quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho pháttriển ", điều đó được thể hiện trong các nghị quyết của Trungương:- Nghị quyết Trung Ương II khoá VIII đã nêu: "Phương phápgiáo
Trang 1MỤC LỤC
II Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 4 2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề 4
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6 2.3 1 Các giải pháp thực hiện 6 2.3.2 Sử dụng kĩ thuật “mảnh ghép” để dạy bài cụ thể 6 Bài thực nghiệm số 1: Bài 11: Thiên nhiên phân hóa đa dạng
Trang 2quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho pháttriển ", điều đó được thể hiện trong các nghị quyết của Trungương:
- Nghị quyết Trung Ương II khoá VIII đã nêu: "Phương phápgiáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duysáng tạo của người học, bồi dưỡng năng lực tự học, lòng say mêhọc tập và ý chí vươn lên "
"Đổi mới mạnh mẽ phương pháp, kĩ thuật giáo dục và đàotạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp tư duy,sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháptiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, tựnghiên cứu của học sinh
Nghị quyết Trung ương IV về tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáodục và đào tạo đã ghi rõ: "Đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cảcác cấp học, bậc học , mục tiêu đào tạo phải hướng vào đào tạonhững con người năng động, tự chủ, sáng tạo "
Sự phát triển của khoa học kỹ thuật và đặc biệt sự pháttriển của khoa học công nghệ thông tin, luôn đòi hỏi người họcphải nắm bắt thông tin kịp thời, tự học, tự nghiên cứu tìm tòisáng tạo Đồng thời đòi hỏi người thầy phải tìm ra nhữngphương pháp mới có hiệu quả hơn
Tuy nhiên, ở các trường THPT nhiều giáo viên còn ngạithay đổi phương pháp và kĩ thuật dạy học, hoặc có thay đổinhưng còn chậm, dẫn tới hiệu quả giảng dạy môn địa lí chưacao
Quá trình dạy học là quá trình hoạt động của giáo viên vàcủa học sinh trong sự tương tác thống nhất biện chứng của ba
thành phần trong hệ dạy học, gồm: Giáo viên học sinh phương tiện hoạt động học.
Trang 3-Trong những năm gần đây, ở Việt Nam một hướng giáo dụchiện đại đang được phát triển Đó là việc áp dụng Hệ phương pháp
dạy học tích cực, trong đó xác định rõ vai trò chủ thể của người học.
Vì vậy, vai trò của phương tiện dạy học trở nên hết sức quan trọng
và có vị trí khá quyết định trong hoạt động nhận thức của học sinh
Với ý nghĩa và sự cần thiết của yêu cầu đổi mới phươngpháp dạy học (PPDH), việc sử dụng những phương tiện, thiết bịdạy học như thế nào cho có hiệu quả, đồng thời phát huy đượctính tích cực, chủ động của người học góp phần nâng cao châtlượng dạy và học, làm cho học sinh thích học môn địa lí và yêuquê hương đất nước là nhiệm vụ của người giáo viên Tác giả đã
1.2 Mục đích nghiên cứu
Sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng kĩ thuật “mảnh ghép”
nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học bài 11,12 Thiên nhiên phân hóa đa dạng (tiết 11,12) Địa lí lớp 12 THPT;
giúp học sinh xác định được cơ sở lí luận và thực tiễn của việchọc địa lí Học sinh hiểu rõ hơn về mối quan hệ nhân quả
* Đối với giáo viên
Việc sử dụng kĩ thuật mảnh ghép là một thành quả lớn của
bộ môn trong việc đổi mới phương pháp dạy học địa lí ở lớp 12
Vì qua đó giúp giáo viên giảng dạy được dễ dàng và sinh độnghơn
Trang 4- Hiệu quả học của học sinh tốt hơn
- Thích thú hơn khi tự mình tìm ra những kiến thức của bàihọc mà không cần phải học một cách nhồi nhét, phải nhớ những
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài này tôi đã sử dụng đối tượng nghiên cứu là học sinhlớp 12T2 12T3, 12T5 trường THPT Quảng Xương 1
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thôngtin
