Vấn đề học sinh hiện nay thiếu kĩ năng sống, thiếu tự tin, tự lập, sống ích kỉ, vô tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình, và bản thân đang là những cản trở lớn cho sự phát triển của thanh
Trang 1CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT CẨM THỦY 3
Người thực hiện: Đỗ Thị Nhung Chức vụ: Tổ phó chuyên môn Đơn vị công tác: Trường THPT CẨM THỦY 3 SKKN thuộc lĩnh vực (môn): GDCD
THANH HÓA NĂM 2022
Trang 21 Mở đầu 1
2.2 Thực trạng của việc dạy học truyền thống hiện nay 3
Trang 31 PHẦN MỞ ĐẦU:
1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Kỹ năng sống ( life skills) có thể hiểu là khả năng làm chủ của bản thân củamỗi người, khả năng ứng xử phù hợp với nhũng người khác, với xã hội và khả năngứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống Có thể nói kỹ năng sống( KNS) chính là nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành vi vàthói quen tích cực, lành mạnh
Công tác giáo dục đạo đức lối sống cho học sinh còn mang nặng dạy “chữ”nhẹ về dạy “người”, còn nặng về biện pháp xử lí kỷ luật hơn tìm biện pháp ngănchặn Trong nhà trường một số thầy cô chưa thể hiện hết trách nhiệm của mìnhtrong việc giáo dục và định hướng cho học sinh
Vấn đề học sinh hiện nay thiếu kĩ năng sống, thiếu tự tin, tự lập, sống ích kỉ,
vô tâm, thiếu trách nhiệm với gia đình, và bản thân đang là những cản trở lớn cho
sự phát triển của thanh thiếu niên hiện nay khiến không ít các bậc làm cha mẹphải phiền lòng vì con, khiến nhà trường phải bận tâm vì những đối tượng HS nàytrong một xã hội phát triển năng động như hiện nay mà đúng ra các em sẽ rấtnăng động, tự tin khi được thể hiện mình trong cuộc sống và trong sinh hoạt, họctập
Vấn đề khác là tình trạng bạo lực học đường ngày càng tăng và có dấu hiệulan rộng làm cho học sinh lo lắng làm thế nào để bảo vệ mình an toàn khi đi học
từ nhà đến trường khi có nhóm đối tượng xấu rình rập, ức hiếp những học sinhngoan hiền…nhiều học sinh có cuộc sống khép kín với thực tại, luôn đắm mìnhvào thế giới ảo của Internet của thế giới game…, mà quên đi hoặc đánh mấtnhững cơ hội kết bạn, thể hiện khả năng tiềm ẩn của mình trước đám đông vàngoài xã hội
Đối với học sinh lớp 10 mới bước chân vào môi trường mới các em chưathật sự tự tin, còn rụt rè lúc này các cần có những mối quan hệ xung quanh như:kết bạn, mối quan hệ giữa thầy, cô, nhà trường và xã hội…với những mối quan hệphức tạp ấy, các em cần những kỹ năng để tiếp cận trước những lôi cuốn củanhững bạn bè xấu sẽ ảnh hưởng đến kết quả học tập về sau
Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của bộ môn GDCD trong việcgiáo dục hình thành nhân cách của thế hệ trẻ, trong thời gian qua nhà trường đãtạo mọi cơ hội cho việc giáo dục đạo đức học sinh học chính khóa cũng như ngoạikhóa, bằng tình thương và trách nhiệm đã từng bước uốn nắn kịp thời
Tuy nhiên tình trạng xuống cấp về đạo đức, lối sống của một bộ phận thanhniên học sinh hiện nay như: Bạo lực học đường, tình trạng sống buông thả thiếu
Trang 4trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và xã hội… và đây cũng là điều trăn trở đểđưa đến quyết định khi thực hiện viết đề tài này Tôi xin trình bày ra đây nhữngđiều rút ra từ thực tiễn mong muốn được chia sẽ với đồng nghiệp và đóng gópmột phần sức lực nhỏ bé vì mục tiêu giáo dục chung của nước nhà.
Từ những lý do trên và qua thực tế đúc rút kinh nghiệm giảng dạy tại nhà trường, tôi chọn đề tài:
Tích hợp kỹ năng sống vào giảng dạy tiết thực hành ngoại khóa: Môn GDCD lớp 10 cho học sinh trường THPT Cẩm Thủy 3.
