Các kĩ năng đối với bộ môn lịch sử có nhiều như kĩ năng phân tích, nhận xét, khái quát, sosánh … Vấn đề quan trọng trong việc học môn lịch sử là: học sinh thường rất lúng túngtrong việc
Trang 11.4 Phương pháp nghiên cứu
1.5 Điểm mới của sáng kiến
Trang 21 MỞ ĐẦU.
1.1 Lí do chọn đề tài
Trong giáo dục phổ thông, bộ môn lịch sử có vai trò quan trọng để giáo dục nhâncách, đạo đức, nhân sinh quan, thế giới quan, góp phần hình thành những phẩm chấtcho con người Việt Nam Tầm quan trọng của việc giáo dục lịch sử đối với sự pháttriển của đất nước và dân tộc là rất rõ ràng
Đối với bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông luôn được quan tâm bởi vai trò giáodục truyền thống đạo đức cho học sinh rất to lớn Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳngđịnh
Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam
Tuy nhiên, việc dạy và học bộ môn lịch sử ở trường THPT hiện nay gặp khókhăn chung như việc học sinh luôn tư duy, coi môn lịch sử là môn phụ Quan điểm rấtthực dụng của xã hội trong việc lựa chọn trường thi, khối thi liên quan đến môn lịch sử
bị hạn chế, … Ngoài ra, tại trường THPT Nguyễn Quán Nho cũng đang gặp phảinhững khó khăn nhất định bởi địa bàn tuyển sinh hẹp, điều kiện và mức thu nhập củaphụ huynh còn thấp (nhiều gia đình, bố mẹ đi làm ăn xa, các con phải với ông bà) nênviệc học nói chung và môn sử nói riêng vẫn chưa được quan tâm đúng mức Thực tế,cũng cho thấy những năm qua điểm thi THPT quốc gia môn Lịch sử còn thấp, công tácbồi dưỡng học sinh giỏi chưa có nhiều chuyển biến( số lượng giải chưa nhiều và chấtlượng giải vẫn chưa cao so với các trường trong huyện) Với vai trò là giáo viên trựctiếp giảng dạy học sinh lớp 12, tôi luôn trăn trở và thường xuyên tìm phương pháp phùhợp để nâng cao hiệu quả giảng dạy, giúp các em ôn thi THPT quốc gia và ôn thi độituyển tốt nhất Bởi vì chỉ có đổi mới phương pháp dạy học mới phát huy tính tích cựccủa học sinh, làm cho học sinh cảm thấy hứng thú, say mê đối với môn học Đổi mớicòn là để học sinh rèn luyện các kĩ năng làm bài để đạt kết quả tốt trong các kì thi Các
kĩ năng đối với bộ môn lịch sử có nhiều như kĩ năng phân tích, nhận xét, khái quát, sosánh …
Vấn đề quan trọng trong việc học môn lịch sử là: học sinh thường rất lúng túngtrong việc giải quyết các dạng bài tập so sánh các vấn đề lịch sử Nhất là, hiệnnay khi đề thi THPT quốc gia cũng như việc thi học sinh giỏi cấp tỉnh đều dưới
Trang 3hình thức trắc nghiệm và các câu hỏi liên quan tới kĩ năng so sánh các sự kiệnlịch sử, các vấn đề lịch sử chiếm một tỉ lệ trong hề nhỏ trong cấu trúc đề thi Vì
vậy, tôi chọn đề tài “ Sử dụng nội dung so sánh lịch sử trong ôn thi THPT
quốc gia và thi học sinh giỏi phần Lịch sử Việt Nam 1930-1945” để giúp học
sinh có thể phát huy tốt kĩ năng này trong các kì thi quan trọng
1.2 Mục đích của sáng kiến kinh nghiệm.
Phát triển tư duy và rèn luyện kỹ năng so sánh cho học sinh khá, giỏi.