- Phương pháp thống kê, xử lí số liệu
- Phương pháp quan sát, phỏng vấn, trao đổi với học sinh
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề
2.1.1 Khái niệm
Kĩ thuật “mảnh ghép” là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tậphợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân, hoạt động nhóm vàliên kết giữa các nhóm
2.1.2 Mục tiêu
- Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp
- Kích thích sự tham gia tích cực của học sinh trong hoạtđộng nhóm
- Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác
Trang 5- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm học tập của mỗi cánhân
2.1.3 Ý nghĩa
- Giúp học sinh hiểu rõ nội dung kiến thức
- HS được phát triển kĩ năng trình bày, giao tiếp hợp tác
- HS được thể hiện năng lực cá nhân
- Tăng cường hiệu quả học tập
2.1.4 Cách tiến hành
Để sử dụng kĩ thuật “mảnh ghép” trong dạy và học mônĐịa lí lớp 12 THPT trong mỗi bài dạy tôi chia 2 giai đoạn:
Giai đoạn 1: nhóm chuyên sâu
- Lớp học chia làm 4-6 nhóm tùy nội dung cụ thể của từngbài học
- Mỗi nhóm được giao một nhiệm vụ tìm hiểu, nghiên cứu 1nội dung học tập khác nhau nhưng có liên quan chặt chẽ vớinhau
- Các nhóm nhận nhiệm vụ nghiên cứu, đảm bảo mỗithành viên trong nhóm đều nắm vững và có khả năng trình bàylại được nội dung nhiệm vụ được giao cho các bạn nhóm khác
Mỗi học sinh trở thành “chuyên sâu” của lĩnh vực đã tìmhiểu trong nhóm mới ở giai đoạn tiếp theo
Giai đoạn 2: “Nhóm mảnh ghép”
- Sau khi hoàn thành nhiệm vụ ở giai đoạn 1, mỗi học sinh
từ nhóm “chuyên sâu” khác nhau hợp thành nhóm mới gọi là
“nhóm mảnh ghép”
- Trong “nhóm mảnh ghép” các học sinh phải lắp ghép cácmảng kiến thức thành một “bức tranh” tổng thể
Trang 6- Như vậy trong “nhóm chuyên sâu” lớp học chia bao nhiêunhóm thì ở giai đoạn 2, “nhóm mảnh ghép” sẽ có bấy nhiêuthành viên.
- Yêu cầu: từng học sinh từ các “nhóm chuyên sâu” trong
“nhóm mảnh ghép” lần lượt trình bày lại nội dung tìm hiểu củanhóm mình đảm bảo tất cả các thành viên trong “nhóm mảnhghép” nắm bắt được đầy đủ nội dung
- Nhiệm vụ được giao của “nhóm mảnh ghép” là khái quát,tổng hợp toàn bộ nội dung đã được tìm hiểu từ “nhóm chuyênsâu” từ đó rút ra kết luận
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Trước khi tiến hành đề tài tôi đã tiến hành khảo sát và chothấy:
2.2.1.Thực trạng
Hiện nay, đa phần học sinh theo ban khoa học tự nhiênnên các em dành nhiều thời gian đến các môn toán, lí, hóa đểmong đậu được một trường Đại học nào đó Mặt khác cùng với
sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kĩ thuật và xã hội, các emphải làm quen và quan tâm nhiều vấn đề khác
Một số giáo viên buông xuôi, phụ huynh và học sinh coimôn Địa lí là “môn phụ” Vì vậy, nếu chúng ta không tìm raphương pháp thích hợp thì môn này sẽ không thu hút được sựchú ý và đam mê của học sinh
2.2.2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên
- Hiệu quả học tập của học sinh không cao, học sinh không
có hứng thú trong quá trình học tập
- Học sinh không có khả năng tri giác được những địa điểm
mà bản thân chưa bao giờ đến
Trang 7- Kiến thức học sinh nhớ máy móc, không khắc sâu được.
- Học sinh không phát huy được tính tích cực trong quátrình giảng bài và xây dựng bài học, không có khả năng phântích, tổng hợp các vấn đề địa lí
Số liệu điều tra khi chưa thực hiện
- Phương pháp phân tích, tổng hợp để rút ra kết luận
2.3.2 Sử dụng kĩ thuật “ mảnh ghép” để dạy bài cụ thể Bài thực nghiệm số 1
Bài 11: Thiên nhiên phân hóa đa dạng (tiết 1) (Lớp 12- chương
trình cơ bản)
Tôi đã chọn lớp đối chứng là lớp 12T5 không sử dụng kĩthuật " mảnh ghép” mà dạy như theo hướng dẫn của sách giáo
Trang 8viên và lớp 12T2 là lớp thực nghiệm có sử dụng kĩ thuật ”mảnhghép”.
