PHÉP BIỆN CHỨNG về mâu THUẪN và vận DỤNG PHÂN TÍCH mâu THUẪN BIỆN CHỨNG TRONG nền KINH tế THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG xã hội CHỦ NGHĨA ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Vận dụng phân tích mâu thuẫn biện chứng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay .... Những mâu thuẫn trong nền kinh tế thị kinh tế thị trường định hư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA: LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ

…… o0o ……

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ MÂU THUẪN VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH MÂU THUẪN BIỆN CHỨNG TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

HIỆN NAY

Sinh viên thực hiện : Trần Thị Mỹ Hạnh

Mã sinh viên : 2112280029

Số thứ tự : 28 Lớp tín chỉ : TRI114E.1 Giảng viên hướng dẫn : TS Đào Thị Trang

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

LỜI MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 5

I Lý luận về phép biện chứng mâu thuẫn 5

1 Bàn về mâu thuẫn 5

1.1 Khái niệm mâu thuẫn 5

1.2 Tính chất chung của mâu thuẫn 5

1.2.1 Mâu thuẫn có tính khách quan, phổ biến 5

1.2.2 Mâu thuẫn có tính đa dạng, phong phú 6

1.3 Phân loại mâu thuẫn 7

1.3.1 Dựa vào sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự vật, hiện tượng: Mâu thuẫn cơ bản và Mâu thuẫn không cơ bản 7

1.3.2 Dựa vào vai trò của mâu thuẫn: Mâu thuẫn chủ yếu và Mâu thuẫn thứ yếu 7

1.3.3 Dựa vào quan hệ giữa các mặt đối lập: Mâu thuẫn bên trong và Mâu thuẫn bên ngoài 8

1.3.4 Dựa vào tính chất của lợi ích quan hệ giai cấp: Mâu thuẫn đối kháng và Mâu thuẫn không đối kháng 9

2 Bàn về mâu thuẫn biện chứng 9

2.1 Khái niệm mâu thuẫn biện chứng 9

2.2 Mâu thuẫn biện chứng là nguồn gốc của sự vận động và phát triển 9

3 Ý nghĩa phương pháp luận 10

II Vận dụng phân tích mâu thuẫn biện chứng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay 10

1 Quá trình hình thành và phát triển nền kinh tế thị kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 10

1.1 Khái niệm nền kinh tế thị trường 10

1.2 Bàn về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 11

1.2.1 Khái niệm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 11

1.2.2 Mục tiêu nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 11

1.2.3 Đặc trưng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 12

1.2.4 Cơ chế vận hành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 12

1.2.5 Phương tiện, công cụ, động lực nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 13

2 Những mâu thuẫn trong nền kinh tế thị kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 14

2.1 Mâu thuẫn giữa kinh tế thị trường và mục tiêu xây dựng xã hội chủ nghĩa 14 2.2 Mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế thị trường và vấn đề phân hóa giàu nghèo 14 2.3 Mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế thị trường và vấn đề bảo vệ môi trường 15

3 Các phương án với những mâu thuẫn trong nền kinh tế thị kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay 16

3.1 Giải quyết mâu thuẫn giữa kinh tế thị trường và mục tiêu xây dựng xã hội chủ nghĩa 16 3.2 Giải quyết mâu thuẫn giữa kinh tế thị trường và vấn đề phân hoá giàu nghèo 16 3.3 Giải quyết mâu thuẫn giữa kinh tế thị trường và vấn đề bảo vệ môi trường 17

KẾT LUẬN 18 TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

LỜI MỞ ĐẦU

Xã hội, từ xưa đến nay, luôn vận động và phát triển Trong quá trình vận động và phát triển, mọi cá thể trong xã hội đều phải đối mặt và giải quyết những mâu thuẫn Việc giải quyết các mâu thuẫn là động lực để xã hội tiến lên, thất bại trong việc đối mặt với mâu thuẫn sẽ đem tới những hậu quả, khiến xã hội thụt lùi Theo như triế học Mác – Lê nin, mâu thuẫn có tính khách quan và đa dạng, với nhiều sự phân loại khác nhau Vì vậy, mỗi cá thể cần trang bị những kiến thức và nhận định sâu sắc để xác định mâu thuẫn, đưa ra các giải pháp hợp lý để phát triển

