so sánh hiệu quả sử dụng các loại thức ăn viên của cá tra giống

NGUY N THANH PH NG... i ch ng không có DCP.. Phytase hoàn toàn có kh n ng thay th vi c sung DCP.

2009

CÁN B H NG D N PGs Ts NGUY N THANH PH NG

I C M T

Xin bày t lòng bi t n sâu s c n Ban Ch Nhi m khoa Th y S n, cùngquý th y cô ã có công dìu d t, d y b o trong su t quá trình h c t p gi ng

ng

Xin chân thành bày t lòng bi t n sâu s c n th y Nguy n Thanh

Ph ng ã h ng d n, t n tình giúp , ng viên và óng góp nhi u ý ki n quýbáu trong su t th i gian th c hi n tài và hoàn thành lu n v n t t nghi p

Xin g i l i c m n chân thành n anh Tr n Minh Phú, ch Tr n Lê C m

Tú và anh Nguy n Hoàng c Trung ã t n tình h tr , h ng d n, giúp vàtruy n t nh ng kinh nghi m quý báu, nh ng l i khuyên b ích trong quá trình

th c hi n lu n v n t t nghi p

i l i c m n các anh ch i tr c, các b n l p Th y s n Khoá 31, các

n cùng m ng tài ã giúp và có nhi u ý ki n óng góp thi t th c trong

su t khoá h c c ng nh trong th i gian làm lu n v n t t nghi p

Cu i cùng xin cho tác gi bày t lòng kính tr ng chân thành n gia ình

và ng i thân ã t o m i u ki n thu n l i nh t c v v t ch t l n tinh th n tác gi hoàn thành bài lu n v n này

Chân thành c m n!

hi u qu s d ng 4 lo i th c n c a cá tra giai n gi ng trong b

u tra thông tin v th c n bán trên th tr ng thành ph C n Th c

ti n hành b ng cách u tra ph ng v n 24 c a hàng bán th c n gia súc và th y

n t i Qu n Ninh Ki u, Qu n Bình Th y, Qu n Ô Môn, Qu n Th t N t, Qu nCái R ng theo m u chu n b tr c K t qu cho th y có kho ng 16 lo i th c nviên công nghi p v i các nhãn hi u khác nhau, trong ó các nhãn hi u n i ti ng

nh Cargill, CP và UP c bán nhi u các i lý n m trong vùng nuôi tr ng

m cá tra nh Th t N t và Ô Môn Ng c l i, các nhãn hi u khác thì phân brãi rác các khu v c nuôi trong thành ph C n Th Qu n Th t N t và Ô Môn

Th i gian thí nghi m là 3 tháng K t qu cho th y h s FCR th c n mã s 1(1,22) th p h n so v i các nghi m th c còn l i (p<0,05) và t c t ng tr ng

kh i l ng và t ng tr ng tuy t i cá cho n th c n mã s 2 là th p nh t l n

t là 33,1 g và 0,39 g/ngày; và cao nh t là cá cho n th c n mã s 3 v i t ng

tr ng là 41,6 g và t ng tr ng tuy t i là 0,49 g/ngày Tuy nhiên, t c t ng

tr ng và t ng tr ng tuy t i gi a cá cho n các lo i th c n khác bi t không

có ý ngh a th ng kê Bên c nh ó, h s HSI và t l s ng gi a cá cho n th c nkhác nhau c ng sai khác không có ý ngh a th ng kê

C L C

Trang

I C M T i

TÓM T T ii

C L C iii

DANH SÁCH B NG v

DANH SÁCH HÌNH vi

Ph n 1: T V N 1

1.1 Gi i thi u 1

1.2 c tiêu c a tài 1

1.3 i dung c a tài 2

1.4 Th i gian th c hi n tài 2

Ph n 2: T NG QUAN TÀI LI U 3

2.1 c m sinh h c c a cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) 3

a) th ng phân lo i và hình thái 3

b) c m sinh h c c n b n 4

2.2 Nhu c u dinh d ng 4

a) Nhu c u m và acid amin 4

b) Nhu c u ch t b t ng (Cacbohydrate) 6

c) Nhu c u ch t béo 7

d) Nhu c u n ng l ng 8

e) Nhu c u vitamin 9

f) Nhu c u ch t khoáng 9

2.3 ng quan v tình hình s d ng th c n trong nuôi tr ng th y s n trong n c và trên th gi i 10

a) Trên th gi i 10

b) Tình hình chung v s d ng th c n cho cá tra và basa BSCL 11

2.4 Tiêu chu n ngành v th c n h n h p d ng viên cho cá Tra và Ba sa (28 TCN 188 : 2004 Th c n h n h p d ng viên cho cá Tra và Ba sa) 13

Ph n 3: V T LI U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U 16

3.1 a m và th i gian th c hi n thí nghi m 16

3.2 Kh o sát tình hình kinh doanh các lo i th c n công nghi p cho cá tra trên t s khu v c Thành Ph C n Th 16

3.3 So sánh hi u qu s d ng 4 lo i th c n có s n l ng tiêu th l n trên th tr ng c a cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) gi ng 16

