Phân tích quan điểm của triết học mác lênin về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức từ quan điểm này, hãy giải quyết vấn đề về mâu thuẫn giữa việc kiếm tiền và việc học tập của sinh viên

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂNVIỆN ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN, CHẤT LƯỢNG CAO VÀ POHE BÀI TẬP LỚN Môn: Triết học Mác - Lênin Đề 3: Phân tích quan điểm của triết học Mác - Lênin về mối quan hệ b

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

VIỆN ĐÀO TẠO TIÊN TIẾN, CHẤT LƯỢNG CAO

VÀ POHE

BÀI TẬP LỚN Môn: Triết học Mác - Lênin

Đề 3: Phân tích quan điểm của triết học Mác - Lênin về mối quan

hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức Từ quan điểm này, hãy giải quyết vấn

đề về mâu thuẫn giữa việc kiếm tiền và việc học tập của sinh viên hiện nay

GVHD: TS Nguyễn Thị Lê Thư

Họ tên: Nguyễn Quỳnh Thu

Mã SV: 11219803

Lớp: KTQT63B_AEP(121)_02

Hà Nội – 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU……… 3

NỘI DUNG……….4

I PHÂN TÍCH QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VỀ MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC………

……… 4

1 Vật chất……… 7

2 Ý thức………9

3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức………

II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VỀ MÂU THUẪN GIỮA VIỆC KIẾM TIỀN VÀ VIỆC HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY……….11

1 Hiện trạng sinh viên làm thêm hiện nay ………11

2 Phân tích vấn đề……….11

3 Mâu thuẫn giữa việc kiếm tiền và việc học tập của sinh viên hiện nay 12

4 Giải pháp cân bằng giữa việc kiếm tiền và việc học của sinh viên……13

KẾT LUẬN……….15 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

Triết học là một loại hình nhận thức đặc thù của con người, ra đời ở cả phương Đông và phương Tây gần như cùng một thời gian (Thế kỉ VIII-VI TCN) Triết học ở thời điểm này còn rất sơ khai, đơn giản Chỉ đến khi triết học Mác Lenin ra đời thì triết học mới đạt đến một trình độ phát triển gần như hoàn thiện và rực rỡ nhất Triết học Mác Lenin là hệ thống quan điểm duy vật biện chứng về tự nhiên, xã hội và tư duy- thế giới quan và phương pháp luận khoa học, cách mạng của giai cấp công nhân, nhân dân lao động

và các lực lượng xã hội tiến bộ trong nhận thức và cải tạo thế giới Nếu như các nhà triết học cổ đại quy vật chất về một vài dạng cụ thể và cho rằng nó là khởi nguyên của thế giới thì Lenin đã đưa ra một phương pháp định nghĩa toàn diện về mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức và kết luận rằng vật chất quyết định sự tồn tại của ý thức Phạm trù triết học này gắn liền với đời sống xã hội của con người và có quan hệ mật thiết với đời sống sinh viên hiện nay, đặc biệt trong việc cân bằng giữa việc kiếm tiền và việc học trên trường lớp

I PHÂN TÍCH QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VỀ MỐI QUAN BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC

Trước khi phân tích quan điểm của triết học Mác – Lenin về mối quan

hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức, cần tìm hiểu về các khái niệm liên quan đến vật chất và ý thức

1 Vật chất:

1.1.Quan niệm chủ nghĩa duy vật cũ về vật chất:

Chủ nghĩa duy vật với quan niệm chất phác về giới tự nhiên, về vật

chất đã xuất hiện vào thời kì cổ đại Tuy nhiên, tất cả khái quan niệm trên nhìn chung dựa theo phỏng đoán và cảm tính, quy vật chất về một hay một vài dạng cụ thể của nó và xem chúng là khởi nguyên của thế giới