Nâng cao hiệu quả dạy học và ôn thi THPT quốc gia và học sinh giỏi phần Lịch
sử Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Trong sáng kiến kinh nghiệm này đối tượng nghiên cứu là học sinh khá, giỏi lớp12C4, trường THPT Nguyễn Quán Nho- huyện Thiệu Hoá- Tỉnh Thanh Hoá
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm này tôi sử dụng phương pháp tư duy lôgíc,thực nghiệm sư phạm, khảo sát thực tế
1.5 Điểm mới của sáng kiến.
Hiện chưa có nhiều tài liệu hướng dẫn học sinh ôn tập để giải quyết các câu hỏi vậndụng dạng so sánh trong ôn thi THPT quốc gia và ôn thi học sinh giỏi nhằm phần Lịch
sử Việt Nam 1930-1945 Do vậy, với đề tài này, hi vọng sẽ góp phần:
+ Nâng cao hiệu việc ôn tập thi THPT quốc gia cho học sinh 12.
+ Rèn luyện kĩ năng so sánh cho học sinh thi học sinh giỏi các cấp (cấp trường,cấp tỉnh)
+ Tài liệu tham khảo cho giáo viên trong giảng dạy phần Lịch sử Việt Nam giaiđoạn 1930 -1945
2 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lí luận
2.1.a Khái niệm so sánh
Theo Từ điển Việt Nam so sánh là việc xem xét để tìm ra những điểm giống,tương tự hoặc khác biệt về mặt số lượng, kích thước, phẩm chất
Trang 42.1b Kĩ năng so sánh trong dạy học Lịch sử.
Kĩ năng so sánh trong dạy học Lịch sử là học sinh trên cơ sở các sự kiện Lịch sử
để nhìn rõ nét tương đồng và sự khác biệt, nhận rõ những cái riêng có cùng một cáichung bản chất hoặc những dấu hiệu phân biệt cái riêng này với cái riêng khác
Rèn luyện kỹ năng so sánh cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọngcủa tất cả các môn học trong nhà trường phổ thông Đối với môn lịch sử trong các tiếtdạy thì mục tiêu chung luôn phải rèn luyện kĩ năng cho học sinh Mỗi bài dạy, mỗi tiếtdạy thì rèn luyện kỹ năng cũng khác nhau như kỹ năng sử dụng lược đồ, tranh ảnhtrong sách giáo khoa, kỹ năng phân tích, so sánh, đánh giá sự kiện lịch sử Vì vậy,việc dạy từng bài cụ thể thì người giáo viên phải tập trung rèn luyện một kỹ năng nào
đó cho học sinh Từ đó tạo cho học sinh có phương pháp học đúng đắn, hiểu sâu vấn
đề, nắm chắc các kiến thức đã học Điều đó là rất cần thiết bởi vì một số học sinh hiệnnay vẫn còn rất bị động trong việc tiếp cận kiến thức nhất là học sinh có học lực yếu
và trung bình Các đối tượng học sinh này phần lớn chỉ biết ghi lại những vấn đề màgiáo viên kết luận mà không chủ động lĩnh hội tri thức
Để rèn luyện kĩ năng cho học sinh điều cơ bản là giáo viên phải làm tốt phầnđịnh hướng, gợi mở, hướng dẫn Chính vì vậy bất kỳ tiết học nào bản thân người dạyphải rất chú ý tới việc rèn luyện kỹ năng cho học sinh Trong các kĩ năng ở bộ mônlịch sử thì rèn luyện kỹ năng so sánh có thể giải quyết các bài tập khó Trong kĩ năng
so sánh đòi hỏi học sinh phải nắm vững các kiến thức lịch sử, các vấn đề lịch sử Trên
cơ sở các kiến thức đã có thì người học lúc đó mới rút ra được những nét tương đồnghoặc khác biệt của các sự kiện đã học Khi rèn luyện tốt kỹ năng so sánh thì việc tổnghợp, khái quát các sự kiện đã học một cách dễ dàng hơn trong đó quan trọng hơn cả là