3.3.1 i t ng thí nghi m 16

3.3.2 trí thí nghi m 16

3.3.3 t li u nghiên c u 17

3.3.4Ph ng pháp tri n khai thí nghi m 17

3.3.5Phân tích m u 19

3.3.6Tính toán s li u 19

3.4 lý s li u 20

Ph n 4: K T QU VÀ TH O LU N 21

4.1 Tình hình kinh doanh các lo i th c n công nghi p trên th tr ng 21

4.2 So sánh hi u qu c a 4 lo i th c n trên cá tra gi ng 23

4.2.1Các y u t môi tr ng trong thí nghi m 23

4.2.2 t qu phân tích m u th c n thí nghi m 24

4.2.3 l s ng c a cá 25

4.2.4 ng tr ng c a cá thí nghi m 26

4.2.5 s và chi phí th c n 27

4.2.6 Ch t l ng cá nuôi 28

4.2.6.1 Thành ph n sinh hoá c a cá tra tr c và sau thí nghi m 28

4.6.2.2 Hi u qu s d ng Protein (PER) 30

4.6.2 T l gan/thân c a (HSI) (Hepatic Somatic Index) 31

4.7.2 Màu s c c a th t cá 32

Ph n 5: K T LU N- XU T 33

5.1 K t lu n 33

5.2 xu t 33

TÀI LI U THAM KH O 34

PH L C 37

DANH SÁCH B NG

Trang

ng 2.1: So sánh nhu c u ch t m c a 3 loài cá - 5

ng 2.2: Nhu c u t ng lo i acid amin c a cá nheo M và cá trê Phi (Lovell, 1989) - 6

ng 2.3: M c s d ng t i a lipid trong th c n m t s loài cá - 8

ng 2.4: Nhu c u vitamin cho m t s loài cá (mg/kg th c n ) - 9

ng 2.5: Ch tiêu c m quan c a th c n viên -13

ng 2.6: Ch tiêu lý, hóa c a th c n viên -14

ng 4.1: S a d ng v ch ng lo i và kích c c a m t s th c n trên th tr ng -22

ng 4.2 Các y u t môi tr ng thí nghi m -24

ng 4.3 Thành ph n hóa h c c a 4 lo i th c n s d ng trong thí nghi m -24

ng 4.4: T l s ng c a cá sau thí nghi m v i 4 lo i th c n công nghi p -26

ng 4.5: nh h ng c a các lo i th c n thí nghi m lên s sinh tr ng c a cá -26

ng 4.7: Thành ph n hoá h c c a cá tr c và sau thí nghi m -30

ng 4.8: Hi u qu s d ng protein c a cá tra -30

ng 4.9: T l gan/th n (HSI) c a cá tra sau khi k t thúc thí nghi m -31

DANH SÁCH HÌNH

Trang

Hình 2.1: Cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) - 3

Hình 3.1: Các lo i th c n làm thí nghi m -17

Hình 3.2: H th ng thí nghi m -18

Hình 3.3: Cá b trí thí nghi m -18

Hình 4.1: Bi u th hi n s a d ng c a các lo i th c n trên khu v c u tra -21

Hình 4.2: S kênh phân ph i s n ph m th c n viên (th c n công nghiêp) -22

Hình 4.3: T ng tr ng c a cá sau thí nghi m -27

Ph n 1: T V N 1.1 Gi i thi u

Trong nh ng n m g n ây ngành th y s n ngày càng gi m t vai trò quan

tr ng trong c c u phát tri n kinh t Vi t Nam nói chung và ng B ng Sông

u Long nói riêng Trong ó, nuôi các i t ng n c ng t ngày càng pháttri n, c bi t là các t nh nh An Giang, ng Tháp, C n Th ,… Trong s các

i t ng nuôi thu s n n c ng t thì cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) là

t i t ng nuôi ph bi n và c xem là tr ng m c a khu v c

Ngày nay trong nuôi cá tra ngoài vi c tuân th theo các qui trình k thu t

nh m m b o ch t l ng c a s n ph m áp ng nhu c u xu t kh u, h n ch ônhi m môi tr ng thì v n gi m giá thành gi m chi phí s n xu t và t ng thu

nh p cho ng i nuôi ngày càng c chú ý h n Trong các kho n chi phí u tthì chi phí th c n chi m t l l n nh t trong vi c nuôi cá tra thâm canh, kho ng77% chi phí s n xu t (Nguy n Thanh Ph ng, 1998) Vì v y, th c n có nh

ng r t l n n chi phí s n xu t, u t và l i nhu n c a ng i nuôi Tuynhiên, xu t phát t th c t s n xu t trong nh ng n m g n ây, thì ã có r t nhi u

lo i th c n công nghi p c a các công ty c bán ph bi n trên th tr ng v icác nhãn hi u khác nhau Theo u tra c a Tr n V n Nhì (2005) có kho ng 18công ty s n xu t th c n cho cá và có nhi u lo i s n ph m xu t hi n các vùngnuôi nh ng ng i nuôi cá khó bi t c ch t l ng c a th c n và s nh h ng

nh th nào n t l s ng và t ng tr ng c a cá nuôi

Vì v y, v n c t ra hi n nay t th c t s n xu t c a ng i nuôi làlàm th nào tìm ra c m t lo i th c n có giá thành phù h p mà v n m b ocho cá t ng tr ng t t, góp ph n làm gi m chi phí s n xu t và t ng l i nhu n