Mục 1: Thiên nhiên phân hóa theo chiều Bắc- Nam
*Nguyên nhân
Câu hỏi: Nguyên nhân chủ yếu nào làm cho thiên nhiênnước ta phân hóa theo chiều Bắc-Nam?
-Thông qua hiểu biết của bản thân, học sinh trả lời
- Trả lời: +Do lãnh thổ nước ta kéo dài 15 độ vĩ
+Do địa hình có dãy núi Bạch Mã chắn gió mùa Đông Bắc.+Do hoạt động của gió mùa
*Biểu hiện:
Tôi đã sử dụng kĩ thuật mảnh ghép như sau:
Giai đoạn 1: nhóm chuyên sâu
- Bước 1: Giao nhiệm vụ
GV cho hs làm theo cặp/nhóm: 4 nhóm (mỗi cặp 2 hs, mỗinhóm 4 cặp đôi) GV yêu cầu hs dựa vào SGK, Hình ảnh, hiểubiết bản thân hoàn thành phiếu học tập
Nhóm 1 +3: Tìm hiểu đặc điểm phần lãnh thổ phía Bắc( từ dãy Bạch
Trang 9Số tháng lạnh dưới 200C
Sự phân hóa mùa
Cảnh
quan
Đới cảnh quanThành phần loài sinh vật
-Bước 2: HS các nhóm thảo luận, đảm bảo tất cả các thành
viên nắm vững nhiệm vụ và phải trình bày lại được nội dung đã thảo luận cho nhóm khác nghe
Trang 10Nhóm chuyên sâu đang cùng nhu thảo luận
-Bước 3: HS ghi lại nội dung thảo luận, hoàn thành nhiệm
Các loài nhiệt đới chiếm ưu thế,ngoài ra còn có các cây cận nhiệtđới, cây ôn đới và các loài thú có
lông dày
Trang 11Giai đoạn 2: Nhóm mảnh ghép
- Bước 1: GV chia lại nhóm
GV cho 2 thành viên nhóm 1; 2 thành viên nhóm 2; 2 thành viên nhóm 3;2 thành viên nhóm 4 ghép với nhau thành nhómmới gọi là nhóm mảnh ghép
- Bước 2: GV giao nhiệm vụ
Các thành viên lần lượt trình bày lại nội dung mình đã
thảo luận ở giai đoạn trước, lắp ghép với nhau hoàn thiện
Phần lãnh thổ phía Bắc với vùng lãnh thổ phía Nam Đồng thời các nhóm sẽ so sánh thiên nhiên phần lãnh thổ phía Bắc
và thiên nhiên phần lãnh thổ phía Nam có những điểm gì giống và khác nhau?
- Bước 3: HS thảo luận và báo cáo kết quả
Trang 12Nhóm mảnh ghép cùng thảo luận
Đại diện các nhóm trình bày kết quả
- Bước 4: GV chuẩn kiến thức
Trang 13Giáo viên chuẩn kiến thức của các nhóm Giống nhau:
Nhiệt độ trung bình năm trên 200C, mưa lớn 1500-2000 mmCảnh quan nhiệt đới chiếm ưu thế với các loài động vật, thựcvật ưa nóng
Khí hậu nhiệt đới ẩm gió
mùa có mùa đông lạnh
Khí hậu cận Xích đạo gió mùanóng quanh năm
Nhiệt độ trung bình 22
-240C
Nhiệt độ trung bình Trên 250C
3 tháng lạnh dưới 200C Không có
Mùa đông - Mùa hạ Mùa mưa - mùa khô
Đới rừng gió mùa nhiệt đới Đới rừng gió mùa cận Xích
Trang 14Các loài nhiệt đới
chiếm ưu thế, ngoài ra còn
có các cây cận nhiệt đới,
cây ôn đới và các loài thú
có lông dày
Các loài thực vật và độngvật thuộc vùng Xích đạo vànhiệt đới với nhiều loài
- Trước khi thực hiện kĩ thuật “mảnh ghép” 2 lớp 12T2 và 12T5
có kết quả học tập tương đương nhau
- Sau khi thực hiện kĩ thuật tôi đã cho 2 lớp làm bài kiểm tra với
đề bài như sau:
Đề bài: Dựa vào kiến thức đã học, hãy so sánh sự khác nhau
về khí hậu giữa phần lãnh thổ phái Bắc và phần lãnh thổ phía Nam?
