PHÂN TÍCH các căn cứ và yếu tố ẢNH HƯỞNG TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG lấy ví dụ và PHÂN TÍCH ví dụ về căn cứ CŨNG NHƯ các yếu tố ẢNH HƯỞNG TRONG QUÁ TRÌNH HOẠCH ĐỊNH đối với một CHÍNH SÁCH CÔNG

ỞViệt Nam, với hoạt động quản lý và điều hành của Chính phủ trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì chính sách công là tiền đề, làcông cụ để thực hiện mục tiêu chính

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

KHOA ………

TÊN ĐỀ TÀI PHÂN TÍCH CÁC CĂN CỨ VÀ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TRONG HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH CÔNG LẤY VÍ DỤ VÀ PHÂN TÍCH VÍ DỤ VỀ CĂN CỨ CŨNG NHƯ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TRONG QUÁ TRÌNH HOẠCH ĐỊNH ĐỐI VỚI

MỘT CHÍNH SÁCH CÔNG BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Học phần: Hoạch định và phân tích chính sách công

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

1 Những vấn đề chung về chính sách công và hoạch định chính sách công 2

1.1 Khái niệm, đặc điểm của chính sách công 2

1.1.1 Khái niệm chính sách công 2

1.1.2 Đặc điểm của chính sách công 3

1.2 Khái niệm, vai trò của hoạch định chính sách công 3

1.2.1 Khái niệm hoạch định chính sách công 3

1.2.2 Vai trò của hoạch định chính sách công 4

1.3 Nguyên tắc hoạch định chính sách công 6

1.3.1 Nguyên tắc phục vụ lợi ích cộng đồng 6

1.3.2 Nguyên tắc tập trung dân chủ 6

1.3.3 Nguyên tắc kế thừa 7

1.3.4 Nguyên tắc hệ thống 7

2 Các căn cứ hoạch định chính sách công 8

2.1 Căn cứ vào định hướng chính trị của Đảng cầm quyền 8

2.2 Căn cứ vào năng lực thực tế của chủ thể tham gia thực hiện chính sách công 9

2.3 Căn cứ vào tình trạng pháp luật trong xã hội 10

2.4 Căn cứ vào nguyên tắc hoạch định chính sách 10

2.5 Căn cứ vào môi trường tồn tại của chính sách công 11

3 Những yếu tố ảnh hưởng đến hoạch định chính sách công 12

3.1 Quyền lực của chủ thể hoạch định chính sách công 12

3.2 Năng lực của chủ thể hoạch định chính sách công 12

3.3 Tiềm lực của Nhà nước 13

3.4 Tiềm lực của đối tượng thực thi chính sách 14

4 Liên hệ thực tiễn 14

4.1 Khái quát chính sách ưu đãi về thuế xuất nhập khẩu 14

4.2 Yếu tố ảnh hưởng trong quá trình hoạch định chính sách 15

4.3 Những căn cứ để hoạch định chính sách 17

4.4 Giải pháp nhằm nâng cao năng lực hoạch định chính sách 18

KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

LỜI MỞ ĐẦU

Trong nền hành chính nhà nước, Chính sách công là nền tảng, là quantrọng của thể chế hành chính, là cơ sở chi phối các yếu tố cấu thành của nềnhành chính như đội ngũ cán bộ - công chức, bộ máy hành chính,… Ở nhiềuquốc gia hiện nay, chính sách công đã và đang trở thành công cụ chủ yếutrong quản lý các đối tượng kinh tế - xã hội trên phạm vi vĩ mô và vi mô ỞViệt Nam, với hoạt động quản lý và điều hành của Chính phủ trong nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thì chính sách công là tiền đề, làcông cụ để thực hiện mục tiêu chính trị của nhà nước, chi phối các công cụcquản lý khác như pháp luật, kế học, phân cấp - phân quyền

Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm tới việc nângcao hiệu quả quản lý nhà nước nói riêng và chất lượng của sự nghiệp đổi mớiđất nước nói chung Chính sách công được hoạch định mới phải bao gồm cảmục tiêu mới được chủ thể xác định cần phải theo đuổi Hoạch định chínhsách công chính là toàn bộ quá trình nghiên cứu, xây dựng và ban hành đ yầ

đủ một chính sách công Sau khi ban hành, chính sách công sẽ có hiệu lựcthực thi với mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội

Hoạch định chính sách công có vai trò đặc biệt quan trọng trong chutrình chính sách, là khởi đầu trong tiến trình chính sách nhằm ra đời mộtchính sách công có tác động tích cực đến đời sống kinh tế - xã hội Chính vì