Xu t phát t nh ng yêu c u trên tài nghiên c u “So sánh hi u qu s d ng

các lo i th c n viên c a cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) gi ng” c

th c hi n

1.2 c tiêu c a tài

Nh m ánh giá ch t l ng c a m t s lo i th c n viên có s n l ng và

th ph n l n trên th tr ng giúp ng i nuôi có c s ch n c lo i th c n

t nh m m b o cá t ng tr ng t t và c i thi n hi u qu kinh t Ngoài ra, tài c ng tìm hi u tình hình kinh doanh các lo i th c n viên nuôi cá tra trên th

tr ng m t s khu v c c a Thành Ph C n Th

1.3 N i dung c a tài

• Kh o sát tình hình kinh doanh th c n công nghi p cho cá Tra trên th

tr ng m t s c a hàng và i lý th c n gia súc và th y s n m t khu v c c a thành Ph C n Th nh Qu n Ninh Ki u, Qu n Bình

Th y, Qu n Ô Môn, Qu n Th t N t và Qu n Cái R ng

• So sánh hi u qu s d ng 4 lo i th c n có s n l ng tiêu th l n trên

th tr ng c a cá tra (Pangasianodon hypophthalmus) gi ng v t l

ng, sinh tr ng, hi u qu kinh t và thành ph n hóa h c c a cá tragiai an gi ng

1.4 Th i gian th c hi n tài

Nghiên c u c th c hi n t tháng 7/2008 n tháng 10/2008

Ph n 2: T NG QUAN TÀI LI U 2.1 c m sinh h c c a cá tra (Pangasianodon hypophthalmus)

Loài: Pangasianodon hypophthalmus (Sauvage 1878)

Hình 2.1: Cá tra (Pangasianodon hypophthalmus)

Cá tra có tên khoa h c là Pangasianodon hypophthalmus Cá tra là m t

loài cá nuôi truy n th ng trong ao c a nông dân các t nh ng B ng Sông C uLong Ngoài t nhiên cá tra phân b l u v c sông C u Long (Thái Lan, Lào,Campuchia và Vi t Nam)

Theo mô t c a Mai ình Yên và ctv (1992) thì cá tra có u r ng d p

ng, mi ng r ng, dãy r ng hàm trên hoàn toàn b che khu t b i hàm d i khi

mi ng khép l i và cá có 2 ôi râu (râu hàm trên và râu hàm d i) Thân cá thondài, ph n sau d p bên, ng bên hoàn toàn và phân nhánh b t u t mép trên

a l mang n m gi a g c uôi V màu s c, thân có màu xám h i xanhtrên l ng, hai bên hông h i sáng, b ng có màu tr ng b c, d i vây b ng h ivàng Vây l ng và vây uôi có màu xám en, cu i vây uôi màu h i

b) c m sinh h c c n b n

Theo D ng Nh t Long (2003) thì cá tra l n nhanh khi nuôi trong ao, sau

6 tháng nuôi cá t kh i l ng 1-1,2 kg/con, trong nh ng n m sau cá l n nhanh

n Cá nuôi trong ao có th t n 25 kg cá 10 tu i Cá tra có kh n ng s ng

t trong ao tù n c ng, nhi u ch t h u c , oxy hoà tan th p và có th nuôi v i

t r t cao Cá nuôi sau m t n m t kh i l ng t 0,7-1,5 kg và n 3-4 tu i

t 3-4 kg

Cá tra là loài n t p, trong t nhiên cá n c mùn bã h u c , r cây th ysinh, rau qu , tôm tép, cua, côn trùng, c và cá (Nguy n V n Ki m, 2004) Cánuôi trong ao s d ng c các lo i th c n khác nhau nh cá t p, th c n viên,cám t m, rau mu ng… Th c n có ngu n g c ng v t s giúp cá l n nhanh h n(D ng Nh t Long, 2003)

2.2 Nhu c u dinh d ng

Nghiên c u dinh d ng c a các loài cá tr n h Pangasidae, nh t là cácloài nuôi ch y u Vi t Nam (cá ba sa, cá tra, cá hú, ) m i c chú ý t n m1997

a) Nhu c u m và acid amin

m là thành ph n ch t h u c chính c a c th ng v t th y s n, chi mkho ng 60-75% kh i l ng khô c a c th (Halver,1988 c trích b i Tr n Th

Thanh Hi n và ctv, 2003) Theo k t qu nghiên c u c a Tr n Th Thanh Hi n và ctv (2003) thì cá tra có nhu c u m t 15,0-35,0% T c t ng tr ng c a cá t thu n v i m c m trong th c n, h s th c n cao nh t 15% m và th p

nh t 35% (Tr n Th Thanh Hi n và ctv, 2003) Theo ph ng pháp t ng quan

ng cong b c hai c a Zeitoun (1976) ( c trích b i Tr n Th Thanh Hi n và

ctv, 2003) thì nhu c u m trong th c n cá t t ng tr ng t i a là 40,5% vàkho ng m thích h p là t 29,5-33,0%

