộ trình học tập của riêng mình dựa trên các mục tiêu cá nhân qua việc sử dụng linh hoạt các công cụ, như khóa học trực tuyến theo mô hình khóa học trực tuyến đại chúng mở (Massive open online course, viết tắt là MOOC), các lớp học, phòng thí nghiệm ảo và các trò chơi

học tập, sử dụng đa dạng các hình thức dạy học kết hợp (blended learning), dạy học theo dự án, dạy học dựa vào kịch bản và dạy học định hướng giải quyết vấn đề

Những yêu cầu hiện đại hóa, quốc tế hóa giáo dục với mục tiêu đào tạo ra những “công dân toàn cầu” đã đặt ra trách nhiệm của từng học sinh là phải chủ động với bản thân mình và với xã hội Công dân toàn cầu là người có khả năng hành động hợp tác, có trách nhiệm, sáng tạo giải quyết những vấn đề chung của cộng đồng, góp phần làm cho địa phương, đất nước, thế giới tốt đẹp và phát triển bền vững; giao tiếp, thích ứng trong những môi trường văn hóa khác nhau, môi trường đa văn hóa; tôn trọng quyền con người, sự đa dạng; trân trọng, phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc, đất nước mình, đồng thời có ý thức học hỏi những tinh hoa văn hóa của các dân tộc, quốc gia khác

Những quan điểm về giáo dục công dân toàn diện hướng tới công dân toàn cầu hiện đã được phản ánh trong việc xác định mục tiêu đổi mới chương trình, sách giáo khoa, giáo dục phổ thông “phát triển con người Việt Nam toàn diện về đức, trí, thể, mỹ, hướng tới “công dân toàn cầu” và cụ thể hóa thành những phẩm chất chủ yếu là yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm và phát triển toàn diện các năng lực gồm các năng lực chung, như năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực đặc thù, như năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực khoa học, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất

Có thể nói, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, con người Việt Nam phát triển toàn diện phải là con người có văn hóa, mang bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam cùng năng lực tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại, thể hiện qua phẩm chất năng lực của công dân toàn cầu Con người Việt Nam phát triển toàn diện đức, trí, thể, mỹ phải bao gồm: Có lòng yêu nước nồng nàn từ yêu quê hương, yêu con người và yêu những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, có lòng nhân ái thể hiện qua việc yêu thương, quý trọng con người không chỉ trong phạm vi gia đình, nhà trường, quốc gia mà cả quốc tế Đó còn là người có lý tưởng sống, có ý thức trách nhiệm, có ý chí phấn đấu không ngừng, có lối sống giản

dị vì cộng đồng, hành động cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư Phải xây dựng

nền giáo dục con người có đủ sức khỏe thể chất và tâm trí để phát huy trí tuệ, tối đa hóa tiềm năng lao động sáng tạo của bản thân, có năng lực tự học suốt đời

Câu 2: Bằng lý luận và thực tiễn giáo dục hãy chứng tỏ rằng “Giáo dục giữ vai

trò chủ đạo trọng sự hình thành và phát triển nhân cách” từ đó cho ý kiến của mình về quan điểm sau: “Tâm hồn trẻ thơ như tờ giấy trắng, vẽ hoặc viết lên đó cái gì là do nhà giáo dục quyết định”.

Nhân cách quan con người luôn là vấn đề được quan tâm và được nghiên cứu Giáo dục luôn là một trong những nhân tố có vai trò quan trọng trong việc phát triển nhân cách Trong bài viết lần này chúng tôi sẽ cung cấp tới Quý độc giả vai trò của giáo dục đối với sự phát triển nhân cách

Vai trò của giáo dục đối với sự phát triển nhân cách:

“ Nhân cách là tổ hợp những thuộc tính tâm lý của một cá nhân biểu hiện ở bản sắc và giá trị xã hội của người ấy” (Tâm lý học đại cương – Nxb Đại học Quốc gia của tác giả Nguyễn Quan Uẩn)

Giáo dục được hiểu theo cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp như sau:

 Theo nghĩa rộng, giáo dục mang ý nghĩa rộng hơn giáo dục bao gồm cả việc dạy học cùng với hệ thống tác động sư phạm khác, trực tiếp hay gián tiếp, trong trường và ngoài trường, trong gia đình và ngoài xã hội Là quá trình tác động đến thế hệ trẻ về mặt tư tưởng, đạo đức, hành vi nhằm hình thành thái độ, niềm tin, thói quen cư xử đúng đắn trong gia đình, nhà trường và xã hội (bao gồm cả dạy học và cách tác động giáo dục khác đến con người)

 Theo nghĩa hẹp, giáo dục được hiểu là quá trình tác động có ý thức, có mục đích và có kế hoạch về mặt tư tưởng, đạo đức và hành vi trong tập thể trẻ em và học sinh, trong gia đình và cơ quan giáo dục ngoài nhà trường

Sự hình thành và phát triển của nhân cách:

 Hình thành nhân cách được hiểu là một quá trình khách quan mang tính quy luật, trong đó một người thể hiện mình vừa trong tư cách là đối tượng của sự tác động vừa trong tư cách là chủ thể của hoạt động và giao tiếp Giai đoạn hình thành nhân cách được tính ngay từ khi chủ thể nhân cách còn nằm trong

bào thai, giữ vai trò đặc biệt quan trọng – vai trò mang tính tiền định nhân cách

 Phát triển nhân cách là quá trình hình thành nhân cách như là một phẩm chất

xã hội của cá nhân, là kết quả của sự xã hội hóa nhân cách và của giáo dục Giai đoạn phát triển nhân cách có thể được xác định trong khoảng thời gian trước tuổi trưởng thành của chủ thể nhân cách

 Từ sự xác định trên, chúng ta có thể đưa ra năm nhân tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến sự phát triển và hình thành nhân cách đó là: nhân tố di truyền, nhân tố hoàn cảnh sống (bao gồm: hoàn cảnh tự nhiên và hoàn cảnh xã hội), nhân tố giáo dục, nhân tố hoạt động và nhân tố giao tiếp

Vai trò của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển nhân cách:

 Giáo dục định hướng và tổ chức dẫn dắt quá trình hình thành, phát triển nhân cách của cá nhân:

 Xác định mục đích giáo dục cho cả hệ thống, cho từng bậc học, cấp học, trường học và từng hoạt động giáo dục cụ thể

 Xây dựng nội dung, chương trình, kế hoạch dạy học và giáo dục, lựa chọn phương pháp, phương tiện và hình thức giáo dục đáp ứng mục đích giáo dục, phù hợp với nội dung và đối tượng, điều kiện giáo dục cụ thể

 Tổ chức các hoạt động giao lưu

 Đánh giá, điều chỉnh nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục…

Sự định hướng của giáo dục không chỉ thích ứng với những yêu cầu của xã hội hiện tại mà còn phải thích hợp với yêu cầu phát triển của tương lai để đẩy

sự tiến bộ của xã hội Vì vậy, giáo dục phải đi trước, đón đầu sự phát triển Muốn đi trước, đón đầu sự phát triển, giáo dục căn cứ trên những dự báo về tốc độ phát triển của xã hội, thiết kế nên mô hình nhân cách của con người thời đại với hệ thống định hướng giá trị tương ứng

 Giáo dục can thiệp, điều chỉnh các yếu tố khác nhằm tạo sự thuận lợi cho quá trình phát triển nhân cách

Các yếu tố bẩm sinh – di truyền, môi trường và hoạt động cá nhân đều có ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách ở các mức độ khác nhau, tuy nhiên

yếu tố giáo dục lại có thể tác động đến các yếu tố này để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sự phát triển nhân cách

 Đối với di truyền:

 Giáo dục tạo điều kiện thuận lợi để những mầm mống của con người

có trong chương trình gen được phát triển Chẳng hạn, trẻ được di truyền cu tạo cột sống, bàn tay và thanh quản… Nhưng nếu không được giáo dục thì trẻ khó có thể đi thẳng đứng bằng hai chân, biết sử dụng công cụ hay phát triển ngôn ngữ…

 Giáo dục rèn luyện, thúc đẩy sự hoàn thiện của các giác quan và vận động cơ thể

 Giáo dục phát hiện những tư chất của cá nhân và tạo điều kiện để phát huy năng khiếu thành năng lực cụ thể

 Giáo dục tìm cách khắc phục những khiếm khuyết cơ thể để hạn chế những khó khăn của người khuyết tật trong sự phát triển nhân cách (phục hồi chức năng hoặc hướng dẫn sử dụng công cụ hỗ trợ) Ngoài

ra giáo dục còn góp phần tăng cường nhận thức trong xã hội về trách nhiệm của cộng đồng đối với người khuyết tật và tổ chức cho toàn xã hội chia sẻ, hỗ trợ người khuyết tật vượt qua khó khăn và sự bất hạnh của mình

 Đối với môi trường:

 Giáo dục tác động đến môi trường tự nhiên qua việc trang bị kiến thức và ý thức bảo vệ môi trường của con người, khắc phục được sự mất cân bằng sinh thái, làm cho môi trường tự nhiên trở nên trong lành, sạch đẹp hơn

 Giáo dục tác động đến môi trường xã hội lớn thông qua các chức năng kinh tế – xã hội, chức năng chính trị – xã hội, chức năng tư tưởng – văn hóa của giáo dục

 Giáo dục còn làm thay đổi tính chất của môi trường xã hội nhỏ như gia đình, nhà trương và các nhóm bạn bè, khu phố… để các môi trường nhỏ tạo nên những tác động lành mạnh, tích cực đến sự phát triển nhân cách con người Hiện nay công tác giáo dục xã hội đang