NỘI DUNG

1 Những vấn đề chung về chính sách công và hoạch định chính sách công 1.1 Khái niệm, đặc điểm của chính sách công

1.1.1 Khái niệm chính sách công

Chính sách là những hành động ứng xử của chủ thể với các hiện tượngtồn tại trong quá trình vận động phát triển nhằm đạt được mục tiêu nhất địnhTheo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Chính sách là những chuẩn tắc cụthể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ Chính sách được thực hiện trong mộtthời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó Bản chất, nội dung vàphương hướng của của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối,nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa,…” Theo định nghĩa này thì mục đích củachính sách công chính là thúc đẩy được xã hội phát triển bằng việc địnhhướng chứ không phải đơn giản chỉ dừng lại ở việc giải quyết các vấn đềcông Nói cách khác, chính sách công là công cụ để thực hiện mục tiêu chínhtrị của nhà nước

Từ những cách tiếp cận khác nhau về chính sách công thì có thể đưa rađược khái niệm về chính sách công chính là kết quả ý chí chính trị của nhànước được thực hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau,bao hàm trong đó định hướng mục tiêu và cách thức giải quyết những vấn đềcông trong xã hội Bản chất của chính sách công là công cụ định hướng chohành vi của các cá nhân, tổ chức phù hợp với thái độ chính trị của nhà nướctrong việc giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống xã hội Để đạtđược những mục tiêu đề ra thì trước hết chính sách phải được tồn tại trongthực tế Có nghĩa là chính sách phải thể hiện được vai trò định hướng hànhđộng theo những mục tiêu nhất định

Điều kiện tồn tại của một chính sách công là bao hàm những tác độngtích cực của hệ thống thể chế do nhà nước thiết lập và tinh thần nghiêm túcthực hiện, tự chủ của các chủ thể tham gia giải quyết các vấn đề chính sáchtrong phạm vi không gian và thời gian nhất định Điều kiện bảo đảm cho sựtồn tại được thể hiện bằng các nguồn lực của con người, nguồn lực tài chính,môi trường chính trị, pháp lý, văn hóa xã hội và cả sự bảo đảm bằng nhànước.

1.1.2 Đặc điểm của chính sách công

Chính sách công chính là công cụ quản lý quan trọng của Nhà nước.Thông qua việc ban hành và thực thi các chính sách, mục tiêu của Nhà nướcđược hiện thực hóa Một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của cảicách nền hành chính ở Việt Nam hiện nay chính là xây dựng được đội ngũ cán

bộ, công chức không chỉ là mục tiêu mà còn là điều kiện đảm bảo cho việcthực hiện thắng lợi cải cách hành chính nhà nước trong giai đoạn hiện nay Vìvậy, Chính sách công đều là sản phẩm của Nhà nước, do Nhà nước ban hành

Hoạch định chính sách công là giai đoạn trong quá trình chính sáchcông Đây là bước khởi đầu có tác động lớn đến toàn bộ quá trình chính sách;

là quá trình xây dựng, hình thành nên chính sách công, phân tích đánh giá, lựachọn các phương án chính sách cho tới khi thông qua chính sách Chính sách

có thể phát huy được hiệu quả trong thực tế hay không phải tùy thuộc rất lớnvào khâu hoạch định Hoạch định chính sách công cũng được coi là quá trìnhxây dựng một loại quản lý đặc biệt của nhà nước nhằm thực hiện mục tiêutrước mắt và lâu dài Sau khi ban hành, chính sách công sẽ có hiệu lực thựcthi với mọi tổ chức, cá nhân trong xã hội Giá trị pháp lý của chính sách côngđược thể hiện ở thể thức, nội dung và thẩm quyền ban hành của cơ quan nhànước

1.2.2 Vai trò của hoạch định chính sách công

Vai trò của hoạch định chính sách công được thể hiện trong việc mởđường cho cả tiến trình chính sách, làm khởi xướng những vấn đề mà xã hộiquan tâm; tăng niềm tin của người dân đối với nhà nước, thu hút sự tham giathực hiện mục tiêu chung của các cơ quan chức năng và kết nối cơ chế quản

lý của nhà nước đến các đối tượng Hoạch định chính sách công có vai trò đặcbiệt quan trọng trong chú trình chính sách, là điểm khởi đầu trong tiến trìnhchính sách nhằm cho ra đời một chính sách công có tác dụng tích cực đến đờisống kinh tế xã hội

