(SKKN 2022) sử dụng infographic trong dạy học một số bài phần lịch sử thế giới cận đại lớp 11

Đã có rất nhiều ý kiến đóng góp, nhiều giải pháp đưa ra nhằm nâng cao chất lượng môn Lịch sử , rất nhiều phương pháp, kĩ thuật dạy học đã và đang được các thầy, cô giáo áp dụng, góp phần

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài.

Môn Lịch sử là một môn học mang tính đặc thù, có vai trò rất quan trọng

ở Trường THPT, cung cấp cho học sinh kiến thức lịch sử đã diễn ra, giúp học sinh tái hiện quá khứ một cách chân thực nhất, qua đó giáo dục lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc,lòng biết ơn, sự yêu chuộng hòa bình Không những vậy khi học Lịch sử các em còn biết rút ra những bài học từ quá khứ, vận dụng vào trong cuộc sống hiện tại và dự đoán tương lai

Hiện nay đại đa số học sinh không yêu thích môn Lịch sử, còn có quan niệm cho rằng môn Lịch sử là môn phụ, số trường Đại học có các nghành lựa chọn môn sử để xét tuyển rất ít,điều này cũng là trở ngại đối với việc dạy và học môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông

Đã có rất nhiều ý kiến đóng góp, nhiều giải pháp đưa ra nhằm nâng cao chất lượng môn Lịch sử , rất nhiều phương pháp, kĩ thuật dạy học đã và đang được các thầy, cô giáo áp dụng, góp phần thay đổi tư duy của học sinh , đa số các em luôn coi môn sử là môn khó học, là một môn học khô khan, bởi nó có quá nhiều sự kiện, mốc thời gian dài dòng khó nhớ, là môn học không thiết thực đối với các em trong thời đại ngày nay

Thực tế hiện nay rất ít học sinh chọn môn sử là môn thi Đại học, thực trạng

“học vẹt, “học tủ” vẫn phổ biến, học để tránh điểm liệt trong kì thi THPT Quốc gia đối với học sinh thi ban Khoa học xã hội

Để góp phần nâng cao chất lượng môn Lịch sử ở Trường THPT thì đổi mới phương pháp dạy học được đề cập nhiều hơn cả, Đây không phải là vấn đề mới,song nó vẫn nóng hổi tính thời sự bởi những thông tin đa chiều, cả về phương diện lí luận và thực tiễn Từ thực tế đó , để giúp các em yêu thích môn

Lịch sử, trong khuôn khổ sáng kiến này tôi xin được trình bày biện pháp “Sử dụng Infographic trong dạy học một số bài phần Lịch sử thế giới cận đại lớp 11” Đây là một giải pháp mang tính thực tiễn đã mà tôi đã áp dụng trong quá

trình giảng dạy của mình tại trường phổ thông và mang lại hiệu quả tích cực

1.2 Mục đích nghiên cứu

Việc sử dung Infographic (đồ họa thông tin ) trong dạy học lịch sử giúp

nâng cao tính cụ thể, sinh động phát huy năng lực cảm thụ thông tin về các sự kiện, hiện tượng lịch sử, từ đó trau dồi khả năng tư duy logic của học sinh, hình thành khả năng tổ chức và tổng hợp thông tin, dữ liệu một cách khoa học, hiệu quả, học sinh dễ dàng ghi nhớ các sự kiện lịch sử hơn

Sử dụng Infographics trong dạy học lịch sử có thể phát triển khả năng thực hành sáng tạo của học sinh, từ những kiến thức “có sẵn” học sinh sáng tạo thành những Infographic dễ hiểu, dễ nhớ, mang dấu ấn riêng, từ đó học sinh được hướng dẫn “học cách học”, nhận biết sự việc - hiểu sự việc - ghi nhớ sự việc, biết phân tích, khái quát, đánh giá các sư kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử và

biết rút ra kết luận

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Đối tượng: Việc thiết kế và sử dụng Infographic có thể áp dụng vào việc dạy học ở cấp THPT và THCS Trong khuôn khổ giải pháp thực nghiệm này, tôi đã

