TIỂU LUẬN TRIẾT học QUAN điểm DUY vật BIỆN CHỨNG về mối QUAN hệ GIỮA vật CHẤT với ý THỨC và vận DỤNG vào CÔNG CUỘC đổi mới ở nước TA HIỆN NAY 2

Lý do chọn đề tài Ở thời điểm hiện tại, Đảng và Nhà nước ta đã và đang có những thành tựu nổi bật trong công cuộc kiến thiết và đổi mới đất nước.. Cùng lúc đó nước ta đang từng bước bồ

1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

- -•

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

QUAN ĐIỂM DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VỚI Ý THỨC VÀ VẬN DỤNG VÀO CÔNG CUỘC

ĐỔI MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY

Mã SV : 2112920607

Lớp : Anh 01 – CLC QTKS – K60

Hà N ội, 12/2021

2

MỤC L C Ụ

LỜI M Ở ĐẦU 3

I CỞ S LÝ LUỞ ẬN 5

1 Vật chất 5

1.1 Ph m trù vạ ật chất 5

1.2 Phương thức và hình th ức tồ n t ại củ a v ật chất 7

1.3 Tính th ng nh t vố ấ ật ch t c ấ ủa th ế giới 9

2 Ý thức 9

2.1 Ngu n gồ ốc củ a ý th ức 9

2.2 B n chả ất củ a ý th ức 11

2.3 K ết cấ u c a ý thủ ức 12

3 Mối quan h ệ giữa vật chất và ý thức 13

3.1 Vai trò c a vủ ật chấ t đ i vớố i ý th ức 13

3.2 Vai trò c a ý thủ ức với vậ t ch ất 13

II Vận d ng vào công cuụ ộc đổi m ới của nướ c ta hi n nayệ 14

1 Quan điểm duy v t bi n ch ng v m i quan hậ ệ ứ ề ố ệ ữ gi a vật ch t v i ý th c v n dụng ấ ớ ứ ậ vào công cu ộc đổi mới của nướ c ta trong quá khứ 15

2 Quan điểm duy vật biện chứng về m i quan hố ệ giữa v t chậ ất với ý thức vận d ng ụ vào công cu ộc đổi mới của nướ c ta hi n nayệ 17

KẾT LUẬN 19

TÀI LI ỆU THAM KHẢO 20

3

LỜI M Ở ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Ở thời điểm hiện tại, Đảng và Nhà nước ta đã và đang có những thành tựu nổi bật trong công cuộc kiến thiết và đổi mới đất nước Cùng lúc đó nước ta đang từng bước bồi dưỡng thêm những tiềm lực mới cả bên trong lẫn bên ngoài sẵn sàng cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa kiến thiết đất nước Bên cạnh đó, quan hệ ngoại giao của nước ta với nước bạn ngày một mở rộng, tạo cơ hội để hội nhập, phát triển đất nước

Tuy nhiên, bên cạnh những điều đã đạt được, ta phải thừa nhận rằng nước ta vẫn còn nhiều mặt hạn chế cần được Đảng và Nhà nước quan tâm khắc phục Cách mạng khoa học công nghệ phát triển với tốc độ chóng mặt, yêu cầu của xã hội ngày càng cao, thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đời sống người dân cần được cải thiện Trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, các nước đều phải đối mặt với những thách thức và có cơ hội nganh nhau để cùng phát triển Nhìn nhận một cách khách quan, nước ta còn là một nước nông nghiệp, nguồn lao động và khoa học kỹ thuật còn chưa đủ để đáp ứng những yêu cầu của nền công nghiệp mới Những vấn đề xã hội còn cần được quan tâm hơn nữa để đảm bảo

phức tạp, khó kiểm soát và gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến mọi mặt của đời sống

tìm hi u m i quan hể ố ệ giữa v t ch t và ý th c s cho phép chúng ta v n d ng linh ho t vào ậ ấ ứ ẽ ậ ụ ạ

mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó vận dụng vào công cuộc đổi mới của nước ta hiện nay”

2 Mục tiêu nghiên cứu

4

Mục tiêu nghiên cứu của bài tiểu luận chính là mang lại những thông tin về nhận thức xã hội nhằm tạo điều kiện cho những thay đổi tích cực trong hành động của mỗi cá nhân, tạo thuận lợi cho công cuộc xây dựng đất nước