- Hoạch định chính sách công chính là sự cụ thể hóa các ý tưởng vàcách thức giải quyết một vấn đề bức xúc đặt ra trong đời sống xã hội nhằmđạt được mục tiêu mong muốn Việc xây dựng chính sách là đảm bảo cho sựtác động tích cực, làm thay đổi thực tại theo chiều hướng mong muốn, tăngcác giá trị nhằm thỏa mãn nhu cầu của cộng đồng, đảm bảo sự hài hòa trong

sự phân phối lợi ích giữa các nhóm xã hội, các lĩnh vực, các lãnh thổ hànhchính

- Quá trình xây dựng chính sách sẽ giúp cho Nhà nước khẳng địnhđược quyền lực của mình, thể hiện rõ được vai trò quản lý của Nhà nước đốivới các lĩnh vực kinh tế, xã hội trong từng giai đoạn Để quản lý có hiệu quả,nhà nước cần phải chủ động tạo lập cơ chế quản lý của mình thông qua cácchính sách, thích ứng với sự vận hành kinh tế - xã hội theo các quy luật kháchquan Nếu cơ chế quản lý của Nhà nước tương thích với cơ chế vận hành củanền kinh tế và trình độ phát triển của xã hội thì sẽ thúc đẩy các quá trình kinh

tế - xã hội ngày càng phát triển, còn ngược lại thì nó sẽ kìm hãm quá trình vậnđộng đó Tính hiệu quả của chính sách công đã được ban hành là thước đohiệu quả năng lực quản lý, điều hành của Nhà nước trên các lĩnh vực

- Việc đề ra chính sách phù hợp, đáp ứng yêu cầu thực tế sẽ quyết địnhđược mức độ các kết quả tích cực trên thực tiễn Nếu quá trình hoạch địnhchính sách đảm bảo chất lượng thì có thể tạo ra một chính sách để điều chỉnh

có hiệu quả các vấn đề cần giải quyết Trường hợp sự lựa chọn vấn đề làchính xác, nhưng việc xây dựng chính sách không đảm bảo được chất lượngthì quy trình chính sách sẽ chỉ còn mang tính hình thức Hoạch định chínhsách đúng đắn và khoa học sẽ mang lại chính sách tốt, là tiền đề cho chínhsách đó đi vào cuộc sống và mang đến hiệu quả tích cực Ngược lại nếu việc

đề ra chính sách không phù hợp với tình hình thực tế sẽ gây ra những hậu quảkhó lường trong đời sống kinh tế - xã hội

- Hoạch định chính sách công là tiền đề và có mối quan hệ mật thiết vớicác giai đoạn khác trong quy trình chính sách Hoạch định tạo ra những căn

cứ có tính pháp lý và đòi hỏi phải được thực thi trên thực tế Người ta thườngtiến hành so sánh quá trình thực thi cũng như các kết quả đạt được của chínhsách trên thực tiễn với những mục tiêu, yêu cầu, giải pháp, nguồn lực và thờigian mà chính sách đã đề ra Đồng thời, các nội dung của chính sách đượchoạch định và ban hành cũng là căn cứ để đánh giá lại toàn bộ quy trình chínhsách Việc thực thi và đánh giá chính sách cũng tạo ra những đòi hỏi và căn cứthực tiễn để tiếp tục hoàn thiện chính sách đã ban hành

Hoạch định chính sách công được xem là kết quả của quá trình tạo ramột sản phẩm quản lý của bộ máy nhà nước, cũng được coi là quá trình xâydựng một loại quyết định quản lý đặc biệt của nhà nước nhằm thực hiện mụctiêu trước mắt và lâu dài Nếu chính sách công hợp lý, khoa học sẽ giúp chonhà nước và người nhân có được nhiều thuận lợi trong quá trình phát triểnkinh tế, xã hội Với những ảnh hưởng lớn của chính sách công đối với pháttriển xã hội, các nhà hoạch định chính sách cần cẩn trọng trong nghiên cứuxây dựng chính sách để có được những chính sách công tốt nhất

