ảnh hưởng của các độ mặn khác nhau lên một số chỉ tiêu sinh lý, tăng trưởng và tỉ lệ sống cá bống tượng giai đoạn giống

The parameters such as salinity tolerance, oxygendificit, oxygen consumption, osmotic and ionic regulation as well ashematological changes were measured.. The results showed that the sal

C n Th , 2009

C n Th , 2009

XÁC NH N C A H I NG

Lu n v n kèm theo ây v i t a là “ nh h ng c a các m n khác nhau lên m t s ch tiêu sinh lý, t ng tr ng và t l s ng cá B ng

ng (Oxyeleotris marmoratus) giai o n gi ng” do Hu nh Hi u L c th c

hi n và báo cáo c h i ng ch m lu n v n thông qua

C n Th , ngày…… tháng…… n m 2009

Ch t ch H i ng

L I C M T

Tr c tiên tôi xin chân thành c m n Ban Giám Hi u, Ban Ch Nhi mKhoa Th y S n, phòng ào T o tr ng i H c C n Th ã t o u ki nthu n l i cho tôi c h c t p và nghiên c u trong su t khóa h c và su t quátrình thí nghi m tài

Tôi xin c bày t lòng bi t n sâu s c n cô h ng d n Ti n S

Th Thanh H ng ã t n tình h ng d n, quan tâm, giúp , ng viên và t o

m i u ki n thu n l i t khi chu n b cho n khi k t thúc thí nghi m c ng

nh trong su t quá trình hoàn ch nh quy n lu n v n t t nghi p

Xin chân thành c m n th y PGS TS Nguy n Thanh Ph ng ã d y

d , quan tâm, giúp và óng góp ý ki n cho tôi c hoàn thành t t thínghi m

Xin c g i l i c m n n các b n Nguy n H ng Thùy, Nguy n

Th Kim Hà công tác t i b môn dinh d ng và ch bi n th y s n, Khoa Th y

S n ã t n tình giúp tôi trong su t th i gian ti n hành thí nghi m

Xin g i l i c m n n các b n sinh viên l p nuôi tr ng th y s n và

b nh h c th y s n khóa 31 ã giúp tôi r t nhi u trong th i gian qua

Chân thành c m n Ban Qu n lý D án PhysCam ã h tr và t o u

ki n t t cho tôi th c hi n nghiên c u

C m n các anh ch , các b n cùng l p Cao H c khóa 13 luôn ngviên, ch d n và nhi t tình giúp tôi trong su t quá trình h c t p và hoànthành lu n v n t t nghi p

Chân thành c m n Ban Giám Hi u tr ng Trung C p Kinh T KThu t Cà Mau cùng các anh ch em, b n bè ng nghi p ã t o m i u ki nthu n l i cho tôi c yên tâm h c t p và nghiên c u

Cu i cùng là lòng bi t n chân thành n gia ình, ng i thân và b n

bè ã luôn ng h , ng viên, an i và giúp tôi v t qua r t nhi u khó kh n

có c thành công ngày nay

Chân thành c m n!

TÓM T T

Nghiên c u nh h ng c a các m n khác nhau lên s t ng tr ng, t

l s ng, m t s ch tiêu sinh lý và huy t h c c a cá B ng T ng (Oxyeleotris marmoratus) giai o n gi ng c th c hi n nh m tìm ra m n thích h pcho s t ng tr ng t t nh t c a cá K t qu thí nghi m ã ch ra r ng ng ng

m n c a cá B ng t ng (Oxyeleotris marmoratus) là 30 ppt ASTT máu cá

ng d n theo s gia t ng m n t 0 ppt lên 25 ppt v i giá tr thay i t261±25,1 mOsm/kg n 332±19,3 mOsm/kg ASTT máu cá m n t 0 n

8 ppt (dao ng t 261±25,1 mOsm/kg n 287±12,3 mOsm/kg) cá u hòaASTT cao so v i môi tr ng, m n 10 ppt ASTT máu cá t ng ng v iASTT môi tr ng (292 mOsm/kg) và khi m n t t 12 n 25 ppt cá uhòa ASTT th p so v i môi tr ng

K t qu th ng kê cho th y r ng không có s khác bi t v ASTT gi anghi m th c 3 và 5 ppt so v i nghi m th c i ch ng 0 ppt m n 8 ppt,sau 6 gi và 24 gi ASTT máu cá cao h n có ý ngh a (p<0,05) so v i i

ch ng Tuy nhiên, t 3 ngày tr v sau ASTT l i khác bi t không có ý ngh a.ASTT máu cá m n 20 n 25 ppt khác bi t có ý ngh a so v i các m n

th p h n k t sau 24 gi

Hàm l ng ion K+, Na+khi cá c nuôi trong môi tr ng có m n

t 15 n 25 ppt cao h n có ý ngh a so v i nghi m th c 0 ppt k t ngày th

7 Trong khi ó, v i hàm l ng ion Cl- thì s khác bi t có ý ngh a so v i i

ch ng ch xãy ra khi m n t t 10-25 ppt Tiêu hao oxy và ng ng oxy

c a cá các m n 10, 15, 20 và 5 ppt u cao h n có ý ngh a so v i i

ch ng u này có th th y r ng hàm l ng ion trong máu cá gia t ng theo sgia t ng c a m n trong môi tr ng s ng

M t s ch tiêu huy t h c nh s l ng h ng c u, hàm l ng huy t s c

t , kh i l ng trung bình c a huy t s c t c a cá u gi m theo s gia t ng

c a m n So v i i ch ng, các ch tiêu trên m n 15 và 20 ppt th p

n có ý ngh a so v i i ch ng Ng c l i s l ng b ch c u gia t ng theo sgia t ng c a m n, tuy nhiên s khác bi t là không có ý ngh a

nghi m th c 0, 5 và 10 ppt, sau 3 tháng nuôi t l s ng c a cá t r tcao trong khi ó nghi m th c 15 và 20 ppt t l s ng là 0% sau 48 và 44 ngàynuôi t ng ng T l s ng c a cá t cao nh t nghi m th c 5 ppt(95,33±8,08%) k n là nghi m th c 10 ppt (89,33±7,02%) So v i nghi m

th c i ch ng (68,67±5,03%), t l s ng c a cá 5 và 10 ppt cao h n có ýngh a (P<0,05) K t qu t ng tr ng cho th y t ng tr ng tr ng l ng và t ng

tr ng chi u dài c a cá cao nh t nghi m th c 10 ppt, th p nh t là nghi m

th c i ch ng K t qu sau 3 tháng nuôi cho th y t ng tr ng tr ng l ng và

ng tr ng chi u dài c a cá nghi m th c 5 và 10 ppt l n h n khác bi t có ýngh a so v i i ch ng

A study on effects of different salinities on physiological parameters,

growth and survival rates of the Marble goby (Oxyeleotris marmoratus)

juvenile was carried out The parameters such as salinity tolerance, oxygendificit, oxygen consumption, osmotic and ionic regulation as well ashematological changes were measured

The results showed that the salinity tolerance of the Marble goby was

30 ppt The blood osmolality increased gradually with the rise of the salinity

of the environment from 261±25,1 mOsm.kg-1 (0 ppt) to 332±19,3 mOsm.kg-1(25 ppt) The blood osmolality regulation at salinity levels of 0 to 8 ppt (variedfrom 261±25,1 mOsm.kg-1 to 287 ± 12,3 mOsm.kg-1) was higher than theosmolarity of the environment At salinity level of 10 ppt, however, the bloodosmolality was equivalent to environmental osmolality (292 mOsm.kg-1) Theosmolality increased from 294±7,0 mOsm.kg-1 to 332±19,3 mOsm.kg-1 insalinity levels of 12 and 25 ppt, respectively

There was no significant difference between the blood osmolality of thefish in 5, 3 ppt and 0 ppt After 6 and 24 h challenges, the osmolality of fishblood at 8 ppt was significantly higher than that of fish at 0 ppt (P<0,05) After

3 days, however, there was no significant difference among the osmolality ofthe fish in different salinity (P>0,05) The blood osmolalities at 20, 22 and 25ppt were significantly higher than those at lower salinity levels Meanwhile,there was no significant difference between 20, 22 and 25 ppt

K+, Na+ concentrations of blood at 15 to 25 ppt were significantlyhigher than that at 0 ppt after expose to the salinities 7 days while Cl-concentration at 10–25 ppt were significantly higher than those at lowersalinity levels Oxygen consumption and oxygen deficit at 0 ppt weresignificantly lower than those at 5–20 ppt It is therefore concluded that thephysiological parameters increased with the rise of salinity levels

The hematological parameters such as red blood cells, hemoglobinconcentration, mean corpuscular haemoglobin gradually declined with theincrease of salinity levels These parameters at the 15 and 20 ppt were highersignificantly different than that at 0 ppt Conversely, white blood cellsincreased with the rise of salinity levels However, no significant differencewas found (P>0,05)