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

• Hệ thống hóa cơ sở lí luận về quan điểm Triết học của chủ nghĩa Mác – Lênin về

“Quan điểm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức”

4 Đối tượng nghiên c u ứ

mối quan h ệ giữa v t ch t và ý th c, s ậ ấ ứ ự tác động qua l i giạ ữa chúng Qua đó, vận d ng vào ụ

5 Bố c c ụ

• Cơ sở lý luận

5

I CỞ S LÝ LU N Ở Ậ

1.1 Ph m trù vạ ật chấ t

Vật ch t l m t ph m trù n n t ng c a chấ ả ộ ạ ề ả ủ ủ nghĩa duy vật tri t h c Trong l ch sế ọ ị ử tư

duy v t v ậ ề phạm trù v t chậ ất cũng trải qua l ch s phát tri n lâu dài, g n li n vị ử ể ắ ề ới những tiến

Vật ch t là ph m trù tri t h c r t ph c t p, m i nhà tri t h c v i thấ ạ ế ọ ấ ứ ạ ỗ ế ọ ớ ế giới quan khác

chép lại chụ ạp l i, ph n ánh, và t n t i không l thu c vào cả ồ ạ ệ ộ ảm giác.”

đặc bi t- i l p Lê-ệ đố ậ nin đã đối lập v t ch t với ý thức,hi u v t ch t là thực t i khách quan ậ ấ ể ậ ấ ạ

ý th c, còn c m giác, ý thứ ả ức phụ thu c vào vộ ật chất, ph n ánh v t ch ả ậ ất

Định nghĩa về vật chất của Lê-nin cho ta thấy:

cảm tính); không quy vật chất là vật thể

Thứ hai, thuộc tính cơ bản nh t, phấ ổ biến nh t c a m i d ng v t ch t là thu c tính ấ ủ ọ ạ ậ ấ ộ tồn tại khách quan, t c ứ là t n t i ngoài ý thồ ạ ức, độc lập, không ph thu c vào ý th c c a con ụ ộ ứ ủ

6

người là s ự phản ánh đối với v t ch t; v t ậ ấ ậ chất là cái được ý th c ph n ánh T ứ ả ừ đó, vật chất

là cái có trước, ý thức là cái có sau

với những năng lực có th chép l i, chể ạ ụp l i và ph n ánh s t n t i cạ ả ự ồ ạ ủa v t chậ ất ự S chép lại, ch p l i, ph n ánh cụ ạ ả ủa giác quan đối v i v t ch t càng rõ ràng, s c nét thì nh n th c cớ ậ ấ ắ ậ ứ ủa

cảm… của con người chẳng qua chỉ là sự phản ánh, là hình ảnh của vật chất trong bộ óc con người

lập v i ý thớ ức

Một là, bằng vi c tìm ra thuệ ộc tính cơ bản nh t, phấ ổ biến nh t c a v t ch t là thuấ ủ ậ ấ ộc

tạo lập cơ sở lý lu n cho vi c xây dậ ệ ựng quan điểm duy v t v l ch s , kh c phậ ề ị ử ắ ục được nh ng ữ

7

duy v t khi nh n thậ ậ ức về các vấn đề xã h ội

1.2 Phương thức và hình th ức tồ n t ại củ a v ật chấ t

a Phương thức tồn tại của vật chất

tất cả m i s ọ ự thay đổi và m i quá trình diọ ễn ra trong vũ trụ kể từ ự s thay đổi vị trí đơn giản cho đến tư duy”

sự t n tồ ại c a mình Vủ ận động trở thành phương thứ ồn tại c a v t chc t ủ ậ ất Vật chất t n tồ ại

động

Vật chất mu n t n t i phố ồ ạ ải vận động, vận động là cái v n có, t có cố ự ủa vật chất Nó

trong s v t, và nh ng biự ậ ữ ến đổi nói chung c a s v t Vủ ự ậ ận động có trong m i s v t hiọ ự ậ ện

được bản ch t của sự v t ấ ậ

8

nhau v ề chất song chúng không t n tồ ại độc l p mà có m i quan h m t thi t v i nhau, trong ậ ố ệ ậ ế ớ

trong nó nh ng hình th c vữ ứ ận động thấp hơn Trong sự ồ ạ ủ t n t i c a mình, mỗi sự ậ v t có th ể

b Hình thức tồn tại của vật chất

Mọi d ng cạ ụ thể c a v t chủ ậ ất đề ồ ại ở ộ ịu t n t m t v trí nhất định, có m t qu ng tính ộ ả