Bắt đầu từ thời kỳ phục hưng (thế kỷ XV), phương Tây đã có sự bứt phá so với phương Đông ở chỗ khoa học thực nghiệm ra đời, đặc biệt là sự phát triển mạnh của cơ học, công nghiệp Đến thế kỉ XVII – XVIII, chủ nghĩa duy vật mang hình thức siêu hình, máy móc Các nhà triết học duy vật một mặt tiếp tục thừa nhận quan điểm đồng nhất vật chất với nguyên tử là dạng vật chất nhỏ bé nhất, không thể phân chia được nữa Mặt khác, rơi vào quan điểm siêu hình đồng nhất vật chất với một thuộc tính nào đó của nó như khối lượng, năng lượng, … Tuy vậy, do chưa thoát khỏi phương pháp tư duy siêu hình nên nhìn chung các nhà triết học duy vật thời kì cận đại không đưa ra được những khái quát triết học đúng đắn

Thành tựu khoa học tự nhiên cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX làm đảo lộn tất cả thế giới quan khoa học và triết học Các thành tựu đó đã chứng minh rằng: nguyên tử không phải là phần tử nhỏ bé nhất, do vậy không thể quy vật chất về nguyên tử Vật chất với các thuộc tính của nó không phải là

bất biến, tất cả không ngừng được sinh ra và không ngừng được chuyển hoá

từ dạng này sang dạng khác

Những thành tựu đó đã gây khủng hoảng cho giới khoa học tự nhiên

và các nhà triết học khi chính chúng đối lập gay gắt với những quan niệm máy móc siêu hình đang thống trị trong thời kì bấy giờ, khiến cho các nhà khoa học đứng trên lập trường đó hoài nghi tính đúng đắn của chủ nghĩa duy vật và rồi rơi vào chủ nghĩa duy tâm: vật chất cũng có thể biến mất, chủ thể trở thành cái có trước, cái còn lại duy nhất là chúng ta và cảm giác cùng tư duy để tổ chức những cảm giác đó

Khủng hoảng đó đặt ra các yêu cầu để Lenin khắc phục, trước hết là giúp các nhà khoa học tự nhiên thoát khỏi khủng hoảng, đồng thời bác bỏ luận điệu xuyên tạc của chủ nghĩa duy tâm cũng như chỉ ra sai lầm của các nhà duy vật cũ Một yêu cầu quan trọng nữa là phát triển hơn nữa chủ nghĩa duy vật dựa trên các thành tựu khoa học tự nhiên mới nhất

1.2.Định nghĩa vật chất của Lenin:

Lenin đã kế thừa tư tưởng tiến bộ của Karl Marx và Angghen về vật

chất: “Vật chất không phải cái gì khác hơn là tổng số những vật thể, từ đó người ta rút ra khái niệm ấy bằng con đường trừu tượng hóa” hay “Vật chất với tính cách là vật chất, không có sự tồn tại cảm tính” thành một khái niệm hoàn chỉnh nhất: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”

Vật chất trong triết học được định nghĩa một các chung nhất, bao hàm tất cả sự vật hiện tượng, khác với khái niệm vật chất trong khoa học tự

nhiên, có nghĩa là giới hạn, gói gọn trong lĩnh vực khoa học cụ thể (vật chất

là nguyên tử hay vật chất là khối lượng) Chủ nghĩa duy vật cũ đã lấy khái niệm cụ thể để định nghĩa vật chất trong triết học, không đảm bảo tính chung nhất Do đó, khi khoa học tự nhiên phát triển và vượt bỏ quan niệm cũ, triết học rơi vào khủng hoảng

Phương pháp định nghĩa vật chất của Lenin:

Vì vật chất dưới góc độ triết học là một khái niệm chung nhất nên

không thể sử dụng phương pháp định nghĩa thông thường Do vậy Lenin đã phải định nghĩa bằng cách đem đối lập vật chất với ý thức, từ đó chỉ ra sự khác biệt giữa chúng để làm rõ thế nào là vật chất, thế nào là ý thức

Ý nghĩa phương pháp luận về quan niệm vật chất của triết học Marx – Lenin:

Định nghĩa vật chất của Lenin đã đáp ứng được bốn yêu cầu được đặt

ra ở trên, đồng thời chỉ ra tiêu chuẩn phân biệt giữa vật chất và ý thức: “Tất

cả tồn tại khách quan, không bị phụ thuộc cảm giác con người bằng vật chất

1.3 Vận động là phương thức tồn tại của vật chất:

Angghen đã viết: “Vận động, hiểu theo nghĩa chung nhất, - tức được hiểu là một phương thức tồn tại của vật chất, là một thuộc tính cố hữu của vật chất, - thì bao gồm tất cả mọi sự thay đổi và mọi quá trình diễn ra trong

vũ trụ, kể từ sự thay đổi vị trí đơn giản cho đến tư duy.”

2 Ý thức:

2.1 Nguồn gốc của ý thức:

Xét về nguồn gốc tự nhiên, ý thức được thể hiện qua sự hình thành của bộ óc con người và hoạt động của bộ óc đó cùng với mối quan hệ giữa con người với thế giới khách quan; trong đó, thế giới khách quan tác động đến bộ óc con người tạo ra quá trình phản ánh sáng tạo, năng động

Nguồn gốc xã hội của ý thức là lao động và ngôn ngữ hai yếu tố này vừa là nguồn gốc, vừa là tiền đề của sự ra đời ý thức

Nguồn gốc trực tiếp quan trọng nhất quyết định sự ra đời và phát triển của ý thức là nguồn gốc xã hội Sau lao động và đồng thời với lao động là ngôn ngữ; đó là hai chất kích thích chủ yếu làm cho bộ óc vượn dần dần chuyển hóa thành bộ óc người, khiến cho tâm lý động vật dần dần chuyển hóa thành ý thức

2.2 Bản chất của ý thức:

Marx quan niệm rằng: “Ý thức là các vật chất được di chuyển vào đầu

óc của con người được cải biến trong đó.” Đối với Lenin: “Bản chất của ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan, là quá trình phản ánh tích cực, sáng tạo hiện thực khách quan của óc người.” Thế giới khách quan là nội dung ý thức phản ánh qua hình thức chủ quan Cùng một đối tượng phản ánh nhưng với các chủ thể phản ánh khác nhau thì

2.3 Kết cấu của ý thức:

Trước khi xét về các lớp cấu trúc của ý thức, cần xét về các cấp độ ý thức trong tâm lý học, bao gồm: vô thức, tiềm thức và tự ý thức Tự ý thức là

ý thức hướng về nhận thức bản thân mình trong mối quan hệ với ý thức về thế giới bên ngoài Tiềm thức là những tri thức mà chủ thể đã có được từ trước nhưng đã gần như trở thành bản năng, thành kỹ năng nằm trong tầng sâu của ý thức chủ thể, là ý thức dưới dạng tiềm tàng Vô thức là trạng thái tâm lý ở tầng sâu điều chỉnh sự suy nghĩ, hành vi, thái độ ứng xử của con người mà chưa có sự can thiệp của lý trí Trong hoạt động của con người, ý thức vẫn giữ vai trò chủ đạo, quyết định hành vi của cá nhân Nhờ có ý thức điều khiển, các hiện tượng vô thức được điều chỉnh, hướng tới các giá trị chân, thiện, mỹ

Cùng với quá trình nhận thức sự vật, trong ý thức còn nảy sinh thái độ của con người đối với đối tượng phản ánh Tri thức là toàn bộ những hiểu biết của con người, là kết quả của quá trình nhận thức, là sự tái tạo lại hình ảnh của đối tượng được nhận thức dưới dạng các loại ngôn ngữ Mọi hoạt động của con người đều có tri thức, được tri thức định hướng Mọi biểu hiện của ý thức đều chứa đựng nội dung tri thức Tri thức là phương thức tồn tại của ý thức và là điều kiện để ý thức phát triển, chính vì vậy có vai trò quyết định ý chí và tình cảm Theo Mác: “phương thức mà theo đó ý thức tồn tại

và theo đó một cái gì đó tồn tại đối với ý thức là tri thức” Tình cảm, còn được gọi là xúc cảm, là rung động do ảnh hưởng của hormorne biểu hiện thái độ của con người trong các quan hệ Cùng với tri thức tình cảm phát huy sức mạnh, thúc đẩy hoạt động nhận thức và thực tiễn Ý chí là khả năng huy động sức mạnh bản thân để vượt qua những cản trở trong quá trình thực hiện mục đích của con người