In the growth experiment, the survival rate of the fish were high after 3months in the 0, 5 and 10 ppt However, all fishes were reared to 15 and 20 pptdied after 48 and 44 days, respectively The fish body mass and total length offishes was highest at 10 ppt and it was significantly different among

treatments High survival rate was found at 5 ppt (95,3±8,08%) followed by

10 ppt (89,3±7,02%) and these were significantly higher compared to those at

0 ppt

CAM K T K T QU

Tác gi xin cam k t, lu n v n này c hoàn thành d a trên các k t qu

nghiên c u c a tác gi trong khuôn kh c a d án “Physiological constraints

in aquaculture in Mekong delta region (PhysCam)” T t c các s li u và

k t qu c trình bày trong lu n v n là trung th c và ch a t ng c công btrong th i gian tr c ây D án có quy n c s d ng k t qu c a nghiên

c u này ph c v cho d án

C n Th , ngày tháng n m 2009

Tác gi

Hu nh Hi u L c

M C L C

Trang

XÁC NH N C A H I NG i

I C M T ii

TÓM T T iii

ABSTRACT v

CAM K T K T QU vii

C L C viii

DANH SÁCH HÌNH x

DANH SÁCH B NG xi

DANH M C T VI T T T xii

PH N I: GI I THI U 1

PH N II: T NG QUAN TÀI LI U 4

2.1 M t s c m sinh h c c a cá B ng T ng 4

2.1.1 c m hình thái và phân lo i 4

2.1.2 c m phân b : 4

2.1.3 c m môi tr ng s ng: 5

2.1.4 c m dinh d ng: 5

2.1.5 c m sinh tr ng: 6

2.1.6 c m sinh s n: 6

2.2 nh h ng c a các m n lên sinh lý và t ng tr ng, t l s ng c a ng v t th y s n 7

2.2.1 nh h ng c a m n lên u hoà áp su t th m th u và ion: 7

Vai trò i u hòa áp su t th m th u c a máu cá 8

Vai trò c a th n và s ti t ni u trong u hòa áp su t th m th u 9

nh h ng c a m n lên u hoà áp su t th m th u 10

thay i h ng c u, b ch c u trong máu 13

2.2.2 nh h ng c a m n lên tiêu hao oxy 14

2.2.3 nh h ng c a m n lên t ng tr ng và t l s ng 16

PH N III: V T LI U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 20

3.1 Th i gian và a m nghiên c u 20

3.2 i t ng nghiên c u: 20

3.3 V t li u nghiên c u 20

3.4 Ph ng pháp nghiên c u: 21

3.4.1 Thí nghi m 1: Tìm ng ng m n cá B ng T ng 21

3.4.2 Thí nghi m 2: nh h ng các m n khác nhau lên s bi n i áp su t th m th u và ion c a cá B ng T ng 21

3.4.3 Thí nghi m 3: nh h ng c a m n khác nhau lên tiêu hao oxy và ng ng oxy c a cá B ng T ng 22

3.4.4 Thí nghi m 4: nh h ng các m n khác nhau lên t ng tr ng và t l ng cá B ng T ng 24

3.4.5 Y u t môi tr ng 28

3.5 X lý s li u 28

PH N IV: K T QU VÀ TH O LU N 29

4.1 Thí nghi m 1: Ng ng m n c a cá B ng T ng 29

4.2 Thí nghi m 2: nh h ng c a các m n khác nhau n kh n ng u hòa áp su t th m th u và ion cá B ng T ng 30

4.2.1 Kh n ng u hòa áp su t th m th u c a cá B ng T ng các m n và th i gian khác nhau 30

4.2.1.1 S thay i áp su t th m th u máu cá theo m n 32

4.2.1.2 S thay i áp su t th m th u cá theo th i gian 34

4.2.1.3 m ng áp cá B ng T ng 36

4.2.2 nh h ng c a m n n u hòa ion trong c th cá 38

4.2.2.1 S thay i hàm l ng ion Na + trong máu cá theo m n 39

4.2.2.3 S thay i hàm l ng ion Cl - trong máu cá theo m n 41

4.2.2.4 S thay i hàm l ng ion K + trong máu cá cá theo m n 44

4.3 Thí nghi m 3: nh h ng c a các m n khác nhau lên tiêu hao oxy và ng ng oxy c a cá B ng T ng 48

4.3.1 Bi n ng tiêu hao oxy c a cá B ng T ng 48

4.3.2 nh h ng c a m n khác nhau lên ng ng oxy c a cá B ng T ng 50

4.4 Thí nghi m 4: nh h ng c a m n khác nhau lên t ng tr ng và t l s ng a cá B ng T ng 51

4.4.1 Các y u t môi tr ng n c nuôi 51

4.4.2 S thay i ASTT và ion máu cá B ng T ng theo th i gian nuôi 54

4.4.2.1 S thay i ASTT máu cá B ng T ng 54

4.4.2.2 S thay i hàm l ng ion máu cá B ng T ng 58

4.4.3 nh h ng c a các m n khác nhau lên s thay i m t s ch tiêu huy t h c cá B ng T ng 62

4.4.3.1 Bi n ng s l ng h ng c u 62

4.4.3.2 Bi n ng hàm l ng huy t s c t cá 65

4.4.3.3 Bi n ng kh i l ng trung bình c a huy t s c t cá 68

4.4.3.4 Bi n ng s l ng b ch c u 70

4.4.4 nh h ng c a các m n khác nhau lên t ng tr ng và t l s ng cá ng T ng 74

4.4.4.1 T ng tr ng c a cá B ng T ng các m n khác nhau 74

4.4.4.2 T l s ng c a cá B ng T ng các m n khác nhau 79

4.4.4.3 H s tiêu t n th c n cá B ng T ng (FCR) 81

PH N V: K T LU N VÀ XU T 83

5.1 K t lu n 83

5.2 xu t 83

TÀI LI U THAM KH O 84

PH L C 94

DANH SÁCH HÌNH

Trang

Hình 3.1:Cá B ng T ng gi ng (Oxyeleotris marmoratus) 20

Hình 3.2: Máy o áp su t th m th u 22

Hình 3.3: Máy o ion Na+, K+ 22

Hình 3.4: Máy o ion Cl- 22

Hình 3.5: H th ng thí nghi m tiêu hao oxy và ng ng oxy 24

Hình 3.6: H th ng b trí thí nghi m 25

Hình 4.1: S thay i ASTT máu cá theo th i gian 35

Hình 4.2: S thay i ASTT máu cá sau 6 gi 37

Hình 4.3: S thay i ASTT máu cá sau 24 gi 37

Hình 4.4: S thay i ASTT máu cá sau 3 ngày 37

Hình 4.5: S thay i ASTT máu cá sau 7 ngày 37

Hình 4.6: S thay i ASTT máu cá sau 14 ngày 37

Hình 4.7: S thay i hàm l ng ion Na+ máu cá 41

Hình 4.8: S thay i hàm l ng ion Cl- máu cá cá 43

Hình 4.9: S thay i hàm l ng ion K+ máu cá cá 47

Hình 4.10: Tiêu hao oxy cá B ng T ng các m n khác nhau 49

Hình 4.11: nh h ng c a m n khác nhau lên ng ng oxy cá B ng T ng50 Hình 4.12: S thay i ASTT huy t t ng cá B ng T ng theo th i gian và m n 57

Hình 4.13: T ng tr ng kh i l ng cá B ng T ng theo th i gian 75

Hình 4.14: T ng tr ng chi u dài cá theo th i gian 76

Hình 4.15: T c t ng tr ng kh i l ng theo ngày c a cá các m n khác nhau 78

Hình 4.16: t c t ng tr ng chi u dài theo ngày c a cá các m n khác nhau 78

Hình 4.17: T l s ng c a cá các m n khác nhau 80

DANH SÁCH B NG

Trang

B ng 4.1: Ng ng m n c a cá 29

B ng 4.2: Kh n ng u hòa áp su t th m th u cá B ng T ng theo m n và th i gian 31

B ng 4.3: S thay i ion Na+ máu cá theo m n và th i gian 40

B ng 4.4: S thay i hàm l ng ion Cl- theo m n và th i gian 42

B ng 4.5 s thay i ion K+ theo m n và theo th i gian 45

B ng 4.6: S bi n ng các y u t môi tr ng n c nuôi 53

B ng 4.7 S bi n i ASTT máu cá B ng T ng 55

B ng 4.8 Bi n ng hàm l ng ion Cl- cá 59

B ng 4.9 s bi n i hàm l ng ion Na+ trong huy t t ng cá 59

B ng 4.10 S thay i hàm l ng ion K+ trong huy t t ng cá 61

B ng 4.11 Bi n ng s l ng h ng c u máu cá theo m n và th i gian 63

B ng 4.12 Bi n ng hàm l ng huy t s c t c a cá theo m n và theo th i gian 66

B ng 4.13 Bi n ng kh i l ng trung bình c a huy t s c t cá B ng T ng 69

B ng 4.14 Bi n ng s l ng b ch c u cá theo m n và th i gian 71

B ng 4.15: H s tiêu t n th c n c a cá B ng T ng các m n khác nhau 81

DANH M C T VI T T T

PH N I: GI I THI U

Cá B ng T ng (Oxyeleotris marmoratus) là loài cá l n nh t trong h

cá B ng Cá t ng tr ng có kích th c t ng i l n, cá l n có tr ng l nglên n 2kg v i chi u dài c th n 50cm Cá phân b t nhiên các n cthu c vùng ông Nam Châu Á ch ng h n nh : Campuchia, Philippine,Singapore, Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Vi t Nam (Senoo et al., 1994b)

Vi t Nam cá sinh tr ng và phát tri n t t, c bi t là khu v c ng b ngsông C u Long nhi t t ng i n nh ít bi n ng l n r t thích h p v isinh tr ng, phát tri n c a cá B ng T ng