Theo D ng Thúy Yên (2003) thì khi nghiên c u 3 lo i th c n (25%,35% và 45 % m) thì t c t ng tr ng c a 4 nhóm (cá tra, basa, tra lai và basalai) t ng khi hàm l ng t ng t 25-35% m và ch m l i l i 45% m Tuynhiên, n u xét riêng t ng nhóm cá v i 3 lo i th c n t c t ng tr ng c a cá

không khác bi t Theo Tr n Th Thanh Hi n và ctv (2004) thì nhu c u m c a

cá tra trong kho ng 25-55% và trung bình 30% C ng theo Tr n Th Thanh Hi n

và ctv (2003) thì nhu c u m c a 3 loài cá tra, basa và cá hú cho th y, nhu c u

m cho t ng tr ng t i a tuy khác bi t nh ng nhìn chung m thích h p chocác loài cá ít thay i, i v i cá tra, basa t ng tr ng t t trong kho ng t 29-33% m và cá hú t 35-40% (B ng 2.1)

c nhi t t 23–320C n 33–340C thì c hai l ng này b t u gi m xu ng

và cá ng ng n 35–360C và l ng protein s d ng c a 1 kg cá/ngày kho ng2,81–13,1 g (Tr n Th Bé, 2006)

Tuy nhiên, các k t qu này có s khác nhau gi a các tác gi nghiên c utrên cùng m t i t ng do nhu c u m c a cá nh h ng b i nhi u y u t nh

ch t l ng th c n, giai n phát tri n c a c th , môi tr ng thí nghi m Hàm

ng m t i u cho ng v t th y s n b nh h ng b i t l t i u gi a m

và n ng l ng và nhu c u m c a ng v t th y s n giai n sinh s n s cao

n so v i giai n sinh tr ng (Tr n Th Thanh Hi n và ctv, 2004).

Khi nói n m, ng i ta không ch quan tâm n hàm l ng c a nótrong th c n mà còn chú ý n các acid amin tham gia c u t o (thành ph n và t các acid amin thi t y u trong m) Chính vì v y, nhu c u m nói m t cáchchính xác h n ó là nhu c u amino acid Có m t s nghiên c u cho th y nhu c u

a acid amin thi t y u c a các loài cá thì khác nhau nh nhu c u lysine i v i

cá da tr n thì cao h n cá chình Nhu c u Valine, Histidine và Leucine c a cáchình và cá h i thì t ng ng Cá chép có nhu c u kho ng 3,1% Methionine

và 2% Cystine và cá chép có nhu c u Methionine cao h n cá chình (NRC, 1983).Khi nghiên c u trên cá nheo M cho th y khi s d ng d ng D-Methionine thì

nh h ng không khác nhau v i khi s d ng d ng L-Methionine Theo Rumsey

và Ketola (1975) thì khi kh u ph n ch a b t u nành có b sung kho ng 5 acidamin thì c i thi n c t c t ng tr ng c a cá h i h n là s d ng b t unành mà không b sung Tuy nhiên, khi mà s k t h p ch có Methionine ho c

ch có Lysine thì v n không th c i thi n c giá tr c a b t u nành ( ctrích d n b i NRC, 1983)

t s tác gi cho r ng các loài cá tr n khác c ng có nhu c u acid amin

4,31,51,51,55,73,3

d ng ch t b t ng cho cá tra, basa và hú giai n nh cho th y kh n ng

d ng c a cá có khác nhau, cá hú (5,1 g) kho ng thích h p cho t ng tr ng là35%, cá tra (2,9 g) là 30-45%, cá basa (5,13 g) là 20-45% Cá basa gi ng

(Pangasius bocourti) (~32 g ) có kh n ng s d ng ch t b t ng t t h n, có

th n 40-46,2%, m c ch t b t ng và ch t béo thích h p nh t t ng ng là35,5% và 7,7% (Nguy n Thanh Ph ng và ctv, 1999).

Theo k t qu nghiên c u c a Hu nh V n Hi n (2003) thì th c n có cùng

c m nh ng ch t b t ng khác nhau thì nh h ng n t ng tr ng, h s

th c n và hi u qu s d ng m c a cá Th c n có ch a 35% ch t b t ngcho k t qu t t nh t Tuy nhiên, cá tra có th s d ng ch t b t ng trong th c

n n 45%, m c 20% ch t b t ng s làm gi m hi u qu s d ng m, h

th c n và t ng tr ng

Các lo i ng n d tiêu hóa h n các lo i ng a và nhóm không

ng nh tinh b t hay dextrin (Tr n Th Thanh Hi n và ctv, 2004) Trái l i, i

i cá nheo M thì hi u qu s d ng th c n tinh b t và dextrin cao h n là

ng ôi và ng n (Tr n Th Thanh Hi n và ctv, 2004) Cá rô phi có kh

ng s d ng tinh b t trên 40% và cá tra trên 45% Vi c n u chín hay h hóatinh b t u giúp c i thi n tiêu hóa th c n tinh b t (Tr n Th Thanh Hi n và

ctv, 2004) Theo k t qu nghiên c u c a Nguy n Hoàng c Trung (2008) thìkhi s d ng khoai ng t v i m c thay th ngu n cung c p ch t b t ng t ng

n t 0%, 25%, 50%, 75% và 100% khoai ng t (th c n có cùng m c m35%) thì th y 75% khoai ng t thì cá sinh tr ng cao nh t nh ng c th tích l ynhi u m

c) Nhu c u ch t béo

Ch t béo là ngu n dinh d ng cung c p n ng l ng t t nh t cho ng v t

th y s n, là ngu n cung c p các acid béo và các h p ph n khác tham gia vào c u

o màng c b n và là dung môi hòa tan và v n chuy n các ch t tan trong m

nh vitamin A, D, E, K,… Ch t béo c d tr trong gan, c và các d ng mô bao quanh thành ru t, hay t o l p m r t l n nh cá basa chi m 25% th

tr ng khi cho cá n th c n có quá nhi u n ng l ng (Mertrampf, 1992 ctrích d n b i Tr n V n Nhì, 2005)