áp dụng cho đề tài nghiên cứu tại lớp 11b8 trường THPT Lê Văn Hưu năm học 2021-2022

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu tài liệu lý luận về đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử ở trường phổ thông hiện nay; nghiên cứu, tìm sách giáo khoa, sách giáo viên, các tài liệu tham khảo môn Lịch sử lớp 11 và một số bài viết về Infographic trên intơnét

Khảo sát và phương pháp thu thập thông tin: Thu thập thông tin thông qua các cuộc khảo sát sau giờ học (thực hiện bằng google form) về các đánh giá của học sinh và đồng nghiệp

Phương pháp thống kê: Thống kê hiệu quả môn học thông qua kết quả học tập của học sinh từng lớp Thống kê qua điều tra bằng phiếu hỏi

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Inforgaphic là từ viết tắt của từ Information and Graphic Infographic, là sự kết hợp của những thông tin ngắn gọn với hình ảnh minh họa và màu sắc sinh động, bắt mắt nhằm truyền đạt thông tin nhanh hơn và rõ ràng hơn

Infographic được sử dụng hiệu quả trong nhiều lĩnh vực: truyền thông, tiếp thị, quảng bá sản phẩm, v.v Sử dụng infographic sẽ giúp thông tin hấp dẫn hơn

và thu hút sự chú ý mà không gây nhàm chán Đồng thời, dữ liệu thông tin được trình bày ngắn gọn, dễ hiểu, dễ tiếp cận và rõ ràng hơn

Lịch sử là môn học đặc thù, học về những gì đã xảy ra trong quá khứ, với

vô số thông tin về lịch sử nhân loại và dân tộc, việc biết, hiểu và ghi nhớ các sự kiện là rất quan trọng nhưng không hề dễ dàng Do đó việc sử dụng Inforgraphic giúp giáo viên lượng hóa kiến thức một cách ngắn gọn, khoa học, sinh động , từ đó giúp học sinh hiểu bài, nhớ bài, thuộc bài ngay tại lớp; tránh được sự căng thẳng, mệt mỏi, nhàm chán trong các tiết học; làm cho tiết học trở nên sôi nổi, học sinh hứng thú trong học tâp

Inforgraphic sẽ huy động tối đa tiềm năng của bộ não, giúp học sinh học tập tích cực và có tác dụng hỗ trợ cho các phương pháp dạy học khác

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, và môn Lịch sử nói riêng đã

và đang được quan tâm và đẩy mạnh, nó được coi như một trong những giải pháp để nâng cao chất lương giáo dục Các thầy cô đã mạnh dạn áp dụng nhiều phương pháp, kĩ thuật dạy học mới, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học

để phát huy tính tích cực của học sinh

khi nói đến môn Lịch sử thì tâm lí chung của tất cả các em học sinh là rất ngại học hầu hết các em đều cho rằng đây là một môn học khó nhớ, khô khan, nhiều số liệu, nhiều sự kiện; môn học của "quá khứ", xa với thực tiễn , các em hầu như không hứng thú với bộ môn lịch sử Chính vì vậy, kết quả thi tốt nghiệp THPT những năm gần đây của môn Lịch sử luôn là một trong những môn có phổ điểm thấp nhất Cụ thể kết quả so sánh phổ điểm thi tốt nghiệp THPTnăm

2021 :

Qua bảng số liệu trên có thể thấy môn Lịch sử có điểm trung bình thi Tốt nghiệp THPT thấp nhất so với 8 môn thi còn lại; số lượng học sinh điểm bé hơn hoặc bằng một thì cao nhất trong số các môn thi

