Việc sử dụng tài liệu tham khảo trong quá trình dạy học lịch sử hết sức cần thiết, giúp giáo viên làm rõ nội dung sách giáo khoa, kích thích sự hứng thú, chủ động học tập của học sinh, g
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 3
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
TÍCH HỢP KIẾN THỨC VĂN HỌC VÀO GIẢNG DẠY MỤC 1
- BÀI 26: “ TÌNH HÌNH XÃ HỘI VÀ ĐỜI SỐNG NHÂN DÂN ”, TRONG CHƯƠNG TRÌNH LỊCH SỬ 10 TẠI TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 3, NHẰM GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ
GIỜ DẠY
Người thực hiện: Lê Thị Hồng Hoa Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch sử
THANH HOÁ NĂM 2022
Trang 2Mục lục Trang 1
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh 6
nghiệm
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo 11
dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
Tài liệu tham khảo
Danh mục sáng kiến
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Các môn học trong nhà trường phổ thông là một hệ thống hoàn chỉnh nhằm trang bị cho học sinh kiến thức thuộc tất cả các môn, các lĩnh vực ở mức
độ thấp, giúp cho học sinh có một hành trang cơ bản làm tiền đề cho các cấp học cao hơn Các môn học đó không chỉ liên quan chặt chẽ với nhau mà còn tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh Cũng như các môn khoa học tự nhiên, các môn thuộc khoa học xã hội như Văn học, Địa lí và nhất là Lịch sử cũng có vai trò hết sức quan trọng trong việc hình thành và giáo dục nhân cách, đạo đức đối với học sinh Vai trò của người giáo viên trong các giờ học là phải giúp cho học sinh nắm được các sự kiện, hiện tượng lịch sử để thông qua đó rút ra quy luật lịch sử
và bài học lịch sử
Trong điều kiện phát triển ngày nay hệ thống giáo dục ở các trường trung học cơ sở, môn Lịch sử có vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng thế
hệ trẻ có những hiểu biết về kiến thức lịch sử của nước nhà, về văn hóa, tư tưởng, chính trị, phẩm chất đạo đức và phong cách sống Môn Lịch sử cũng như các môn học khác, có vai trò to lớn trong việc tác động đến con người không chỉ về trí tuệ mà còn cả về tư tưởng, tình cảm, giúp các em thấy được quá trình phát triển của một đất nước, một dân tộc mà rộng hơn là cả xã hội loài người
Qủa thật, trong các bộ môn ở trường THPT thì lịch sử là một môn học có một vị trí vô cùng quan trọng trong việc giáo dục chủ nghĩa yêu nước, các giá trị truyền thống và cách mạng, góp phần xây dựng nhân cách và bản lĩnh con người Đồng thời học lịch sử còn giúp học sinh có cái nhìn toàn diện hơn về quá khứ, rút ra được những kinh nghiệm quý báu cho hiện tại và từ đó có thái độ ứng
xử đúng đắn trong cuộc sống
Thế nhưng một nghịch lí đáng buồn là hiện nay thế hệ trẻ, những chủ nhân tương lai của đất nước lại quay lưng lại với môn học này vì rất nhiều lí do như: nội dung chương trình chưa hấp dẫn, còn nặng về kiến thức hàn lâm, ít có
cơ hội việc làm trong tương lai Ngoài ra, theo tôi còn có lý do không nhỏ xuất phát từ phía người dạy bộ môn lịch sử, đó là việc dạy chay, đọc chép đã biến giờ học lịch sử thành một giờ học nhàm chán đối với học sinh đương độ tuổi hiếu
