ĐỀ TÀI PHÂN CẤP TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÀI NGUYÊNBIỂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

ĐẠI HỌC UEH TRƯỜNG KINH DOANH KHOA LUẬT BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN LUẬT HÀNH CHÍNH ĐỀ TÀI: PHÂN CẤP TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÀI NGUYÊN BIỂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Mã lớp học ph

ĐẠI HỌC UEH TRƯỜNG KINH DOANH

KHOA LUẬT

BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN LUẬT HÀNH CHÍNH

ĐỀ TÀI: PHÂN CẤP TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ TÀI NGUYÊN BIỂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Mã lớp học phần: 21C1LAW51100701

Giảng viên: Viên Thế Giang

Họ và tên sinh viên: Võ Thị Minh Thư

Mã số sinh viên: 31191025635

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

QLNN - Quản lý nhà nước

TNB – Tài ngyên biển

XHCN – Xã Hội Chủ Nghĩa

KTTT – Kinh tế thị trường

A MỞ ĐẦU

Việt Nam có chiều dài đường bờ biển trên 3.260 km, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa rộng gấp khoảng ba lần diện tích đất liền, chứa đựng nhiều hệ sinh thái quan trọng và nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng Hiện nay, tài nguyên biển của nước ta đang được quản lý theo ngành, lĩnh vực, mỗi loại tài nguyên đều có một đạo luật riêng để điều chỉnh việc quản lý, khai thác và sử dụng (Luật Khoáng sản, Luật Thủy sản, Luật Dầu khí, Luật du lịch, Luật Xây dựng, Luật Hàng hải…) Để khắc phục những mâu thuẫn, trùng chéo về lợi ích, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia khai thác, sử dụng tài nguyên biển và nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường biển, công tác quản lý tổng hợp tài nguyên biển đã được thực triển khai thực hiện theo quy định tại Luật tài nguyên, môi trường biển và hải đảo 2015 Nội dung, trách nhiệm, quyền hạn và phân cấp trong quản lí nhà nước từng loại tài nguyên biển

cụ thể cũng như trong quản lý tổng hợp tài nguyên biển, đã được quy định khá đầy đủ

và thống nhất trong các đạo luật

Trước những yêu cầu về lý luận và thực tiễn, việc tiếp tục nghiên cứu về phân cấp trong QLNN về TNB, để làm rõ những vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật, thực tiễn thực hiện pháp luật phân cấp trong QLNN về TNB, từ đó đưa ra những đề xuất, khuyến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật và đảm bảo thực hiện pháp luật về phân cấp trong QLNN về TNB là cần thiết khách quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý TNB, góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng nền hành chính Việt Nam trở thành nền hành chính phục vụ, hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu lực và hiệu quả

B NỘI DUNG

I- Khái quát

1. Khái niệm tài nguyên biển

Trong tự nhiên có rất nhiều loại tài nguyên như tài nguyên đất đai, tài nguyên nước, TNB, tài nguyên rừng Hiện có rất nhiều định nghĩa khác nhau về TNB, theo Luật Tài nguyên môi trường biển và hải đảo năm 2015 định nghĩa: TNB bao gồm tài nguyên sinh vật và tài nguyên phi sinh vật thuộc khối nước biển, đáy biển, lòng đất dưới đáy biển, vùng đất ven biển và quần đảo, đảo, bãi cạn lúc chìm lúc nổi, bãi ngầm thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia của Việt Nam

Về tổng thể thì TNB là một bộ phận của tài nguyên thiên nhiên, hình thành và phân bố trong khối nước biển, trên bề mặt đáy biển và trong lòng đất dưới đáy biển Theo các kết quả điều tra cho thấy, biển Đông có nguồn tài nguyên thiên nhiên rất phong phú và