Nguyên nhân của thực trạng trên thì có nhiều: Cách dạy-học truyền thống thầy đọc trò ghi, việc kiểm tra thi cử vẫn chủ yếu theo lối cũ, định hướng việc học của học sinh theo lối học thộc lòng, chưa khyến khích cách học thông

minh ,sáng tạo Bên cạnh đó cũng phải kể đến một nguyên nhân khách quan là khối lượng kiến thức quá lớn, lượng dữ kiện thông tin phải ghi nhớ quá nhiều, gây quá tải đối với học sinh

Ở trường THPT Lê Văn Hưu, nhà trường luôn xác định môn Lịch sử là một

trong những môn học, góp phần hình thành tri thức , nhân cách cho học sinh, thông qua những kiến thức lịch sử giúp các em rút ra những bài học vận dụng vào thực tế đối với bản thân, đối với đất nước trong công cuộc xây dựng và bảo

vệ đất nước hiện nay, qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi học sinh Đây

là môn học có ý nghĩa quan trọng góp phần hun đúc, giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào , tự tôn dân tộc

Trường đã có nhiều học sinh lựa chọn môn Lịch sử là một trong những môn học để thi tốt nghiệp và xét tuyển đại học Nhiều học sinh cũng đã có sự yêu thích đối với bộ môn Tuy vậy, vẫn còn bộ phận lớn học sinh chưa thực sự thích học lịch sử, kết quả việc học môn Lịch sử vẫn còn hạn chế

Vậy làm sao để học sinh hứng thú học tập hơn với môn Lịch sử? Làm thế nào để các thông tin được sắp xếp một cách súc tích, khoa học, dễ hiểu, dễ nhớ nhất cho học sinh?

Để giải quyết những vấn đề này, trong mỗi tiết dạy lịch sử, tôi luôn cố gắng tạo cho các em một sự tiếp cận lịch sử mới mẻ thông qua việc ứng dụng công nghệ thông tin, các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực vào trong bài học

Sử dụng Inforgraphic trong việc giảng dạy Lịch sử tại trường cũng là một trong những biện pháp mà tôi thường xuyên sử dụng vì nó phù hợp với nhiều kiểu bài, phù hợp với các giai đoạn lịch sử khác nhau

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Sử dụng Inforgraphic trong hoạt động mở đầu nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh.

Để tạo sự hứng thú, khơi dậy động cơ học tập tích cực cho học sinh trước mỗi giờ học là vấn đề cực kì quan trọng của giáo viên Để tạo tình huống học tập cho học sinh, giáo viên có thể sử dụng nhiều phương pháp: trò chơi lịch sử, cho học sinh xem video,…Bên cạnh đó Inforgraphic cũng là một biện pháp hữu hiệu cho giáo viên để tạo hứng thú và định hướng nội dung kiến thức bài mới cho học

sinh Ví dụ: Khi dạy Bài 4 Đông Nam Á (cuối thế kỉ XI X đâu thế kỉ XX)

Để học tìm hiểu tốt nội dung bài học thì giáo viên có định hướng cho học sinh tìm hiểu một số thông tin cơ bản về quốc gia Đông Nam Á bằng Inforgraphic sau:

Bước 1 Giáo viên sử dụng Inforgraphic với những hình ảnh quốc kì của

các nước Đông Nam Á và để trống thông tin và yêu cầu học sinh vận dụng những hiểu biết của mình để trả lời ( điền tên các quốc gia tương ứng với hình lá cờ) các quốc gia đó thuộc khu vực địa lí nào ? hiện nay khu vực này gồm bao nhiêu nước?