kỳ, ham thích yếu tố mới lạ Vậy dạy học như thế nào để đạt được hiệu quả tốt nhất là điều mong muốn của tất cả thầy cô giáo chúng ta Muốn thế phải đổi mới phương pháp dạy học Người giáo viên phải tổ chức một cách linh hoạt các hoạt động của học sinh từ khâu đầu tiên đến khâu kết thúc giờ học Để hoàn thành nhiệm vụ này đòi hỏi giáo viên dạy sử không chỉ có kiến thức vững vàng về chuyên môn mà cần phải có hiểu biết rộng về các bộ môn khoa học khác để vận dụng vào bài giảng lịch sử Việc sử dụng tài liệu tham khảo trong quá trình dạy học lịch sử hết sức cần thiết, giúp giáo viên làm rõ nội dung sách giáo khoa, kích thích sự hứng thú, chủ động học tập của học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn lịch sử Có nhiều loại tài liệu tham khảo mà ta có thể sưu tầm để nghiên cứu và phục vụ tốt cho việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông như: Tài liệu văn học, tài liệu về các tác phẩm nghệ thuật như hội hoạ, kiến trúc, điêu khắc, sân khấu, điện ảnh Trong đó, các tác phẩm văn học là nguồn tư liệu
Trang 4quan trọng đối với việc dạy học lịch sử, có ý nghĩa to lớn trong giáo dục, giáo dưỡng và góp phần hình thành nhân cách cho học sinh
Các tác phẩm văn học từ xưa tới nay, trong lịch sử dân tộc cũng như lịch
sử thế giới, có vai trò to lớn đối với việc dạy học lịch sử Các tác phẩm văn học rất gần gũi với lịch sử vì mọi sáng tác văn học đều phản ánh trực tiếp hay gián tiếp cuộc sống, số phận con người và hiện thực xã hội Các tác phẩm văn học có vai trò to lớn trong việc tạo biểu tượng lịch sử, giúp học sinh hiểu sâu sắc về sự kiện, nhân vật Hơn nữa tác phẩm văn học bằng hình tượng cụ thể có tác động mạnh đến tư tưởng, tình cảm của người học, góp phần quan trọng làm cho bài giảng thêm sinh động, hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập cho học sinh.Tuy nhiên, việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh là một vấn đề khó khăn vì yêu cầu cơ bản của dạy học lịch sử là phải tái tạo lại những hình ảnh về các sự kiện đúng như nó tồn tại, mà những sự kiện đó, học sinh không được trực tiếp quan sát, xa lạ với đời sống hiện nay
" Lịch sử là sự kiện " đó là một thực tế mà bất kì một giáo viên dạy sử nào cũng ý thức được Bản thân lịch sử vốn khô khan nhất là những bài viết về những trận đánh, những thiết chế nhà nước, những số liệu về những thành tựu đạt được trên các lĩnh vực Để chuyển tải những kiến thức này một cách sinh động dễ hiểu, dễ nhớ đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt và sáng tạo trong việc sử dụng phương pháp
Qua thực tế giảng dạy, dự giờ của các đồng nghiệp tôi đã rút ra được kinh nghiệm mà bản thân tôi cho là rất quý Đó là: Khi áp dụng kiến thức văn học trong giảng dạy Lịch sử sẽ gây hứng thú cho học sinh trong việc tiếp thu bài, những giờ dạy lịch sử trở nên sinh động hấp dẫn hơn hẳn
Xuất phát từ thực tế đó cùng với kinh nghiệp giảng dạy của bản thân, tôi
quyết định thực hiện đề tài: Tích hợp kiến thức văn học vào giảng dạy mục 1
- bài 26: “Tình hình xã hội và đời sống nhân dân”, trong chương trình lịch
sử 10 tại trường THPT Hoằng Hóa 3, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giờ dạy
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Một trong những phương pháp đặc trưng của bộ môn Lịch sử là phải gây được hứng thú, phát huy được tính tích cực học tập của học sinh đó là sử dụng đồ dùng, công cụ dạy học, kiến thức liên môn đúng mục đích, yêu cầu của việc nhận thức Trong môn học, người giáo viên có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc sử dụng kiến thức liên môn, nhất là tư liêu của văn học kết hợp với kiến thức bài học tạo hứng thú hơn cho học sinh trong học tập nhằm nâng cao chất lượng đào tạo