1.2 Mục đích nghiên cứu của đề tài:
Thông qua việc tìm hiểu, nghiên cứu từ thực tế những tiết dạy môn họcGDCD ở trường THPT Cẩm Thủy 3, với đề tài này tôi xin đề xuất sử dụng nhiềuphương pháp dạy học tích cực làm thế nào có thể biến hành vi từ chương trìnhkiến thức đã học trong chương trình thành hành động cụ thể đi vào cuộc sống của
cá nhân một cách hiệu quả, tổ chức trong mối quan hệ giữa cá nhân với cộngđồng, xã hôi Giúp học sinh giải quyết được nhu cầu và thách thức của cuộc sốngmột cách có hiệu quả thông qua bài dạy và các tiết học ngoại khóa
Giúp học sinh có kiến thức, thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh
Kỹ năng sống giúp các em có kỹ năng vững vàng trước khó khăn, thử thách;biết ứng xử giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp trong cuộc sống, luônyêu đời và làm chủ cuộc sống của mình
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Phần đạo đức lớp 10
- Học sinh khối 10
- Kỹ năng tích hợp
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Trong phạm vi của một đề tài SKKN, tôi vận dụng một số phương pháp sau:
- Phương pháp động não, thảo luận nhóm, liên hệ thực tiễn.
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình
- Phương pháp khảo sát thực tế, phân tích, tổng hợp và đánh giá…
2 PHẦN NỘI DUNG.
2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
Nhằm đáp ứng cho nhu cầu phát triển của xã hội, giáo dục và đào tạo trongnhững năm gần đây đã có những chuyển biến mạnh mẽ Giáo dục phổ thông đangthực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cậnnăng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gìđến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học Để đạt được mục
Trang 5tiêu đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy họctheo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rènluyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánhgiá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lựcvận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng cả kiểm tra đánh giá kết quả học tậpvới kiểm tra đánh giá trong quá trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm nângcao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục
Bản thân đã đổi mới phương pháp giảng dạy khi tích hợp kỹ năng sống chohọc sinh đã đem lại những ý nghĩa thiết thực
- Đối với học sinh:
Học sinh nhận biết được những hành vi, việc làm chưa đúng, vi phạm đạođức, vi phạm pháp luật
Biết tích cực tham gia vào quá trình tự hoàn thiện bản thân để phù hợp vớicác chuẩn mực đạo đức tiến bộ của xã hội mới
Biết phê phán những thói quen, hành động trái đạo đức, trái pháp luật
- Đối với xã hội:
Học sinh biết sử dụng những kỹ năng được trang bị vào thực tế cuộc sống
để trở thành những công dân có trình độ, có kiến thức, và là những người có íchtrong một xã hội hiện đại, xã hội gắn với nền kinh tế tri thức
Học sinh sẽ là những công dân gương mẫu biết yêu mến, biết nhận biết vàđặc biệt sẽ là những “chiến sĩ trẻ” có lập trường chính trị vững vàng, có niềm tinvào sự lãnh đạo của Đảng , niềm tin vào sự nghiệp cách mạng Công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước Đưa Việt Nam từng bước đi lên
Nội dung của bài học phù hợp với việc tích hợp kỹ năng sống vào giảng dạy 2.2 Thực trạng của việc dạy học truyền thống hiện nay
Đối với các trường THPT hiện nay việc đưa vào tích hợp KNS trong chươngtrình môn học là hoàn toàn mới mẻ, vì chương trình này đã được BGD& ĐT triểnkhai Vì thế, vấn đề vận dụng tích hợp KNS vào trong bộ môn học cụ thể gặp rấtnhiều khó khăn là điều không thể tránh khỏi
Như đã nói ở trên, môn GDCD có vị trí và nhiệm vụ hết sức quan trọng trongtrường THPT đối với việc hình thành và phát triển nhân cách góp phần xây dựng
tư cách và trách nhiệm công dân là những người chủ tương lai của đất nước Songvấn đề thực tế hiện nay mà bất cứ ai cũng nhìn thấy rõ khi nó đã và đang diễn ratrong cuộc sống hằng ngày, đó là một bộ phận thanh thiếu niên nói chung và họcsinh THPT nói riêng đang xuống cấp về mặt đạo đức, có lối sống buông thả, chạytheo thị hiếu tầm thường mà ít hoặc không quan tâm tu dưỡng đạo đức dẫn đến vi
Trang 6phạm pháp luật do thiếu hiểu biết, thiếu kỹ năng ứng phó trước những lôi cuốn
mà mặt trái của xã hội phát triển để lại
Nhưng trong thực tế việc giảng dạy ở bộ môn này gặp rất nhiều khó khăn bấtcập vì từ trước tới nay bộ môn vẫn xem là một môn học phụ có vai trò thứ yếu và
mờ nhạt trong nhà trường, việc giảng dạy thường diễn ra một cách khô khan,nặng nề, đơn điệu ít gây hứng thú cho học sinh; Do đó chất lượng và hiệu quảgiảng dạy còn thấp, chưa mang lại hiệu quả giáo dục, đặc biệt học sinh chưa thấyđược những điều bổ ích rõ rệt, việc học tập chưa gắn với thực tiễn nhất là nhữngthay đổi mau lẹ diễn ra trong cuộc sống hàng ngày
Từ những thách thức và yêu cầu cấp bách trên thì việc đưa KNS vào tronggiảng dạy là hết sức cần thiết và bổ ích, góp phần quan trọng to lớn vào sự hìnhthành nhân cách cũng như KNS cho học sinh Tuy nhiên, lồng ghép vào mục nàotrong bài, sử dụng phương pháp gì nhìn chung vẫn còn hạn chế hoặc xa lạ đối vớimột số giáo viên khi kinh nghiệm thực tế chưa nhiều
Có nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng trên, trong đó có nguyên nhân chủyếu sau đây:
và báo động trong xã hội hiện nay
* Về phía ngành giáo dục và nhà trường.