đa dạng bao gồm cả tài nguyên sinh vật và tài nguyên phi sinh vật, tài nguyên trong

khối nước, trên đáy và trong lòng đất dưới đáy biển Nguồn tài nguyên phi sinh vật của biển Việt Nam rất lớn bao gồm tài nguyên khoáng sản, tài nguyên năng lượng và các loại tài nguyên khác Ngoài ra có các nguồn tài nguyên vị thế, khác với hai loại tài nguyên trên có thể đánh giá được bằng trữ lượng, còn một số điều kiện tự nhiên không thể đánh giá định lượng được, nhưng lại được con người sử dụng, thậm chí từ rất lâu đời, trong các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội của mình đều có thể xếp vào loại tài nguyên đặc biệt này Đó chính là địa hình bờ và đảo cũng như không gian mặt biển…

Trong các loại tài nguyên được khái quát nêu trên, tài nguyên phi sinh vật bao gồm: khoáng sản, dầu khí, là nguồn tài nguyên không tái tạo và cạn kiệt khi khai thác Các nguồn tài nguyên sinh vật có thể tái tạo, tuy nhiên nguồn tài nguyên này đang dần cạn kiệt do khai thác quá mức Các nguồn tài nguyên vị thế khác được khai thác sử dụng như: Giao thông vận tải biển, du lịch biển, không gian biển có thể khai thác sử dụng lâu dài nhưng cũng là nguồn có hạn và cũng chịu tác động ảnh hưởng lớn của thiên tai, biến đổi khí hậu

2. Phân loại về tài nguyên biển

Thứ nhất, tài nguyên thủy sản: nguồn lợi hải sản trong vùng biển nước ta có độ phong

phú cao Ngoài cá biển là nguồn lợi chính còn có nhiều đặc sản khác có giá trị kinh tế, như: tôm, cua, mực, hải sâm, rong biển… Chỉ tính riêng cá biển, có hơn 2.000 loài khác nhau đã được phát hiện, trong đó khoảng 100 loài có giá trị kinh tế; có 15 bãi cá lớn, phân bố chủ yếu ở vùng ven bờ Theo các số liệu thống kê, trữ lượng cá ở vùng biển nước ta khoảng 5 triệu tấn/năm, trữ lượng cá có thể đánh bắt hằng năm khoảng 2,3 triệu tấn Dọc ven biển có trên 37 nghìn ha mặt nước các loại có khả năng nuôi trồng thủy sản nước mặn, lợ, nhất là nuôi các loại đặc sản xuất khẩu, như: Tôm, cua, rong câu

Thứ hai, tài nguyên du lịch biển: bờ biển dài có nhiều bãi cát, vịnh, hang động tự

nhiên đẹp là tiềm năng về du lịch lớn của nước ta Do đặc điểm kiến tạo khu vực, các dãy núi đá vôi vươn ra sát bờ biển tạo nhiều cảnh quan thiên nhiên sơn thủy rất đa dạng, nhiều vụng, vịnh, bãi cát trắng, hang động, các bán đảo và các đảo lớn nhỏ liên kết với nhau thành một quần thể du lịch hiếm có trên thế giới 36 như di sản thiên nhiên Hạ Long được UNESCO xếp hạng

Thứ ba, tài nguyên khoáng sản biển: Vùng biển Việt Nam chứa khoảng 35 loại hình

khoáng sản với trữ lượng khai thác khác nhau từ nhỏ đến lớn, thuộc các nhóm: nhiên liệu, kim loại, vật liệu xây dựng, đá quý và bán quý, khoáng sản lỏng Đặc biệt, tiềm năng dầu khí phân bố trong 6 bồn trầm tích và hoạt động khai thác dầu khí được duy trì tại 11 mỏ ở thềm lục địa phía Nam Thời gian qua, ngành dầu khí luôn giữ vai trò quan trọng trong kinh tế biển nói riêng và nền kinh tế của đất nước nói chung

Thứ tư, tài nguyên dầu khí: là tài nguyên lớn nhất ở thềm lục địa nước ta, có tầm

chiến lược quan trọng Đến nay, chúng ta đã xác định được tổng tiềm năng, dầu khí tại

bể trầm tích: Sông Hồng, Phú Khánh, Nam Côn Sơn, Cửu Long, Malay - Thổ Chu, Tư Chính Trữ lượng dầu khí dự báo của toàn thềm lục địa Việt Nam khoảng 10 tỷ tấn quy dầu Ngoài dầu, Việt Nam còn có khí đốt với trữ lượng khai thác khoảng 3.000 tỷ m3 /năm

