Tôi nhận thấy việc sử dụng sử dụng bảng hệ thống kiến thức trong dạy học lịch sử có mối liên hệ chặt chẽ với việc nâng cao chất lượng làm bài tập trắc nghiệm môn Lịch sử.. - Giúp học sin
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT DTNT NGỌC LẶC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG BẢNG HỆ THỐNG KIẾN THỨC NHẰM NÂNG CAO
HIỆU QUẢ DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 12 THPT
Người thực hiện: Lê Thị Lan Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch sử
THANH HOÁ NĂM 2022
Trang 3MỤC LỤC
1 Phần mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài ………… 01
1.2 Mục đích nghiên cứu ………… ……… …… 02
1.3 Đối tượng nghiên cứu ………… ……… 02
1.4 Phương pháp nghiên cứu 02
2 Phần nội dung
2.1 Cơ sở lí luận ……… 02
2.2 Thực trạng ……… ……… 03
2.3 Biện pháp giải quyết vấn đề ………………….……… 05 2.3.1 Sử dụng bảng kiến thức để kiểm tra bài cũ..……… 05 2.3.2 Sử dụng bảng kiến thức để hình thành kiến thức mới………….05 2.3.2.1 Rèn luyện kĩ năng tự học……… 05 2.3.2.2 Bảng phụ……….……… 06
2.3.2.3 Phiếu học tập……… 07 2.3.2.4 Bảng so sánh. ……… … 08 2.3.2.5 cung cấp tư liệu tham khảo……….… 09 2.3.3 Sử dụng bảng kiến thức để củng cố kiến thức bài học.……….10
2.3.3.1 Củng cố kiến thức ….……… 10
2.3.3.2 Giao bài tập về nhà……… ….11
2.3.4 Sử dụng bảng kiến thức để mở rộng nâng cao kiến thức….….12 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục… 14 3 Phần kết luận, kiến nghị 3.1 Kết luận 16
3.2 Kiến nghị…… 17
Tài liệu tham khảo …… 19
Trang 41 Phần mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài.
Trên thế giới, các nước đều coi môn lịch sử là môn học cơ bản trongchương trình giáo dục phổ thông Bởi lẽ, lịch sử là một môn học có vị trí quantrọng trong việc thực hiện giáo dục toàn diện nhân cách cho học sinh Học lịch
sử sẽ giúp học sinh hiểu được quy luật phát triển của xã hội loài người cũng nhưtính tất yếu lịch sử của sự nghiệp giải phóng dân tộc Đặc biệt trong giai đoạn
mở cửa hiện nay môn lịch sử còn đảm nhận trách nhiệm bảo tồn và phát huy bảnsắc văn hoá dân tộc
Hiện nay đất nước ta trên đường hội nhập quốc tế, môn lịch sử càng giữvai trò quan trọng trong việc trang bị kiến thức cơ sở, giáo dục lòng yêu nước,giáo dục thái độ đối với các giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc gópphần xác lập bản lĩnh con người Việt Nam Do vậy, trong những năm qua, côngtác giáo dục lịch sử đã được chú trọng không chỉ trong nhà trường mà trên tất cảcác phương tiện thông tin đại chúng Bộ giáo dục đào tạo cũng như giáo viênlịch sử đã rất cố gắng trong việc cải tiến, đổi mới phương pháp dạy học lịch sửnhưng do nhiều yếu tố nên tình trạng học sinh không yêu thích vẫn còn rấtnhiều, kéo theo đó là chất lượng bộ môn lịch sử của các trường THPT ở các kỳthi tốt nghiệp, đại học cao đẳng vẫn còn thấp Thậm chí ở nhiều trường THPThiện nay, học sinh không lựa chọn thi môn lịch sử khi được quyền lựa chọn mônthi tốt nghiệp
Từ năm học 2016- 2017 Bộ GD và ĐT đã có nhiều thay đổi trong kỳ thiTrung học phổ thông Quốc gia với các môn học nói chung và bộ môn Lịch sử
nói riêng, một trong những thay đổi đó là chuyển từ “hình thức thi tự luận” sang “hình thức thi trắc nghiệm” Đây là một trong những thay đổi mang tính
đột phá trong thi cử, và từ đó cũng đòi hỏi những thay đổi trong phương phápgiảng dạy để phù hợp, kịp thời và đúng hướng nhằm đáp ứng tốt nhất cho họcsinh tham gia kỳ thi THPT QG