1.3 Nguyên tắc hoạch định chính sách công

1.3.1 Nguyên tắc phục vụ lợi ích cộng đồng

Nhà nước do nhân dân bầu ra và về nguyên tắc phải đại diện cho lợi íchchung của cộng đồng, vì vậy các chính sách công do nhà nước ban hành phảiphục vụ cho lợi ích cộng đồng, đây là lợi ích của đa số trong xã hội hoặc lợiích từ các chính sách có ảnh hưởng tích cực tới sự phát triển của xã hội.Những người hoạch định chính sách và ra quyết định chính sách, những côngchức làm việc trong bộ máy nhà nước là những người đã tự nguyện cam kếtphục vụ cho lợi ích chung Đạo đức công vụ chi phối và dẫn dắt họ hoạchđịnh chính sách vì lợi ích chung của cộng đồng

1.3.2 Nguyên tắc tập trung dân chủ

Tập trung dân chủ trong hoạch định chính sách công được thể hiện ởquá trình xuất hiện vấn đề và hình thành nên chính sách đòi hỏi có sự thamgia của nhiều người, của các nhóm trong xã hội, của cộng đồng,… Xem xét

và lựa chọn phương án chính sách tối ưu nhất để phục vụ cho lợi ích của đa

số, phù hợp với mục tiêu và định hướng chính trị của Nhà nước

Hoạch định chính sách công mang tính nguyên tắc tập trung dân chủ là

vì quá trình xác định vấn đề và soạn thảo chính sách huy động sự tham giacủa nhiều người Sự tham gia đó cung cấp những thông tin tích cực cũng nhưcác phản hồi phong phú để người ra quyết định có cơ sở để quyết định đúngđắn Sự tham gia của nhiều người huy động được trí tuệ và kinh nghiệm củatập thể để hoạch định ra một chính sách tốt Sự tham gia của các chủ thể khácnhau vào hoạch định chính sách sẽ góp phần tạo ra các sản phẩm nhận được

sự đồng thuận của các tầng lớp xã hội, đem lại hiệu quả thực sự khi thực thichính sách

Sự tập trung dân chủ này đều dựa trên những đóng góp của mọi ngườitrong quá trình xây dựng và đánh giá phương án chính sách Có thể nói, tậptrung dân chủ là nguyên tắc chi phối quá trình của hoạch định chính sáchcông

1.3.3 Nguyên tắc kế thừa

Nguyên tắc kế thừa chính là kế thừa những gì đã có từ quá trình hoạchđịnh các chính sách công khác Thông thường một chính sách mới không tựnhiên mà có, mà nó là sự tiếp nối ở một góc độ nào đó của một hoặc một sốchính sách đã tồn tại trước đây Sự kế thừa giúp tiết kiệm thời gian và côngsức để suy nghĩ lại từ đầu khi hoạch định chính sách mới Tuy nhiên việc kếthừa phải mang tính chọn lọc những gì phù hợp với điều kiện mới, kế thừakhông phải bê nguyên những gì đã có mà phải kết hợp với sự sáng tạo đểthích ứng được với bối cảnh thay đổi.

1.3.4 Nguyên tắc hệ thống

Chính sách được ban hành là một bộ phận hữu cơ trong một hệ thốngchính sách đang được vận hành vào thời điểm đó Hoạch định chính sáchcông phải tính tới sự thống nhất và phù hợp với hệ thống chính sách hiệnhành, có nghĩa là nội dung chính sách mới ban hành không thể đi ngược lạicác chính sách đã có mà phải đảm bảo được sự thống nhất trong một tổng thểcác quy định của Nhà nước đối với việc quản lý lĩnh vực liên quan đến cácvấn đề đặt ra Do đó, tính hệ thống trong hoạch định chính sách được thể hiện

ở sự tương thích với các chính sách khác để tạo ra thành hệ thống thống nhất,

có sự bổ sung, tương tác qua lại với nhau Quá trình hoạch định chính sáchcũng có thể dẫn đến những ưu tiên có tính xung đột, cần có giải pháp cho sựlựa chọn ưu tiên nhưng không phá vỡ sự phát triển của hệ thống

Nguyên tắc hệ thống được thể hiện trong mỗi chính sách được hoạchđịnh, toàn bộ các nội dung của chính sách phải được xem xét và xây dựngnhư một hệ thống thống nhất, đảm bảo sự thống nhất giữa các mục tiêu và cácgiải pháp, đồng thời thống nhất các điều kiện thực tế cũng như các phươngpháp và công cụ của chính sách đó