- Giúp đồng nghiệp thấy rõ hơn hiệu quả của việc sử dụng tư liệu văn học giúp học sinh nắm bắt kiến thức một cách chân thực và sinh động hơn, góp phần giảm sự nhàm chán, khô khan của bộ môn
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Trang 5Tài liệu văn học liên quan đến kiến thức của mục 1 - bài 26 trong chương trình lịch sử 10 - THPT
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Sưu tầm các bài ca dao, thơ, văn…có quan hệ sát đến nội dung bài học
- Lựa chọn, phân loại các kiến thức thơ, văn… phù hợp với nội dung kiến thức từng ý của mục
- Phương pháp thống kê
- Phương pháp dự giờ, rút kinh nghiệm
- Phương pháp điều tra, khảo sát
1.5 Điểm mới trong kết quả nghiên cứu
Tích hợp kiến thức văn học vào giảng dạy để học sinh nắm bắt và hiểu rõ
hơn về kiến thức của mục 1 - bài 26: “Tình hình xã hội và đời sống nhân dân”, trong chương trình lịch sử 10 tại trường THPT Hoằng Hóa 3, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giờ dạy
Trang 62 NỘI DUNG SÁNG KIẾN
2.1 Cơ sở lý luận
Giảng dạy là đưa đến cho thế hệ trẻ, giúp thế hệ trẻ tiếp nhận những tri thức quý báu của loài người về phương diện tri thức cũng như tình cảm góp phần bồi dưỡng phẩm chất, năng lực cho thế hệ trẻ
Giảng dạy lịch sử là giảng về quá khứ của xã hội loại người, quá khứ của quốc gia, dân tộc Những quá khứ đó lại có quan hệ mật thiết đến hiện tại và tương lai Trong bài giảng , bài học lịch sử tư duy, tình cảm của giáo viên và học sinh hướng về những gì rất gần gũi: những con người thật, những sự kiện thật chứ không phải hư cấu.Vì vậy để giáo dục tư tưởng chính trị, đạo dức giáo viên phải bắt đầu từ việc giúp học sinh hiểu biết được nắm bắt được kiến thức lịch sử một cách sinh động nhất, chân thực nhất
Nếu chúng ta nói rằng lịch sử là hiện thực xã hội thì văn học chính là tài năng của nghệ sĩ và xúc cảm thăng hoa bắt nguồn từ chính hiện thực ấy Nếu như tác phẩm lịch sử là bức tranh xã hội chân thực, khách quan thì tác phẩm văn học là cái vỏ bí ẩn lí tưởng cho cuộc sống đời thường muôn màu muôn vẻ mà phải cần đến đầu óc tư duy, sự nhạy cảm nghệ thuật thì người đọc mới phát hiện
ra bản chất thực sự của nó Với một tác phẩm lịch sử, chúng ta nhận thấy hình ảnh của chính mình trong quá khứ Nhưng với một tác phẩm văn học thì lại cuốn hút ta bằng tác phẩm văn chương, bằng giá trị nghệ thuật của chính tác phẩm ấy
để rồi sau đó chúng ta mới nhận ra được bản thân mình như là hoá thân của nhân vật Cho nên rất chính xác khi nói rằng “văn sử bất phân”
Hiểu sâu sắc về mối quan hệ trên, các nhà nghiên cứu về phương pháp dạy học lịch sử đã rất chú trọng nói tới việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông nhằm nâng cao hiệu quả bài học Các tác phẩm văn học có vai trò to lớn trong việc tạo biểu tượng lịch sử, giúp học sinh hiểu sâu sắc về sự kiện, nhân vật Hơn nữa tác phẩm văn học bằng hình tượng cụ thể
có tác động mạnh đến tư tưởng, tình cảm của người đọc, góp phần quan trọng làm cho bài giảng thêm sinh động, hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập cho học sinh Ngày nay với yêu cầu nâng cao chất lượng dạy và học lịch sử theo hướng phát huy tính tích cực, tư duy độc lập sáng tạo của học sinh hết sức được chú trọng thì việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử càng cần được quan tâm đúng mức, xứng tầm với vai trò của nó
Các tác phẩm văn học từ xưa đến nay, trong lịch sử dân tộc cũng như lịch
