PHÂN TÍCH HỌC THUYẾT TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ NƯỚC CHÂU Á GIÓ MÙA CỦA HARRY TOSHIMA.LIÊN HỆ LÝ THUYẾT NÀY VỚI QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA NÔNG NGHIỆP

L ỜI MỞ ĐẦU Công nghiệp hóa – hiện đại hóa là con đường tất yếu phải tiến hành với bất cứ nước nào, nhất là đối với những nước có xuất phát điểm từ nền nông nghiệp lạc hậu, nhất là các n

H ỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LU ẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: LỊCH SỬ CÁC HỌC THUYẾT KINH TẾ

ĐỀ TÀI:

CÁC NƯỚC CHÂU Á – GIÓ MÙA CỦA HARRY TOSHIMA?

Gi ảng viên hướng dẫn : Nguyễn Thị Giang Sinh viên th ực hiện : Đặng Thị Hải Ly

Hà N ội, ngày 13 tháng 01 năm 2022

M ỤC LỤC

Trang

L ỜI MỞ ĐẦU 1

1 Lí do ch ọn đề tài 1

2 Nhiệm vụ nghiên cứu 1

3 Phương pháp nghiên cứu 2

4 K ết cấu đề tài 2

N ỘI DUNG 3

Chương I: Lý luận chung 3

1 Khái ni ệm tăng trưởng và phát triển kinh tế 3

2 Nội dung lý thuyết tăng trưởng và phát triển ở các nước châu Á – gió mùa c ủa Harry Toshima 3

Chương II: Thực trạng quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam hiện nay 5

1 Vai trò c ủa công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn 5

2 Th ực trạng quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam hiện nay 6

Chương III: Giải pháp để thúc đẩy công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam hiện nay 9

1 Bi ện pháp của Đảng và Nhà nước Việt Nam để thúc đẩy công nghiệp hóa nông nghi ệp, nông thôn nước ta phát triển 9

2 Trách nhi ệm của bản thân để góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa nông nghi ệp, nông thôn ở Việt Nam hiện nay 12

K ẾT LUẬN 15

DANH M ỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

L ỜI MỞ ĐẦU

Công nghiệp hóa – hiện đại hóa là con đường tất yếu phải tiến hành với bất cứ nước nào, nhất là đối với những nước có xuất phát điểm từ nền nông nghiệp lạc hậu,

nhất là các nước đang phát triển, vấn đề phát triển công nghiệp nông thôn được coi là vấn đề tất yếu, có ý nghĩa chiến lược lâu dài Đối với Đảng và Nhà nước Việt Nam

ta, công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông thôn là một chủ trương lớn nhằm thúc đẩy kinh tế phát triển, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người dân sinh sống tại

của đất nước, đưa nông thôn nước ta tiến lên trình độ văn minh, hiện đại

Công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn là một quá trình lâu dài, được tiến

công nghiệp hóa là một vấn đề nóng bỏng trong nhiều năm nay và được đông đảo các nhà nghiên cứu, trong đó có đội ngũ sinh viên quan tâm Cùng với sự nỗ lực cố gắng chung của toàn Đảng, toàn dân trong công cuộc khôi phục và phát triển kinh tế Là một công dân tương lai của đất nước, với vốn kiến thứ được truyền thụ, cùng với sự hướng dẫn nhiệt tình của thầy, cô giáo; em mong muốn được góp phần nhỏ bé của mình nghiên cứu các vấn đề cơ bản về đề tài: “ Phân tích học thuyết tăng trưởng

kinh t ế ở các nước châu Á – gió mùa của Harry Toshima Liên hệ lý thuyết này với quá trình công nghi ệp hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam.”

Để đánh giá được thực trạng quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, nông

nông nghiệp, nông thôn, cần thực hiện những nhiệm vụ sau:

+ Khái quá về học thuyết tăng trưởng kinh tế ở các nước châu Á – gió mùa của Harry Toshima

+ Nêu lên thực trạng của quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn ở Việt

+ Đưa ra quan điểm chỉ đạo của Đảng nhằm tiếp tục phát triển công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu

Bài tiểu luận dựa trên phương pháp nghiên cứu của bài tiểu luận dựa trên phương pháp duy vật biện chứng Đồng thời sử dụng các phương pháp phân tích, phương pháp tiếp cận hệ thống và phương pháp phát triển nhằm vạch rõ những thành tựu khoa học và những mặt hạn chế của học thuyết

Ngoài phần mở đầu, kết luận, đề tài này được chia thành ba phần:

Chương I: Khái quát lý luận

Chương II: Thực trạng quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn ở

Vi ệt Nam hiện nay

Chương III: Giải pháp để thúc đẩy công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam hi ện nay