là người học có thể đánh giá các sự kiện lịch sử Khi so sánh được các vấn đề lịch sửhọc sinh có thể nhận thấy được sự hạn chế của các sự kiện lịch sử, vấn đề lịch sử cũngnhư thấy được ưu nhược điểm hay nét tiến bộ của các vấn đề lịch sử Trên cơ sở đóhọc sinh nhận thấy được mối liên hệ, quy luật phát triển của các sự kiện lịch sử
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến
Trong thực tế hiện nay thì bộ môn lịch sử ở trường phổ thông vẫn còn gặp nhiềukhó khăn trong việc dạy và học mà nguyên nhân quan trọng nhất là do yêu cầu của xã
Trang 5hội đối với khoa học xã hội nói chung và môn Lịch sử nói riêng đã làm cho người học
“quay lưng lại” Tâm lý thực dụng trong học tập đã làm cho học sinh tập trung vào cácmôn khoa học tự nhiên nhiều hơn
Từ năm 2017, thí sinh sẽ thi 5 bài, gồm 3 bài độc lập Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ
và hai bài thi tổ hợp gồm Khoa học tự nhiên (Vật lý, Hóa học, Sinh học) và Khoa học
xã hội (Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân đối với thí sinh hệ giáo dục THPT; Lịch sử,Địa lý với thí sinh hệ Giáo dục thường xuyên) Các bài thi tổ hợp có điểm từng mônthành phần để phục vụ xét tuyển đại học theo khối thi truyền thống; điểm toàn bài thi
để xét công nhận tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học theo tổ hợp môn thi, bài thimới Năm 2017, kì thi THPT quốc gia theo hình thức trắc nghiệm gồm có 40 câu vớithời gian làm bài 50 phút, nội dung trong chương trình lớp 11 và lớp 12 (chủ yếu làlớp 12) THPT
Còn đối với kì thi học sinh giỏi cấp tỉnh, từ năm học 2021- 2022, Sở giáo dụcĐào tạo Thanh Hoá cũng đã chuyển sang hình thức trắc nghiệm Đây là một sự thayđổi phù hợp với kì thi Quốc gia, tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh trong quá trình ôntập Đề thi gồm 50 câu với thời gian 60 phút, các câu hỏi theo các cấp độ: nhận biết,thông hiểu, vận dụng thấp và vận dụng cao (trong đó các tăng cường các câu hỏi vậndụng)
Qua các kì thi THPT quốc gia năm 2017, 2018, 2019, 2020, 2021 và đề thi họcsinh giỏi, tôi thấy có nhiều câu hỏi đòi hỏi học sinh vận dụng kiến thức so sánh để giảiquyết Hầu hết các câu hỏi khi vận dụng kiến thức so sánh là những câu hỏi vận dụngcao Có thể lấy ví dụ sau:
Câu 25 – Mã đề 320 – Đề thi THPT quốc gia năm 2017
Một trong những điểm khác nhau giữa chiến dịch Hồ Chí Minh (1975) và chiếndịch Điện Biên Phủ (1954) là về
A quyết tâm giành thắng lợi B kết cục quân sự
C địa bàn mở chiến dịch D sự huy động lực lượng đến mức caonhất
Câu 21.- Mã đề 310 – Đề thi THPT quốc gia năm 2018.
Trang 6Nội dung nào dưới đây là điểm khác nhau giữa Luận cương chính trị tháng 10năm 1930 của Đảng Cộng sản Đông Dương và Cương lĩnh chính trị đầu tiên của ĐảngCộng sản Việt Nam?
A Chủ trương tập hợp lực lượng cách mạng B Xác định giai cấp lãnh đạo
C Đề ra phương hướng chiến lược D Xác định phương pháp đấutranh
Câu 29 - Mã đề 315- Đề thi THPT quốc gia năm 2019.
Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Việt Nam và Cách mạng tháng Mười năm
1917 ở Nga có điểm chung nào sau đây?
A Góp phần cỗ vũ phong trào cách mạng thế giới
B Đối tượng đấu tranh chủ yếu là giai cấp tư sản
C Nhiệm vụ chủ yếu là chống chủ nghĩa thực dân
D Làm cho chủ nghĩa tư bản không còn là hệ thống hoàn chỉnh
Câu 33-Mã đề 301- Đề thi THPT quốc gia năm 2020.