Cá B ng T ng t i s ng có giá tr kinh t cao, là m t hàng xu t kh u

r t c a chu ng các n c trong khu v c Châu Á, mang l i l i nhu n caocho ng i nuôi Do ó, hi n nay phong trào nuôi cá B ng T ng ang d nphát tri n Giá cá th ng ph m th ng m c cao, lo i 300-400g/con ccác v a thu mua giá kho ng 200.000 ng/kg, lo i t 0,5kg/con tr lên giá250.000-320.000 ng/kg tùy theo th i giá Cá B ng T ng c nuôi v i cáchình th c nh : nuôi trong ao t, nuôi trong l ng, bè, nuôi h hay nuôi trên

b t cho hi u qu kinh t cao Cá B ng T ng có th c nuôi n hay nuôighép

Th i gian g n ây cá B ng T ng c phát tri n nuôi r t nhi u

ng b ng sông C u Long nh t là các t nh ng Tháp, Ti n Giang, B nTre, Trà Vinh, Cà Mau… M c dù là loài cá n c ng t nh ng cá có th s ng

c trong môi tr ng có m n lên n 15‰ Do ó t n d ng di n tích

m t n c ng i dân các t nh ven bi n nh : B n Tre, Trà Vinh, Cà Mau… ãnuôi cá B ng T ng trong môi tr ng n c l có m n lên n 5 - 6 ‰ K t

qu th c t cho th y cá c nuôi trong môi tr ng này t ng tr ng nhanh

n và ít xãy ra d ch b nh h n so v i khi nuôi trong môi tr ng n c ng t

Cá B ng T ng là loài cá có t ng tr ng t ng i ch m nh t là giai

o n cá gi ng, c ng nh giai n gi ng này t l s ng c a cá còn t ng i

th p ây là tr ng i l n nh t cho ng i nuôi cá hi n nay và là v n c p thi t

c n c các nhà nghiên c u tìm hi u em l i hi u qu cao h n cho ng inuôi

Chúng ta u bi t r ng i s ng c a cá g n li n v i môi tr ng n c,

i ho t ng s ng nh trao i ch t, hô h p, bài ti t… u thông qua môi

tr ng n c Chính vì v y khi các y u t môi tr ng nh : pH, oxy hòa tan,

m n… thay i có nh h ng r t l n n quá trình sinh lý, sinh hóa trong

th cá ch ng h n nh : t c ng tr ng, l s ng… thích nghi và t n

i m t s loài ng v t th y n ã có nh ng bi n i v sinh lý, sinh hóa

t n i và sinh tr ng i n hình là kh n ng i u hòa áp su t th m th u khi

n ng mu i thay i hay kh ng t ng ho t tính m t s men trong c ththích nghi v i i u ki n thay i c a môi tr ng … Xu t phát t các y u ttrên vi c nghiên c u sinh lý, sinh hoá c ti n hành nh m gi i thích quá trìnhthích nghi c a ng v t th y s n Cá s ng trong môi tr ng n c khi áp su t

th m th u c cân b ng thì cá không ph i t n n ng l ng i u hòa, nh ngkhi có s chênh l ch gi a môi tr ng trong và môi tr ng ngoài nh gi amáu, ch c th và môi tr ng n c hay gi a máu và d ch n i bào a t bàothì cá ph i t n n ng l ng i u hòa cân b ng T ó s tác ng n quátrình sinh tr ng và phát tri n a cá thông qua quá trình v n ng và s i u

ti t các n i ti t t trong c th Trong ó có c cá B ng T ng

Cùng v i vi c phát tri n m r ng vùng nuôi cho ng v t th y n c

th là phát tri n m r ng vùng nuôi cá B ng T ng c ng nh v n t ng

tr ng, phát tri n và d ch b nh trên cá… ã làm cho i ng i chú ý n k t

qu nghiên c u v sinh lý, sinh hóa c bi t là s nh h ng a các n ng

mu i khác nhau lên t ng tr ng, l s ng a các loài ng v t nuôi mà trong

ó có v n quan tr ng là vi c i u hòa áp su t th m th u a cá

Chính vì v y, ánh giá kh n ng u hòa áp su t th m th u và

nh ng thay i v sinh lý các m n khác nhau t ó có th tìm ra cmôi tr ng có m n thích h p cho s phát tri n t t nh t c a cá, tài nghiên

c u “ nh h ng các m n khác nhau lên m t s ch tiêu sinh lý, t ng

tr ng và t l s ng c a cá B ng T ng (Oxyeleotris marmoratus) giai

o n gi ng” c ti n hành, ây là giai o n cá có t ng tr ng ch m nh t và

t l hao h t cao nh t trong su t chu k s ng c a cá Nghiên c u c ti nhành t i khoa Thu S n tr ng i H c C n Th

M c tiêu t ng quát tài:

Tìm ra c m n t t nh t cho sinh tr ng phát tri n c a cá B ngng

M c tiêu c th tài:

ánh giá kh n ng u hoà áp su t th m th u, ion và s thay i huy t

h c c a cá B ng T ng các m n khác nhau và s nh h ng c a các

m n lên t ng tr ng và t l s ng c a cá Tìm ra c ng ng m n, ng ngoxy và tiêu hao oxy c a cá

N i dung nghiên c u:

- Xác nh ng ng m n, ng ng oxy và tiêu hao oxy cá B ng T ng

- ánh giá c s nh h ng c a các m n khác nhau lên i u hoà áp

PH N II: T NG QUAN TÀI LI U 2.1 M t s c m sinh h c c a cá B ng ng

2.1.1 c m hình thái và phân lo i

Theo Tr ng Th Khoa và Tr n Th Thu H ng (1993) khi nh lo i cá

c ng t vùng ng B ng Sông C u Long ã phân lo i cá B ng T ng nhsau:

Cá có mi ng trên, r ng, hàm d i dài h n hàm trên và a ra phía tr c R ch

mi ng xiên kéo dài ch m v i ng th ng ng k qua gi a m t Cá có r ng

nh n, g c r ng to, x p th a thành nhi u hàng M t cá r ng n m l ng bên

V y cá r t nh , vây l ng có hai ph n, vây ng c r t phát tri n và n m cao, vây

b ng phát tri n và n m m t d i c a thân và tr c vây ng c, vây uôi dài vàtròn Lúc t i, thân cá có màu nâu n màu g ch, nh u en, m t b ng

nh t, l ng và hai bên có ch m en, các v y có màu nâu nh t và các ch m enkhông u (Nguy n Anh Tu n, 1994 Trích d n b i Lê Nh Xuân và BùiMinh Tâm,1995)

Cá B ng T ng là loài cá c tr ng cho vùng nhi t i, phân b r ngrãi các n c thu c vùng ông Nam Châu Á Vi t Nam cá c tìm th y các l u v c thu c h th ng sông C u Long, sông Vàm C và sông ng Nai(Nguy n M nh Hùng và Ph m Khánh, 2005)

Cá B ng T ng có t p tính s ng áy, ho t ng nhi u v êm, banngày cá th ng vùi mình xu ng bùn, c bi t khi g p nguy hi m chúng có thchúi sâu n 1 mét l p bùn áy và có th s ng ó hàng ch c gi Trong ao

cá a s ng n ven b , nh ng n i có hang h c, rong c và th c v t thu sinh

th ng ng làm giá (Lê Nh Xuân và Bùi Minh Tâm, 1995)

2.1.3 c m môi tr ng s ng:

Trong t nhiên cá phân b kh p các lo i hình th y v c: sông r ch,

ng ao, ru ng… Cá s ng thích h p môi tr ng n c không b nhi mphèn, tuy nhiên chúng có th ch u ng kho ng pH= 5 Nhi t thích h p

nh t cho cá phát tri n 26 – 32oC, cá c ng có th ch u ng nhi t n c 15 –

41oC Cá s ng n c ng t và có th ch u ng n m n 15 Cá c n có

ng khí trên 3mg/l, song cá có th ch u ng môi tr ng ng khí th p

vì cá có c quan hô h p ph (D ng Nh t Long, 2008)

Cá B ng T ng là loài cá d n hình, thích n ng v t nh cá, tép,cua, c t i s ng và v a v i c mi ng Nuôi trong ao, trong bè, cá n thêmcác loài th c n khác nh các lo i h t và th c n ch bi n Là loài cá d n th t

nh ng không r t i con m i, mà ch n m rình r p s n b t Cá B ng T ng

n m nh v êm h n ngày, n c l n cá n m nh h n n c ròng Cung c p

th c n phù h p cho cá là cá t i s ng, bên c nh v i môi tr ng n c t t thì

cá có h s chuy n i th c n kho ng 5-6 kg cá m i cho 1kg cá th ng

ph m ng th i, th c n dinh d ng, s l ng s giúp cá t ng tr ngnhanh và t ng kh n ng kháng v i b nh t t (D ng T n L c, 2008)

Phân tích chi u dài ru t và chi u dài thân cá cho th y t l Li/L 0.5nên cá mang c tính c a cá n ng v t (Niconski, 1963 Trích t Lê NhXuân và Bùi Minh Tâm,1995) Theo Lê Nh Xuân và Bùi Minh Tâm (1995)thì t c t ng tr ng c a cá sai khác có ý ngh a th ng kê gi a nghi m th ccho n ban ngày và ban êm so v i các nghi m th c khác Khi n c rong cá

n m nh h n khi n c kém, vào con n c l n cá b t m i nhi u h n khi n cròng Cá thích n th c n t i s ng, không thích n th c n ng th i