Không nằm ngoài quy luật, bản thân Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng nhận thức và vận dụng tối đa mâu thuẫn biện chứng để đạt được những

ý nghĩa mà phương pháp luận này đem tới Điều này diễn ra trong mọi mặt của xã hội, trong đó có kinh tế Đầu thập niên 1980, Đảng Cộng sản khởi xướng chính sách Đổi mới, được thông qua trong Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI và bắt đầu đi vào thực hiện sau đó Chính sách Đổi mới đã dẩn biến nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung lạc hậu sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa Để giải thích về cách thức hoạt động của nền kinh tế mới, ta có thể hiểu ngắn gọn là Việt Nam đã chấp nhận những thành phần mới kinh tế mới như kinh tế tư bản, tự túc, tự cấp,… được hoạt động, nhưng kinh tế Nhà nước vẫn nắm vai trò chủ đạo

Tuy vậy, xung quanh nền kinh tế vẫn tồn tại những mâu thuẫn cần được chúng ta giải quyết, để nâng vị trí Việt Nam từ đất nước đang phát triển lên những tầm cao

xa hơn Vì vậy, lý do em chọn đề tài “Phép biện chứng về mâu thuẫn và vận dụng phân tích mâu thuẫn biện chứng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay” bao gồm:

1 Đây là một đ tài mang tính th i sề ờ ự và g n gũi, nh ng mâu thu n và n n kinh ầ ữ ẫ ề

tế ị th trường đ nh hư ng xã hị ớ ội ch nghĩa v n còn đó, ủ ẫ tạo đi u ki n đề ệ ể chúng

ta trực tiếp tìm hi u thể ực tế, thay vì chỉ được xem qua sách báo

2 Đề tài mang tính thực tế, có thể vận d ng nh ng bài hụ ữ ọc đ ápể dụng vào đời sống thư ng ngày ờ

Về mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài:

1 Trang bị cho mình kiến thức và các góc nhìn đa dạng v phép bi n ch ng ề ệ ứ mâu thuẫn và ý nghĩa của phương pháp luậ n

2 Tìm hiểu và c p nhậ ật về nền kinh tế ị th trường đ nh hư ng xã hị ớ ội chủ nghĩa

ở Việt Nam hiện nay

3 Áp dụng ki n thế ức để tìm ra các mâu thuẫn tồn tại trong về nền kinh tế ị th trường đ nh hưị ớng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và đưa ra các gi i pháp khả ả thi

4 Vận d ng ki n thụ ế ức về mâu thuẫn bi n ch ng và n n kinh tệ ứ ề ế Việt Nam vào chính đời sống, công việc cá nhân c a mình ủ

Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ này, em đã:

1 Đọc và nghiên cứu kỹ đề bài ti u lu n ể ậ

2 Tìm các nguồn sách, báo, TV để tìm hiể u

3. Tham khảo ý ki n tế ừ ững ngưnh ời đi trước, có hiểu biết về Việt Nam th i kì ờ trước và sau Đổi m i 1986 (Bớ ố mẹ, ông bà,…)

4 Tổng h p các ki n thợ ế ức và đưa ra những ý ki n, quan điế ểm cá nhân

Với mục đích và nhiệm vụ như trên, tiểu luận có kết cấu như sau:

1 Lý luận v phép biề ện ch ng mâu thu n ứ ẫ

- Bàn về mâu thuẫn

- Bàn về mâu thuẫn bi n ch ng ệ ứ

- Ý nghĩa phương pháp luận

2 Vận d ng phân tích mâu thu n bi n ch ng trong n n kinh tụ ẫ ệ ứ ề ế ị th trường đ nh ị hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

- Quá trình hình thành và phát triển n n kinh tề ế ị th kinh tế ị th trường đ nh ị hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

- Những mâu thu n trong n n kinh tẫ ề ế thị kinh t thị trường đ nh hư ng xã hế ị ớ ội chủ nghĩa Việt Nam hiện nayở

- Các phương án cho những mâu thu n trong n n kinh tẫ ề ế ị th kinh tế ị th trường định hư ng xã hớ ội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

Do kiến thức và kinh nghiệm còn hạn chế nên bài tiểu luận của em không tránh khỏi những sai sót Em mong cô có thể đóng góp ý kiến và em sẽ lắng nghe để hoàn thiện bài tiểu luận Em cảm ơn cô vì đã dành thời gian cho bài tiểu luận của

em ạ!