được ngày một chú tâm xây dựng gia đình là mái ấm dân chủ, bình đẳng, ấm no, hạnh phúc; nhà trường là một môi trường thân thiện đối với học sinh, cộng đồng dân cư là văn hóa của một xã hội văn minh tiến bộ

 Đối với hoạt động cá nhân:

 Giáo dục tổ chức nhiều loại hình hoạt động giao tiếp bổ ích, lành mạnh nhằm phát huy những phẩm chất và năng lực cá nhân (sân chơi

ở các nhà văn hóa cho mọi lứa tuổi, các câu lạc bộ xây dựng gia đình hạnh phúc tại địa phương…), xây dựng những động cơ đúng đắn của

cá nhân khi tham gia hoạt động, giao tiếp đồng thời hướng dẫn cá nhân lựa chọn các hoạt động và giao tiếp phù hợp với khả năng của bản thân

 Giáo dục tạo tiền đề cho tự giáo dục cá nhân Tự giáo dục thể hiện tính chủ thể của cá nhân khi con người đáp ứng hoặc tự vận động nhằm chuyển hóa các yêu cầu của giáo dục thành phẩm chất và năng lực của bản thân Nếu cá nhân thiếu khả năng tự giáo dục thì các phẩm chất và năng lực của họ sẽ hình thành ở mức độ thấp hoặc thậm chí không hình thành

 Trình độ, khả năng tự giáo dục của cá nhân phần lớn bắt nguồn từ sự định hướng của giáo dục Giáo dục đúng đắn và đầy đủ sẽ giúp con người hình thành khả năng tự giáo dục, đề kháng trước những tác động tiêu cực của xã hội để phát triển nhân cách mạnh mẽ

 Giáo dục không chỉ vạch ra chiều hướng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh, mà còn tổ chức dẫn dắt sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh theo chiều hướng đó

 Giáo dục có thể mang lại những tiến bộ mà các nhân tố khác như bẩm sinh –

di truyền hoặc môi trường, hoàn cảnh không thể có được Chúng ta có thể lấy một ví dụ đơn giản: một em bé sinh ra không bị khuyết tật gì, cùng với sự tăng trưởng và phát triển của cơ thể thì một vài năm sau, chắc chắn em bé sẽ biết nói Nhưng nếu không được học tập thì em sẽ không thể đọc sách, viết thư và càng không thể có nghề nghiệp

 Giáo dục có tầm quan trọng đặc biệt đối với những người bị khuyết tật, nó có thể bù đắp những thiếu hụt do bệnh tật gây ra cho con người Thầy giáo Nguyễn Ngọc Kí, nghệ sĩ chơi ghita Văn Vương… chính là một minh chứng thuyết phục cho luận điểm này Nhờ tác động đặc biệt của giáo dục nên có thể phục hồi ở họ những chức năng đã mất hoặc có thể phát triển về trí tuệ như những người bình thường

 Giáo dục có khả năng uốn nắn những nét tâm lí xấu do tác động tự phát của môi trường đem lại và làm cho nó phát triển theo chiều hướng mong muốn của xã hội Đó chính là hiệu quả của công tác giáo dục lại đối với trẻ em hư hoặc những người phạm pháp

 Khác với các nhân tố khác, giáo dục không chỉ thích ứng với hiện thực mà còn có thể đi trước hiện thực và thúc đẩy nó phát triển Vì giáo dục không chỉ phục vụ cho hôm nay mà còn phục vụ cho ngày mai, đào tạo con người làm chủ xã hội trong tương lai

Thực tế cũng đã chứng minh rằng: Sự phát triển tâm lí của trẻ em chỉ có thể diễn ra một cách tốt đẹp trong những điều kiện của giáo dục và dạy học Điều đó càng chứng tỏ tầm quan trọng của giáo dục Chính bởi giáo dục có vai trò chủ đạo trong sự hình thành và phát triển nhân cách, cho nên trong quá trình dạy học và giáo dục chúng ta cần lưu ý một số điểm sau:

 Giáo dục và dạy học phải phù hợp với các quy luật phát triển tâm lí của học sinh, coi trọng đúng mức nhu cầu, động cơ, hứng thú của trẻ

 Trong quá trình giáo dục phải biến quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục

Quan điểm “Tâm hồn trẻ thơ như tờ giấy trắng vẽ hoặc viết lên đó cái gì do nhà giáo dục quyết định” đây là quan điểm sai trái vì sự hình thành và phát triển nhân

cách của mỗi cá nhân không chỉ phụ thuộc tuyệt đối vào giáo dục mà nó phụ thuộc và tất cả các yếu tố môi trường, di truyền, giáo dục và hoạt động cá nhân Sự phát triển nhân cách không chỉ phụ thuộc vào yếu tố khách quan mà còn phụ thuộc vào đặc điểm sinh lý, nhận thức, thái độ của cá nhân Con người là chủ thể trong thế giới tự nhiên chịu sự tác động của các nhân tố tự nhiên nhưng con người cũng tác động trở lại để phát triển, chứ con người không phải vật vô tri vô giác lên sự hình