Bước 2 Học sinh hoàn thành Inforgaphic theo yêu cầu của giáo viên Bước 3 Giáo viên mời học sinh bày sản phẩm của mình trước lớp Học

sinh khác có thể bổ sung, nhận xét

Bước 4 Giáo viên nhận xét, đánh giá phần chuẩn bị của học sinh Qua đó

giáo viên dẫn dắt vào bài bằng một số câu hỏi: cũng giống như các nước Á ,Phi ,Mĩ La Tinh cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX các nước ở khu vực Đông Nam

Á bị chủ nghĩa thực dân xâm lược Vậy vì sao chủ nghĩa thưc dân xâm lươc Đông Nam Á? Quá trình xâm lược của chủ nghĩa thực dân vào các nước Đông Nam Á như thế nào? phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân của các nước Đông Nam Á diễn ra nhử thế nào? vì sao Xiêm là nước duy nhất ở Đông Nam Á không trở thành thuộc địa của các nước đế quốc ? để làm sáng tỏ những nội dung đó cúng ta cùng tìm hiểu bài 4:Các nước Đông Nam Á.(cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX)

Từ những nhận thức ban đầu về Đông Nam, thông qua Inforgraphic giáo

viên đã tạo được mạch tư duy kiến thức để kết nối học sinh vào bài mới với sự

tò mò, hào hứng học tập, tạo cho học sinh tâm thế sẵn sàng học tập bài mới, lĩnh hội kiến thức mới

2.3.2 Sử dụng Inforgraphic để khai thác nội dung kiến thức mới

Nhiệm vụ trọng tâm trong một tiết học là việc giáo viên và học sinh cùng khai thác các, chiếm lĩnh những tri thức mới của bài học Giáo viên thường sử dụng rất nhiều các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực để học sinh dễ dàng tiếp cận và lĩnh hội tri thức, mỗi phương pháp và kĩ thuật dạy học đều có những

thế mạnh riêng và việc kết hợp các phương pháp đều đi đến một mục đích chung

là học sinh biết, hiểu và phân tích, đánh giá được lịch sử, dựng lại bức tranh quá khứ một cách chân thực và khách quan nhất

Inforgraphic không hẳn là một phương pháp, hay kĩ thuật mà giống như một phương tiện để giáo viên định hướng, giúp đỡ học sinh khai thác kiến thức một cách hiệu quả

Ví dụ: Khi dạy Bài 4 Đông Nam Á (Cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX)

Mục 1 Quá trình xâm lược của chủ nghĩa thực dân vào các nước Đông Nam Á.

Sách giáo khoa trình bày kênh chữ với Nội dung khá dài(hơn một trang chữ

dày đặc) Nội dung ấy được thiết kế lại dưới dạng Inforgraphic sau :

- Đông Nam Á là khu vực tài nguyên thiên nhiên

Nguồn nhân lực

Vị trí địa lí

Chế độ

 Đông Nam Á trở thành của chủ nghĩa thực dân Âu-Mĩ

- Xác định tên các nước đế quốc xâm lược các quốc gia Đông Nam Á +Hà Lan xâm chiếm

+Mĩ xâm lươc

+Pháp xâm lược

+Anh chiếm

- Dựa vào các từ gợi ý sau để giải thích vì sao Xiêm là nước duy nhất ở khu vực Đông Nam Á giữ được đôc lâp?( Cải cách, ngoai giao Ra-ma

V , vùng đệm)

Như vậy có thể thấy, so sánh hai cách truyền tải thông tin về quá trình xâm lược của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á, cho thấy sự ngắn gọn, khả năng tổng hợp mà sự hấp dẫn mới mẻ của Infographic vượt trội hơn so với cách trình bày văn bản thông thường Thực tế chỉ ra rằng, học sinh mất nhiều thời gian và thường bị nhàm chán nếu đọc những thông tin dài ở dạng kênh chữ Con người vốn khám phá thế giới bằng trực quan, Khoảng gần 90% thông tin được não ghi nhận dưới dạng hình ảnh Cơ chế hoạt động của bộ não vốn xử lý hình ảnh nhanh hơn chữ viết Do đó, sử dụng hình ảnh giúp truyền đạt một lượng lớn thông tin chỉ trong thòi gian rất ngắn