Phong trào cách mạng 1930-1931, phong trào dân chủ 1936-1939 và phong tràogiải phóng dân tộc 1939-1945 ở Việt Nam đều:
A Dựa vào lực lượng chính trị của quần chúng
B Đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu
C Sử dụng hình thức đấu tranh vũ trang
D Tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất
Câu 31 – Mã đề 301- Đề thi THPT quốc gia năm 2021.
Cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước (1954- 1975) và cuộc vận động giải phóng dântộc (1939-1945) ở Việt Nam có điểm giống nhau nào sau đây?
A Có sự kết hợp chặt chẽ giữa hậu phương và tiền tuyến
B Là cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ tổ quốc
C Nằm trong tiến trình cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân
D Từ khởi nghĩa từng phần phát triển lên chiến tranh cách mạng
Câu 11- Mã đề 506- Đề thi HSG cấp tỉnh năm 2021.
Một trong những điểm giống nhau của phong trào dân chủ 1936- 1939 và phong tràocách mạng 1930- 1931 ở Việt Nam là xác định về:
Trang 7A Nhiệm vụ trước mắt B Hình thức mặt trận.
C Hình thức đấu tranh D Lực lượng chủ yếu
Câu 21- Mã đề 506- Đề thi HSG cấp tỉnh năm 2021
Hội nghị lần thứ 6 (11/1939) và lần thứ 8 (5/1941) của ban chấp hành Trung ươngĐảng cộng sản Đông Dương đều chủ trương hoàn thành cuộc cách mạng nào?
A Cách mạng dân tộc dân chủ B Cách mạng giải phóng dân tộc.C.Cách mạng Xã hội chủ nghĩa D Cách mạng dân chủ nhân dân.Qua quá trình giảng dạy môn lịch sử 12, tôi nhận thấy việc rèn luyện kỹ năng so sánhcho học sinh qua việc thực hiện các bài tập lịch sử là điều mà người dạy cần phải quantâm một cách đúng mức Khác với các môn khoa học tự nhiên, trong cấu trúc chươngtrình môn lịch sử 12 không có tiết bài tập vì vậy việc rèn luyện kỹ năng so sánh chohọc sinh qua việc thực hiện các bài tập là rất khó khăn Thời lượng trong các tiết trênlớp chỉ mới rèn luyện kỹ năng so sánh cho học sinh một phần nào đó Để rèn luyện kỹnăng so sánh cho học sinh thì người dạy cần phải chú ý trong việc ra các bài tập lịch sửcho các em Việc giao nhiệm vụ cho học sinh làm các bài tập về nhà không những rènluyện kỹ năng so sánh cho các em tốt hơn mà còn rèn luyện thái độ tích cực, tự giáccho học sinh
Về chương trình ôn thi THPT quốc gia và thi học sinh giỏi các cấp nội dung kiếnthức của Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1930-1945 có lượng kiến thức khá nhiều nhất lànhững câu hỏi vận dụng thấp và vận dụng cao Đối với những câu hỏi kiến thức vậndụng thì rèn luyện tốt kĩ năng so sánh sẽ giúp cho học sinh giải quyết tốt những nộidung này
Kì thi THPT quốc gia Số câu hỏi về nội dung giai đoạn 1930-1945
Trang 82 3.a1 Trình tự của kĩ năng so sánh.
Bước 1: Nêu sự kiện, nội dung lịch sử cần so sánh
Bước 2: Phân tích đối tượng, tìm ra dấu hiệu bản chất của mỗi đối tượng so sánh Bước 3: Xác định những điểm khác nhau
Bước 4: Xác định những điểm giống nhau
Bước 5: Khái quát các dấu hiệu quan trọng giống và khác nhau của hai đối tượng
2.3.a2 Các biện pháp rèn luyện kĩ năng so sánh cho học sinh.