Nhận thức được tầm quan trọng trong ngành giáo dục, những năm quaBGD& ĐT đã đưa vào giảng dạy với nhiều chương trình ngoại khóa như: Hoạtđộng ngoài giờ lên lớp, hướng nghiệp, giáo dục pháp luật về môi trường, an toàn
Trang 7giao thông…Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy và học lấy học sinh làm trungtâm, xây dựng phong trào “Trường học thân thiện, học sinh tích cực” đã được cácthầy cô và các em học sinh hưởng ứng tích cực Bằng tình thương và trách nhiệmvới học sinh, những năm qua đã xuất hiện nhiều tấm gương điển hình tiên tiếnhọc tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Có nhiều giáo viên tận tâmngoài việc truyền đạt tri thức còn giúp đỡ các em có hoàn cảnh khó khăn biết tựmình vươn lên học tập, trong cuộc sống…điều đó phần nào làm giảm đáng kể tìnhtrạng nêu trên.
Tuy nhiên có những nơi còn nặng về dạy “chữ” mà chưa trú trọng về dạy
“người”, công tác Đoàn trong nhà trường còn nặng về hình thức, chưa đi vàochiều sâu nên chưa cuốn hút học sinh tham gia tích cực Tình trạng xuống cấp vềđạo đức, lối sống, tình hình tội phạm và bạo lực học đường trong nội bộ ngành vànhà trường đã và đang diễn ra theo chiều hướng khó kiểm soát Đây là điều trăntrở gây lo lắng và bức xúc trong toàn xã hội, đặc biệt là những người làm công tácgiáo dục và những người mang trọng trách cao cả trong sự nghiệp “trồng người”
* Về phía gia đình.
Trong xã hội phát triển năng động như hiện nay các bậc phụ huynh phải laođộng kiếm tiền, ngoài việc phục vụ cho cuộc sống gia đình, chăm sóc cho con cáihọc hành và nhiều vấn đề phải lo lắng khác với thời kỳ bão giá như hiện nay.Nhưng có lẽ điều mà phụ huynh quan tâm nhất là trẻ thiếu kỹ năng sống, thiếutính tự lập, sống ích kỷ vô tâm thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hộilàm cho cha mẹ không phải chặn lòng
Trước một xã hội ngày càng phát triển nhưng đầy phức tạp, phụ huynh lại lo
âu và vội vàng tách con mình ra khỏi môi trường xung quanh, đưa con mình vàomôi trường gò bó nhất định càng khiến cho việc tiếp xúc, trải nghiệm cuộc sốngchỉ là những thứ sẵn có khiến chúng không thể thích nghi với những thay đổi vàkhi xảy ra những tình huống thật sự ngoài đời sẽ phản ứng theo bản năng mộtcách tiêu cực
Khi những sự việc đáng tiếc xảy ra, điều đầu tiên mà người ta nhắc tới là
sự giáo dục lỏng lẻo của nhà trường rồi mới tới trách nhiệm của gia đình Nhưngbài học đầu đời về học ăn, học nói, học cách đối nhân xử thế lại bắt nguồn từ cáchcha mẹ đối xử với con cái, với những người xung quanh Rõ ràng, giá trị sốngtrong mỗi gia đình là giải pháp đầu tiên Hãy để trẻ trải nghiệm những kỹ năngsống “thật” trong môi trường gia đình (một xã hội thu nhỏ) trước khi bước ra mộtmôi trường lớn hơn, phức tạp hơn
Trang 8* Về phía học sinh:
So với trước đây học sinh hiện nay có nhiều điều kiện thuận lợi do gia đình và
xã hội đem lại, đa số các em biết tận dụng những lợi thế nhất định này tập chungcho việc học tập và tìm tòi khám phá tri thức để từ đó khẳng định được mìnhtrong nhà trường, là con ngoan trong gia đình, là công dân tốt cho xã hội Bêncạnh đó, có những gương học sinh nghèo hiếu học biết cách tự lập cho riêng mìnhlập được những thành tích cao được tôn vinh trong ngày lễ sơ kết, tổng kết…Trong khi có những học sinh biết vươn lên từ hoàn cảnh, có ước mơ hoài bảolớn thì vẫn còn một bộ phận học sinh ham chơi, đua đòi, chạy theo những thói hưtật xấu, điển hình, thời gian gần đây, dư luận xã hội lên án mạnh mẽ những hành