Qua nhiều năm giảng dạy lịch sử, bản thân tôi luôn trăn trở để tìm ranhững phương pháp giúp học sinh hứng thú học tập bộ môn hơn và đạt kết quảcao hơn Tôi nhận thấy việc sử dụng sử dụng bảng hệ thống kiến thức trong dạy
học lịch sử có mối liên hệ chặt chẽ với việc nâng cao chất lượng làm bài tập
trắc nghiệm môn Lịch sử Vì bảng hệ thống kiến thức với câu từ ngắn ngọn, súc
tích, giúp cho học sinh nhớ chính xác “từ khóa” là điều rất cần thiết khi học
sinh làm bài trắc nghiệm Bảng hệ thống kiến thức sẽ phát huy tính tích cực củangười học, huy động tối đa các giác quan của học sinh tham gia vào quá trìnhnhận thức, lĩnh hội kiến thức Phương pháp này còn tác động vào "kênh hình"của người học Sẽ tạo ra sự hứng thú trong giờ học, bài giảng làm cho tiết họctrở nên sinh động Phát triển óc quan sát, kích thích tư duy của người học, củng
cố kiến thức bài giảng, hào hứng tìm tòi, đón nhận tri thức mới Giúp học sinh
có được những thói quen cần thiết như: đọc sách, làm bài tập lịch sử và từ đó cólòng yêu thích môn học Đây là một phương pháp dễ ứng dụng trong mọi hoàncảnh, điều kiện, rất phù hợp Đặc biệt mang lại hiệu quả cao nếu có sự hỗ trợ
Trang 5của công nghệ thông tin Trên cơ sở đó, tôi chọn đề tài: “Sử dụng bảng hệ thống kiến thức nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sử lớp 12 THPT”
để chia sẻ với đồng nghiệp Hi vọng biện pháp mà tôi chia sẻ sẽ góp một phầnvào việc nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử ở các trường THPT trên địabàn tỉnh Thanh Hóa nói riêng và cả nước nói chung
1 2 Mục đích nghiên cứu.
- Giúp học sinh không cần tốn nhiều thời gian cho học thuộc mà vẫn nắmkiến thức một cách hệ thống, nội dung của từng bài, từng chương trongchương trình lịch sử lớp 12
- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực chủđộng của học sinh
- Giúp học sinh thích học môn lịch sử và nâng cao vị thế môn lịch sử xứngđáng với vai trò vị trí của nó trong xã hội
- Đề tài này nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Lịch sử
12 ở các trường THPT
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng là các lớp 12 mà tôi trực tiếp giảng dạy ở trường THPT DTNTNgọc Lặc gồm các lớp 12A2, 12A3, 12A4, 12A5
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Trong sáng kiến kinh nghiệm này tôi sử dụng các phương pháp:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu.
- Qua các tiết dạy thực nghiệm trên lớp
- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
- Phương pháp đánh giá, so sánh kết quả chất lượng học tập của học sinh
sử Trên cơ sở đó, vận dụng làm các bài tập đòi hỏi kỹ năng thực hành hoặc yêucầu tổng hợp kiến thức
Có thể chia bảng hệ thống kiến thức lịch sử thành các dạng:
* Bảng biểu chuyên đề: Loại bảng này đi sâu trình bày nội dung một vấn
đề cụ thể nổi bật của một giai đoạn nhất định, nhờ đó học sinh hiểu được bản
chất sự kiện một cách toàn diện đầy đủ.
* Bảng biểu tổng hợp: Bảng liệt kê những sự kiện chính trong thời gian
dài Loại bảng biểu này giúp học sinh không chỉ nhớ được sự kiện mà còn nắmđược các mốc thời gian đánh dấu mối quan hệ giữa các sự kiện quan trọng
* Bảng biểu so sánh: Dùng để đối chiếu, so sánh các sự kiện cùng xảy ra
cùng một lúc trong lịch sử, hoặc thời gian khác nhau nhưng có điểm tương đồng,
Trang 6dị biệt nhằm làm nổi bật bản chất, đặc trưng của các sự kiện đó, hoặc rút ra mộtkết luận khái quát.