Thứ năm, tài nguyên giao thông vận tải biển: Lãnh thổ nước ta có đường bờ biển chạy

theo hướng Bắc - Nam dọc theo chiều dài đất nước, lại nằm kề trên các tuyến đường biển quốc tế quan trọng của thế giới, có những vụng sâu kín gió là điều kiện thuận lợi

để phát triển giao thông vận tải biển và mở rộng giao lưu với bên ngoài

3. Đặc điểm tài nguyên biển

Tài nguyên biển Việt Nam rất phong phú và đa dạng TNB là một dạng tài nguyên chia

sẻ, biển là không gian liên thông, trên một vùng biển có thể có nhiều cơ quan quản lý khai thác các dạng tài nguyên này theo chức năng sử dụng của chúng cùng một lúc trên cùng một khu vực biển có thể có các hoạt động khai thác tài nguyên của con người: Khai thác dầu khí, khoán sản biển, nước biển, giao thông vận tải biển, thủy hải sản, nuôi trồng thủy sản, du lịch biển, năng lượng biển, khai thác lòng đất dưới đáy biển để phát triển viễn thông ngoài ra đặc điểm TNB còn phải chịu các tác động, tuân thủ của các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia là thành viên Do đó, mỗi hoạt động quản lý, khai thác, sử dụng TNB của ngành này ảnh hưởng trực tiếp đến ngành kia, ảnh hưởng đến an ninh quốc gia, quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam trên biển (Khi giao đất trên đất liền thì có thể cắm cọc, xây tường bao để khai thác sử dụng của riêng, nhưng đối với khu vực biển được giao cho khai thác sử dụng thì không thể xây, quây lại để sử dụng riêng, đó chính là khác biệt và đặc điểm riêng của TNB) Nếu nuôi trồng thủy sản, phát triển công nghiệp ven biển xả thải làm ô nhiễm thì không thể phát triển du lịch, Xây đê, lấn biển có thể tốt cho địa phương này trong ngăn mặn, ngăn lũ, chống thiên tai nhưng lại có thể ảnh hưởng đến địa phương khác, do khi xây dựng dẫn tới phá vỡ hệ sinh thái, có thể làm thay đổi dòng chảy, gây sạt xói nở, bồi đắp

4. Nguyên tắc phân cấp quản lý nhà nước về TNB

Thứ nhất, phân cấp trong QLNN về TNB phải bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng và tính

thống nhất của quyền lực nhà nước Quản lý nhà nước về TNB là sản phẩm của sự phân công lao động nhằm phối hợp và liên kết hoạt động của các tổ chức, cá nhân Xuất phát từ tính thống nhất của quyền lực nhà nước mà các chủ thể quản lý dù có chức năng, nhiệm vụ 57 cụ thể ở phạm vi và quy mô khác nhau, song tất cả cùng

hướng tới một mục tiêu chung và một nhiệm vụ chung Để bảo đảm chủ quyền quốc gia là biểu tượng của tính thống nhất của quyền lực nhà nước, một số lĩnh vực QLNN

và một số thẩm quyền trong từng lĩnh vực đó được xem như đặc quyền của trung ương và việc chuyển giao cho địa phương là sự vi phạm tính thống nhất của quyền lực nhà nước, chính vì vậy mà một số chức năng của nhà nước chỉ có thể được phân công theo chiều ngang giữa các cơ quan lập pháp hành pháp và tư pháp mà không thể phân cấp theo chiều dọc cho các cơ quan địa phương

Thứ hai, phân cấp trong QLNN về TNB phải bảo đảm tính hiệu quả phân định rõ

trách nhiệm QLNN giữa Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, các Bộ, ngành và chính quyền địa phương, bảo đảm tính công khai minh bạch Phân cấp là một quá trình bắt đầu từ việc thử nghiệm hoặc rà soát chức năng, nhiệm vụ của từng cấp chính quyền để phát hiện khả năng, tính trội của một cấp nhất định trong việc đảm nhiệm một công việc, hoạt động thuộc nội dung QLNN Việc lựa chọn chủ thể quản lý TNB phải xuất phát từ tiêu chí hiệu quả, có nghĩa là cấp nào có khả năng đạt được mục tiêu, chất lượng và yêu cầu quản lý TNB với chi phí ít nhất và thời gian ngắn nhất thì nên giao nhiệm vụ tương ứng cho cấp đó Hiện nay, có nhiều tiêu chí để đánh giá tính hiệu quả của hoạt động QLNN về TNB