2 Các căn cứ hoạch định chính sách công

2.1 Căn cứ vào định hướng chính trị của Đảng cầm quyền

Dưới sự lãnh đạo của Đảng cầm quyền, Nhà nước quản lý xã hội pháttriển theo mục tiêu định hướng nhất định Để đạt được những mục tiêu đã đề

ra, Nhà nước phải sử dụng các công cụ vĩ mô quản lý, điều hành các đốitượng vận động theo định hướng Đường lối phát triển xã hội của Đảng cầmquyền là căn cứ để nhà nước đề ra các mục tiêu kinh tế, chính trị, văn hóa, xãhội trong dài hạn và ngắn hạn Mục tiêu định hướng cho các thời kỳ là nhữnggiá trị về lượng và chất của đời sống theo nhu cầu xã hội như thu nhập bìnhquân đầu người của một quốc gia, xây dựng một nền kinh tế tri thức, một xãhội công nghiệp,…Trong những công cụ quản lý nhà nước thường dùng thìchính sách công chính là công cụ đắc lực nhất của các nhà nước, vì thế mụctiêu của chính sách cũng là mục tiêu quản lý nhà nước trong từng thời kỳ Dovậy mục tiêu chính sách phải xuất phát từ đường lối phát triển của chế độ xãhội do đảng cầm quyền khởi xướng

Đường lối phát triển của một chế độ xã hội do đảng cầm quyền lựachọn là sự ổn định và lâu dài Tính ổn định của đường lối sẽ tạo ra sự thốngnhất trong quá trình vận hành của xã hội giúp hạn chế và loại bỏ được nhữngbiến cố phát sinh làm tổn hại đến đời sống của nhân dân, giúp cho xã hội cónhững bước đi vững chắc trên con đường phát triển Mục tiêu của các chínhsách đều hướng vào thúc đẩy các hoạt động kinh tế - xã hội theo hướng tăngtrưởng kinh tế cao, đảm bảo tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ và cải thiệnmôi trường Cùng với sự vận động phát triển của các yếu tố kinh tế - xã hội,nhận thức của các tầng lớp nhân dân trong xã hội đang dần được nâng cao,chính vì thế mục tiêu và biện pháp phát triển do chủ thể đề xướng ngày càngđầy đủ và hoàn thiện Tình toàn diện, hợp quy luật từ ý thức giai cấp đến hành

vi ứng xử của chủ thể đối với diễn biến trong thực tế hiện tại và tương laichính là quan điểm phát triển của chủ thể Chính sách kinh tế nhiều thànhphần vừa huy động được các nguồn lực cho phát triển kinh tế ở cả bên trong

và bên ngoại đất nước Như thế, việc hoạch định chính sách phát triển của nhànước trong từng thời kỳ ngoài việc căn cứ vào đường lối chính trị còn phảidựa vào quan điểm phát triển của đảng cầm quyền trong thời kỳ đó

2.2 Căn cứ vào năng lực thực tế của chủ thể tham gia thực hiện chính sách công

Đối tượng thực thi chính sách bao gồm các tầng lớp nhân dân trong xãhội có cùng nguyện vọng phát triển vì mục tiêu chung, trong đó bao gồm cảngười thụ hưởng lợi ích của chính sách Tính khả thi của chính sách công tùythuộc rất lớn vào ý thức chấp hành nghiêm túc hay không của các chủ thểtham gia thực hiện chính sách, thậm chí đây còn là yếu tố ảnh hưởng quyếtđịnh đến tính khả thi của một chính sách Nếu chủ thể tham gia thực hiệnchính sách công có trình độ dân trí cao, họ sẽ nhận thức được một cách đầy

đủ mục tiêu chính sách để chủ động, tự giác thực hiện Kết quả thực hiệnchính sách công của các chủ thể chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác nhau,trong đó có yếu tố trực tiếp, quan trọng nhất là trình độ chuyên môn nghiệp

vụ của từng nhóm chủ thể Chủ thể không những có khả năng vận dụng thựchiện các biện pháp tích cực, hiệu quả hơn và ngược lại sẽ làm cho tính khả thicủa chính sách giảm sút hoặc không thực hiện được Như vậy, khi hoạch địnhchính sách chủ thể quản lý nhất thiết phải căn cứ vào trình độ của các đốitượng thực thi để xác định mục tiêu, biện pháp cho thích hợp Vì vậy để giảmthiểu tính phức tạp của chính sách đối với các đối tượng thực hiện thì trướchết cần phải xác định rõ ràng, cụ thể mục tiêu, biện pháp chính sách để mọingười không thể hiểu sai về các yếu tố cấu thành chính sách

2.3 Căn cứ vào tình trạng pháp luật trong xã hội

Chính sách và pháp luật đều là những công cụ quan trọng để nhà nước