NỘI DUNG

I Lý luận v phép bi n ch ng mâu thu ề ệ ứ ẫn

1 Bàn về mâu thu ẫn

1.1 Khái niệm mâu thuẫn

Mâu thuẫn được tạo nên từ các mặt đối lập, các bộ phận, thuộc tính có khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau, nhưng cùng tồn tại khách quan trong mỗi sự vật,

hiện tượng của tự nhiên, xã hội và tư duy

• Ví dụ: Cung – Cầu, Giàu Nghèo, Mưa – – Nắng,…

1.2 Tính chấ t chung của mâu thu n ẫ

Có 2 tính chất căn bản của mâu thuẫn, là nền tảng để xác định phép biện chứng mâu thuẫn:

1.2.1 Mâu thuẫn có tính khách quan, ph ổ biế n

Phép biện chứng duy vật khẳng định tất cả các sự vật, hiện tượng tồn tại trong hực tại khách quan đều chứa đựng trong nó mâu thuẫn

- Sự hình thành và phát tri n cể ủa mâu thuẫn là do c u trúc tấ ự thân vốn có bên trong của sự vật hiện tượng quy đ nh , ị Mâu thuẫ ồ ạn t n t i không phụ thuộc vào bất cứ hiện tư ng siêu nhiên nào, kợ ể cả ý chí của con người

- Mỗi sự vật, hiện tư ng đang t n tợ ồ ại đều là một thể thống nhất các khuynh hướng, các thuộc tính phát triển ngược chiều nhau, đối lập nhau Sự liên h , ệ tác động qua lại, đấu tranh chuy n hoá, bài tr và phể ừ ủ định l n nhau, t o ẫ ạ

thành động lực bên trong c a mủ ọi quá trình vận đ ng và phát triộ ển khách quan của chính bản thân các sự vật hiện tương

- Mâu thuẫn là một hiện tư ng có trong tợ ất cả các lĩnh vực: Tự nhiên, xã hội

và tư duy của con người Mâu thuẫn t n tồ ại từ khi sự vật m i xuớ ất hiện, xuyên suốt quá trình phát triển, cho tới khi sự vậ ết k t thúc Mâu thuẫn này mất đi thì mâu thuẫn khác hình thành

1.2.2 Mâu thuẫ n có tính đa d ng, phong phú ạ

Tính đa dạng của mâu thuẫn biểu hiện ở chỗ:

nhau

Ví dụ: Hiện tượng sinh viên lười làm bài là do mâu thuẫn giữa thời gian đi học ><

thời gian làm thêm, bài khó >< bài dễ, học >< chơi,…

những tính chất khác nhau tạo nên tính phong phú trong sự ểu hi n cbi ệ ủa mâu thuẫn

1.3 Phân loạ i mâu thu n ẫ

1.3.1 Dựa vào sự tồn t ại và phát triể n c ủ a toàn b ộ sự vật, hi ện tượng : Mâu

thuẫn cơ bả n và Mâu thu n không cơ b n ẫ ả

- Mâu thuẫn cơ bản tác động trong suốt quá trình tồn tạ ủa sự vậi c t, hiện tượng, quy đ nh b n chị ả ất, sự phát tri n cể ủa chúng từ khi hình thành đ n lúc ế tiêu vong

- Mâu thuẫn không cơ bản đặc trưng cho một phương tiện nào đó, ch quy ỉ định sự vận đ ng, phát tri n cộ ể ủa m t hay m t sộ ộ ố mặt của sự vật, hiện tư ng ợ

và ch u sị ự chi phố ủi c a mâu thuẫn cơ b n ả

• Ví dụ:

- Mâu thuẫn cơ b n: Mâu thu n giả ẫ ữa các dân t c thu c đ a, phộ ộ ị ụ thuộc và các nước đế quố c

- Mâu thuẫn không cơ b n: Mâu thu n ru ng đả ẫ ộ ất, mâu thuẫn giai c p, mâu ấ thuẫn tài nguyên thiên nhiên,…