Thứ ba, phân cấp trong QLNN về TNB phải bảo đảm tính phù hợp với tình hình thực

tế, nguồn lực của địa phương Nếu như tính hiệu quả là tiêu chí có nhằm vào việc đánh giá khả năng chủ quan của chủ thể QLNN về TNB thì tính phù hợp nhằm vào việc đánh giá các yếu tố khách quan tác động đến hiệu quả QLNN về TNB Tính phù hợp là một phạm trù rộng, bao gồm các nội dung đa dạng sau đây: phải phù hợp với trình độ phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn Việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi làm sáng tỏ mối quan hệ giữa nhà nước và xã hội dân sự

Thứ tư, phân cấp trong QLNN về TNB phải gắn liền với nâng cao năng lực QLNN

đối với TNB Đây là nguyên tắc có tính chất bắt buộc bởi vì sự thành công của phân cấp phụ thuộc rất lớn vào năng lực quản lý của cán bộ các cấp Hiện nay, việc nâng cao năng lực quản lý của cán bộ dường như chưa được thực hiện một cách chủ động với quá trình phân cấp quản lý Trong một số nội dung còn phân cấp đồng loạt ở tất cả các cấp hoặc ngược lại, phân cấp được tiến hành từ từ với mục đích để xem xét mức

độ triển khai thực hiện phân cấp mà chưa có sự đánh giá năng lực hiện tại của cấp được nhận phân cấp

Thứ năm, nguyên tắc phân cấp trong QLNN về TNB phải bảo đảm tính toàn diện của

thể chế, khi phân cấp phải dựa vào đặc thù điều kiện kinh tế, xã hội và trình độ phát triển của của từng khu vực, vùng miền, địa phương Đây là nguyên tắc có tính chất đặc thù khi phân cấp, phân quyền phải bám sát khả năng, thế mạnh riêng của các địa phương trong vùng để phân cấp cho phù hợp để phát huy khả năng, lợi thế của từng vùng, địa phương Bên cạnh đó cần xác định định hướng phát triển rõ ràng cho các vùng kinh tế, cho từng địa phương trong vùng về ngành, lĩnh vực khuyến khích đầu tư

để tránh đầu tư dàn trải và có thể tận dụng, phát huy tốt nhất khả năng, thế mạnh của từng vùng

5. Yếu tố tác động tới phân cấp quản lý nhà nước về TNB ở Việt Nam

Thứ nhất, yếu tố chính trị, là toàn bộ các yếu tố tạo nên đời sống chính trị của xã hội ở

từng giai đoạn lịch sử nhất định, bao gồm: môi trường chính trị; hệ thống các chuẩn mực chính trị; các quan hệ chính trị và ý thức chính trị; chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng lãnh đạo; hoạt động của hệ thống chính trị

Thứ hai, cách thức tổ chức quyền lực và kiểm soát quyền lực nhà nước, trong QLNN

các thức quản lý tập trung, thống nhất trong phạm vi toàn quốc, nhưng không phải là

sự tập trung, quan liêu một cách máy móc mà quản lý một cách khoa học, hợp lý, có

sự phân công, phối hợp trên cơ sở phân định thẩm quyền rõ ràng giữa các cấp chính quyền và đảm bảo cơ chế kiểm soát quyền lực một cách chặt chẽ trong quá trình thực hiện Điều 112, Hiến pháp năm 2013 quy định "nguyên tắc xác định nhiệm vụ, quyền hạn của CQĐP phải dựa trên cơ sở phân định thẩm quyền giữa các cơ quan nhà nước

ở trung ương và địa phương"