9

gian bi u hi n tể ệ ốc độ và trình t ự diễn bi n c a các quá trình v t ch t, tính cách bi t gi a các ế ủ ậ ấ ệ ữ

Không gian và th i gian là hình thờ ức cơ bả ồ ạn t n t i khách quan c a v t ch t, b vủ ậ ấ ị ật

1.3 Tính th ng nh t vố ấ ật ch t c ấ ủa th ế giớ i

Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: b n ch t c a th ả ấ ủ ế giới là v t ch t, th ậ ấ ế giới thống nh t ấ ở tính vật ch t cấ ủa nó

Một là, ch có m t thỉ ộ ế giới duy nh t là thấ ế giới c a v t ch t; thủ ậ ấ ế giớ ậi v t ch t là cái ấ

không b mị ất đi

Ba là, m i t n t i c a thọ ồ ạ ủ ế giớ ậi v t chất đều có m i quan h khách quan, th ng nhố ệ ố ất

vật ch t, ho c có ngu n g c v t ch t, do v t chấ ặ ồ ố ậ ấ ậ ất sinh ra và cũng chịu s chi ph i c a nh ng ự ố ủ ữ quy lu t khách quan ph ậ ổ biến c a th ủ ế giới v t ch t Trong th ậ ấ ế giới v t ch t không có gì khác ậ ấ

nhân và k t qu c a nhau ế ả ủ

2 Ý th c ứ

2.1 Ngu n gồ ốc củ a ý th c ứ

a Ngu n gồ ốc tự nhiên c a ý th c ủ ứ

Ý thức ra đời là k t qu c a s phát tri n lâu dài c a gi i t nhiên cho t i khi xuế ả ủ ự ể ủ ớ ự ớ ất

10

là khí quan c a ý th c S ủ ứ ự phụ thu c c a ý th c vào s ộ ủ ứ ự hoạt động c a b não th ủ ộ ể hiện ở chỗ

sự phản ánh th ế giới khách quan vào b ộ óc con người S ự xuất hi n c a ý th c g n liệ ủ ứ ắ ền v i ớ

sự phát triển đặc tính c a phủ ản ánh, đặc tính này phát triển cùng v i s phát triớ ự ển c a th ủ ế giới t nhiên S ự ự xuất hi n cệ ủa con người và xã hội loài người đưa lại hình th c c a s ứ ủ ự phản ánh, đó là sự phản ánh ý thức

phát t n c a xã h i Có 4 hình th c ph n ánh g m ph n ánh v t lí, hóa h c; ph n ánh sinh riể ủ ộ ứ ả ồ ả ậ ọ ả

b Ngu n g c xã hồ ố ội củ a ý thứ c

Có nhi u y u t c u thành ngu n g c xã h i c a ý thề ế ố ấ ồ ố ộ ủ ức trong đó cơ bản nhất và trực tiếp nh t là lao đ ng và ngôn ngữ ấ ộ

Lao động là quá trình con người tác động vào giới tự nhiên nhằm tạo ra sản phẩm

cấu trúc cơ thể người, v a làm gi i t ừ ớ ự nhiên b c l ộ ộ những thu c tính, nh ng k t c u, nh ng ộ ữ ế ấ ữ

11

tiếp, công cụ của tư duy; là phương thức lưu trữ thông tin hiệu quả

2.2 B n chả ất củ a ý th c ứ

là hình nh ch ả ủ thể ủ thế giới khách quan c a

động thực ti n ễ

Ý th c là m t hiứ ộ ện tượng xã h i và mang b n ch t xã h i Sộ ả ấ ộ ự ra đời và t n tồ ại của ý thức gắn li n v i hoề ớ ạ ột đ ng thực tiễn, ch u s chi ph i không ch c a các quy luị ự ố ỉ ủ ật tự nhiên

12

sinh ho t hi n th c cạ ệ ự ủa đờ ối s ng xã h i Vộ ới tính năng động, ý thức đã sáng tạ ạo l i hiện thực theo nhu c u c a thầ ủ ực tiễn xã hội

2.3 K ết cấ u c a ý th c ủ ứ

Ý th c có k t c u r t ph c t p, bao g m nhi u y u t có quan h m t thi t v i nhau; ứ ế ấ ấ ứ ạ ồ ề ế ố ệ ậ ế ớ trong đó cơ bản nhất là tri thức, tình cảm và ý chí