Theo Nguy n Thanh Ph ng và ctv (1999) cá basa cho n 7,7% ch t béo

ng tr ng t t nh t và cá gi m t ng tr ng khi ch t béo t 11,3-20,8% Khi

nghiên c u v nhu c u ch t béo c a cá tra thì Tr n Th Thanh Hi n và ctv (2004)

ngh m c s d ng t i a ch t béo trong th c n c a cá tra là 4-8% Khi cho cá

i s c n 4% lo i 18:3n-3 hay d ng n-3 PUFA thì có t c t ng tr ng ch mhay hi u qu s d ng th c n th p i v i cá n c m thì nhu c u EFA kho ng 0,5-2% (Takeuchi và Watanabe, 1979 c trích d n b i NRC, 1983).Nghiên c u khác cho th y khi thay th 50% l ng d u cá trích b i m heo trong

kh u ph n b sung t i 22% l ng ch t béo thì th y cá v n s d ng hi u qu ch t

béo (Yu et al, 1977 c trích d n b i NRC, 1983)

Theo NRC (1973) thì kh u ph n n cho cá h i thành th c t m c kho ng3-15% hàm l ng ch t béo Còn i v i cá h i gi ng thì nhu c u acid béo thu cnhóm w3 là 1% cho t ng tr ng áp ng nhu c u acid béo thu c nhóm w3

có th s d ng trong 5% d u cá (d u cá trích hay cá h i)

Tôm và cá có nhu c u n ng l ng th p h n ng v t trên c n K t qunghiên c u v nhu c u ch t béo trong th c n cho giáp xác cho th y t l s ng vàsinh tr ng c a tôm t cao nh t là 5-8% nh ng i v i cá thì hàm l ng ch tbéo thay i tùy theo loài (B ng 2.3)

ng 2.3: M c s d ng t i a lipid trong th c n m t s loài cá

c cung c p t th c n hay nh ng ngu n d tr n ng l ng c a c th ng

t th y s n là m t trong nh ng ng v t chuy n hóa n ng l ng t th c n

xây d ng c th hi u qu nh t (Tr n Th Thanh Hi n và ctv, 2004) ng v t

th y s n là ng v t bi n nhi t và s ng trong môi tr ng n c, nên không ph i

n chi phí cho quá trình u hòa thân nhi t và kh n ng th i tr c ti p amonia ramôi tr ng ngoài nên cá ít ph i chi phí n ng l ng h n

u h t các k t qu nghiên c u trên cá nheo M c t 3-266 g cho n

th c n nguyên ch t và ch bi n các u ki n nhi t khác nhau thì th y nhu

u ch t m/n ng l ng (P/E) thích h p là 26-30 mg/KJ (Wilson, 1996 ctrích d n b i Tr n Th Thanh Hi n, 2004) T l P/E c a m t s loài cá tr n khác

ng t ng ng v i cá nheo M t 20-30 mg protein/ KJ (Tr n Th Thanh

Hi n và ctv, 2004) Theo Tr n Th Thanh Hi n và ctv (2004) ngh P/E cho cá

da tr n là 2.750-3.100 kcal/kg

l gi a n ng l ng tiêu hóa/ch t m (DE/P) (kcal/g m) cho t ng

tr ng c a cá nheo M gi ng là 9,6 kcal/g m (Garling và Wilson, 1977 ctrích d n b i NRC, 1983) Theo Page và Andrews (1973) ( c trích d n b iNRC, 1983) là 9,7 kcal/g m Trong khi ó thì cá nheo M vào giai n thu

ho ch là 7,8 kcal/g m (Lovell và Prather, 1973 c trích d n b i NRC, 1983)

N ng l ng t th c n c a ng v t th y s n c s d ng cho nhi u quátrình c n nhu c u n ng l ng S phân chia n ng l ng s d ng cho t ng ch c

ng ph thu c vào kh n ng tiêu hóa và hi u qu s d ng n ng l ng c a ng

t th y s n (Tr n Th Thanh Hi n và ctv, 2004) Nhu c u n ng l ng c a cá

m có nhu c u n ng l ng duy trì và nhu c u n ng l ng cho t ng tr ng Theo

Tr n Th Bé (2006) thì nhu c u n ng l ng s d ng cho cá tra giai n gi nghàng ngày duy trì là 21,3 kcal/kg/ngày và t ng tr ng t t nh t là 212kcal/kg/ngày

i v i ng v t hi n nay ng i ta xác nh 6 nguyên t khoáng a l ng

và 16 nguyên t vi l ng là c n thi t cho c th ng v t, trong ó có 11 nguyên

c n thi t cho cá tr n bao g m 4 khoáng a l ng (Ca, Mg, P và K) và 7khoáng vi l ng (Fe, Pb, Cu, Mn, I, Co và Se) (Tr n Th Thanh Hi n, 2004)