Sau khi chấm bài cho kết quả như sau
Câu hỏi : Nguyên nhân nào tạo nên sự phân hóa thiên nhiên
theo độ cao? Sự phân hóa theo độ cao ở nước ta biểu hiện rõ ởcác thành phần tự nhiên nào?
Trang 15Trả lời: Nguyên nhân tạo nên sự phân hóa thiên nhiên theo độ
cao là:
- Khi khí hậu thay đổi thì cũng kéo theo sự thay đổi của thiênnhiên Mà ở mỗi độ cao có một kiểu khí hậu khác nhau Khi cànglên cao nhiệt độ càng giảm, độ ẩm tăng Ngoài ra còn chịu tácđộng từ các yếu tố về độ cao tuyệt đối, vị trí hay là hướng núi
- Sự phân hóa theo độ cao nước ta biểu hiện rõ ở 3 thành phần
* Biểu hiện : Thiên nhiên phân hóa theo độ cao.
Tôi đã thực hiện kĩ thuật” mảnh ghép” như sau
Giai đoạn 1 : nhóm chuyên sâu
- Bước 1: Giao nhiệm vụ
GV cho hs làm theo cặp/nhóm: 4 nhóm (mỗi cặp 2 hs, mỗinhóm 4 cặp đôi) GV yêu cầu hs dựa vào SGK, Hình ảnh trênbảng và hiểu biết của bản thân hoàn thành phiếu học tập
Nhóm 1 +3: Tìm hiểu đai nhiệt đới gió mùa
Nhóm 2+4.Tìm hiểu đai cận nghiệt đới gió mùa trên núiNhóm 5+6: Tìm hiểu đai gió mùa trên núi
Mẫu phiếu học tập
Nhóm 1 +3: Tìm hiểu đai nhiệt đới gió mùa
Đai cao Đai nhiệt đới gió mùa
Giới hạn độ
cao
Khí hậu
Trang 16Nhóm 2+4 Tìm hiểu đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi
Đai cao Cận nhiệt đới gió mùa trên núi
Giới hạn độ cao
Khí hậu
Đất
Sinh vật
Nhóm 5+6: Tìm hiểu đai ôn đới gió mùa trên núi
- Bước 2: HS các nhóm thảo luận, đảm bảo tất cả các thành viên
phải nắm bắt được nội dung của nhóm mình và có khả năngtrình bày lại nội dung đó cho người khác nghe
Trang 18Đất Đất feralit có mùn và đất mùn
Sinh vật Xuất hiện các hệ sinh thái rừng cận xích đạo lá
rộng và lá kim
Kiến thức cần đạt của nhóm 5+6
Đai cao Ôn đới gió mùa trên núi
Giới hạn độ cao Từ 2600m trở lên (chỉ có ở Hoàng Liên Sơn)Khí hậu Có tính chất ôn đới
Giai đoạn 2: Nhóm mảnh ghép
- Bước 1: GV chia lại nhóm
Mỗi thành viên ở nhóm 1, 3: 2, 4: 5, 6 ở giai đoạn 1 sẽ ghépvới nhau thành một nhóm mới ở giai đoạn 2 gọi là nhóm ”mảnhghép”
- Bước 2: Gv giao nhiệm vụ
Các thành viên trình bày lại nội dung đã tìm hiểu ở giai đoạn 1 để hoàn thiện đặc điểm của thiên nhiên phân hóa theo
độ cao đồng thời nhiệm vụ nhóm mới Hãy cho biết sự khác nhau về sinh vật giữa đai nhiệt đới gió mùa, đai nhiệt đới gió mùa trên núi và đai gió mùa trên núi?
Hãy cho biết sự khác nhau về sinh vật giữa đai nhiệt đới gió mùa và đai nhiệt đới gió mùa trên núi?
- Bước 3: HS báo cáo kết quả
Trang 19Nhóm mảnh ghép cùng thảo luận
Đại diện các nhóm “mảnh ghép” trình bày kết quả
- Bước 4: GV chuẩn kiến thức
Trang 20Giáo viên chuẩn kiến thức của các nhóm Đai nhiệt đới gió mùa.
- Sinh vật gồm: Hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm lá rộngthường xanh và các hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm gió mùa(rừng thường xanh, rừng nửa rụng lá và rừng thưa nhiệt đớikhô)
Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi.
-Sinh vật:
+Từ độ cao 600 – 700m đến 1600 – 1700 m hệ sinh tháirừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim Xuất hiện nhiều chim,thú lông dày…
+Trên 1700m hệ sinh thái chủ yếu là rêu, địa y Xuất hiệncác loại cây ôn đới…
Đai ôn đới gió mùa trên núi.