Với mỗi đơn vị kiến thức, nội dung, vấn đề lịch sử giáo viên có thể sử
dụng các dạng bảng hệ thống kiến thức khác nhau
Việc sử dụng bảng kiến thức trong dạy học lịch sử có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với các em học sinh:
Thứ nhất với bảng kiến thức, các em dễ dàng nắm được những kiến thức
cơ bản của sự kiện, vấn đề lịch sử nào đó, giúp các em nhớ lâu, nhớ sâu kiếnthức lịch sử
Thứ hai, phương pháp này còn là một phương tiện thay cho khối lượnglớn kiến thức về từ ngữ, giúp các em phát triển tư duy, khả năng quan sát, trítưởng tượng để học tập tốt hơn bộ môn lịch sử
Thứ ba, lập bảng biểu cũng là góp phần vào việc đổi mới phương phápgiáo dục từ thầy là trung tâm sang trò làm trung tâm Giảm bớt hoạt động củagiáo viên, phát huy tính tự lập, chủ động và sáng tạo của học sinh
Thứ tư, học sinh sẽ rèn luyện kỹ năng tóm tắt nội dung bài học, kỹ năng
tìm “từ khóa” và thông qua đó học sinh tìm ra bản chất của sự kiện
Thứ năm, qua bảng kiến thức các em cũng có thể tìm ra được điểm giống
và khác nhau, mối liên hệ giữa các sự kiện để hiểu bài hơn
Như vậy, việc sử dụng bảng hệ thống kiến thức trong dạy học Lịch sử sẽphát huy tính chủ động, tích cực của học sinh, và nâng cao chất lượng khi các
em làm các bài tập trắc nghiệm Mặc dù không phải là phương pháp mới, nhưngnếu giáo viên khéo léo và có những kỹ năng để hướng dẫn học sinh học bài thì
sẽ mang lại hiệu quả cao cho giờ học
Những nguyên tắc khi lập bảng biểu.
Thứ nhất: giáo viên phải xác định, phát hiện những vấn đề, những nội
dung có thể lập bảng biểu
Thứ hai: Các kiến thức trong bảng phải đảm bảo yêu cầu xúc tích, chính
xác, ngắn ngọn Phải biết chọn lọc cái gì là cơ bản nhất, sử dụng từ ngữ chínhxác, cô đọng nhất, không nên ôm đồm quá nhiều khiến việc lập bảng trở nênnặng nề
Thứ ba: không cần phải tiến hành trong toàn bộ chương trình mà chỉ cần
lựa chọn xác định nội dung của một số bài mang tính trọng tâm có thể sử dụnghiệu quả
Thứ tư: Khi sử dụng phương pháp này cần lưu ý: Giáo viên không nên
làm tăng nội dung học tập dẫn tới quá tải, cần bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng
Thứ năm: linh hoạt trong khâu tổ chức dạy và học Không nhất thiết tất
cả các bảng biểu được lập tại lớp học, trong hướng dẫn học sinh học bài mới, mà
có thể sử dụng trong các bài ôn tập hoặc giao bài cho học sinh về tự lập bảng
2 2 Thực trạng
Nhiều năm qua, việc dạy học môn Sử có nhiều chỗ khôngđược như ý Điểm thi Lịch sử không cao so với tương quan củanhiều môn thi khác, số thí sinh đạt điểm cao không có nhiều, kéo theo đó là
Trang 7điểm trung bình của tỉnh và cả nước luôn ở vị trí cuối bảng trong các môn thiTHPT quốc gia Năm 2018, điểm trung bình môn Lịch sử là 3.79; năm 2019,điểm trung bình môn Lịch sử là 4.3; năm 2020, điểm trung bình môn Lịch sử là:5.19; và đến năm 2021, điểm trung bình Lịch sử là 4.97.