Thứ ba, kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, trong các mối quan hệ của thể chế,

mối quan hệ giữa pháp luật và kinh tế là mối quan hệ có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng: Sự phát triển kinh tế là nguyên nhân trước hết dẫn đến sự xuất hiện của pháp luật; đồng thời sự phát triển kinh tế cũng sẽ quyết định đến nội dung, tính chất, hình thức của pháp luật Pháp luật phụ thuộc vào kinh tế, nhưng có sự tác động ngược trở lại đối với kinh tế, nó có thể thúc đẩy kinh tế phát triển (nếu phù hợp với kinh tế) hoặc kìm hãm sự phát triển của kinh tế (nếu phản ánh không đúng kinh tế)

Thứ tư, nhận thức của các cấp, các ngành về phân cấp quản lý, thực tiễn ở Việt Nam,

hiện nay, phân cấp trong QLNN về TNB được thực hiện trên các nội dung quản lý TNB: Cấp phép giao khu vực biển, cấp phép nhận chìm, cấp phép cho tàu nước ngoài nghiên cứu khoa học, cấp phép khai thác khoán sản, nuôi trồng, đánh bắt thủy sản

Thứ năm, năng lực quản lý của cơ quan nhà nước được phân cấp, khả năng tiếp nhận,

thực thi nhiệm vụ của cơ quan nhà nước được phân cấp sẽ quyết định nội dung, mức

độ phân cấp Để phân cấp QLNN đảm bảo tính khả thi, hiệu quả thì khi ban hành các quy định về phân cấp phải tính đến khả năng, điều kiện của cơ quan được phân cấp Xem xét, đánh giá khả năng tiếp nhận, thực thi nhiệm vụ của cơ quan nhà nước được phân cấp có đảm bảo để tiếp nhận và thực thi nhiệm vụ được phân cấp hay không Bởi nếu nhiệm vụ, quyền hạn được phân cấp tương ứng với các nguồn lực và điều kiện cần thiết thì đẩy mạnh phân cấp sẽ phát huy được tính chủ động, sáng tạo, lĩnh hoạt của cơ quan nhà nước được phân cấp

II- Thực trạng khai thác, sử dụng TNB Việt Nam.

 Hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên thủy sản biển

Tài nguyên thủy sản: “ngành thủy sản Việt Nam có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, được xác định là một trong 05 ngành kinh tế biển then chốt trong Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 Giá trị xuất khẩu ngành thủy sản đứng thứ 3 trong các ngành kinh tế của đất nước Số lượng ngư dân và lao động nghề cá được ước tính với khoảng gần 3 triệu lao động hoạt động trực tiếp hoặc gián tiếp trong nghề cá biển, khai thác, nuôi trồng và bảo vệ nguồn lợi thủy sản Đồng thời đẩy mạnh đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật nghề cá trên các vùng biển, các tuyến đảo xa, đảo tiền tiêu và đảo trọng yếu quốc gia như Hoàng Sa, Trường Sa, Bạch Long Vĩ, Lý Sơn, Cồn Cỏ, Phú Quốc, Phú Quý; Nâng cao năng lực đóng 80 mới và sửa chữa tàu thuyền, đẩy mạnh áp dụng khoa học công nghệ trong khai thác hảisản Trong giai đoạn từ năm1995-2019, khai thác hảisản trên biển có những tăng trưởng đáng ghi nhận, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân về số lượng tàu thuyền tăng 4,3%/năm, công suất tàu thuyền tăng 3,6%/năm, sản lượng tăng 5,2%/năm và giá trị khai thác tăng 5,9%/năm”

 Hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên tài nguyên dầu khí

Tài nguyên dầu khí: “Dầu khí là tài nguyên lớn nhất ở thềm lục địa nước ta, có tầm chiến lược quan trọng Đến nay, chúng ta đã xác định được tổng tiềm năng dầu khí tại

bể trầm tích: Sông Hồng, Phú Khánh, Nam Côn Sơn, Cửu Long, Malay - Thổ Chu, Tư Chính - Vũng Mây Trữ lượng dầu khí dự báo của toàn thềm lục địa Việt Nam khoảng