Theo nghiên c u c a Tr n Ng c Thiên Kim và Lê Thanh Hùng (2008) thìkhi s d ng th c n v i 30% m, n ng l ng thô là 16,8 KJ/g thì khi th c ncung c p thêm 750 ho c 150 n v Phytase hay 1% dicalcium phosphate (DCP)thì t c t ng tr ng và hi u qu s d ng th c n cao h n so v i nghi m th c

i ch ng không có DCP Bên c nh ó khi th c n cung c p thêm phytase làmgia t ng hàm l ng khoáng (Ca và P) trong x ng và trong c c a cá khi thu

ho ch Nghiên c u này ã ch ra r ng, khi b sung thêm phytase s c i thi n

c kh n ng h p thu phosphorus (P), calcium (Ca) và k m (Zn) khi so v i th c

n không có b sung thêm phytase Phytase hoàn toàn có kh n ng thay th vi c sung DCP

2.3 ng quan v tình hình s d ng th c n trong nuôi tr ng th y s n

trong n c và trên th gi i

a) Trên th gi i

Hi n nay, cùng v i s phát tri n c a khoa h c k thu t ã góp ph n làmcho ngh nuôi tr ng th y s n trên th gi i t n trình k thu t cao, nh t là các n c phát tri n V n thâm canh hóa ngày càng cao, òi h i công tác qu n

lý ph i c th c hi n ch c ch , nh t là v n v môi tr ng và d ch b nh.Chính vì v y mà th c n công nghi p c quan tâm và s d ng ch y u ph c nuôi tr ng th y s n các n c này nh m tránh ô nhi m môi tr ng và d ch

nh x y ra, th c n t ch hình nh không c s d ng Ng c l i, các n cang phát tri n thì th c n t ch l i c s d ng ch y u nh m t n d ng cngu n nguyên li u r ti n s n có a ph ng, gi m giá thành s n xu t và t ngtính c nh tranh trên th tr ng n là n c s d ng m t l ng l n th c n t

ch kho ng 165.000 t n nuôi cá chép và Nepal là 4.000 t n (Phan Th ThanhTrúc, 2005)

Châu Á có ngh nuôi cá da tr n phát tri n m nh và t p trung vào m t s

qu c gia nh Vi t Nam, Thái Lan, Indonesia, n , Nepal, Malaysia, (Phan

Th Thanh Trúc, 2005) Các qu c gia này ã t n d ng nh ng ngu n nguyên li u

n có a ph ng mình ph i tr n công th c th c n Trong ó b t cá, cá

p, cám g o, ph ph m t các nhà máy ch bi n th y s n,… c s d ng ph

bi n nhi u qu c gia Tuy nhiên, g n ây theo nghiên c u c u c a Wu

Zongwen và ctv (2008) thì khi so sánh hi u qu gi a th c n viên n i công

nghi p (#141, Tongwei Co Ltd.) và th c n là cá t p trên cá tr n mi ng r ngphân b Nam Trung Qu c (Southern largemouth catfish) thì k t q a cho th y

ng t l s ng và h s FCR là r t khác khác bi t i v i s dung th c n là cá

p thì FCR=2.84 trong khi ó khi s d ng th c n công nghi p thì FCR=0.862.Bên c nh ó hi u qu v thân thi n v i môi tr ng h n nh gi m thi u s th i

NH3 và NO-2

b) Tình hình chung v s d ng th c n cho cá tra và basa BSCL

Trong th i gian g n ây, vi c nuôi tr ng th y s n r t phát tri n trên c

c nói chung và ng B ng Sông C u Long nói riêng, c bi t là ngh nuôi

cá n c ng t, trong ó cá tra là i t ng ngày càng chi m v trí quan tr ngkhông nh ng v s n l ng mà c trong xu t kh u, em v m t s l ng l nngo i t cho t n c Chính vì v y mà di n tích nuôi cá tra không ng ng c

ng lên, t ó ã làm cho nhu c u v th c n t ng nhanh Tuy nhiên, tùy theo

mô hình nuôi và a ph ng mà vi c s d ng th c n c ng khác nhau

Theo k t qu nghiên c u u tra c a Hu nh Th Tú và ctv (2005) thì th c

n công nghi p c các h nuôi cá tra An Giang s d ng vào giai n u

a chu k nuôi Các lo i th c n công nghi p th ng c s d ng r t a d ng vùng nuôi truy n th ng 100% s h nuôi bè s d ng th c n Proconco Trongkhi ó, các h nuôi cá ao s d ng các lo i th c n viên nh Proconco, Cargill,

Vi t th ng, Cataco, i L i, Afiex, Greenfeed, i v i vùng nuôi m i có 2

lo i th c n công nghi p th ng s d ng là Proconco và Cargill Giá c a các lo i

th c n viên hi n nay có s bi n ng l n t 4.500–7.500 ng/kg Giá khácnhau tu theo lo i th c n và thành ph n d ng ch t trong th c n Nhìn chung,giá th c n công nghi p c tính trên hàm l ng m có trong th c nng/ m) v i giá trung bình là 200–250 ng/ m (Hu nh Th Tú và

ctv, 2005)