Inforgraphic giúp thu hút sự chú ý của học sinh bởi các hình khối, màu sắc, biểu tượng trong đó Bên cạnh đó cách bố cục thông tin mới lạ, ngắn gọn, xúc tích cũng là một ưu điểm để học sinh dễ dàng khai thác thông tin hơn tiết kiệm thời gian, tránh cho học sinh nhàm chán và đặc biết giúp học sinh khắc sâu kiến thức một cách dễ dàng hơn

*Cách sử dụng:

Bước 1 Giáo viên cung cấp Inforgraphic cho học sinh quan sát, tìm hiểu Bước 2 Giáo viên yêu cầu hoc sinh hoàn thành những thông tin còn để trống thông qua hướng dẫn của giáo viên kết, hợp khai thác bằng các câu hỏi gợi mở (giáo viên có thể kết hợp các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực: thảo luận nhóm, tia chớp, mảnh ghép…)

Bước 3 Giáo viên gọi học sinh trả lời, sau đó nhận xét tinh thần, thái độ làm việc của học sinh và chốt các kiến thức cơ bản

2.3.3 Sử dụng Inforgraphic để tạo biểu tượng về một sự kiện lịch sử.

Tạo biểu tượng về một sự kiện lịch sử hết sức quan trọng trong quá trình của tiết dạy , giúp học sinh khắc sâu, ghi nhớ sự kiện nhanh , chính xác thông qua những số liệu cụ thể , những tranh ảnh chân thực

Ví dụ: Khi dạy Bài 17 Chiến tranh thế giới thứ hai Để học sinh hiểu rõ về

sự tàn phá nghiêm trọng của cuộc chiến tranh đối với sự phát triển của lịch sử nhân loại, giáo viên cần tạo biểu tượng cho học sinh về kết cục của chiến tranh thế giới thứ hai thông qua sự so sánh với kết cục của chiến tranh thế giới thứ

nhất khi sử dụng Inforgraphic sau ;

Để sử dụng hiệu quả Inforgraphic trong việc tạo biểu tượng giáo viên có thể

để trống một vài thông tin Giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào một số những thông tin đã có sẵn, tìm hiểu tư liệu để hoàn thành các thông tin còn bỏ trống để tạo sự tập trung chú ý của học sinh Sau đó giáo cung cấp Inforgraphic hoàn chỉnh để tạo biểu tượng về kết cục của cuộc chiến tranh

Inforgraphic được thiết kế dưới dạng hình ảnh, lấy những con số làm trung tâm của dữ kiện, cùng với những thông tin ngắn gọn, dễ hiểu chắc chắn sẽ giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ kiến thức về kết cục của chiến tranh hơn Ngoài

ra để khắc sâu thêm kiến thức và phát triển tư duy cho học sinh, các em được phát triển thêm một cấp độ tư duy, từ chỗ biết, hiểu và ghi nhớ còn phải rút ra đánh giá, nhận xét về sự kiện lic sử đó

2.3.4 Sử dụng Inforgraphic để tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử.

Trong dạy học lịch sử, việc tạo biểu tượng về nhân vật lịch sử là một nội dung quan trọng và phổ biến, giúp lịch sử được tái hiện sinh động qua sự tồn tại của những nhân vật có thực, có tâm tư, tình cảm thực Qua nhận thức đúng đắn

về các nhân vật, từ đó học sinh định hướng những hành vi đúng trong cuộc sống

Ví dụ: Khi dạy Bài 3 Trung Quốc giáo viên có thể sử dụng Inforgraphic

để tạo biểu tượng về nhân vật Tôn Trung Sơn

Tiến hành sử dụng Infographic để đánh giá nhân vật lịch sử có thể qua các

bước như sau:

Bước 1: Tiến hành khảo sát mức độ hiểu biết của học sinh về nhân vật lịch

sử với câu hỏi: Em đã biết những gì về Tôn Trung Sơn?

Bước 2: Cung cấp infographic về Tôn Trung Sơn