Theo Ph m Thanh Liêm (2001) t ngày th hai sau khi n th c n ch

y u c a cá là t o, sang ngày ti p theo chúng v n s d ng th c n là t o nh ng

v a kích c mi ng cá (Liêm, 2001)

T p tính b t m i c a cá B ng T ng là l a ch n con m i d b t, kích

c nh h n, s chuy n ng nhanh ch m c a con m i nh h ng n s l ng

m i n vào c a cá B ng T ng con M i s ng có th tr thành lo i th c n

thích h p cho ng nuôi cá B ng T ng Tuy nhiên vi c cung c p m i s ng

ph i m b o s l ng, úng m t và úng c (Nguy n Phú Hoà, 2006)

Theo Munafi et al (2002 Trích b i Mai Vi t V n, 2005) t l s ng và t

l t ng tr ng cao nh t c a cá B ng T ng nghi m th c cho n u trùngcopepods trong môi tr ng n c xanh (0,14 mm/ngày và 43,20%) u trùng

c cho n t o spirulina, luân trùng, th c n nhân t o và trùng tiêm mao cho

t l t ng tr ng th p nh t và t l s ng cao nh t T l s ng c a cá b t c c ithi n áng k khi cá c cho n các lo i th c n khác nhau trong môi tr ng

Cá B ng T ng là loài có t c t ng tr ng t ng i ch m nh t làgiai o n cá d i 100g/ con T 100g tr lên t c t ng tr ng c a cá khá

n Giai o n cá t b t n gi ng ph i m t 2 – 3 tháng cá m i t chi u dàikho ng 3 – 4 cm T giai n cá gi ng n khi cá t kích c 100g ph i m t

4 – 5 tháng Trong t nhiên cá con còn s ng sót sau khi n cá m t kho ng 1

m m i có th t kích c 100 – 300g/con có c cá th ng ph m t400g/con tr lên khi th nuôi cá có kích c 100g/con c n th i gian nuôi t 5 –

8 tháng, nuôi trong bè t 5 – 6 tháng (Nguy n M nh Hùng và Ph m Khánh,2005)

Cá B ng T ng thành th c sinh d c l n u trên d i 1 n m tu i Mùa

v sinh s n t nhiên c a cá t tháng 4 – 11 và t p trung t tháng 5 – 8 Khi

n mùa sinh s n cá cái tìm cá c b t c p và ti n hành sinh s n Cá

tr ng dính và tr ng c t p h p l i t o thành hình tròn bám vào giá th Ngoài t nhiên cá tr ng dính vào các hang h c, r cây và các v t th khác

i n c Sau khi cá c canh t và tham gia p cùng cá cái, cá cái b iquanh tr ng và dùng uôi qu t n c t o dòng ch y l u thông cung c p oxycho tr ng phát tri n và n thành cá con S c sinh s n c a cá B ng T ng khácao t 100.000 – 200.000 tr ng/kg cá cái, tuy nhiên trong i u ki n t nhiên

cá con có t l s ng r t th p (Lê Nh Xuân và Bùi Minh Tâm, 1995)

Trong i u ki n thích h p cá B ng T ng sinh s n quanh n m, cá có

tr ng l ng thành th c kho ng 200g và m i cá cái sinh s n 3 l n trong n m.Trong t nhiên m i cá cái có th 2000 – 30.000 tr ng/t(Tavarutmaneegul and Lin, 1998 Trích b i Mai Vi t V n, 2005) Theo Senoo

et al (1993 Trích b i Mai Vi t V n, 2005) trong quá trình sinh s n cá B ng

ng tr ng dính vào b m t c a t v i m t 80 – 90 tr ng/cm2 và saukhi cá cái s r i kh i t trong khi con c v n l i trong coi và b o v

tr ng

Theo D ng T n L c (2007) cá B ng T ng sinh s n l n u sau 9 –

12 tháng tu i, mùa sinh s n t nhiên kéo dài t tháng 3 – 11, t p trung sinh s n

t tháng 5 – 8 M c sinh s n c a cá t 150.000 – 200.000 tr ng/kg cá cái C

cá 150g có s tr ng nhi u nh t 270.000 tr ng, cá 250g cho 58.700 tr ng, cá350g cho 76.000 tr ng Cá tái phát d c kho ng 30 ngày sau khi , tr ng cá có

d ng hình qu lê dính vào giá th Bãi c a cá n m ven b và sâu trong

c n i có cây c thu sinh hay các g c thân cây chìm trong n c

Trong i u ki n nhi t 26 – 30oC tr ng sau khi 25 – 26 gi s nthành cá b t, cá m i n có chi u dài 2,5 – 2,85mm cá n m d i áy, b i co

gi t m t n ng n n 20 ngày tu i cá có chi u dài 7,65mm và hình thành

y các c quan, cá có hình d ng gi ng nh cá tr ng thành (Lê Nh Xuân

và Bùi Minh Tâm, 1995)

2.2 nh h ng c a các m n lên sinh lý và t ng tr ng, t l s ng c a

ng v t th y s n

2.2.1 nh h ng c a m n lên i u hoà áp su t th m th u và ion:

Áp su t th m th u:

Th m th u là hi n t ng d ch chuy n c a dung môi t dung d ch loãng

n dung d ch có n ng cao h n qua màng bán th m Áp su t c n thi t làm

ng ng quá trình th m th u c g i là áp su t th m th u

Quy lu t th m th u c p n các ti n trình mà qua ó áp su t th m

th u c a các d ch l ng và n c trong th sinh v t c gi tr ng thái cân

b ng ng Áp su t th m th u trong máu cá ch y u là do các mu i vô c qui

nh, cá bi n có hàm l ng mu i trong máu cao h n cá n c ng t Mang cá có

kh n ng trao i n c c ng nh các khí O2, CO2… v i môi tr ng ngoài Do

ó, có dòng n c th m th u ra kh i c th cá bi n b i vì hàm l ng mu itrong máu ít h n trong n c bi n Ng c l i, có dòng n c th m th u t môi

tr ng ngoài vào trong c th cá n c ng t b i vì hàm l ng mu i trong máu

cá cao h n so v i môi tr ng bên ngoài (Alan, 2000)

Cá n c ng t ph i liên t c th i n c ra kh i c th qua quá trình bày

ti t d i d ng urine loãng u hoà n ng mu i trong máu ng th i do

b m t mu i qua mang, da và m t l ng nh qua urine, cá ph i h p thu mu itích c c vào trong máu S h p thu này c th c hi n b i các t bào chloridetrong mang cá, quá trình này có s d ng n ng l ng t ATP và c xúc tác

b i men Na+/K+– ATPase Các t bào chloride trong cá n c ng t v n chuy n

Na+ và Cl- m t cách c l p Nh ng ion này trong n c trao i v i NH4+, H+,HCO3- trong máu cá t i b m t c a mang và do ó chúng c bài ti t ra ngoài(Payan and Girard, 1984, c trích b i Alan, 2000) i v i cá bi n ph i cónhi u t bào chloride h n so v i cá n c ng t có th bài ti t l ng mu i t

n t l cao các loài cá r ng mu i, chúng có th thay i s v n chuy ntích c c Na+ và Cl- qua mang, hay thay i n ng và thành ph n các iontrong urine trong vòng vài gi (Alan, 2000)

Alan (2000) cho bi t r ng quy lu t c a quá trình i u hoà áp su t th m

th u còn c ki m soát b i các hormon Trong ó cortisol và prolactin là

nh ng hormon quan tr ng nh t trong vi c ki m soát quy lu t th m th u Trong

ó cortisol làm gia t ng vi c gi l i mu i trong máu cá n c ng t và làm gi m

mu i trong máu cá n c m n (Eddy, 1981, c trích b i Alan, 2000).Prolactin có tác d ng làm gi m kh n ng th m th u các ion và n c qua màng

t bào, ng n c n s bài ti t chloride trong cá bi n nên prolactin có vai trò quan

tr ng trong vi c u hoà áp su t th m th u khi cá di trú vào môi tr ng n c

ng t (Foskett et al 1983, trích b i Alan, 2000) Ng c l i cortisol là hormonequan tr ng trong vi c u hoà áp su t khi cá t n c ng t vào môi tr ng l

m n (Bern and Madsen, 1992, trích b i Alan, 2000) Ngoài ra adrenalin và

m t s hormone khác c ng có vai trò trong vi c u hoà áp su t th m th u

Theo Alan (2000) có r t nhi u tác nhân làm thay i quy lu t th m th u

nh nhi t , n ng mu i, các ô nhi m vô c , h u c , th m chí c vi c b t

cá vì s làm cá ti t urea và thay i hàm l ng hormon trong c th

Vai trò i u hòa áp su t th m th u c a máu cá

Theo Pushocob (1954) và Stroganov (1963) (trích d n b i Bùi Lai vàctv 1985) thì s l ng máu cá ít h n ng v t có x ng s ng b c cao và ch

ng ng v i máu c a l ng thê có uôi (3%) (Mott,1957) (trích d n b iBùi Lai và ctv 1985) Các loài cá khác nhau có l ng máu khác nhau c ng

nh l ng máu trong c th cá u ki n sinh thái khác nhau là khác nhau

Cá n c ng t có l ng máu ít h n cá bi n, cá c ng t 2,7% và cá bi n là4,1% (Bùi Lai và ctv, 1985) ng th i cá c có nhi u máu h n cá cái Theo

Welsker (1958) thì cá Squalus suckii c là 5,2% và cá cái là 4,4% (trích d n

b i Bùi Lai và ctv,1985)