- Sinh vật: Có các loài thực vật ôn đới: Đỗ quyên, Lãnh sam,Thiết sam
- Trước khi thực hiện kĩ thuật “mảnh ghép” 2 lớp 12T3 và 12T5
có kết quả học tập tương đương nhau
- Sau khi thực hiện kĩ thuật này tôi đã cho 2 lớp làm bài kiểm travới đề bài như sau:
Trang 21Đề bài: Hãy cho biết sự khác nhau về khí hậu giữa đai nhiệt đới
gió mùa và đai nhiệt đới gió mùa trên núi?
Đáp án: - Khí hậu của đai nhiệt đới gió mùa: Mùa hạ nóng
(nhiệt độ trung bình tháng trên 25độC) Độ ẩm thay đổi tuỳ nơi,
từ khô đến ẩm ướt
-Khí hậu của đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi: Khí hậumát mẻ, không có tháng nào nhiệt độ trên 25 độC, mưanhiều hơn, độ ẩm tăng
Sau khi chấm bài cho kết quả phân hóa như sau:
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Kết quả thực nghiệm đạt được như sau:
Số liệu điều tra khi chưa thực hiện (lớp 12T5, 12T3, là lớp đốichứng)
Trang 22Tỉ lệ (%) 100 27,5 50,0 22,5 0
Như vậy, sau khi áp dụng kĩ thuật mảnh ghép hiệu quả
giảng dạy tăng lên, tỉ lệ học sinh khá, giỏi tăng, tỉ lệ học sinhtrung bình và yếu giảm
III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
3.1 Kết luận
- Sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm: Sử dụng kĩ
thuật ”mảnh ghép” nhằm nâng cao hiệu quả dạy và học bài 11,12 thiên nhiên phân hóa đa dạng (tiết 11,12 ) địa
lí 12 THPT Bản thân giáo viên đã bổ sung và củng cố thêm
được nhiều kiến thức thực tiễn và kinh nghiệm giảng dạy Sángkiến kinh nghiệm này được áp dụng phần nhiều trong số các tiếthọc địa lí 12
Bản thân giáo viên áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này và
- Với giáo viên, việc đổi mới phương pháp không phải làmột việc làm mới, song hiện nay có không ít các giáo viên vẫn
sử dụng phương pháp đọc chép là chính Việc này có rất nhiềucác lý do khác nhau:
Trang 23+ Một số giáo viên cho rằng việc sử dụng kĩ thuật mảnhghép trong giảng dạy địa lý 12 là rất khó, một phần kiến thứccủa giáo viên còn hạn chế (đối với giáo viên chuyên môn cònđuối), một phần thời lượng của tiết dạy không cho phép (hầuhết bài địa lý 12 dài, phải giảng nhiều), số lượng HS trong lớpđông.
+ Một số giáo viên lại cho rằng mình sử dụng, giáo viênkhác không sử dụng thì không cần thiết phải áp dụng làm gì.Làm như vậy như vậy phải mất thơi gian chuẩn bị bài, thu thậpcác số liệu
-Với bản thân tôi, khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm nàytôi thấy tiết dạy có hiệu quả cao hơn Học sinh lĩnh hội đượcnhiều các vấn đề về lý thuyết cũng như tính thiết thực của bàihọc Vì vậy, tôi mong được bày tỏ và góp phần nào trong việcnâng cao chất lượng và đổi mới phương pháp dạy học địa lý ởnhà trường trung học phổ thông
-Tuy nhiên, trong quá trình áp dụng kĩ thuật này tôi gặpkhó khăn rất lớn đó là số lượng học sinh trong một lớp đông,chia nhóm và quản lí nhóm đòi hỏi giáo viên phải bao quát và
có sự hỗ trợ kịp thời
Vì nội dung sáng kiến kinh nghiệm sử dụng kĩ thuật “mảnhghép” trong giảng dạy địa lý 12 là rất thiết thực không chỉ có lợicho giáo viên củng cố được phần nhiều kiến thức có hệ thống
mà nó còn gây hứng thú cho học sinh khi học địa lý
Vậy tôi mong nhận được những ý kiến từ các thầy cô, hộiđồng khoa học để sáng kiến kinh nghiệm được hoàn thiện và từ
đó làm tài liệu tham khảo cho các giáo viên giảng dạy địa lýtrong toàn tỉnh