sử thế giới có vai trò rất lớn trong việc dạy học lịch sử ở trường phổ thông:
Trước hết, các tác phẩm văn học bằng những hình tượng cụ thể có tác động mạnh mẽ đến tư tưởng tình cảm người đọc, trình bày những nét đặc trưng, điển hình của các hiện tượng kinh tế chính trị, những quy luật của đời sống xã hội Giữa văn học và khoa học nói chung, sử học nói riêng có mối quan hệ khăng khít Các tác phẩm văn học ra đời trong những không gian và thời gian nhất định nên được ví như “tấm gương “ phản ánh đời sống xã hội Vì vậy sử dụng tài liệu văn học trong giảng dạy lịch sử không chỉ góp phần minh hoạ cho
sự kiện lịch sử mà còn làm cho bài giảng sinh động, tạo không khí gần gũi với bối cảnh của sự kiện đang học
Trang 7Thứ hai: Văn học góp phần làm pong phú đời sống tinh thần của con người bởi: “ Văn học như dòng sông phù sa bồi đắp di dưỡng thanh lọc tâm hồn chúng ta Mỗi tác phẩm văn học đưa ta đến những vùng đất xa xôi mà ta chưa bao giờ đặt chân tới, cho ta tiếp xúc với cái thiện, cái ác, những phong tục tập quán , những lối sống của người xưa” Vì vậy văn học góp phần không nhỏ trong việc tái tạo một phần hiện thực cuộc sống, hiện thực lịch sử
Mặt khác những ngôn từ của văn học cũng phần nào góp phần làm giảm tính khô khan khi đưa học sinh tiếp cận với kiến thức lịch sử tạo cho bài giảng
sự sinh động hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của học sinh
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Thuận lợi:
Bản thân là một giáo viên có hơn 20 năm trực tiếp giảng dạy môn Lịch sử nên tôi nắm bắt rất rõ đặc điểm của bộ môn, mục đích, yêu cầu của chương trình
và nắm bắt rất rõ những khó khăn mà các em gặp phải khi lĩnh hội kiến thức lịch sử
Được ban giám hiệu, tổ chuyên môn cùng đồng nghiệp trong nhà trường giúp đỡ, tạo điều kiện để hoàn thành tốt nhiệm vụ
Sự tiến bộ của khoa học - kỹ thuật, công nghệ đã góp phần rất lớn trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy của đội ngũ giáo viên thông qua việc cung cấp các trang thiết bị hiện đại hỗ trợ cho công tác giảng dạy theo phương pháp mới (giáo án điện tử, mô hình mô phỏng….) Khoa học kĩ thuật phát triển cũng giúp cho việc tìm kiếm tư liệu lịch sử đối với giáo viên và học sinh tương đối dễ dàng, giáo viên và học sinh có thể tiếp cận thông qua mạng internet và qua các nguồn sách báo vô cùng phong phú
2.2.2 Khó khăn:
Tích hợp kiến thức văn học trong dạy và học lịch sử không phải là vấn đề mới tuy nhiên việc sử dụng kiến thức văn học như thế nào để nâng cao hiệu quả bài học lại là vấn đề đáng quan tâm vì tích hợp kiến thức vào tiết dạy, người dạy
sẽ khó chủ động về giờ dạy và dễ làm phân tán sự tập trung của người học và đôi khi người dạy sẽ gặp trường hợp "cháy giáo án"
Để tích hợp kiến thức văn học có hiệu quả đòi hỏi người giáo viên phải tốn nhiều công sức sưu tầm các tài liệu văn học thuộc các thể loại khác nhau phù hợp với chủ đề và nội dung bài dạy
Nhiệm vụ đặt ra cho giáo viên dạy lịch sử ở trường THPT, ngoài cung cấp kiến thức còn cần làm cho các em hiểu rõ hơn, có cái nhìn chân thực hơn về lịch sử dân tộc Qua đó, giáo dục lòng tự hào về quê hương dân tộc, hình thành lòng yêu nước, truyền thống quê hương cách mạng và nỗ lực học tập, cống hiến
để góp phần xây dựng và bảo vệ quê hương đất nước xứng đáng với thế hệ cha ông của một dân tộc anh hùng
Trong sự phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam thời phong kiến nhà Nguyễn có vai trò và vị trí quan trọng bởi đây là vương triều cuối cùng của chế