Trong quá trình dạy học môn Lịch sử 12, tôi nhận thấy việc rèn luyện kĩ năng sosánh cho học sinh của giáo viên còn hạn chế Để giúp học sinh phát triển kĩ năng sosánh trong học tập, giáo viên có thể sử dụng các biện pháp sau để rèn luyện kĩ năng.+ Sử dụng tình huống có vấn đề trong dạy học: Đây là phương pháp có thể kíchthích ở mức cao nhất sự tham gia tích cực của học sinh vào quá trình học tập, pháttriển các kỹ năng học tập, giải quyết vấn đề, kỹ năng đánh giá, dự đoán kết quả, kỹnăng giao tiếp như nghe nói, trình bày,… của học sinh
+ Sử dụng bảng so sánh: Trong dạy học môn Lịch sử việc sử dụng bảng thống kê,
so sánh, phân biệt các đối tượng… rất có tác dụng đối với quá trình nhận thức của học sinh.Qua việc phân tích các số liệu, sự kiện trong bảng sẽ giúp học sinh phát huy các kĩ năngthao tác tư duy phân tích - tổng hợp, so sánh - đối chiếu, kĩ năng khái quát hóa, hệ thốnghóa Việc phân tích, tổng hợp , so sánh đối chiếu các số liệu sự kiện ghi trong bảng khôngchỉ giúp học sinh rút ra được những nhận xét đúng mà còn có tác dụng giúp các em nhớlâu, hiểu cặn kẽ vấn đề, có khả năng tư duy sáng tạo trong việc so sánh các đối tượng tương
tự
+ Sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan: Việc dạy học kiến thức mới bằng trắcnghiệm sẽ rèn luyện cho học sinh khả năng tự học, tự đọc sách giáo khoa Trong cácphương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyện cho người học có
Trang 9được phương pháp, kỹ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học,khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi người, kết quả học tập sẽ được nhân lên.
2.3.a3 Các hình thức kiểm tra, đánh giá kĩ năng so sánh của học sinh
Trong quá trình giảng dạy việc rèn luyện kỹ năng so sánh cho học sinh phải đượcgiáo viên đánh giá một cách chính xác, khách quan Mục tiêu cuối cùng của việc rènluyện kỹ năng so sánh là đánh giá kỹ năng của học sinh Vậy đánh giá kỹ năng của họcsinh như thế nào? Theo tôi người dạy có thể đánh giá kỹ năng học sinh theo các hìnhthức sau:
+ Thứ nhất: Trong quá trình kiểm tra bài cũ, giáo viên có thể đặt ra các câu hỏiyêu cầu học sinh phải sử dụng tới kỹ năng so sánh
+ Thứ hai: Giáo viên có thể kiểm tra các bài tập về nhà sau khi học sinh hoànthành
+ Thứ ba: Trong các tiết kiểm tra định kỳ thì người dạy có thể ra các câu hỏikiểm tra sử dụng kỹ năng so sánh
Tuy nhiên ở chương trình lịch sử lớp 12, có rất nhiều phần học có thể rèn luyện
kỹ năng so sánh, có nhiều bài tập mà giáo viên có thể yêu cầu học sinh Thiết nghĩngười dạy cần phải chọn ra những bài tập so sánh điển hình để rèn luyện kỹ năng sosánh cho học sinh
Hệ thống bài tập so sánh cũng có nhiều hình thức khác nhau Có những bài tậpyêu cầu người học so sánh sự khác nhau của các vấn đề lịch sử, có những bài tập yêucầu so sánh sự giống nhau và khác nhau, nhưng cũng có những loại bài tập so sánhdựa trên sơ đồ lịch sử Làm thế nào để cho học sinh có thể nhận biết các hình thức sosánh và cách giải quyết các vấn đề so sánh một cách hợp lý thì việc định hướng chohọc sinh là rất quan trọng Người dạy không làm nhiệm vụ giải quyết tất cả mọi vấn đề
mà chỉ hướng dẫn cách thức tiến hành so sánh cho học sinh, còn nhiệm vụ là yêu cầungười học phải hoàn thành Có như vậy mới có thể phát huy được tính tích cực của họcsinh
2.4 Những nội dung so sánh cơ bản trong phần Lịch sử Việt Nam 1930 – 1945.
Trang 102.4.a So sánh Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam với Luận cương chính trị của Đảng Cộng sản Đông Dương ( 10/1930 ).