Tri th c là toàn b ứ ộ những hi u bi t c a con ể ế ủ người, là k t qu c a quá trình nh n thế ả ủ ậ ức,

là s tái tự ạo l i hình nh cạ ả ủa đối tượng được nh n thậ ức dướ ạng các lo i ngo i ng i d ạ ạ ữ

thức lý lu n, tri thậ ức cảm tính và tri th c lý tính, ứ

13

Tất c các y u tả ế ố t o thành ý thạ ức có m i quan h ố ệ biện ch ng v i nhau, song tri thứ ớ ức

là y u t quan tr ng nhế ố ọ ất; là phương thức t n t i c a ý thồ ạ ủ ức, đồng th i là nhân t ờ ố định hướng

3 Mối quan h ệ giữa vật chất và ý thứ c

3.1 Vai trò c a vủ ật chấ t đ i vớố i ý th c ứ

Vật ch t quyấ ết định n i dung c a ý th c, ý th c là sộ ủ ứ ứ ự phản ảnh c a v t chủ ậ ất Trong

triển lâu dài c a thủ ế giới v t ch t, là s n ph m cậ ấ ả ẩ ủa thế gi i v t ch t K t luớ ậ ấ ế ận này đã được

vật ch t (thấ ế giới khách quan), ho c là nh ng d ng t n tặ ữ ạ ồ ại của v t ch t (bộ óc người, hi n ậ ấ ệ

Ý th c là s ứ ự phản ánh th ế giớ ậi v t ch t, là hình ấ ảnh chủ quan v ề thế giới v t ch t nên ậ ấ

hình th c bi u hi n c a ý th c b các quy lu t sinh h c, các quy lu t xã h i và sứ ể ệ ủ ứ ị ậ ọ ậ ộ ự tác động

biến đổi của ý thức

3.2 Vai trò c a ý thủ ức với vậ t ch t ấ

Trong m i quan h v i v t ch t, ý th c có thố ệ ớ ậ ấ ứ ể tác động tr l i v t ch t thông qua ở ạ ậ ấ

14

không ph i tr c ti p tả ự ế ạo ra hay thay đổi thế giớ ậi v t ch t mà nó trang bấ ị cho con người tri

Sự tác động tr lở ại của ý thức đối v i vớ ật chất diễn ra theo hai hướng: tích c c hoự ặc

thế giới được cả ại t o - đó là sự tác động tích c c c a ý thự ủ ức Còn n u ý th c cế ứ ủa con người

hay th t b i, hiấ ạ ệu quả hay không hiệu qu ả

Tìm hi u v v t ch t, v ngu n g c, b n ch t c a ý th c, v vai trò c a v t ch t, cể ề ậ ấ ề ồ ố ả ấ ủ ứ ề ủ ậ ấ ủa

ý th c có th ứ ể thấy: v t ch t là ngu n g c c a ý th c, quyậ ấ ồ ố ủ ứ ết định nội dung và kh ả năng sáng

lại vật ch t, s ấ ự tác động ấy không ph i t thân mà ph i thông qua hoả ự ả ạt động th c ti n (hoự ễ ạt

II Vận d ng vào công cuụ ộc đổi m ới của nước ta hiện nay

15

1 Quan điểm duy v t bi n ch ng v mậ ệ ứ ề ối quan hệ giữa v t ch t v i ý th c v n d ng ậ ấ ớ ứ ậ ụ

vào công cu ộc đổi mới của nướ c ta trong quá khứ

chúng ta đã rập khuôn theo mô hình Xô viết vào Việt Nam một cách máy móc, thiếu sự sáng t o nên m c dù c g ng v n d ng phép bi n ch ng duy v t vào th c ti n cách m ng ạ ặ ố ắ ậ ụ ệ ứ ậ ự ễ ạ

xây d ng chự ủ nghĩa xã hộ ừ ộ ềi t m t n n s n xu t nh l c h u, kinh tả ấ ỏ ạ ậ ế chậm phát tri n, l i b ể ạ ị

16

trọng, l m phát kéo dài, s n xuạ ả ất đình trệ, đất nước b bao vây, cị ấm v n v kinh tậ ề ế, đời s ng ố