3 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức:

Chủ nghĩa duy vật cũ cho rằng, vật chất quyết định ý thức, trong khi

đó chủ nghĩa duy tâm có quan niệm đối lập: ý thức quyết định vật chất

Tuy nhiên, theo quan niệm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, vật chất

và ý thức có mối quan hệ hai chiều cùng tồn tại: vật chất quyết định ý thức, đồng thời ý thức có tác động trở lại tới vật chất Xét đến cùng là như vậy, nhưng trong những giới hạn nhất định, ý thức có thể quyết định vật chất

3.1 Vật chất quyết định ý thức:

Mối quan hệ này được xét bắt đầu từ nguồn gốc của ý thức, là những tiền đề nguồn gốc xã hội, ý thức ra đời cùng với quá trình hình thành bộ óc con nguời nhờ lao động, ngôn ngữ và những quan hệ xã hội, ý thức là sản phẩm của sự phát triển xã hội Ý thức phản ánh vật chất trong thế giới khách quan, luôn luôn biến đổi mỗi khi có sự biến đổi từ thế giới vật chất Vật chất còn là điều kiện để hiện thực hóa ý thức Do vậy, vật chất quyết định sự phát triển của ý thức, quyết định tính phong phú, đa dạng, nhiều vẻ của ý thức

3.2 Ý thức tác động trở lại vật chất:

Do có tính hoạt động độc lập tương đối, mặc dù được sinh ra và quyết định bởi vật chất, ý thức có sự tác động trở lại to lớn đối với vật chất

Đầu tiên, sự tác động của ý thức tới vật chất được thông qua hoạt động thực tiễn của con người Thông qua thực tiễn và các yếu tố khách quan, dựa trên những tri thức về thế giới khách quan, hiểu biết về quy luật khách quan, con người xác định cách thức, mục tiêu, phương pháp tác động vào các vật chất Tri thức đó chính là quyết định then chốt cho sự thành bại của

hành động Một yếu tố khác khiến ý thức có ảnh hưởng mạnh mẽ tới vật chất

là tình cảm ý chí, cùng tri thức làm thúc đẩy hay kìm hãm, triệt hành động của con người tới vật chất

3.3 Ý nghĩa phương pháp luận:

Nguyên tắc phương pháp luận được rút ra từ mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức trong triết học Marx – Lenin là tôn trọng tính khách quan kết hợp với phát huy tính năng động chủ quan của ý thức Việc căn cứ vào yếu tố khách quan để đưa ra giải pháp tác động vào vật chất còn được gọi là năng động chủ quan, khác với chủ quan duy ý chí cần tránh, mang nghĩa không căn cứ vào yếu tố khách quan để xác định mà giải quyết vấn đề

Để đạt được kế hoạch, mục tiêu, trước khi bắt đầu, cần phân tích các yếu tố khách quan cần có cho kế hoạch, mục tiêu đó Nếu các điều kiện khách quan đã đủ đáp ứng yêu cầu và đã xác định được thì có thể đến giai đoạn tiếp theo, nếu không, cần xác định còn thiếu yếu tố khách quan nào cho đến khi có đủ yếu tố theo yêu cầu Tiếp đến, cần phát huy tính chủ quan, sáng tạo từ điểm khởi đầu bằng hiểu biết, kinh nghiệm, năng lực tư duy, nỗ lực ý chí để đưa ra các phương án thực hiện rồi lựa chọn phương án phù hợp nhất để hoàn thành mục tiêu, kế hoạch