Do phạm vi của đề tài nghiên cứu rộng lớn cùng hạn chế về trình độ nhận thức của bản thân nên em nhận thấy việc nghiên cứu đề tài này sẽ khó tránh khỏi những mặt hạn chế, sơ sài, thiếu sót Vậy em kính mong thầy cô giáo cho nhận xét, đóng góp ý kiến cho đề tài của em được hoàn chỉnh hơn

Em xin chân thành cảm ơn cô Nguyễn Thị Giang – giảng viên bộ môn đã giúp

đỡ em hoàn thành bài tiểu luận này

N ỘI DUNG Chương I: Lý luận chung

1 Khái ni ệm tăng trưởng và phát triển kinh tế

Tăng trưởng kinh tế (theo định nghĩa của WB) cho rằng: tăng trưởng kinh tế chỉ là sự gia tăng về lượng của những đại lượng chính đặc trưng cho một trạng thái

Tăng trưởng kinh tế có nhiều cách định nghĩa khác nhau, song có thể định

nghĩa một cách khái quát như sau: Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng về tổng sản

ph ẩm xã hội và tăng thu nhập bình quân đầu người

Các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế bao gồm: vốn; con người; kỹ thuật và công nghệ; cơ cấu kinh tế; thể chế chính trị và quản lý nhà nước

Phát triển kinh tế (theo định nghĩa của WB) là nâng cao phúc lợi của nhân dân, nâng cao tiêu chuẩn sống và cải tiến giáo dục, sức khỏe và bình đẳng về cơ hội

t ế là sự tăng trưởng kinh tế đi kèm với sự tiến bộ của cơ cấu kinh tế, thể chế kinh tế

và chất lượng cuộc sống

hệ sản xuất; kiến trúc thượng tầng

2 N ội dung lý thuyết tăng trưởng và phát triển ở các nước châu Á – gió mùa

c ủa Harry Toshima

Harry Toshima (1918 – 1998) là nhà kinh tế người Nhật, ông nghiên cứu mối

của các nước đang phát triển ở Châu Á so với các nước Âu – Mỹ, đó là nền nông nghiệp lúa nước có tính thời vụ cao, vào thời gian cao điểm của mùa vụ vẫn có hiện tượng thiếu lao động và lại dư thừa nhiều trong mùa nhàn rỗi (nông nhàn) Lý thuyết tăng trưởng và phát triển ở các nước châu Á – gió mùa được trình bày trong cuốn “ Tăng trưởng kinh tế ở châu Á – gió mùa” của H Toshima

việc tăng trưởng kinh tế do chuyển lao động dư thừa trong khu vực nông nghiệp sang khu vực công nghiệp mà không làm sản lượng nông nghiệp giảm đi là không mang

vực nông nghiệp, nền nông nghiệp lúa nước vẫn thiếu lao động ở những thời điểm mùa vụ và chỉ thừa lao động lúc nhàn rỗi H Toshima cho rằng mô hình kinh tế nhị nguyên của Lewis là không đúng nên ông đã đưa ra mô hình tăng trưởng kinh tế mới đối với các nước đang phát triển ở khu vực châu Á – gió mùa H Toshima cho rằng các nước này muốn phát triển cần giải quyết các vấn đề theo một trình tự nhất định

nông nhàn để tăng sức cầu cho nông nghiệp Mặt khác, đa dạng hóa sản xuất để ổn định và tăng thu nhập cho nông dân do tính thười vụ và tính phức tạp của thời tiết

nông thôn được phân bố lại, tăng lao động trong tiểu, thủ công nghiệp, dịch vụ ở nông thôn, chuyển một bộ phận lao động nông nghiệp sang các ngành khác Khi thị trường lao động nông nghiệp bị thu hẹp, tiền lương thực tế sẽ tăng lên, các nông trại, xí nghiệp chuyển sang cơ giới hóa, làm cho năng suất lao động tăng nhanh, GNP và GDP cũng tăng lên khi sử dụng hết lao động nông nghiệp

nguyên lao động nông nghiệp đồng thời phải tạo nhiều việc làm trong những thời kỳ nhàn rỗi bằng các biện pháp như tăng vụ; đa dạng hóa cây trồng vật nuôi; mở rộng quy mô chăn nuôi gia súc, gia cầm, nuôi và đánh bắt cá; mở mang nhiều ngành nghề mới để tạo việc làm tăng thu nhập, nông dân cũng sẽ có điều kiện thâm canh, tăng vụ như đầu tư thêm giống cây trồng mới, phân hữu cơ, công cụ, máy móc, kỹ thuật lao động mới, Thực hiện công nghiệp hóa nông nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng vật chất như điện, nước, giao thông, thông tin liên lạc, phát triển công nghiệp chế biến

và cơ sở hạ tầng xã hội (giáo dục, y tế, văn hóa) cho nông thôn, giúp đỡ về cải tiến các tổ chức kinh tế nông thôn như hợp tác nông nghiệp, tổ chức dịch vụ nông thôn;

tổ chức tín dụng, Chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, thay thế lao động thủ công bằng lao động máy móc năng suất lao động cao Từ đó sẽ giúp cải thiện đáng

kể đời sống nông dân, nâng cao nếp sống văn minh của nông thôn và kinh tế sẽ tăng trưởng, lại tránh được các sức ép về nhiều mặt đối với đô thị