Vi c u hòa áp su t th m th u c a máu có s tham gia c a m t scation ch y u nh Na+, K+, Ca2+, Mg2+ các cation này liên k t v i các anion

ng ng là Cl-, HCO3-, CO3-, HPO42- Huy t t ng máu ch a g n 90% là

c, 6 – 7% ch t h u c , 1,3 – 1,8% là ch t khoáng, thành ph n các ion trongmáu khác nhau theo nhóm cá và khác nhau theo gi i tính Theo Kalathicob vàRich (trích d n c a Stroganov trích t Bùi Lai,1985) cho th y cá s n bi n

Acanthias acanthias có 829,5 mg% Cl- trong khi cá s n n c ng t Pristis microdon có 602,8 mg% Cl- , cá x ng bi n cottus có 575,9 mg% Cl- và cá

ng n c ng t C carpio là 289,4 mg% Cl-, c ng nh theo Pushocob (trích

d n c a Stroganov,1962 Trích t Bùi Lai, 1985) n ng ion trong máu cá

c và cái khác nhau:

N ng ion (mg%)Loài cá Gi i tính

i u hòa áp su t th m th u cá Ngoài ra các acid amin t do c ng có ý ngh a

l n trong u hòa áp su t th m th u (Bùi Lai và ctv, 1985)

Vai trò c a th n và s ti t ni u trong u hòa áp su t th m th u

Áp su t th m th u c t o nên khi có s chênh l ch n ng các ch thòa tan gi a môi tr ng trong và môi tr ng ngoài mà trong c th cá là schênh l ch n ng các ch t hòa tan c a d ch c th , máu và d ch n i bào cáchnhau b i màng t bào T bào ch ho t ng bình th ng khi áp su t th m th u

ng i n nh, tuy nhiên cá m c n nh là t ng i th p và s thay

i áp su t th m th u ph thu c vào tr ng thái sinh lý c th và i u ki n môi

tr ng Theo Stroganov (1962 Trích t Bùi Lai,1985) cho th y áp su t th m

th u máu cá bi n l n h n cá n c ng t và trong cùng m t môi tr ng thì cá

s n l n h n cá x ng

Áp su t th m th u (at)Nhóm cá

c c l c vào túi Crowman c g i là n c ti u nguyên th y i xu ng

n th n c t bào th ng bì ng th n h p thu tr l i nh ng ch t c n thi tcho c th nh glucose, acid amin, n c mu i và m t s ch t mà trong c

ti u nguyên th y không có ho c có r t ít nh urea, creatinin… Quá trình h pthu này òi h i c th ph i t n m t ph n n ng l ng và có s tham gia c a

m t s enzym t ng ng

Theo Bùi Lai và ctv (1985) hàm l ng urea trong n c ti u cá s n là

0,1 – 0,6%, cá Chép là 0,7% hay m t loài cá u i thu c Dasyatidea urea

trong máu n 1,65 – 1,73% nh ng trong n c ti u ch có 0,1 – 0,4% Cá s n

và cá x ng n c m n bài ti t n c ti u r t ít nh cá Nhám Mustelus canis

0,9ml/kg/gi , cá x ng Scorpaena là 0,05ml/kg/gi trong khi cá n c ng t

ti t n c ti u r t nhi u nh cá s n Pristis microdon có t c ti t n c ti u là10,4ml/kg/gi , cá Chép là 5ml/kg/gi u này có c là do th n cá n c

m n kém phát tri n và s l ng qu n c u malpigi ít và nh trong khi cá n c

ng t thì trái l i hoàn toàn

Trong n c ti u cá x ng và cá s n c ng có s khác bi t l n n c ti u

cá x ng có nhi u creatinin và amoniac Theo Smith (1929)(trích t Bùi Lai

và ctv, 1985) cho r ng các ch t d khu ch tán nh urea thì c ti t qua mang

và m t ph n qua th n trong khi các ch t creatinin và acid uric ch y u do th n

ti t ra

nh h ng c a m n lên i u hoà áp su t th m th u

Theo Ð Th Thanh H ng và Châu Tài T o (2004) cho r ng i s ng

c a thu sinh v t có m i quan h ch t ch v i các thành ph n lý hoá và sinh

v t h c c a môi tr ng Nhi u nghiên c u cho th y b t c s thay i nào vtính ch t môi tr ng u d n t i các bi n i v sinh lý, c m sinh tr ng

và s t n t i c a sinh v t

Nghiên c u nh h ng c a m n th p lên i u hoà áp su t th m th u

và ho t tính men Na+/K+ ATPase tôm Th Chân Tr ng (Litopenaeus vannamei) Th Thanh H ng (2008) th y r ng khi chuy n tr c ti p tôm tmôi tr ng có m n 28‰ xu ng 0,5‰ ho c 1‰ thì áp su t th m th u c a

d ch máu tôm gi m r t nhanh t 800 mOsm xu ng 540 mOsm sau 6 gi , khi

gi m m n c a tôm t ng t xu ng 3‰ thì áp su t th m th u c a d ch máutôm c ng gi m t ng t t 800 mOsm xu ng 560 mOsm sau 6 gi và 1 ngàythí nghi m Theo ó n ng ion Na+ trong d ch máu tôm 28‰ không thay

i (380 mmol/L) nh ng gi m nhanh và có ý ngh a i ch ng (p< 0,05)

m n 0,5‰ (180 mmol/L) và 1‰ (200 mmol/L) sau 6 gi

Nghiên c u nh h ng c a 3 n ng mu i khác nhau (15, 35, 55‰)lên s thay i áp su t th m th u c a cá M ng milkfish (Chanos chanos)

Swanson (1998) th y r ng, sau 2 gi áp su t th m th u c a cá t giá tr cao

nh t 430 mOsmolkg-1 55‰ và cao h n có ý ngh a so v i hai nghi m th ccòn l i là 372 mOsmolkg-1 35‰ và 363 mOsmolkg-1 15‰ (p<0,01) Tuynhiên sau 4 gi thí nghi m, áp su t th m th u c a cá nghi m th c 55‰ gi m

Theo Sardella (2004a) khi nghiên c u c ch c a s c ch u ng

m n l n h n m n c a n c bi n c a cá Rô Phi lai California (Oreochromis mossambicus X O urolepishornorum) ã cho th y r ng v i ph ng phápthu n hoá cá t ng m n 10 g/l/ ngày, v i m n t 35 n 95 g/l k t qucho th y cá Rô Phi lai này có s u hoà cân b ng bên trong c th theo sthay i m n c a môi tr ng, b ng cách gia t ng t l u ng n c vào và gia

ng ho t ng trao i ion Na+/ K+- ATPase mang cá khi cá m n 65g/lsau 24 gi so v i m n 45 và 55g/l thì không có s thay i m n65g/l tr lên có s thay i l ng t bào Chloride, ng th i gia t ng s uhoà huy t t ng và ion Áp su t th m th u c a huy t t ng gia t ng khôngáng k m n 75g/l sau 24 và 120 gi thí nghi m

Khi pH quá cao hay quá th p u có tác ng l n n kh n ng uhòa áp su t th m th u c a màng t bào, làm r i lo n quá trình trao i mu i -

c gi a c th c a sinh v t v i môi tr ng ngoài (Boyd, 1982) B i vì khi

pH c a môi tr ng n c cao s t o ra nhi u NH3 và ng c l i t o ra nhi u H2S

ho c NO2-, các y u t này u nh h ng n i s ng th y sinh v t nói chung

và u trùng tôm bi n nói riêng Khi pH v t qua gi i h n 8,3 thì h u h t

amonia c chuy n hóa thành d ng NH3 gây c cho tôm, nh ng khi pH nh

n 6,5 thì tính c c a H2S t ng lên (Boyd, 1990)

Theo Towle et al (2001) khi nghiên c u quá trình v n chuy n c a ion

b ng sinh h c phân t và m i quan h c a các enzyme trong u hòa áp su t

th m th u b ng mang c a giáp xác cho th y r ng, cDNAs trong mang cua

xanh (Callinectes sapidus) và cua bi n xanh (Carcinus meanas) c mã hóa

b ng 6 lo i g m Na+, K+ - ATPase, V- H+ - ATPase, s trao i Na+/H+,s

ng v n chuy n Na+/K+/2Cl- và 2 enzyme là carbonic anhydrase và argininekinase Trong ó Na+, K+- ATPase và s trao i Na+/H+ chi m u th trong

bi u mô c a mang, chúng giúp cho sinh v t u hòa áp su t th m th u áp

ng l i môi tr ng khi có n ng mu i gi m b ng cách gia t ng mRNA trong

ó có s tham gia c a enzyme nh t là carbonic anhydrase

Nghiên c u c a Roesljadi et al (1976) cho k t qu s thay i t ng t

m n t m c trung bình (14 – 17ppt) n m c cao (31 – 35ppt) hay m c

th p (1 – 2 ppt) s làm cho hàm l ng chloride trong máu thay i t ng ho c

gi m quá m c v i m n t ng ng Tuy nhiên n ng th m th u ch gi m

m n th p và không t ng m n cao Các t bào chloride trong máutôm này t ng i n nh m n 1 – 35ppt S thay i hàm l ng t bàochloride trong máu hoàn toàn c l p v i s thay i c a Na+ và Cl- K t qu

thí nghi m trên tôm Palaemonetes pugio cho th y khi m n 17ppt tôm

tr ng thái n i cân b ng và s u hòa áp su t th m th u ho t ng khi có s

ng hay gi m m n t ng ng

Fielder (2007) nghiên c u trên cá Snapper Úc (Pagrus auratus) t giai

o n gi ng n giai o n ti n tr ng thành cho th y, c hai d ng t bàochloride s i nh và d ng t m u tham gia vào vi c bài ti t s th a mu i trong

th cá Chính vì v y cho phép cá Snapper ch p nh n nhanh chóng và duy trì

s n i cân b ng trong ph m vi r ng mu i giai o n gi ng trong môi tr ng

có m n 30ppt t ng lên 45ppt sau 24 gi cá s gia t ng n ng th m th u,

do ó n ng các ion Na+, K+, Cl- gia t ng nh ng sau 168 gi thì tr l i tr ngthái bình th ng Khi gi m m n xu ng 15ppt sau 24 gi th y r ng Na+ và