10 tỷ tấn quy dầu Ngoài dầu, Việt Nam còn có khí đốt với trữ lượng khai thác khoảng 3.000 tỷ m3 /năm Trữ lượng đã được xác minh là gần 550 triệu tấn dầu và trên 610 tỷ m3 khí Trữ lượng khí đã được thẩm lượng, đang được khai thác và 81 sẵn sàng để phát triển trong thời gian tới vào khoảng 400 tỷ m3

 Hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên tài nguyên giao thông vận tải biển

Hiện nay, “Việt Nam có 44 cảng biển và 263 bến cảng với tổng chiều dài khoảng 89km Trong đó, cảng biển nước sâu, cảng cửa ngõ kết hợp với bến cảng trung chuyển quốc tế có thể tiếp nhận tàu 100 - 200 nghìn tấn đã được đầu tư xây dựng tại miền Bắc, miền Nam và đang tiếp tục nghiên cứu đầu tư tại miền Trung Với năng lực thông quan khoảng 550 - 570 triệu tấn/năm, hàng năm hệ thống 83 cảng biển Việt Nam thông qua đến 90% lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, góp phần tạo động lực phát triển kinh tế đất nước”

Biển Đông được coi là con đường chiến lược về giao lưu, thương mại quốc tế giữa Ấn

Độ Dương và Thái Bình Dương, ở cả bốn phía đều có đường thông ra Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương qua các eo biển Từ các hải cảng ven biển của Việt Nam

thông qua eo biển Ma-lắc-ca để đi đến Ấn Độ Dương, Trung Đông, Châu Âu, Châu Phi; qua eo biển Basi có thể đi vào Thái Bình Dương đến các cảng của Nhật Bản, Nga, Nam Mỹ và Bắc Mỹ; qua các eo biển giữa Phi-lip-pin, In-đô-nê-xia, Xin-ga-po đến Ôtx-trây-lia và Niu Di Lân Hầu hết các nước trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương đều có các hoạt động thương mại hàng hải rất mạnh trên Biển Đông Trong tổng số 10 tuyến đường biển lớn nhất trên thế giới hiện nay, có 5 tuyến đi qua Biển Đông hoặc có liên quan đến Biển Đông

 Hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên khoáng sản biển

Thực trạng khai thác quặng Titan ở vùng biển Việt Nam: “Trong những năm gần đây

do thị trường tiêu thụ titan và các khoáng sản đi kèm trên thế giới biến động mạnh theo chiều hướng gia tăng về giá; ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình khai thác sa khoáng titan ở nước ta Hoạt động khai thác quặng titan tập trung nhiều ở một số địa phương như các tỉnh: Quảng Bình, Quảng Nam, Quảng Ngãi và tỉnh Bình Định Đến nay, riêng ở các tỉnh Miền Trung có trên 50 đơn vị tổ chức khai thác, ở 38 khu mỏ và

có 18 xưởng tuyển tinh quặng và đã được khai thác gần 8 triệu tấn quặng titan Việc quản lý hoạt động khoáng sản được thực hiện thông qua các giấy phép khai thác do 2 cấp quản lý cấp cho các doanh nghiệp trong đó Bộ Công nghiệp (trước năm 2002) hoặc Bộ Tài nguyên và Môi trường (sau năm 2002) cấp giấy phép khai thác

 Hiện trạng khai thác, sử dụng tài nguyên tài nguyên du lịch biển

Du lịch biển: “Hiện tại, hoạt động khai thác tài nguyên du lịch biển Việt Nam thu hút tới 80% lượng khách du lịch và khoảng 70% tổng số các điểm du lịch của toàn quốc Với bờ biển dài trên 3.260 km, có nhiều bãi tắm đẹp và nhiều hang, vịnh kỳ thú như ở Móng Cái, Vân Đồn, Vịnh Hạ Long, Đồ Sơn, Sầm Sơn, Cửa Lò, Cửa Tùng, Vân Phong, Vũng Tàu… cùng có nhiều di sản văn hoá vật thể và phi vật thể, di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận là: Vịnh 84 Hạ Long, Cố đô Huế, Nhã nhạc cung đình Huế, đô thị cổ Hội An, khu đền tháp Mỹ Sơn và hang động Phong Nha - Kẻ Bàng Những công trình kiến trúc, di tích lịch sử này, ngoài những giá trị khoa học, văn hóa truyền thống còn là những tiềm năng thu lợi lớn, nếu được đầu tư trùng tu tôn tạo kết hợp với ngành du lịch để khai thác