Tiếp tục quá trình đa dạng hóa nông nghiệp, việc làm sẽ tăng lên, thúc đẩy mở rộng thị trường sang các lĩnh vực khác như tiểu thủ công nghiệp, rồi công nghiệp chế

xuất, giao thông, dịch vụ, công nghiệp phân bón, công nghiệp cơ khí trong nông nghiệp Như vậy, sự phát triển của khu vực nông nghiệp đã tạo điều kiện để phát triển khu vực công nghiệp và dịch vụ Trong nông nghiệp, năng suất lao động tăng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc di dân từ nông thôn ra thành thị để phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ Quá trình này diễn ra liên tục, cho đến một thời kỳ cụ thể

lao động thu hẹp và tiền lương thực tế trong nông nghiệp tăng lên Khi đó, các chủ trại sẽ tăng cường sử dụng máy móc để thực hiện cơ giới hóa trong nông nghiệp, thay

động ở nông thôn Do đó, lao động di chuyển từ nông thơn ra thành thị nhiều hơn nhưng không làm giảm sản lượng nông nghiệp, tổng sản phẩm quốc dân GNP bình

sang nền kinh tế công nghiệp được hoàn thành Nền kinh tế tiếp tục chuyển sang giai đoạn sau là sự quá độ từ công nghiệp sang dịch vụ Từ đó, H Toshima kết luận nông nghiệp hóa là con đường tốt nhất để bắt đầu một chiến lược phát triển kinh tế ở các nước châu Á – gió mùa, tiến tới một xã hội có cơ cấu kinh tế nông – công nghiệp – dịch vụ hiện đại

Thông qua việc nghiên cứu, phân tích nội dung lý thuyết tăng trưởng và phát triển kinh tế ở các nước châu Á – gió mùa đã gợi ra cho các nước này: trước hết phải

cạnh đó, cần phải phát triển một nền nông nghiệp đa dạng, tạo ra thị trường của nông nghiệp và dịch vụ nông nghiệp

Chương II: Thực trạng quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn ở

Vi ệt Nam hiện nay

1 Vai trò c ủa công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn

Công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, gắn với công

dụng các thành tựu khoa học, công nghệ vào các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa trên

Công nghiệp hóa – hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng nhanh tỷ trọng giá trị sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp và dịch vụ, giảm dần tỷ trọng sản phẩm và lao động nông nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái, tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất

thôn

Công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn có tầm quan trọng đặc biệt đối với

nào, nhất là những nước có điểm xuất phát từ nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, muốn xây dựng nền kinh tế phát triển hiện đại

Th ứ nhất, công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn tạo sự phát triển cho lực

lượng sản xuất khu vực nông nghiệp, nông thôn

Thứ hai, công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn giúp giải quyết việc làm,

trực tiếp nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho cư dân nông thôn

Thứ ba, công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn là cơ sở thúc đẩy quá trình

đô thị hóa, xây dựng nông thôn mới theo hướng văn minh hiện đại, góp phần ổn định kinh tế - xã hội đất nước

2 Th ực trạng quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn ở

Vi ệt Nam hiện nay

2.1 Nh ững thành tựu đã đạt được

thành tựu quan trọng và nổi bật trong quá trình dịch chuyển các ngành kinh tế ở nông thơn theo hướng công nghiệp hóa:

suất, chất lượng và hiệu quả; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản tăng nhanh Trong gần 35 năm đổi mới toàn diện đất nước, nông nghiệp Việt Nam đạt được mức tăng trưởng nhanh và ổn định trong một thời gian dài; các ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản đều có tốc độ phát triển đáng kể Tăng trưởng GDP năm 2019 đạt 7,02%, trong đó khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 2,01%, đóng góp 4,6% vào tăng trưởng chung Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản có những bước tiến vượt bậc Năm 1986, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản chỉ

đạt 400 triệu USD; đến năm 2007 đạt tới 12 tỷ USD; năm 2017 đạt hơn 36 tỷ USD; năm 2019 đạt 41,3 tỷ USD, thặng dư thương mại đạt mức cao 10,4 tỷ USD, tăng 19,3% so với năm 2016 Một số mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu cao, như gạo, cà-phê, cao-su, hạt điều, hồ tiêu, gỗ và sản phẩm gỗ, thủy sản , đứng nhóm hàng đầu thế giới

hóa lớn, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường Các liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản phát triển đa dạng, phù hợp với điều kiện sản xuất của từng vùng và địa phương Trong đó, nhiều mô hình đã thành công, như mô hình “Cánh đồng mẫu lớn”,