Dưới góc độ duy v t bi n ch ng có th ậ ệ ứ ể nhận thấy đổi m i là m t t t y u l ch s trong ớ ộ ấ ế ị ử

của lịch s ử

phát tri n lể ực lượng s n xu t và xây d ng, hoàn thi n tả ấ ự ệ ừng bước quan h s n xu t xã hệ ả ấ ội

lẫn nhau Điều quan tr ng trong ọ nhận th c các m i quan h ứ ố ệ là ở chỗ, t t c các quan h ấ ả ệ đều thống nh t ở m c tiêu phát triấ ụ ển, đề ấ ếu thông qua đổu t t y i mới, đều ph c v cho l i ích ụ ụ ợ cao nh t: phát triấ ển đất nước, vì l i ích c a nhân dân và c a dân tợ ủ ủ ộc”

17

2 Quan điểm duy vật biện chứng về m i quan hố ệ giữa v t chậ ất với ý thức vận d ng ụ

vào công cu ộc đổi mới của nướ c ta hi n nayệ

xuyên” Điều đó giúp cho chúng ta thấy rõ: “Đổi mới mang tầm vóc và ý nghĩa cách mạng,

là quá trình c i bi n sâu s c, toàn di n, triả ế ắ ệ ệt để, là sự nghiệp cách m ng to l n c a toàn ạ ớ ủ

hội; tăng cường tổng kết th c ti n, nghiên c u lý lu n, d báo chính xác và k p th i có ch ự ễ ứ ậ ự ị ờ ủ

từ m t n n kinh t ộ ề ế ph biổ ến là s n xu t nhả ấ ỏ, lao động th công là ch y u Do v y, cái thiủ ủ ế ậ ếu

đích xây dựng cơ sở v t ch t k thu t cho ch ậ ấ ỹ ậ ủ nghĩa xã hội V nhi m v công nghi p hoá, ề ệ ụ ệ

tuầ ựn t vừa có bước nhảy vọt Phát huy nh ng l i th cữ ợ ế ủa đất nước, t n d ng m i kh ậ ụ ọ ả năng

18

học và công ngh , tệ ừng bước phát tri n kinh t tri th c Phát huy ngu n trí tu và s c m nh ể ế ứ ồ ệ ứ ạ

Đặc bi t, hi n t i di n bi n c a d ch b nh COVID-19 vệ ệ ạ ễ ế ủ ị ệ ẫn đang vô cùng phức t p và ạ gây ra nh ng thi t h i to lữ ệ ạ ớn Đây chính là một trong nh ng s chuy n mình c a s v t hiữ ự ể ủ ự ậ ện

19

KẾT LUẬN

kiện hi n nay v n còn nguyên giá tr và g n li n v i th c tệ ẫ ị ắ ề ớ ự ế cuộ ống Quan điểc s m này đã

Hiện tại, quan điểm trên vẫn được Đảng và Nhà nước áp dụng sáng tạo vào điều kiện

cụ thể của nước ta để đề ra đường lối đúng đắn cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Vì vậy, mỗi người cần ý thức chặt chẽ vai trò của mình và nhận thức được những mối quan hệ trên gắn liền với thực tiễn cuộc sống áp dụng linh hoạt, tin tưởng vào những chính sách mà Đảng và Nhà nước giao phó

20

Mác Lênin.– Nxb Chính tr ị Quốc gia

những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (H ọc phần I), Nxb Bách khoa Hà N ội

trong n n kinh t ề ế nước ta hi n nay, ệ (2021) [Online] a chĐị ỉ: https://luatduonggia.vn/moi-quan- -bien-chung-giua-vat-chat- -y-thuc-trong-nen-kinh- -nuoc- -hien-nay/he va te ta [Truy cập 02/12/2021]

vật trong quá trình xây d ng và th c hiự ự ện đường l ối đổi m i c ớ ủa Đảng C ng s n Vi t Nam, ộ ả ệ

-duy-vat-trong-qua-trinh-xay-dung-va-thuc-hien-duong-loi-doi-moi-cua-Dang-Cong-san -Viet-Nam.html [Truy c p 02/12/2021] ậ

phát tri n KT-XH, (2021)ể [Online] Địa ch : ỉ https://moh.gov.vn/hoat-dong-cua-lanh-dao- bo/-/asset_publisher/TW6LTp1ZtwaN/content/-anh-gia-khach-quan-toan-dien-tinh-hinh-phong-chong-dich-phat-trien kt xh- - [Truy c p 02/12/2021] ậ