Cl- gi m, K+ không thay i và sau 168 gi tr l i tr ng thái bình th ng K t

qu cho th y s thay i m n không làm nh h ng n l ng h ng c u,

b ch c u và các t bào chloride trong mang cá u có hai d ng s i nh và d ng

t m

Raúl Laiz-Carrión et al (2005) nghiên c u trên Sparus aurata cho th y

s u hòa áp su t th m th u trong huy t t ng (n ng th m th u, n ng

Na+, Cl-) m n 12 và 38 ppt không có s thay i nh ng thích nghi v i

môi tr ng có m n 6 ppt cá có s gia t ng c ng th m th u m t cácháng k

S nh h ng c a tributyltin oxide lên t l s ng và kh n ng u hòa

áp su t th m th u c a tôm He Nh t (Penaeus japonicus) m c 1100 và 550

mOsm/kg v i m n 37 và 19ppt cho th y t l s ng c a tôm ph thu c vào

kh n ng và li u l ng c ng nh kh n ng u hòa áp su t th m th u c atôm Kh n ng u hòa Na+/K+ - ATPase mang và phi n mang c a tômtrong môi tr ng thí nghi m là không thay i Lignot et al (1998).

Lemaire et al (2002) cho r ng v i n ng mu i th p khi gi m nhi t thì kh n ng u hòa áp su t th m th u c a tôm Penaeus stylirostris giai

o n gi ng n ti n tr ng thành gi m và kh n ng này s t ng khi n ng

mu i t ng t ng ng m n 26ppt là i m n i cân b ng c a tôm trong giai

o n này ng th i giai o n ti n tr ng thành kh n ng u hòa áp su t

th m th u c a tôm s gi m khi nhi t gi m t 22 – 26OC và khi gi m nhi t

d i 15oC thì kh n ng u hòa áp su t th m th u s t ng tôm thíchnghi c v i môi tr ng K t qu thí nghi m còn cho th y s nh y c m c a

i u hòa áp su t th m th u v i nhi t tùy thu c vào giai o n phát tri n c atôm giai n ti n tr ng thành tôm s nh y c m h n so v i giai n

gi ng (7-10g/con), tuy nhiên i m n i cân b ng thì không ph thu c vào giai

o n phát tri n c a tôm mà nó s t ng khi nhi t gi m t 17 – 15oc

S thay i h ng c u, b ch c u trong máu

Theo Ð Th Thanh H ng và Tr n Th Thanh Hi n (2000), hình d ng,

c u t o, ch c n ng và nhi m v c a h ng c u và b ch c u trong máu cá nhsau:

H ng c u: H ng c u trong máu cá có d ng hình b u d c, hai bên l i,

gi a có nhân gi ng nh chim, bò sát và l ng thê Kích th c h ng c u bi n

ng l n tu theo loài cá, to nh t là cá s n, k là cá mi ng tròn và cu i cùng là

cá x ng Kích th c h ng c u càng nh thì s l ng t bào h ng c u càngnhi u S l ng h ng c u bi n ng theo tình tr ng sinh lý c a cá, theo gi ngloài, gi i tính, tu i c ng nh theo s bi n ng các y u t môi tr ng

Thành ph n hoá h c c a h ng c u g m 60% là n c, 40% v t ch t khô

ch y u là hemoglobine M i h ng c u ch a kho ng 340 tri u phân themoglobine tr ng thái b o hoà m t gram hemoglobine có th mang 1,34

ml O2 S l ng hemoglobine thay i theo s thay i c a s l ng h ng

c u Nhi m v c a h ng c u là v n chuy n oxy t môi tr ng ngoài vào c th

và v n chuy n CO2 t t bào ra bên ngoài thông qua vai trò v n chuy n c ahemoglobine S k t h p này ph thu c vào áp su t riêng ph n O2, CO2, nhi t, pH trong máu cá và môi tr ng n c

B ch c u: B ch c u là lo i t bào có nhân, kích th c h i l n h n

h ng c u D a vào c tính b t màu v i thu c nhu m mà ng i ta chia làmhai nhóm: B ch c u có h t và b ch c u không h t

B ch c u có h t: là lo i nhân có nhi u thu , nguyên sinh ch t có h t

b t màu, tu theo lo i màu nhu m mà ng i ta chia thành các d ng nh b ch

c u a acid (acidophil leucocyte), b ch c u a ki m (basodophil leucocyte) và

b ch c u trung tính (neutrophil leucocyte)

B ch c u không h t: là lo i nhân không chia thu , không b t màu

nhu m, có hai lo i là monocyte (có m t nhân) và lymphocyte (có nhi u nhân)

S l ng b ch c u bi n i l n theo loài, tình tr ng sinh lý, tu i, dinh

ng, nhi t , thành th c sinh d c Ch c n ng c a b ch c u là b o v c th

ch ng s xâm nh p c a vi khu n b ng ph ng th c th c bào (do monocyte vàneutrophil leucocyte) và t o kháng th (do lymphocyte), góp ph n vào quátrình r ng tr ng và quá trình tiêu hoá

S thay i các thành ph n c a máu nói chung c ng nh s l ng h ng

c u, b ch c u nói riêng theo tu i, gi i tính, gi ng loài thu sinh v t là s thay

i mang tính ch t sinh lý bình th ng Song c ng có nh ng thay i mangtính ch t b t th ng tr c nh ng bi n ng b t th ng môi tr ng

2.2.2 nh h ng c a m n lên tiêu hao oxy

Theo Froese (1988) thì trao i ch t là m t quá trình sinh lý c a c th

áp ng cho s tiêu hao n ng l ng và nhu c u dinh d ng c a m t c th

s ng C ng trao i ch t c a cá th ng c o b ng t l hô h p và óchính là m c tiêu hao oxy c a cá Tiêu hao oxy c a cá cho bi t c tình

tr ng sinh lý c th cá, trong ch m sóc và qu n lý s c kho cá n u bi t c

m c tiêu hao oxy c a cá s giúp có c các gi i pháp cho ch m sóc và

qu n lý s c kho cá t t h n

Tiêu hao oxy là l ng oxy cá s d ng trong m t kho ng th i gian ( n

v tính th ng là mgO2/kg cá/gi ) N u tiêu hao oxy c a cá c ghi nh n

b ng m t n v khác thì ó c ng là c chuy n i t n v tính làmgO2/kg cá/gi (Winberg, 1971)

Hemmingsen et al (1969) khi nghiên c u v s tiêu hao oxy c a hemoglobin trên các loài cá Nam C c Pagetopsis macropterus và ba loài cá Notothenia cho th y r ng nhi t 00C tiêu hao oxy c a cá P macropterus

gi m t 0.012 t i 0.022 mlO2/g/gi và gi m ½ n ¼ trên các loài cá khác T

l tiêu hao oxy c a cá gi m m t m c nh không áng k khi hàm ng oxyhoà tan trong n c gi m t 160 xu ng d i 20mmHg loài Notothenia và kho ng 30mmHg cho loài P macropterus ba loài Notothenia s khác bi t

v m c tiêu hao oxy c ng c ph n ánh t kh n ng v n chuy n oxy c a

máu loài N coriiceps có kh n ng ch a ng oxy trong máu là cao nh t

c ng nh là m c tiêu hao oxy là nhi u nh t ng th i qua ó c ng cho th y

r ng t t c u ch u s nh h ng c a ho t ng c a cá nh t là ho t ngtrong i u ki n nuôi nh t

K t qu kh o sát s tiêu hao oxy c a P macropterus và ba loài cá c a Notothenia (Hemmingsen et al, 1969)

Tiêu hao oxy (mlO

2/100 ml máu)

N nudifrons 5,5; 4,6

N gibberifrons 5,7; 4,7; 4,5; 4,9

N coriiceps 8,2; 8,8; 7,0; 8,2; 8,3; 8,0; 7,5

Theo Ph m V n Tình (2004) thì tôm Càng Xanh có s thích nghi theo

s thay i m n, tôm s ng c m n t 0 - 25 Tuy nhiên các

m n khác nhau và nhi t khác nhau thì tôm có nhu c u oxy khác nhau.Khi tìm hi u v tiêu hao oxy c a tôm n c ng t Macrobrachium acanthurus có tr ng l ng 0,33 n 34g các m n 0, 10 và 20 t ng

ng v i các nhi t 20, 25, 30 và 35oC Gasca Leyva et al (1991) cho th y

t l tiêu hao oxy c a tôm gia t ng theo s gia t ng nhi t (t 100 n9.500mg/kg/gi ) và t l ngh ch v i tr ng l ng c th tôm T l hô h p c atôm gi m v i s gia t ng c a m n và t ng ng v i nhi t th p (20, 25,