độ phong kiến nước ta Triều Nguyễn được thành lập sau khi đánh bại vương triều Tây Sơn và thống trị nước ta trong một hoàn cảnh mới khác với các triều
Trang 8đại phong kiến trước kia Chế độ phong kiến Việt Nam bước vào giai đoạn suy vong trong lúc bản thân Vương triều Nguyễn lại là sự kế tục của một thế lực phong kiến suy thoái, từng bị phong trào nông dân lật đổ Mặt khác lãnh thổ đất nước được mở rộng: sản phẩm của sự sáp nhập hai miền: Đàng trong và Đàng Ngoài trước đây Nhà Nguyễn được thiết lập, đất nước trở lại thống nhất nhưng trong bối cảnh các nước tư bản phương tây đã thoàn thành cách mạng tư sản đã
và đang tiến hành cách mạng công nghiệp, kinh tế các nước tư bản phương Tây đang trên đà phát triển và cũng thời kì này các nước thực dân phương Tây đang tiến hành việc xâm lược và bóc lột thuộc địa, điều này đe doạ nền độc lập của nhiều nước trong đó có nước ta đòi hỏi nhà Nguyễn phải có những cải cách và đổi thay trong chính sách phát triển đất nước Tuy nhiên dưới thời Nguyễn những thể chế của chế độ phong kiến vẫn được duy trì, không tạo ra động lực thúc đẩy đất nước phát triển để vượt qua khủng hoảng Cuộc sống cuộc nhân dân ngày càng thêm khổ cự Mâu thuẫn giữa giai cấp thống trị và nhân dân trở nên gay gắt, gây nên hàng trăm cuộc khởi nghĩa chống phong kiến kéo dài đến giữa thế kỉ XIX
Để đưa học sinh tiếp cận và nắm bắt những vấn đề kiến thức của bài giáo viên không những chỉ cung cấp kiến thức trong sách giáo khoa mà còn phải tăng cường việc sử dụng các tư liệu tham khảo như :tài liệu sử học, tài liệu văn học kết hợp với sử dụng phương tiện dạy học: máy chiếu, tranh ảnh, lược đồ
….trong đó việc sử dụng tài liệu văn học là hết sức cần thiết vì ngay trong cuộc sống các em cũng luôn được tiếp xúc với văn học, trong suốt quá trình học tiểu học,trung học các em cũng luôn được học văn học Văn học làm cho giờ học lịch sử bớt khô khan tạo thêm hứng thú với bộ môn cho các em
Xuất phát từ nhận thức trên với tư cách là giáo viên giảng dạy bộ môn lịch sử, khi giảng dạy kiến thức của bài tôi đã mạnh dạn: Tích hợp kiến thức văn học vào giảng dạy mục 1 - bài 26: “Tình hình xã hội và đời sống nhân dân”, trong chương trình lịch sử 10 tại trường THPT Hoằng Hóa 3, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả giờ dạy
2.3 Giải pháp đã thực hiện
2.3.1 Xác định những đơn vị kiến thức cần vận dụng.
- Giáo viên phải xác định nội dung chính của phần kiến thức giảng dạy trong mục trên cơ sở đó chọn lựa những kiến thức văn học phù hợp
- Sau khi lựa chọn được những kiến thức văn học phù hợp, giáo viên cần định hướng các biện pháp sử dụng các kiến thức văn học đó như thế nào là hợp lí theo từng trình tự kiến thức
2.3.2 Tiến hành soạn giáo án trên cơ sở tiếp thu và vận dụng tài liệu tham khảo
- Giáo viên dẫn dắt:
Sau khi đánh bại các vương triều Tây Sơn, Nguyễn Ánh lên ngôi vua, thành lập nhà Nguyễn Nhà Nguyễn là triều đại cuối cùng trong lịch sử phong kiến Việt Nam, triều đại này tồn tại 143 năm, với 13 đời vua Khác với các triều
Trang 9đại trước, ngay khi nhà Nguyễn vừa thiết lập mâu thuẫn xã hội đã bùng nổ vì vậy trong 50 năm đầu thống trị của triều Nguyễn (nửa đầu thế kỷ XIX), các cuộc khởi nghĩa chống triều đình đã liên tục nổ ra Vậy xã hội thời Nguyễn có nét nổi bật gì, đời sống nhân dân dưới thời Nguyễn ra sao?Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu
- Tổ chức hoạt động dạy và học trên lớp