vi bạo lực trong học sinh Mọi người chưa hết bàng hoàng khi tận mắt chứng kiếnhoặc gián tiếp xem qua thời sự VTV3, an ninh ty vi, trên Internet…Có thể suynghĩ gì khi nhiều bạn cùng lớp chỉ đứng nhìn cổ vũ, khiêu khích cho bạo lực tăngthêm, sau đó quay lại những hình ảnh của bạn mình rồi tung lên Internet cho mọingười cùng chiêm ngưỡng, ngay cả khi có người lớn đi qua mà không hề canngăn…những hình ảnh thật sự đã gây chấn động đến các ngành chức năng có liênquan phải quan tâm về vấn đề đạo đức, lối sống của HS hiện nay
Có thể nói lên hiện trạng các em thiếu KNS một cách trầm trọng, tình trạngkhông tự tin làm chủ bản thân, thường vi phạm đạo đức, chạy theo những thị hiếutầm thường, lố bịch đang là xu hướng chung của giới trẻ hiện nay
Trưởng THPT Cẩm Thủy 3 cũng không ngoại lệ Một vấn đề khá phổ biếnhiện nay là lối sống buông thả của một phận học sinh, các em nhầm lẫn giữa tìnhbạn và tình yêu, quan niệm tình yêu cởi mở hơn, họ yêu sớm và có những thửnghiệm rất tự nhiên ngay tại lớp, tại trường , lối sống thực dụng, vô trách nhiệmhay sự ích kỷ trong suy nghĩ đã ảnh hưởng không nhỏ tới sự hình thành nhân cáchcủa các em
* Nguyên nhân thực trạng trên:
- Thiếu định hướng từ gia đình, do cha mẹ không quan tâm chỉ lao vào kiếmtiền, cha mẹ li hôn, gia đình bất hòa…
- Xã hội chưa tạo được nhiều khu vui chơi giải trí công cộng thích hợp với độtuổi, chưa quản lí tốt những văn hóa lai căng, đồi trụy đang lan rộng khắp nơi trên
cả nước…
- Nhà trường chưa chú trọng đến việc rèn luyện KNS cho học sinh, cơ sở tổchức đoàn trong nhà trường còn mang tính bề nổi, chưa có những hoạt động thuhút đoàn viên, thanh niên tham gia…
- Cách truyền đạt của giáo viên chưa thu hút, chưa chú trọng đến kỹ năng sống
Trang 9- Do áp lực thành tích của gia đình, do áp lực kiến thức môn học quá nhiều, doyêu cầu của giáo viên, nhà trường và xã hội ngày càng cao…
- Do bản thân học sinh chủa chủ động trong học tập, do một số thầy cô quánghiêm khắc sẽ làm cho học sinh bị áp lực, căng thẳng
- Do đa số học sinh, nhà trường và ngay cả xã hội cũng coi bộ môn GDCD làmôn phụ nên tâm lí thờ ơ, học đối phó kiếm điểm cho qua
- Do ảnh hưởng tác động bởi cuộc sống mưu sinh vừa học vừa phụ giúp cha
mẹ, do tác động bởi mội trường xã hội: phim ảnh, Internet, game online…
2.3 Giải pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy
Giáo viên có thể sử nhiều phương pháp khác nhau làm thế nào chọn phươngpháp phù hợp để giáo dục KNS cho học sinh
Căn cứ vào nội dung nội dung cụ thể của từng đề mục lồng ghép, giáo viên cóthể chuẩn bị tài liệu và nội dung cần tích hợp, có thể giao câu hỏi hoặc những nộidung liên quan cho HS về nhà chuẩn bị
Cuộc sống của chúng ta có thể chia làm 3 mặt:
- Thể chất/ sức khỏe
- Trí tuệ/ thực hành
- Tình cảm/ tinh thần
Xuất phát từ thực trạng trên, trong năm học 2021 - 2022, bản thân tôi được nhà
trường phân công dạy môn GDCD lớp 10 Khi dạy Tiết ngoại khóa Tôi đã mạnh
dạn tích hợp kỹ năng sống, để giảng dạy cho học sinh, với mong muốn trang bị chohọc sinh những kỹ năng sống thiết thực.Từ đó giúp các em hình thành ý thức, kỹnăng, thái độ, theo yêu cầu của xã hội, biết xử lý những tình huống thực tiễn trongcuộc sống hằng ngày Tránh những tư tưởng bảo thủ, cổ hủ…không phù hợp cho sựhoàn thiện nhân cách của học sinh
* Kiến thức.