III- Hạn chế, bất cập trong thực hiện phân cấp quản lý về TNB

Một là, việc thực hiện nguyên tắc phân định rõ trách nhiệm quản lý nhà nước về TNB

giữa Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, các bộ, ngành và chính quyền địa phương trong bảo đảm tính công khai minh bạch và trách nhiệm giải trình còn nhiều hạn chế Việc phân cấp QLNN giữa trung ương với chính quyền địa phương và giữa các cấp chính quyền địa phương chưa thật hợp lý, thiếu nhất quán, chưa đáp ứng được

xu thế phát triển, chưa xác định được việc gì giao cho cấp nào thực hiện thì hiệu quả hơn Mặc dù đã xác định được các lĩnh vực tập trung phân cấp, nhưng trên thực tế mới đang trong giai đoạn triển khai bước đầu Một số nội dung tuy đã phân cấp cho cấp dưới nhưng sau một thời gian ngắn thực hiện thì cấp trên lại thu về như lĩnh vực đầu tư công, xây dựng hoặc việc đăng ký quyền sử dụng đất nói chung, đất có mặt nước ven biển nói riêng (giao cho các Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất cấp huyện nhưng sau đó lại chuyển lên cấp tỉnh) Nhiều luật chuyên ngành chưa thể hiện

rõ chủ trương đẩy mạnh đổi mới trong phân cấp; một số luật trong lĩnh vực kinh tế, thậm chí còn có xu hướng tập trung nhiều quyền hơn cho các cơ quan ở trung ương Điều này gây nên những hạn chế nhất định, làm cho việc đổi mới bộ máy nhà nước chưa thực sự đồng bộ với cải cách thể chế kinh tế Về phân định thẩm quyền tổ chức

bộ máy và nhân sự, mô hình tổ chức chính quyền địa phương cả 3 cấp tỉnh, huyện, xã, giữa chính quyền đô thị và nông thôn chưa có sự phân biệt rõ

Hai là, phân cấp trong QLNN về TNB chưa phù hợp với tình hình thực tế ở địa

phương chưa phù hợp với nguồn lực của địa phương Trong nhiều trường hợp, nhiều vấn đề bất cập có thể giải quyết ngay tại cấp xã hoặc cấp huyện, nhưng do các cấp chính quyền này thiếu nguồn lực, hoặc nguồn lực do cấp chính quyền cao hơn quyết định, dẫn đến sự chậm trễ, kéo dài Phân cấp không đồng bộ (như: phân cấp về thẩm quyền quyết định đầu tư cho địa phương nhưng việc phân cấp thẩm quyền quyết định nguồn thu để triển khai thực hiện đầu tư theo quy định của địa phương lại không được điều chỉnh một cách tương ứng, kết quả là thẩm quyền quyết định về đầu tư được mở rộng nhưng không có nguồn lực tài chính để thực hiện) Một số địa phương tự cân đối ngân sách nhưng không được chủ động trong việc điều tiết giữa các cấp ngân sách thuộc phạm vi quản lý đã làm hạn chế việc phát triển kinh tế - xã hội chung của địa phương

Ba là, phân cấp trong QLNN về TNB chưa tuân thủ nguyên tắc đến yếu tố đặc thù

ngành, lĩnh vực, của đối tượng quản lý đặc biệt Cụ thể, việc giao Chính phủ quy định

tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, UBND cấp huyện dẫn đến các cơ quan này cơ bản được thành lập giống nhau ở các địa phương khác nhau Điều này làm giảm tính chủ động, linh hoạt của địa phương trong việc tổ chức và thành lập các cơ quan chuyên môn phù hợp với điều kiện, đặc điểm và yêu cầu QLNN về ngành, lĩnh vực ở địa phương