GV kết hợp việc sử tư liệu văn học, kết hợp với máy chiếu và các câu hỏi gợi mở dẫn dắt học sinh tìm hiểu kiến thức và tạo hứng thú cho các em trong giờ học
Hoạt động của giáo viên và học sinh Kiến thức cơ bản học sinh cần
nắm Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân
- GV giảng giải: Nhà Nguyễn lên ngôi
sau một giai đoạn nội chiến ác liệt, tình
hình chính trị – xã hội phức tạp, chế độ
phong kiến đang trên bước đường suy tàn
Bản thân nhà Nguyễn lại đại diện cho tập
đoàn phong kiến thống trị cũ Vì vậy đó
chủ trương duy trì tình trạng kinh tế xã hội
cũ, tăng cường tính chuyên chế nhằm bảo
vệ quyền thống trị của mình
- Trong bối cảnh lịch sử đó các giai cấp
trong xã hội Việt Nam không có gì thay
đổi song tình hình các giai cấp và mối quan
hệ giữa các giai cấp trong xã hội ít nhiều
có sự biến đổi
- GV yêu cầu HS nghe theo SGK để
thấy được sự phân hoá các giai cấp trong
xã hội Việt Nam dưới thời Nguyễn
- Học sinh nghe, ghi nhớ
- Giáo viên chốt ý
Để học sinh thấy rõ hơn về sự phổ biến của
tệ tham quan ô lại dưới thời Nguyễn, giáo
viên có thể cung cấp một số câu ca dao, tục
ngữ nói về cảm nhận của người dân về
quan lại triều Nguyễn – những người được
coi là “ phụ mẫu chi dân”:
1 “ Con ơi nhớ lấy câu này
Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan
2 “ Bộ binh, bộ hộ, bộ hình
1 Tình hình xã hội và đới sống của nhân dân:
* Xã hội:
- Trong xã hội sự phân chia giai cấp ngày càng cách biệt:
+ Giai cấp thống trị bao gồm vua quan, địa chủ, cường hào
+ Giai cấp bị trị bao gồm đại đa số
là nông dân
- Tệ tham quan ô lại thời Nguyễn rất phổ biến
Trang 10Ba bộ đồng tình cướp gạo con tôi”
3 “ Muốn gian làm quan mà nói”
Để học sinh hiểu rõ hơn về tệ cường hào,
giáo viên có thể dùng bài Sớ nói về tệ
cường hào của Doanh điền Nguyễn Công
Trứ dâng vua vào năm 1828 Ông tố cáo:
“cái hại cường hào làm cho đến nỗi con
mất cha, vợ mất chồng, tính mệnh phải thiệt
hại, tài sản phải sạch không” và đề nghị
triều đình “trị tội rất nặng”
Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân
- GV giảng tiếp: Trong bối cảnh vua,
quan như vậy, đời sống của nhân dân ra
sao?
- GV bổ sung chốt ý:
Để học sinh thấy rõ hơn về sự thống khổ
của đời sống người dân dưới thời Nguyễn
do sự nặng nế của chế độ lao dịch, giáo
viên có thể dùng một số tư liệu văn học:
+ Trong bài " Tố khuất khúc " của dân Sơn
Nam Hạ có đoạn viết:
" Binh tài hai việc đã song
Lại còn lực dịch thổ công bao giờ
Mỗi năm ba bận công trình
Hỏi rằng mọt sắt dân tình biết bao "
+ Tiếp đó, giáo viên dùng máy chiếu cung
cấp hình ảnh của một số công trình kiến
trúc tiêu biểu của nhà Nguyễn nhưng đồng
thời cũng nói qua cho học sinh hiểu được
để có những công trình kiến trúc đó người
dân thời kì xưa đã phải đổ mồ hôi, xương
máu thậm chí cả tình mạng của mình ví
như có thể cho học sinh xem tranh ảnh về
lăng Tự Đức kết hợp với đọc câu ca của
nhân dân đương thời về sự khổ cực của
nhân dân khi xây dựng công trình này:
" Vạn Niên là vạn niên nào
Thành xây xương lính, hào đào máu dân "
- Để học sinh thấy rõ hơn thực trạng thiên
tai, mất mùa, đói kém thường xuyên, giáo
viên cung cấp tư liệu văn học về nạn lụt
lội, vỡ đê trong bối cảnh nông nghiệp là
nghành sản xuất chính:
- Ở nông thôn địa chủ cường hào ức hiếp nhân dân
* Đời sống nhân dân:
- Dưới thời Nguyễn nhân dân phải chịu nhiều gánh nặng
+ Phải chịu cảnh sưu cao, thuế nặng
+ Chế độ lao dịch nặng nề
+ Thiên tai, mất mùa, đói kém thường xuyên