1.3.2 Dựa vào vai trò c a mâu thu ủ ẫ n: Mâu thu n ch ẫ ủ yế u và Mâu thu ẫ n

thứ yế u

- Mâu thuẫn chủ yếu là mâu thu n nẫ ổi lên hàng đầ ở một giai đoạu n phát triển nhất định của sự vật, nó chi ph i các mâu thuố ẫn khác trong giai đo n đó Giạ ải quyết được mâu thuẫn chủ yếu trong t ng giai đoừ ạn là đi u ki n cho sề ệ ự vật chuyển sang giai đo n phát tri n mới ạ ể

- Mâu thuẫn thứ yếu là nh ng mâu thu n ra đữ ẫ ời và tồ ại trongn t một giai đoạn phát tri n nào đó cể ủa sự vật, nhưng nó không đóng vai trò chi ph i mà bị ố mâu thuẫn chủ yếu chi phối Gi i quyả ết mâu thuẫn thứ yếu là góp phần vào

việc từng bước giải quy t mâu thuế ẫn chủ yế u

• Ví dụ:

1.3.3 Dựa vào quan hệ ữa các mặ gi t đ i l p: Mâu thu n bên trong và Mâu ố ậ ẫ

thuẫn bên ngoài

- Mâu thuẫn bên trong là sự tác động qua lại giữa các mặt, các khuynh hướng đối lập của cùng một sự vật

- Mâu thuẫn bên ngoài đối v i mớ ột sự vật nh t đấ ịnh là mâu thu n di n ra trong ẫ ễ mối quan hệ giữa sự vật đó v i các sớ ự vật khác

• Việc phân chia mâu thu n thành mâu thu n bên trong và mâu thu n bên ẫ ẫ ẫ ngoài chỉ là tương đ i, tùy theo phố ạm vi xem xét Cùng m mâu thuột ẫn nhưng xét trong mối quan hệ này là mâu thu n bên ngoài, nhưng xét trong ẫ mối quan hệ khác lại là mâu thuẫn bên trong

• Mâu thuẫn bên trong có vai trò quyết định trực tiếp đối v i quá trình vớ ận động và phát tri n cể ủa sự vật Tuy nhiên, mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài không ng ng tác đ ng qua lừ ộ ại lẫn nhau Việc giải quy t mâu thuẫế n bên trong không thể tách r i viờ ệc giải quy t mâu thuế ẫn bên ngoài; việc gi i ả quyết mâu thu n bên ngoài là đi u ki n đẫ ề ệ ể ảgi i quy t mâu thuế ẫn bên trong Thực tiễn cách mạng nước ta cũng cho thấy: việc giải quy t nh ng mâu ế ữ thuẫn trong nước ta không tách r i việc gi i quy t nhờ ả ế ững mâu thu n giẫ ữa nước ta với các nư c khác ớ

• Ví dụ: Trong phạm vi nước ta, mâu thuẫn trong nội bộ nền kinh tế quốc dân

là mâu thuẫn bên trong; còn mâu thuẫn v kinh tề ế giữa nư c ta vớ ới các nước khác trong ASEAN là mâu thu n bên ngoàiẫ

1.3.4 Dựa vào tính ch ất củ ợi ích quan hệ a l giai c ấ p: Mâu thu n đ i kháng ẫ ố

và Mâu thuẫ n không đ i kháng ố

- Mâu thuẫn đối kháng là mâu thuẫn giữa những giai c p, nh ng t p đoàn ấ ữ ậ người có l i ích cơ bợ ản đố ập nhau i l

• Ví dụ: Mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ, giữa vô sản với tư sản, giữa dân tộc bị xâm lược với bọn đi xâm lư c ợ

- Mâu thuẫn không đối kháng là mâu thuẫn giữa những lực lượng xã hội có l i ợ ích cơ bản th ng nhố ấ ớt v i nhau, chỉ đố ập vi l ề những lợi ích không cơ bản, cục bộ, tạm thờ i

• Ví dụ: Mâu thuẫn giữa lao động trí óc và lao đ ng chân tay, giữộ a thành thị và nông thôn…

2 Bàn về mâu thuẫn biện chứng

2.1 Khái niệm mâu thuẫn bi n ch ng ệ ứ

Mâu thuẫn biện chứng là khái niệm dùng để chỉ sự liên hệ, tác động theo cách vừa thống nhất, vừa đấu tranh, vừa đòi hỏi, vừa loại trừ, vừa chuyển hoá giữa các mặt