Theo Lê Thanh Hùng và Hu nh Ph m Vi t Huy (2006) thì th c n t ch

c s d ng r t ph bi n khu v c Long Xuyên và Châu c khu v c C n

Th và V nh Long thì h u h t các h nuôi s d ng th c n viên công nghi p, m t

ít h nuôi cá ao (kho ng 24%) v n ang s d ng th c n t ch Tuy nhiên, dù

d ng th c n t ch là chính, ng i nuôi v n s d ng th c n viên côngnghi p trong 1-1,5 tháng u khi cá còn nh Ngoài ra, m t s h còn s d ng

th c n viên công nghi p trong kho ng th i gian 1 tháng cu i v nuôi nh m c ithi n ch t l ng s n ph m i v i hình th c nuôi, lo i th c n s d ng cho hình

th c nuôi bè và ao khác nhau rõ r t Trong khi th c n t ch c s d ng r ngrãi trong nuôi cá bè thì th c n viên công nghi p là lo i th c n chính trong nuôi

cá ao Kho ng 76% s h nuôi khu v c C n Th và V nh Long s d ng th c

n viên công nghi p, cao h n k t qu báo cáo c a Tr ng Qu c Phú và Tr n ThThanh Hi n (2003) (trích d n c a Lê Thanh Hùng, 2006) v i kho ng 46 % s hnuôi C n Th s d ng th c n viên công nghi p u này cho th y th c nviên ngày càng c áp d ng r ng rãi trong ao nuôi cá tra, basa

Tuy nhiên, trong th c t s n xu t ng i nuôi m t s a ph ng v n s

ng k t h p c 2 lo i th c n này trong quá trình nuôi u này c th hi n

rõ thành ph Long Xuyên (t nh An Giang), trong hình th c nuôi ao t l hnuôi s d ng th c n công nghi p là 50%, còn hình th c nuôi bè s d ng th c

n t ch k t h p v i th c n công nghi p là 86,7% (Lê Thanh Hùng và Hu nh

Ph m Vi t Huy, 2006) Theo Tr n V n Nhì (2005) thì mô hình nuôi bè ít s

ng th c n công nghi p, ch s d ng th c n này trong 3-4 tu n u tr c khichu n b cho các công vi c t ch bi n th c n Nh v y nhìn chung th c n t

ch v n óng m t vai trò quan tr ng trong nuôi cá tra, basa trong bè và góp ph nlàm gi m giá thành s n xu t trong giai n này S ph i ch th c n bi n ngtùy theo kh n ng c a nông h , giá thành c a nguyên li u và c a c s n ph m

Ch t l ng c a th c n t ch vì th có s bi n ng l n và th ng không n

nh do ng i dân th ng mua các nguyên li u ph i ch làm th c n v i s

ng l n khi giá c thu n l i hay phòng tránh giá t ng lên, d tr v i th i giankhá dài làm ch t l ng không còn m b o, nh h ng n môi tr ng và v tnuôi M t khác, th c n t ch th ng có m l n h n 40% (Tr n V n Nhì,2005) nên mau phân h y trong n c và làm b n n c, gi m hi u qu s d ng

th c n V i u m là r ti n nên h u nh 100% ng i nuôi cá tra có s d ng

th c n t ch trong su t v nuôi c a mình Theo th ng kê c a Tr n V n Nhì(2005) c tính 100.000 t n cá tra c nuôi t ng ng v i 300.000 t n th c n

ch

Ngày nay, khi mà s hi u bi t c a ng i nuôi v ch dinh d ng c ng

nh v giá tr dinh d ng c a các nguyên li u dùng làm th c n ngày càng cnâng cao thì vi c s d ng nhi u nguyên li u trong ph i ch th c n là ph bi n

Ch ng h n, có th s d ng các nguyên li u nh b t cá, b t u nành, b t th t

ng, b t huy t làm ngu n cung c p m trong th c n Trong th c t s n xu t

ng i ta th ng thay th hay ph i tr n các nguyên li u này v i nhau nh m làm

gi m chi phí s n xu t c ng nh m b o cung c p v m t d ng ch t, trong

ó b t u nành c dùng thay th m t ph n b t cá là vi c c th c hi n

ph bi n nh t

Xu t phát t di n tích nuôi ngày càng c m r ng c ng nh vi c y

nh thâm canh trong nuôi cá tra, basa trong nh ng n m g n ây nên các công

ty s n xu t th c n c xây d ng ngày càng nhi u áp ng nhu c u l n v

th c n cho ng i nuôi Theo Tr n V n Nhì (2005) thì trong n m 2004 cókho ng 18 công ty s n xu t th c n cho cá v i nhi u s n ph m khác nhau xu t

hi n các vùng nuôi nh ng ng i nuôi không bi t c ch t l ng và nh

ng c a chúng nh th nào

2.4 Tiêu chu n ngành v th c n h n h p d ng viên cho cá Tra và Ba sa

(28 TCN 188 : 2004 Th c n h n h p d ng viên cho cá Tra và Ba sa)

2.4.1 Ð i t ng và ph m vi áp d ng

• Tiêu chu n này quy nh các yêu c u v ch t l ng và an toàn v sinh thú

y c a th c n h n h p d ng viên (g i t t là th c n viên); c ph i ch nhi u lo i nguyên li u m b o có các ch t dinh d ng; s d ng

ng gi ng và nuôi cá Tra và cá Ba sa th ng ph m

• Tiêu chu n c áp d ng trong ph m vi c n c i v i các c s s n

xu t và kinh doanh th c n viên cho cá Tra và cá Ba sa

2.4.2 Phân lo i

Th c n viên cho cá Tra và cá Ba sa g m 6 lo i s d ng cho các giai nphát tri n c a cá v i các s hi u nh sau:

• 1: d ng m nh (ho c viên) dùng cho cá có kh i l ng: <1,0 g/con

• 2: d ng m nh (ho c viên) dùng cho cá có kh i l ng: 1,00-5,00 g/con

• 3: d ng viên s d ng cho c cá có kh i l ng: 5,00-20,00 g/con

• 4: d ng viên s d ng cho c cá có kh i l ng: 20,00-200,00 g/con

• 5: d ng viên s d ng cho c cá có kh i l ng: 200,00-500,00 g/con

• 6: d ng viên s d ng cho c cá có kh i l ng: l n h n 500,00 g/con

Các ch tiêu lý, hóa c a th c n viên cho cá Tra và cá Ba sa ph i theo úng

Cùng v i các quy nh trên, các ch tiêu vi sinh và an toàn v sinh thú y

a viên th c n cho cá tra và basa không cho phép có côn trùng s ng, vi khu ngây b nh (Salmonella), n m m c c (Aspergillus flavus), ch t c h i

(Aflatoxin), các lo i kháng sinh và hóa ch t ã b c m s d ng theo Quy t nh

01/2002/Q -BTS ngày 22/01/2002 c a B tr ng B tr ng B Th y S n.Thêm vào ó bao ng th c n ph i b n, kín, không rách, ã c t ytrùng Nhãn ph i c ghi theo úng quy nh g m tên hàng, tên và a ch c a

th ng nhân ch u trách nhi m v hàng hóa, kh i l ng t nh, thành ph n c u t o,

ch tiêu ch t l ng ch y u (hàm l ng m thô, béo thô, m, x thô, hàm

Ph n 3: V T LI U VÀ PH NG PHÁP NGHIÊN C U

3.1 a m và th i gian th c hi n thí nghi m

• Th i gian: tháng 07/2008 n tháng 10/2008

• a m: Khoa Th y S n, tr ng i h c C n Th

3.2 Kh o sát tình hình kinh doanh các lo i th c n công nghi p cho cá

tra trên m t s khu v c Thành Ph C n Th

u tra thông tin kinh doanh các lo i th c n công nghi p trên th tr ngcho cá tra d a vào m u ph ng v n thông tin (xem ph l c) các khu v c nh

Qu n Ninh Ki u, Qu n Cái R ng, Qu n Bình Th y, Qu n Ô Môn, huy n Th tt

- Th c n thí nghi m c ch n là 4 lo i th c n viên hi n có bán trên

th tr ng v i s n l ng l n c n c vào k t qu thu m u c a n i dung

1 (m c 3.2)

3.3.2 trí thí nghi m

Thí nghi m g m 4 nghi m th c, m i nghi m th c c l p l i 3 l n

Nh m tránh nh ng nh h ng n s n xu t và kinh doanh c a các công ty có

th c n ch n làm thí nghi m nên các th c n s c mã hóa thành các s 1, 2, 3

Hình 3.1: Các lo i th c n làm thí nghi m

Các nghi m th c c b trí hoàn toàn ng u nhiên d a vào ph ng pháp

t thâm xác nh b thí nghi m c a t ng nghi m th c

- Máy o oxy, pH, nhi t k …

- ng c phân tích trong phòng thí nghi m (t nung, t s y, t ông,máy công phá m, máy ch ng c t m, h th ng phân tích x , ch tbéo,…)

- Các d ng c khác

3.3.4 Ph ng pháp tri n khai thí nghi m

a) Ngu n cá thí nghi m

Cá thí nghi m là s cá tra gi ng s n xu t nhân t o t i C n Th Cá c

ch n ng c , không nhi m b nh, không d t t, không xây xát, có kh i l ngtrung bình kho ng 20 g/con Cá mua v c thu n cho quen v i u ki n thínghi m và c t p n th c n viên kho ng 7 ngày tr c khi b trí

th ng thí nghi m g m 12 b composite (0,5 m3) v i h th ng n c

ch y tràn không liên t c và s c khí liên t c Ngu n n c ng t cung c p cho h

th ng t n c máy, c b m lên b ch a tr c khi s d ng B c x p thành

2 hàng dài (m i hàng 6 b ) và trên có che n ng b ng t m l i phong lan

Hình 3.2: H th ng thí nghi m

c) B trí thí nghi m

t cá thí nghi m 30 con/b (0,5 m3), cá có kích c trung bình kho ng

20 g/con Cá tr c khi b trí thí nghi m c cân kh i l ng (l a cá ng c ,

t ng u nhiên 15 con em cân kh i l ng cho 1b /l t Sau ó l p l i t ng tsao cho kh i l ng m i con kho ng 20g)

Thí nghi m g m 4 nghi m th c c b trí hoàn toàn ng u nhiên v i 3

Các y u t môi tr ng nh nhi t c o cách ngày lúc sáng (8 gi ) và chi u(14 gi ) b ng nhi t k Oxy và pH c o 1 l n/tu n b ng máy o pH và oxy.

e)Thu m u

nh k hàng tháng thu m u t ng tr ng c a cá b ng cách cân kh i l ngkho ng 12-15 con /b K t thúc thí nghi m cá c cân kh i l ng và chi u dài

cá th ng th i m cân kh i l ng gan, phi lê cá, M u cá c ng ã c giphân tích thành ph n dinh d ng

Tro: Xác nh b ng cách t cháy m u và nung trong t nung nhi t

5000C - 6000C kho ng 4 gi ( n khi m u có màu tr ng).: Ph ng pháp th y phân trong dung d ch acid và baz

h) s HSI (Hepatic Somatic Index)

HSI (%) = 100 x (kh i l ng gan/kh i l ng thân)