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VỀ MÂU THUẪN GIỮA VIỆC KIẾM TIỀN

VÀ VIỆC HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY:

1 Hiện trạng sinh viên làm thêm hiện nay:

Hiện lao động Việt Nam đang chiếm số lượng lớn trong độ tuổi từ

18-23, đặc biệt là sinh viên đang theo học các trường cao đẳng, đại học của cả nước Nhiều người chọn làm thêm ngoài giờ học để tiếp xúc, học hỏi kỹ năng và tự kiếm thêm thu nhập Có thể thấy ngày nay có rất nhiều hình thức làm việc bán thời gian như làm thêm, làm part-time, giúp việc gia đình hay làm việc theo sản phẩm được trả lương Tùy từng công việc mà hình thức tuyển dụng khác nhau nên sinh viên hoàn toàn có thể yên tâm lựa chọn công việc phù hợp với nhu cầu của mình

Thế nhưng, cái gì cũng có hai mặt của nó Không ít sinh viên đã không nhận thức đúng đắn việc học và làm thêm, không biết cách sắp xếp thời gian học và làm một cách hợp lý để dẫn đến những hậu quả đáng tiếc, nhiều bạn phải bỏ lỡ việc học hành và không còn cơ hội nhận tấm bằng đại học

2 Phân tích vấn đề:

Việc không cân bằng được thời gian biểu dẫn đến hậu quả ở trên xuất phát từ mâu thuẫn giữa việc làm thêm và việc học tập của sinh viên, đây là một dạng mâu thuẫn giữa vật chất và ý thức

Đầu tiên, cần hiểu rõ khái niệm về mâu thuẫn Mâu thuẫn biện chứng

là khái niệm chỉ sự liên hệ, tác động theo cách vừa thống nhất, vừa đấu tranh; vừa đòi hỏi, vừa loại trừ, vừa chuyển hóa lẫn nhau giữa các mặt đối lập, các bộ phận, các thuộc tính,… có khuynh hướng biến đổi trái ngược

nhau, nhưng cùng tồn tại khách quan trong mỗi sự vật, hiện tượng của tự nhiên, xã hội và tư duy

Cả kiếm tiền và việc học tập đều có vật chất và ý thức xen lẫn vào nhau, đều thống nhất mà cũng loại trừ nhau

3 Mâu thuẫn giữa việc kiếm tiền và việc học tập của sinh viên hiện nay:

Mâu thuẫn ở đây xuất phát từ ngay chính mục đích cũng như lợi ích của việc đăng kí học các hệ đào tạo sau phổ thông của và việc kiếm tiền, làm thêm của sinh viên

Một trong những mục đích cốt lõi của đa phần các sinh viên khi học trình độ sau phổ thông là lấy kiến thức nền tảng để tương lai có một công việc ổn định, với thu nhập tốt nâng cao đời sống tinh thần của bản thân Không những thế, phần nhiều sinh viên tiếp tục học chương trình sau Phổ thông để sau này đóng góp thu nhập cho gia đình Ở đây, vật chất – nhu cầu

về chất lượng cuộc sống ổn định sau này quyết định việc trau dồi, tích lũy tri thức – một yếu tố cốt yếu của ý thức

Sinh viên quyết định đi làm thêm cũng từ nhu cầu về vật chất, tuy nhiên so với “vật chất” trong mục đích đi học hệ đào tạo sau trung học phổ thông, nhu cầu này thường thiên về kế hoạch ngắn hạn Độ tuổi từ 18-23 chiếm số đông về lực lượng lao động, đồng thời là lực lượng nòng cốt cho việc xây dựng và phát triển đất nước, vì vậy sinh viên cũng cần kĩ năng thực hành, kĩ năng mềm cũng như các kĩ năng khác phục vụ cho xã hội, những yếu tố đó chưa chắc có trong chương trình đào tạo đang học Không những thế, sinh viên cũng cần tiền để trang trải cho nhu cầu vật chất hàng ngày như: tiền trọ, tiền ăn,…