- Hiểu được vai trò của đạo đức trong sự phát triển của cá nhân, gia đình, xã hội
- Biết được thế nào là nghĩa vụ, lương tâm, nhân phẩm, danh dự và hạnh phúc
- Biết thực hiện các nghĩa vụ đạo đức liên quan đến bản thân
- Biết giữ gìn danh dự, nhân phẩm, lương tâm của mình ; biết phấn đấu cho hạnh phúc của bản thân và của xã hội
- Coi trọng vai trò của đạo đức trong đời sống xã hội
- Coi trọng việc giữ gìn lương tâm, nhân phẩm, danh dự và hạnh phúc
- Tôn trọng nhân phẩm, danh dự của người khác
- Phê phán các hành vi đi ngược lại lợi ích quốc gia, dân tộc
Trang 10* Năng lực
Học xong tiế học này, học sinh có khả năng phát triển các năng lực cơ bản nhưNăng lực tự học và tự chủ: Tự tìm hiểu và biết được các giá trị đạo đức cơbản đang điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan đến học sinh
Năng lực giao tiếp và hợp tác: Tích cực tham gia vào các quan hệ đạo đức,cùng hợp tác để giải quyết các nhiệm vụ chung
Năng lực điều chỉnh hành vi: Biết điều chỉnh hành vi của bản thân cho phùhợp với các chuẩn mực đạo đức của gia đình và xã hội
Tư duy sáng tạo
Tư duy phản biện/ sáng suốt
Giao tiếp hiệu quả
Mối quan hệ tương tác giữa các cá nhân
Khả năng phục hồi tâm lý
Đối phó với căng thẳng, tổn thương, mất mát
Lắng nghe tích cực…
Hoạt động 1: Nhận thức về các vấn đề của xã hội trong giới trẻ hiện nay.
* Mục tiêu:
- Kích thích học sinh hứng thú tìm hiểu xem mình đã biết gì về vấn đề xã hội
- Rèn luyện năng lực tư duy , năng lực tự học
* Cách tiến hành:
GV định hướng học sinh: Các em xem một số hình ảnh
Trang 11- Bước 1: Chiếu hình ảnh trực quan về một số vấn đề liên quan.
Lối sống buông thả và thác loạn của giới trẻ hiện nay
- Bước 2: Em có đồng tình với cách sống buông thả như một số hình ảnh trênkhông? Vì sao?
- Bước 3: Học sinh trả lời, rút ra cho mình bài học
- Bước 4: Nhận xét, kết luận và rút ra kỹ năng sống cho học sinh
=> Kỹ năng sống
Giúp học sinh nhận biết được cách sống buông thả, lệch lạc trong suy nghĩ,hay lối sống lai căng, thực dụng… đều không phù hợp với thuần phong mỹ tụccủa dân tộc Với một đất nước giàu truyền thống, chúng ta luôn tự hào về hào khídân tộc, tự hào về lớp lớp cha ông đã hy sinh xương máu cho hòa bình, độc lập ,
tự hào về truyền thống nhân nghĩa, chia ngọt sẻ bùi, tự hào về những con ngườichịu thương, chịu khó lam lũ tảo tần, đoàn kết, kiên định vì sự hùng mạnh của dântộc… Vì thế ngoan ngoãn, vâng lời ông bà cha mẹ, chăm sóc và phụng dưỡng khicha mẹ già yếu, biết phụ giúp gia đình …mới là nghĩa khí của người Việt ta
Bài học cần rút ra cho bản thân:
- Tuân thủ theo các chuẩn mực đạo đức của xã hội