30oC) và g n nh không xãy ra nhi t 35oC K t qu nghiên c u c ng cho

th y tôm c ng có kh n ng u hoà áp su t th m th u

Nghiên c u v s nh h ng c a m n và nhi t lên tiêu hao oxy

và s bài ti t ammonia c a cá Miichthys miiuy giai o n gi ng c th c hi n

b i Zheng et al (2008) cho k t qu m n 26ppt m c tiêu hao oxy c a

cá t ng theo s gia t ng c a nhi t t 133,38 n 594,96 µg O2/g/gi S

nh h ng c a nhi t lên m c tiêu hao oxy c a cá v i m c có ý ngh a

th ng kê (P < 0.01), k t qu cho th y nhi t 6-10, 10-15, 15-20, và

20-250C cá có s tiêu hao oxy l n l t là 6,80; 1,41; 1,29 và 2,36 nhi t

150C v i m n 31ppt thì m c tiêu hao oxy c a cá là 334,14 µgO2/g/gi ,

v i m n 16ppt thì m c tiêu hao oxy c a cá là 409,68 µgO2/g/gi

m n t 26-31ppt thì s khác bi t không có ý ngh a (P>0,05) v s bài ti tammonia và tiêu hao oxy c a cá, tuy nhiên 16ppt thì có s khác bi t(P<0,05) h n v i m n t 26-31ppt c ng nh v i m n d i 16ppt và tác

gi cho r ng s khác bi t này có th b nh h ng b i tình tr ng s c c a cá

Cá Tr m C (Ctenopharyngodon idella) gi ng có chi u dài 90-160 mm

s gi m tiêu hao oxy theo s gia t ng c a m n, t 0,16 mgO2/g/gi trongmôi tr ng n c ng t xu ng 0,11 mgO2/g/gi trong môi tr ng n c m n v i

áp su t th m th u 317 mOsm/kg Các ion Na+, Cl- trong huy t t ng cá có sgia t ng không áng k sau 10 ngày s ng trong môi tr ng n c m n v i áp

su t th m th u 195 mOsm/kg (Maceina et al, 1980).

Thí nghi m các m c oxy khác nhau trên Strongylocentrutus droebachiensis tr ng thành c a Siikavuopio et al (2007) cho th y, thí nghi m

c b trí v i m c oxy 4,0 và 6,0 mg/l làm gi m oxy trong máu, m c oxy9,5mg/l oxy máu bình th ng, m n 33‰ 8oC, th i gian thí nghi m 45ngày K t qu cho th y s l n lên c a tuy n sinh d c và t ng l ng th c n

l y vào có d u hi u cao h n nhóm oxy máu bình th ng v i nhóm oxy máu

th p cu i thí nghi m Trong c hai nhóm máu (4,0 và 6,0 mg/l) th y r ng

ng th c n l y vào m i tu n và l ng th c n tiêu th có d u hi u gi m(gi m l ng th c n n vào, gi m t ng tr ng c a tuy n sinh d c làm gi m schuy n hoá th c n) T ó cho th y Strongylocentrutus droebachiensis

tr ng thành có kh n ng ch u ng gi m oxy máu th p d n n không thduy trì s t ng tr ng c a tuy n sinh d c cao khi oxy máu b thi u

Khi so sánh kh n ng ch u ng s gi m oxy máu c a hai loài tôm

Marron (Cherax tenuimanus) và Yabbie (Cherax albidus) Morrissy et al

(1984) ã o oxy trong m t h th ng kín v i nhi t 25oC ã k t lu n Yabbie

t t l hô h p c c i n ng oxy 4,0 – 4,5mg/l th p h n Marron 5,0 –6,0mg/l T l hô h p c c i c a hai loài này không khác nhau u là0,00176mg/g/phút, h s hô h p ph thu c vào tr ng l ng c th m c oxy

th p và nhi t 200C sau 24 gi Morrissy et al còn cho th y n ng gây ch t(LC50) c a Marron là 7,25% hàm ng oxy b o hoà trong 14 gi trong khi tôm Yabbie là 4,9% hàm l ng oxy b o hoà trong 45 gi

20, 25, 30, 350C các m n 0, 5, 20, 30, 40‰ trong 18 ngày K t qu cho

th y t t c cua m n 0‰ b ch t vào bu i sáng sau khi th và ch có vài s

li u phân tích ghi nh n c T l s ng c a cua khác bi t có ý ngh a gi a cácnghi m th c có m n khác nhau, nh ng nghi m th c 5‰ và 40‰ thì khác

bi t không ý ngh a T l s ng t i các kho ng nhi t 20, 25, 30, 35oC thay

i t ng ng là 36,0%, 98,0%, 96,0% và 94% T c t ng tr ng b nh

ng b i nhi t h n là m n m c dù c 2 y u t này u có ý ngh a r tquan tr ng trong t t c các ch tiêu ã ki m tra K t qu phân tích cho th y

r ng t c t ng tr ng c bi t t giá tr c c i kho ng 16%/ngày nhi t

c a gh xanh con T l t vong c a gh xanh con cao (p<0.01) khi nuôi

m n 15 ppt và m n 45 ppt m n 5 ppt gh xanh con ch t hoàntoàn sau 20 ngày nuôi Trong t t c các m n nghiên c u, ph n l n hi n

ng t vong là do “h i ch ng ch t khi l t xác” Trong thí nghi m 1, nh

ng t c th i c a m n n t ng tr ng và phát tri n c th hi n rõ

m n 10 ppt b i vì th i gian l t xác lâu h n (p<0.01) và kích th c trung bình

c a giáp u ng c c ng nh h n m t cách có ý ngh a so v i các nghi m th ckhác Trong khi ó t c t ng tr ng t ng i (chi u dài, chi u r ng giáp

u ng c và tr ng l ng t i) t th p h n m n cao ( 40 ppt) do th igian l t xác dài h n, kích th c giáp u ng c nh h n ho c t ng tr ng l ng

ch m h n (p<0.05)

N ng th m th u huy t t ng c a gh th hi n m i t ng quan rõràng v i môi tr ng nuôi, v i m ng áp là 1.106 mOsm/kg m nkho ng 38 ppt Tiêu hao n ng l ng l n cho u hòa áp su t th m th u do gia

ng áp l c th m th u u ho c nh c tr ng là nguyên nhân d n n t l

s ng th p và t c t ng tr ng ch m K t qu thí nghi m ch ng t r ngkho ng m n 25 – 35ppt là thích h p cho nuôi gh xanh con P pelagicus.

nh h ng hàm l ng protein và n ng mu i khác nhau lên s c sinh

s n c a cá Rô phi b m và t ng tr ng cá b t c a chúng c Abdel-Fattah

et al (2003) nghiên c u K t qu cho th y kích c cá thành th c l n u gia

ng theo m c gia t ng hàm l ng protein t t c các n ng mu i nghi m th c cho n 25% và 30% m, cá b m nuôi 0‰ có kích c thành

th c sinh d c l n h n so v i nuôi 7‰ và 14‰ n ng mu i 7‰ và14‰, chu k tái phát d c gi m có ý ngh a th ng kê khi gia t ng hàm l ngprotein S c sinh s n th c t và s c sinh s n tuy t i thì t t h n cá cho n40% protein trong n c ng t h n là 7‰ và 14‰ M i liên h gi a hàm l ngprotein và n ng mu i lên kích c tr ng có ý ngh a th ng kê nh ng khôngtheo qui lu t Thành ph n hóa h c c a c cá b m , tr ng và cá b t thì nh

ng không có ý ngh a b i hàm l ng protein và n ng mu i ngo i tr

ng n c và hàm l ng protein thô c a c th thì nh h ng có ý ngh a

th ng kê nh ng theo h ng b t nh m i n ng mu i, t l c a tr ng gia

ng theo s gia t ng hàm l ng protein Tr ng t cá b m cho n 25%protein n ng mu i 7‰ và 14‰ c n th i gian n và tiêu hóa noãn hoànglâu h n và nguyên do t tr ng l ng cá b t th p h n so nh ng cá b m nuôitrong n c ng t T ng tr ng cá b t gia t ng v i s gia t ng n ng mu i

Resley et al (2006) nghiên c u nuôi Cá Bóp (Rachycentron canadum)

nhi u n ng mu i khác nhau so v i bi n kh i (kho ng 34‰) ã cho th y cá

c nuôi n ng mu i th p có kh n ng gi m i t l m c b nh và n

gi n hoá khâu qu n lý n c Hai thí nghi m c th c hi n trong 8 tu n ki mtra s t ng tr ng và t l s ng c a cá Bóp giai n cá h ng c ng

m n 5, 15 và 30‰ T l s ng gi a các nghi m th c sai bi t không có ý ngh a

th ng kê trong thí nghi m th nh t, nh ng thí nghi m th hai thì t l s ng nghi m th c 5‰ (68,3%) th p h n nghi m th c 15‰ (90%) và nghi m th c30‰ (92,5%) có ý ngh a th ng kê Hi u qu s d ng th c n r t cao c haithí nghi m v i t t c nghi m th c, n m trong kho ng 1,05 và 1,13 Cá nuôi

n ng mu i 5‰ t ng tr ng b ng ho c t t h n cá nuôi n ng mu i 15

và 30‰ (tr ng l ng trung bình t ng 96,2-115,3g)