Nội dung của Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng do Nguyễn Ái Quốc soạnthảo được thông qua tại Hội nghị thành lập Đảng tháng 2 năm 1930 đã được tìm hiểu ởbài phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam 1925 đến năm 1930 Khi kết thúc bài 14(phong trào cách mạng 1930-1935) thì học sinh mới nắm vững kiến thức về nội dungcủa bản Luận cương chính trị tháng 10 năm 1930 Lúc này trên cơ sở kiến thức về nộidung của Cương lĩnh tháng 2 năm 1930 và Luận cương tháng 10 năm 1930 thì giáoviên mới hướng dẫn học sinh so sánh được những điểm giống nhau và khác nhau
* Giống nhau:
+ Đường lối chiến lược: Cách mạng Việt Nam trải qua hai giai đoạn: trước hếtlàm Cách mạng tư sản dân quyền sau đó làm cách mạng xã hội chủ nghĩa
+ Nhiệm vụ của cách mạng: đánh đổ đế quốc và đánh đổ phong kiến
+ Lực lượng chính của cách mạng là giai cấp công nhân và giai cấp nông dân.+ Lãnh đạo: giai cấp công nhân với đội tiên phong là Đảng Cộng sản, Đảng lấychủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng tư tưởng
+ Cách mạng Việt Nam (cách mạng Đông Dương) có mối quan hệ mật thiết vớicách mạng thế giới, cần đoàn kết với vô sản Pháp và các dân tộc bị áp bức
+ Luận cương chính trị:ban đầu là cách mạng tưsản dân quyền, sau đóphát triển bỏ qua giai đoạn
tư bản chủ nghĩa, tiếnthẳng lên con đường xãhội chủ nghĩa
+ Luận cương chính trị:ban đầu là cách mạng tưsản dân quyền, sau đóphát triển bỏ qua giai đoạn
Trang 11tư bản chủ nghĩa, tiếnthẳng lên con đường xãhội chủ nghĩa.
- Nhiệm vụ của
cuộc cách mạng
tư sản dân
quyền:
+ Cương lĩnh chính trị đầu tiên:
Cách mạng tư sản dân quyền khôngbao gồm cách mạng ruộng đất mà chỉthực hiện nhiệm vụ chống đế quốc,giải phóng dân tộc
+ Luận cương chính trị:cách mạng tư sản dânquyền bao gồm cả haihiệm vụ chống đế quốc vàcách mạng ruộng đất
+ Cương lĩnh chính trị đầu tiên: gồm
cả hai nhiệm vụ dân tộc và dân chủnhưng nổi lên hàng đầu là chống đếquốc, giành độc lập dân tộc
+ Luận cương chính trị:không đưa nhiệm vụ giảiphóng dân tộc lên hàngđầu mà nặng về đấu tranhgiai cấp và cách mạngruộng đất
- Lực lượng
cách mạng:
+ Cương lĩnh chính trị: lực lượngcách mạng là công nhân, nông dân,tiểu tư sản, trí thức, còn đối với phúnông, trung, tiểu địa chủ và tư sảndân tộc thì phải lợi dụng hoặc trunglập Cương lĩnh chính trị đã tập hợplực lượng toàn dân tộc trong cuộcđấu tranh chống đế quốc và tay sai
+ Luận cương chính trị:động lực cách mạng làcông nhân và nông dân.Luận cương đã đánh giákhông đúng khả năng cáchmạng của giai cấp tiểu tưsản, khả năng chống đếquốc và chống phong kiếncủa tư sản dân tộc, khảnăng lôi kéo một bộ phântrung, tiểu địa chủ thamgia vào mặt trận dân tộcthống nhất chống đế quốc
và tay sai