Điểm thi này thể hiện thực trạng dạy và học Sử hiện nay tại các bậc học,nhất là bậc THPT và lớp 12 không hiệu quả
Nguyên nhân chủ yếu là do
Giáo viên:
Một số, giáo viên chưa thực sự tâm huyết, đam mê với nghề, chưa đổi mớiphương pháp dạy học, chưa thường xuyên áp dụng công nghệ thông tin, bản đồ,tranh ảnh, các sơ đồ tư duy, các bảng biểu để hệ thống hóa kiến thức cho họcsinh trong các tiết dạy, chưa có phương pháp ôn tập hiệu quả Lịch sử Các dạyhọc đơn điệu, nhàm chán, không truyền được cảm hứng yêu môn học Lịch sửchohọc sinh
Gia đình, xã hội
Do định hướng của cha mẹ, bởi cha mẹ thường hướng con theo những tổhợp dễ chọn nghề, chọn trường và dễ tìm việc làm Trong số những ngành nghềnày, ít xuất hiện bóng dáng của môn Lịch sử
Hơn nữa, hiện nay nước ta đang ở giai đoạn hội nhập quốc tế nên ngườidân có nhu cầu quan tâm đến các môn học, lĩnh vực mang tính hội nhập như Tinhọc, Ngoại ngữ… ; các ngành nghề mang tính hội nhập hay phục vụ quá trìnhhội nhập như: Ngoại giao, ngoại thương quan hệ quốc tế, Luật…
Từ thực trạng trên tôi thiết nghĩ giáo viên phải không ngừng đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng tích cực, làm môn Sử trở nên hay hơn,thuyết phục hơn, làm cho học sinh không sợ Sử, không chán Sử
Có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực mang lại hiệu quả cao trong dạy họclịch sử như sử dụng sơ đồ tư duy, bảng kiến thức, hoạt động nhóm, cặp đôi, tổ
Trang 8chức trò chơi, hoạt động trải nghiệm… trong đó sử dụng bảng kiến thức là mộttrong những biện pháp rất dễ áp dụng và mang lại hiệu quả cao trong cả quátrình hình thành kiến thức và ôn luyện cho học sinh Đặc biệt là trong các kỳ thiTHPT quốc gia
2.3 Biện pháp giải quyết vấn đề.
2.3.1 Sử dụng bảng kiến thức để kiểm tra bài cũ
- Bảng hệ thống kiến thức có thể được sử dụng ngay ở phần kiểm tra bài
cũ để thay đổi không khí cho những lần kiểm tra bài cũ chỉ đơn thuần là vấnđáp Sử dụng bảng kiến thức trong phần kiểm tra bài cũ cũng là một trong nhữngbiểu hiện của đổi mới phương pháp dạy học, góp phần làm cho bài học thêmsinh động hơn Có thể thực hiện bằng cách: Sử dụng các Bảng biểu sự kiện nhưcho học sinh điền sự kiện vào cột thời gian tương ứng; xác định và nối cột thờigian với cột sự kiện tương ứng;…
Học sinh lên bảng hoàn thiện thành bảng kiến thức sau:
16/8/1945 Giải phóng thị xã Thái Nguyên
18/8/1945 Bắc Giang, Hà Tĩnh, Hải Dương, Quảng Nam giành
chính quyền-> giành chính quyền sớm nhất
19/8/1945 Hà Nội giành chính quyền
23/8/1945 Huế giành chính quyền
25/8/1945 Giải phóng Sài Gòn
28/8/1945 Đồng Nai Thượng và Hà Tiên giành chính quyền-> địa
phương giành chính quyền muộn nhất
30/8/1945 Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp đổ
2.3.2 Sử dụng bảng kiến thức để hình thành kiến thức mới
Trang 92.3.2.1 Rèn luyện kĩ năng tự học
Đối với những bài học có dung lượng kiến thức quá nhiều trong khuôn khổ thời lượng nhất định, để không mất nhiều thời gian trong việc ghi chép và diễn giải kiến thức một cách tràn lan, giáo viên có thể trình bày những nét chính
về sự việc, hiện tượng sau đó hướng dẫn các em học sinh về nhà tự hoàn thiện
- Ưu điểm:
+ Rút ngắn được thời gian những phần kiến thức không trọng tâm và giành cho những phần trọng tâm
+ Rèn luyện cho học sinh ý thức tự học và kĩ năng lập bảng biểu
- Ví dụ :
Khi dạy về Bài 4: Các nước Đông Nam Á và Ấn Độ, do nội dung của
bài dài và để tránh việc giáo viên phải làm việc nhiều thì trong quá trình dạy bài này, giáo viên có thể nhấn mạnh những sự kiện chính, rồi yêu cầu học sinh hoàn thành bảng niên biểu về các giai đoạn phát triển của cách mạng Lào và Campuchia theo bảng sự kiện dưới đây:
Cách mạng Lào ( 1945- 1975)
STT Giai đoạn Nội dung lịch sử
1 1945- 1954 ………
2 1954- 1975 ………
Cách mạng Cămpuchia ( 1945- 1993) STT Giai đoạn Nội dung lịch sử 1 1945- 1954 ………
2 1954- 1970 ………
3 1970- 1975 ………
4 1975- 1979 ………
5 1979- 1993 ………
2.3.2.2 Bảng phụ
- Đối với những bài có nội dung diễn biến của cuộc đấu tranh, cuộc chiến tranh, những thành tựu đạt được,… giáo viên xây dựng sẵn bảng kiến thức hoàn chỉnh về nội dung (ngắn gọn, cơ bản) Trong quá trình dạy, giáo viên chỉ đi sâu khai thác, nhấn mạnh một số nội dung, sự kiện chính và kết hợp trình chiếu bảng cho học sinh nắm được kiến thức của bài học
- Ưu điểm:
+ Giáo viên có thể giành thời gian để đi sâu khai thác hoặc nhấn mạnh được những nội dung kiến thức, sự kiện chính, tiêu biểu nhất
+ Trình bày bài giảng ngắn gọn, súc tích giúp học sinh dễ nhớ, dễ nắm bắt kiến thức
- Ví dụ : Khi dạy Bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến 1930, mục II: Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, về nội dung:
Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng, sau khi Giáo viên phân tích nội dung để thấy được tính đúng đắn, sáng tạo của Cương lĩnh, giáo viên có thể trình chiếu bảng kiến thức như dưới đây và yêu cầu học sinh nắm những vấn đề chiến lược
Trang 10của cương lĩnh đồng thời tạo cơ sở để so sánh với nội dung của Luận cươngchính trị tháng 10-1930 do Trần Phú soạn thảo sẽ học ở bài sau
Tính chất Cách mạng Việt Nam trải qua hai giai đoạn:
Cách mạng tư sản dân quyền và CM thổ địasau đó đi lên xã hội cộng sản
Là cươnglĩnh giải phóngdân tộc sáng tạo
và đúng đắn, kếthợp vấn đề dântộc và giai cấp,thấy được khảnăng cách mạngcủa các giai cấptầng lớp
Nhiệm vụ Đánh đổ đế quốc Pháp, phong kiến và tư sản
phản cách mạng
Lực lượng Công nhân, nông dân, tiểu tư sản trí thức
Lợi dụng trung lập đối với trung nông, trungtiểu địa chủ và tư sản
Lãnh đạo Đảng cộng sản Việt Nam đội tiên phong của
giai cấp công nhân
Quan hệ
quốc tế.
Trở thành một bộ phận và có quan hệ khăngkhít với CMTG
2.3.2.3 Phiếu học tập
- Nhiều bài dạy, giáo viên có thể đưa ra 1, 2 hoặc nhiều bảng kiến thứctrống và đặt câu hỏi yêu cầu học sinh dựa vào sách giáo khoa, thảo luận, hoànthành các đơn vị kiến thức tại lớp theo sự hướng dẫn của giáo viên
Bảng kiến thức trống với các nội dung như sau:
Trang 11Nội dung Hội Việt Nam cách mạng
Thành phần Thanh niên, học sinh, sinh
viên, trí thức tiểu tư sản
Học sinh, sinh viên, công chức,địa chủ, binh lính, người Việttrong quân đội Pháp
Phương pháp
cách mạng
- Tuyên truyền vận độngquần chúng đấu tranh
- Đào tạo cán bộ, phổ biếnsách báo mác xít
- Tổ chức phong trào vô sảnhóa
- Bạo động vũ trang, nặng về
ám sát, khủng bố cá nhân
- Hoạt động thiên về quân sự,chưa chú trọng đến tuyêntruyền cách mạng, gây dựng cơ
sở trong quần chúng
Địa bàn hoạt
động
- Khắp cả nước (Bắc Trung Kỳ- Nam Kỳ)
Kỳ Có cả cơ sở ở nước ngoài:
Xiêm, Trung Quốc
Chủ yếu hoạt động ở Bắc Kỳ
cộng sản: ĐDCS Đảng(6/1929) và ANCSĐ (8/
1929)
- Sau thất bại của khởi nghĩaYên Bái (2/1930), Việt Namquốc dân Đảng hết vai trò lịchsử
+ Học sinh hiểu bài, nhớ sâu kiến thức
+ Giúp học sinh có thể hoạt động theo nhóm và phát huy tính tư duy, sángtạo
- Ví dụ: Khi dạy Bài 4: Các nước Đông Nam Á và Ấn Độ, mục: Nhóm
năm nước thành lập ASEAN, giáo viên chia lớp thành 4 nhóm và yêu cầu dựavào nội dung sách giáo khoa, thảo luận và hoàn thành bảng kiến thức trống:
Vấn đề Chiến lược kinh tế hướng