Theo Chanratchakool (2003) thì tôm sú (Penaeus monodon) có th t n

t i và sinh tr ng trong n c có n ng mu i t 2 n 45 ppt Vì v y, nôngdân nuôi tôm có th m r ng s n xu t n nhi u vùng khác nhau Tuy nhiên,

n ng mu i quá cao hay quá th p luôn gây nên nh ng tr ng i h n so v i

n ng mu i thích h p, n ng mu i thích h p cho tôm sú n m trongkho ng 15-25 ppt Nuôi tôm trong mu i cao h n 30 ppt có th g p tr ng i

v b nh, c bi t là virus m tr ng ho c u vàng và vi khu n phát sáng

mu i thích h p cho vi c th gi ng không nên th p h n 7-8 ppt và nên duy trì

mu i này trong tháng u gi m r i ro và giúp tôm thích ng v i u

ki n môi tr ng sau khi v n chuy n t tr i gi ng v Sau ó có th gi m

mu i t t nh ng không c th p h n 2 ppt n khi tôm t 10-12 g N u

mu i th p h n m c này tôm s b còi ho c ch t, n u tôm b còi hay m m vthì ph i thêm n c bi n vào t ng mu i cho ao nuôi

Khi ng u trùng tôm càng xanh theo qui trình n c xanh c i ti n tác

gi ng H u Tâm (2003) cho r ng trong giai n u u trùng tôm có kh

ng ch u ng s bi n i v m n t t (giai n 1 – 3 ngày), m n2‰ tôm ch t sau 5 ngày ng, m c 3‰ c xem là ng ng d i c a tôm

T l bi n thái c a tôm các m n 6, 9 và 12‰ khác bi t không có ý ngh a

th ng kê T ó tác gi k t lu n là có th áp d ng m n t 6 - 12‰ ng

u trùng tôm càng xanh theo qui trình n c xanh c i ti n

m n 6, 9 và 12‰ thì t l s ng c a u trùng tôm càng xanh l n

t là 64,3%, 57,4% và 69,2% và s khác bi t không có ý ngh a th ng kê, t

l s ng c a u trùng th p nh t là 27,6% m n 3‰

Kh o sát nuôi tôm sú trong môi tr ng có m n th p Nguy n V n

ng (2003) k t lu n r ng tôm sú có kh n ng s ng và sinh tr ng t t trongmôi tr ng có m n th p 3‰ trong th i gian u th nuôi và gi m d n

xu ng 0‰ vào th i m cu i v Tôm sú nuôi trong môi tr ng có m n

th p t ng tr ng nhanh h n so v i nuôi trong môi tr ng có m n cao (14 24‰) Ng c l i trong môi ttr ng có m n th p tôm sú có t l s ng th p

-n (48,9%) so v i tro-ng môi tr ng có m n cao (64,9%)

ng t 15 – 20g) c thu t các ao ng v thu n hóa b ng cách t ng

m n 2ppt m i ngày cho n khi t m n c a các nghi m th c Cá dùng btrí vào thí nghi m là cá kh e m nh, không b sây sát, d hình, d d ng, khôngmang m m b nh

Trong su t th i gian thu n hóa hay thí nghi m cá c cho n b ng

th c n t i s ng (cá, tép t p, trùng ch ) 1 l n/ ngày vào lúc 16 gi Kh u ph n

n cho cá b ng 5% tr ng l ng thân cá/ngày H th ng n c trong thí nghi m

c c p thêm ho c thay khi c n thi t

Cá sau khi c thu n hóa t m n các nghi m th c c ch n v ikích c ng u, th vào các b thí nghi m v i m n t ng ng.

S l ng cá b trí 35 cá th / b

Cá sau khi b trí vào b thí nghi m s thu 5 con/b và nh k thu m usau: 6 gi , 24 gi , 3 ngày, 7 ngày và 14 ngày Thu m u l y máu cá o áp

su t th m th u và ion Máu cá c thu ng m ch uôi, sau ó c ly tâm

v i t c 6.000 vòng/phút nhi t 4oC, ly tâm trong vòng 4 phút, thu huy t

Áp su t th m th u c o b ng máy o áp su t Fiske 1 – 10 (USA)

N ng các ion Na+, K+, Cl- c o b ng máy o ion

Hình 3.2: Máy o áp su t th m th u

Hình 3.3: Máy o ion Na+, K+ Hình 3.4: Máy o ion

Cl-3.4.3 Thí nghi m 3: nh h ng c a m n khác nhau lên tiêu hao oxy và

Ph ng pháp b trí thí nghi m:

Thí nghi m c b trí hoàn toàn ng u nhiên trong b 100 lít, b trí 10

cá trên b Thí nghi m g m có 5 nghi m th c c ch n t thí nghi m 2 g m:

m u cá và cho vào h th ng o tiêu hao oxy xác nh m c tiêuhao oxy Ch tiêu tiêu hao oxy cá c o b ng bình kín hai vòi có

th tích là 02 lít, m i bình c b trí 03 cá v i 03 l n l p l i c

t trong b n c có m n t ng ng v i nghi m th c b trí Khi

b trí cá vào bình cho b m n c tu n hoàn qua 03 bình trong 02 gicho cá c n nh tr c khi ti n hành kh o sát Trong su t quátrình thí nghi m nhi t trong b luôn c gi n nh 270C

nghi m th c c b trí vào nghi m th c và thu 3 cá cho vào m tbình kín, bình c t trong h th ng n nh nhi t (t ng t

nh h th ng b trí kh o sát tiêu hao oxy) Thí nghi m l p l i 3 l n

- Tiêu hao oxy c a cá: thu m u n c trong bình tr c và sau khi thínghi m, phân tích oxy u vào và u ra theo ph ng phápWinkler Tiêu hao oxy c a cá c tính theo công th c bên d i

- Ng ng oxy c a cá: cá c cho vào bình kín và quan sát cho nkhi có h n 50% s cá thí nghi m trong bình ch t ng t thì phân tíchhàm l ng oxy trong n c

M c tiêu hao oxy c a cá c xác nh b ng công th c:

mgO2/kg/gi = [(O – O2c) * (Vb– Vc)]/(P* t)

Trong ó: O : hàm l ng oxy trong n c tr c thí nghi m

O2c : hàm l ng oxy trong n c cu i thí nghi m

Hình 3.5: H th ng thí nghi m tiêu hao oxy và ng ng oxy

3.4.4 Thí nghi m 4: nh h ng các m n khác nhau lên t ng tr ng và

t l s ng cá B ng T ng

Ph ng pháp b trí thí nghi m:

Thí nghi m c b trí trên b nh a composite 500 L, b trí hoàn toàn

ng u nhiên Thí nghi m g m có 5 nghi m th c c ch n t thí nghi m 2

- Theo dõi các ch tiêu huy t h c:

o Xác nh l ng h ng c u: L y máu cá t ng m ch chuôi b ng ng tiêm 1ml, sau ó pha loãng 200 l n b ng dung

d ch Natt & Herrick trong 3 phút và m s l ng h ng c u

o Xác nh l ng b ch c u : Cho m t gi t máu lên góc lam và

dùng lamen dàn u m u máu v phía tr c, nhanh chónglàm khô m u máu b ng cách t tr c gió, m u s c c

nh b ng cách ngâm lam m u trong methanol 1 phút và khô t nhiên trong 15 phút (Rowley, 1990) Sau ó m u s

c nhu m theo ph ng pháp c a Humason, 1979 (trích

d n b i Rowley, 1990):

• Nhu m v i dung d ch Wright trong 5 phút

• Ngâm trong dung d ch pH 6.2 – 6.8 trong 5 phút

• Nhu m trong Giemsa trong 30 phút

• R a b ng n c c t cho s ch thu c nhu m trên lam

• Ngâm trong dung d ch pH 6.2 trong 15 phút

• R a s ch b ng n c c t và khô t nhiênSau ó m u c quan sát d i kính hi n vi v t kính 100X,các lo i t bào b ch c u s c xác nh theo Supranee (1991)

o o Hemoglobine: Hemoglobin c o b ng thu c thDrabkin (Oser 1965) Thu c th Drabkin c pha ch g mthu c th I (Reagent I, HR I) c pha t 20g K3Fe(CN)6trong 1.000ml n c c t, và thu c th II (Reagent II, HR II)

c pha t 75g KHCO3 và KCN trong 1.000 ml n c c t.Pha 10 ml (HR I) và 10ml (HR II) và 980 n c c t có cdung d ch th Pha loãng 10µl máu thu c v i 2.5 mlthu c th trong cuvet Thu c th chuy n huy t s c t thành

ch t Cynomethemoglobin có màu vàng theo 2 ph n ng:

- Theo dõi t ng tr ng cá: dùng cân 2 s l cân tr ng l ng và ochi u dài cá

- T l s ng c a cá c tính vào cu i chu k theo dõi

Ph ng pháp xác nh t c t ng tr ng và t l s ng:

- T l s ng (%) = 100 x (s cá th cu i thí nghi m/s cá thban u)

- T c t ng tr ng kh i l ng tuy t i trên ngày (g/ngày)(DWG) c tính theo công th c:

DWG (g/ngày) = (Wc- W )/th i gian (ngày)Trong ó: Wc là tr ng l ng cu i (g)

SGR1(%/ngày) = 100*(LnWc- LnW )/th i gian (ngày)

- T c t ng tr ng chi u dài ng i (SGR2%/ngày) ctính theo công th c:

SGR2 (%/ngày) = 100*(LnLc- LnL )/th i gian (ngày)