“Chuỗi sản xuất, thương mại, chế biến và phân phối sản phẩm khép kín”, “Hợp tác

xã, tổ hợp tác kiểu mới”, “Doanh nghiệp công nghệ cao trong nông nghiệp”; hoặc các

nông nghiệp, công ty cổ phần… Sự ra đời và phát triển của các mô hình tổ chức sản xuất mới trong nông nghiệp rất phong phú, đa dạng, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng vùng, miền, điều kiện sản xuất đặc thù của mỗi loại sản phẩm Những thành công bước đầu từ các mô hình tổ chức sản xuất mới trong nông nghiệp mở ra tương lai, xu hướng phát triển nông nghiệp bền vững Nông dân và doanh nghiệp đóng vai trò chủ đạo cho chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp thông qua các liên kết sản xuất

và tiêu thụ nông sản Việc liên kết thành những tổ chức nông dân sản xuất - tiêu thụ

sản đáp ứng yêu cầu thị trường trong thời kỳ hội nhập quốc tế Quan hệ sản xuất được xây dựng ngày càng phù hợp, huy động được sự đóng góp của các thành phần kinh

Th ứ ba, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn được quan tâm xây dựng;

ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa trên thị trường trong nước và quốc

tế Hệ thống đê điều, đường giao thông, trung tâm thương mại, kết cấu hạ tầng nghề cá… được củng cố, xây dựng Những năm qua, số lượng chợ xây mới, cải tạo, nâng cấp tiếp tục tăng với sự đa dạng về loại hình và cấp độ chợ, giá trị hàng hóa dịch vụ qua hệ thống chợ ngày càng tăng, góp phần không nhỏ vào việc tiêu thụ nông sản hàng hóa, đẩy mạnh sản xuất và phục vụ đời sống của người dân Ứng dụng khoa

học, công nghệ trong sản xuất nông nghiệp ngày càng phổ biến theo hướng sử dụng giống mới, công nghệ sinh học, phương thức canh tác tiên tiến Đáng ghi nhận, bên cạnh việc cơ giới hóa các khâu trong sản xuất nông nghiệp như tưới nước, thu hoạch, làm sạch nông sản, chế biến thức ăn, nuôi trồng thủy sản…, các khâu sơ chế, bảo quản nông sản sau thu hoạch cũng được ứng dụng công nghệ sản xuất tiên tiến, giúp

Th ứ tư, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn góp phần nâng

cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân ở nông thôn Đời sống nông dân và

đói, hằng năm phải nhập khẩu hàng triệu tấn lương thực, đến nay, Việt Nam đã trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ ba trên thế giới (sau Ấn Độ và Thái Lan) Thu nhập

và đời sống người dân ngày càng được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo ở nông thôn giảm bình quân 1,8%/năm; trình độ văn hóa, khoa học, kỹ thuật của nông dân được nâng lên rõ rệt Công tác chăm sóc sức khỏe, khám, chữa bệnh, phổ cập giáo dục, văn hóa, thông tin, thể thao được quan tâm và thực hiện đồng bộ, có hiệu quả

1.2 Những hạn chế còn tồn tại

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, vẫn còn những khó khăn, hạn chế, bất cập, nghịch lý trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tái cơ cấu nông nghiệp, nông thôn:

M ột là, tình trạng “được mùa rớt giá” vẫn còn xảy ra do chúng ta chưa thực sự

làm chủ thị trường đầu ra Số lượng và giá nông sản xuất khẩu không ổn định Ví dụ

dễ thấy nhất chính là việc “mất giá” của thanh long ruột đỏ Từng là loại đặc sản

sàng trả giá 40-50 ngàn đồng/kg, thậm chí lên đến 60 ngàn đồng/kg hàng loại 1 để xuất đi các nước Nhưng trong năm 2020, thanh long ruột đỏ gặp phải mùa vụ “đắng”

vì ngay sau Tết Nguyên đán 2020, nhiều loại trái cây xuất khẩu như thanh long, dưa hấu bị ùn ứ, giá rớt vì ảnh hưởng của dịch Covid-19 Tháng 2-2020, người trồng thanh long cũng từng kêu cứu vì giá thanh long ruột đỏ chỉ còn từ 3-4 ngàn đồng/kg Gần đây nhất, vào những ngày cuối năm 2021 thì giá mít thái giảm thê thảm Trong khi đó, giá mít Thái được nông dân bán tại vườn với giá vài ngàn đồng/kg, so với đợt