đối lập

2.2 Mâu thuẫ n bi n ch ng là ngu ệ ứ ồ n g c của sự vận đ ng và phát triển ố ộ

Sự thống nhất và đối lập của các mặt đối lập là hai xu hướng tác động khác nhau của các mặt đối lập tạo nên mâu thuẫn Sự thống nhất và đấu tranh không tách rời nhau trong quá trình vận động, phát triển của sự vật Quá trình thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập tất yếu dẫn đến sự chuyển hóa giữa chúng

Lúc mâu thuẫn mới xuất hiện, nó thể hiện sự khác biệt và phát triển thành hai mặt đối lập => Khi hai mặt đối lập của mâu thuẫn xung đột với nhau gay gắt và khi đủ điều kiện, chúng sẽ chuyển hóa lẫn nhau => Mâu thuẫn cũ mất đi, mâu thuẫn mới được hình thành, quá trình tác động, chuyển hóa giữa các sự vật được tiếp diễn, làm cho hiện tượng luôn vận động và phát triển

Tuy nhiên, không phải bất kỳ sự đấu tranh nào của các mặt đối lập đều dẫn đến sự chuyển hoá giữa chúng Chỉ có sự đấu tranh của các mặt đối lập phát triển đến một trình độ nhất định, hội đủ các điểu kiện cần thiết mới dẫn đến chuyển hoá giữa chúng, bài trừ và phủ định lẫn nhau

Trong giới tự nhiên, chuyển hoá của các mặt đối lập thường diễn ra một cách tự phát, còn trong xã hội, chuyển hoá của các mặt đối lập nhất thiết phải thông qua hoạt động có ý thức của con người

Trong thế giới hiện thực, bất kỳ sự vật hiện tượng nào cũng chứa đựng trong bản thân nó những mặt, những thuộc tính có khuynh hướng phát triển ngược chiều nhau Sự đấu tranh chuyển hoá của các mặt đối lập trong điều kiện cụ thể tạo thành mâu thuẫn Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan, phổ biến trên thế giới Mâu thuẫn được giải quyết, sự vật cũng mất đi sự vật mới hình thành Sự vật mới lại nảy sinh các mặt đối lập và mâu thuẫn mới Các mặt đối lập này lại đấu tranh chuyển hoá và phủ định lẫn nhau để tạo thành sự vật mới hợn cứ như vậy mà các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan thường xuyên và biến đổi không ngừng Vì vậy, mâu thuẫn là nguồn gốc và động lực của mọi quá trình phát triển

3 Ý nghĩa phương pháp luận

- Mâu thuẫn trong sự vật, hiện tư ng mang tính khách quan, phợ ổ biến nên phải tôn trọng mâu thuẫn Gi i quy t mâu thuả ế ẫn phải tuân theo quy lu t, điậ ều ki n ệ khách quan Muốn phát hi n mâu thu n c n tìm ra thệ ẫ ầ ể thống nhất của các mặt đ i lố ập trong sự vật, hiện tư ng, t đó tìm ra phương hư ng, giợ ừ ớ ải pháp đúng đ n cho hoắ ạt động nh n thậ ức và th c tiự ễ n

- Phân tích cụ thể từng loại mâu thuẫn để tìm ra cách gi i quy t phù ả ế hợp; xem xét vai trò, vị trí và m i quan hố ệ giữa các mâu thuẫn và đi u ki n chuy n hóa ề ệ ể giữa chúng, tránh rập khuôn, máy móc…

- Nắm vững nguyên tắc gi i quy t mâu thuả ế ẫn b ng đ u tranh giằ ấ ữa các mặt đ i ố lập, không đi u hòa mâu thu n cũng không nóng v hay b o thề ẫ ội ả ủ

II Vận d ng phân tích mâu thu n bi n ch ng trong n n kinh t ụ ẫ ệ ứ ề ế ị th

trường đ nh hư ng xã h ị ớ ội chủ nghĩa ở Việt Nam hiệ n nay

1 Quá trình hình thành và phát triển n n kinh t ề ế ị th kinh t ế ị th trườ ng định hư ng xã h ớ ội chủ nghĩa ở Việt Nam hiệ n nay

1.1 Khái niệm nền kinh tế ị th trường