Về đặc thù đối tượng quản lý việc quản trị biển và đại dương khác so với trên đất liền đòi hỏi phải có nguồn lực rất lớn, hiểu biết về TNB, trong khi các quy định khai thác TNB (khoán sản biển như titan, sắt, than, băng cháy ) đòi hỏi thông số kĩ thuật, điều kiện thi công, quản lý, bảo hiểm, rủi ro cao khác với khai thác trên đất liền thì hoạt động này lại được phân cấp quản lý như trên đất liền do vậy không phù hợp với thực tiễn Chính vì vậy hiện nay trong các quy định của pháp luật về phân cấp không có điều khoản nào quy định dành riêng cho khoáng sản biển, du lịch biển, tài nguyên nước biển Thực tiễn đối với vấn đề quy hoạch, phân cấp quy hoạch một thời gian dài tràn lan không tính đến yếu tố đặc thù của tài nguyên, quy hoạch được lập quá

nhiều nhưng chất lượng quy hoạch thấp, quy hoạch không gắn với nhu cầu sử dụng cũng như nguồn lực thực hiện và thiếu tính khả thi gây lãng phí nguồn lực

Bốn là, nguyên tắc tăng cường trách nhiệm, theo dõi, hướng dẫn, thanh tra, kiểm tra

của các bộ và chính quyền trong việc thực hiện các nhiệm vụ được phân cấp, kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật để xử lý nghiêm minh; chấp hành nghiêm kỷ luật, kỷ cương hành chính; đồng thời phát huy dân chủ rộng rãi để nhân dân tham gia QLNN còn nhiều hạn chế Về tổ chức, bộ máy các cơ quan thanh tra nhà nước hiện nay hết sức dàn trải, phân tán và thiếu tính hệ thống Mặc dù được tổ chức từ trung ương đến địa phương nhưng hoạt động thanh tra vẫn còn có nhiệm vụ thiếu một sự chỉ đạo điều hành thông suốt Các cơ quan thanh tra ở bộ ngành, địa phương còn lệ thuộc vào cơ quan quản lý cùng cấp về: tổ chức nhân sự, xây dựng và thực hiện kế hoạch thanh tra, kinh phí hoạt động Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả, của công tác thanh tra Sự chỉ đạo của cơ quan thanh tra nhà nước cấp trên trở nên hình thức, kém hiệu quả, chủ yếu thông qua việc hướng dẫn xây dựng kế hoạch thanh tra hằng năm, qua sơ kết, tổng kết và hướng dẫn về nghiệp vụ

IV- Giải pháp khắc phục

1 Đổi mới về tư duy, nhận thức pháp luật về phân cấp trong quản lý nhà nước về tài nguyên biển

 Xây dựng hệ thống pháp luật về phân cấp quản lý TNB khoa học, hiệu lực, hiệu quả thì trong quá trình hoàn thiện pháp luật cũng như quá trình thực hiện pháp luật

về phân cấp quản lý TNB cần nhận thức đúng đắn về tác động tích cực, tiêu cực của phân cấp Nâng cao nhận thức về thể chế, pháp luật trong QLNN về TNB, trước hết là trong các cơ quan HCNN, người xây dựng chính sách về quản lý TNB, từ đó nâng cao tinh thần trách nhiệm trong xây dựng và thực hiện chính sách, bảo đảm khách quan, công bằng trong tổ chức thực hiện

 Trước hết mỗi cán bộ, công chức, viên chức phải nâng cao nhận thức về pháp luật nói chung, pháp luật về phân cấp quản lý TNB nói riêng, nhất là cấp ủy các cấp, trách nhiệm của người đứng đầu trong việc quán triệt vị trí tầm quan trọng của TNB đến phát triển kinh tế, xã hội bảo đảm an ninh, quốc phòng

2 Rà rà soát, đánh giá, sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật về tài nguyên biển

 Rà soát chức năng, nhiệm vụ hệ thống các cơ quan QLNN từ trung ương đến địa phương, loại bỏ trùng chéo về chức năng, nhiệm vụ, bảo đảm một việc chỉ do một

cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm chính, phù hợp với nội dung đã phân cấp Giảm hợp lý các loại giấy phép và đơn giản hóa thủ tục hành chính trong hoạt động cấp phép; thường xuyên rà soát, giám sát, đánh giá quy định về điều kiện đầu tư kinh