(SKKN 2022) kinh nghiệm vận dụng một số phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy đọc hiểu văn bản hai đứa trẻ ( thạch lam)

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT LÊ VĂN HƯU SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM KINH NGHIỆM VẬN DỤNG KẾT HỢP MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ DẠY ĐỌ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT LÊ VĂN HƯU

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM VẬN DỤNG KẾT HỢP MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP, KỸ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIỜ DẠY ĐỌC - HIỂU

VĂN BẢN “HAI ĐỨA TRẺ” (THẠCH LAM)

Người thực hiện : Nguyễn Thị Thanh Thảo

Chức vụ : Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn) : Ngữ văn

THANH HÓA, NĂM 2022

1 Một số vấn đề lí luận về phương pháp dạy học tích cực 3

2 Thực trạng của vấn đề trước khi nghiên cứu đề tài 4

3 Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề 5

a Phương pháp, kỹ thuật dạy học chủ đạo 6

b.1 Kỹ thuật “lược đồ tư duy” 10b.2 Phương pháp trò chơi 11b.3 Kỹ thuật “động não” 14b.4 Phương pháp tích hợp 15b.5.Thuyết trình và giảng bình 15

4 Kết quả của việc vận dụng phương pháp, kỹ thuật dạy

học tích cực trong giờ dạy Đọc- hiểu văn bản “Hai đứa trẻ” (Thạch Lam)

17

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

PPDH : Phương pháp dạy học

THPT : Trung học phổ thông

CMT8 : Cách mạng tháng 8

I MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, đổi mới phương pháp dạy học đã trở thành yêu cầubức thiết,việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực ngày càng được chútrọng Bởi đây là yếu tố thể hiện sự định hướng cần thiết cho sự vận động củahoạt động trí tuệ trong việc hình thành kiến thức, có khả năng khơi dậy và pháthuy năng lực ở mỗi học sinh Khi sử dụng phương pháp dạy học tích cực, giáoviên sẽ hướng học sinh đến việc nhận thức chủ động, kích thích sự ham hiểubiết của trí tuệ, khơi dậy nội lực của học sinh từ đó giúp các em có cơ hội pháthuy tối đa trí lực của mình

Có thể nói tích cực hóa hoạt động học của học sinh trong học tập có ý nghĩaquan trọng trong sự trưởng thành của người học Nếu bản thân người học khôngtích cực chiếm lĩnh tri thức thì việc học không đạt kết quả cao Chính điều đóđòi hỏi giáo viên nói chung, giáo viên dạy môn Ngữ văn nói riêng cần nhận thứcmột cách nghiêm túc hiệu năng của phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực Tuynhiên, việc vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học còn gặp phải nhữngkhó khăn : mặc dù người dạy đã được trang bị lí thuyết về phương pháp, kĩ thuậtdạy học tích cực nhưng vẫn loay hoay, lúng túng khi ứng dụng hoặc sự vận dụngcòn mang tính chiếu lệ chứ chưa đem đến hiệu quả thực sự cho giờ dạy; các tàiliệu phần nhiều cung cấp lí thuyết, chưa có tài liệu thể nghiệm việc vận dụng kếthợp phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực vào bài học cụ thể

Xuất phát từ thực trạng trên, tôi nghiên cứu và vận dụng kết hợp một sốphương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả giờ dạy Đọc -

hiểu văn bản “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam (Ngữ văn 11)

Sở dĩ tôi lựa chọn vận dụng kết hợp phương pháp dạy học tích cực trong giờ

dạy tác phẩm “Hai đứa trẻ” (Thạch Lam) bởi đây là văn bản thấm đẫm chất

nhân văn, có khả năng hướng con người tới giá trị chân - thiện - mĩ một cáchnhẹ nhàng, thấm thía nhưng phần lớn học sinh khi tiếp cận tác phẩm đều khôngmấy ấn tượng vì tác phẩm không có cốt truyện li kì, các em không thẩm thấuđược chiều sâu câu chữ

Với đề tài nghiên cứu này, tôi hi vọng sẽ góp phần nhỏ vào việc đổi mớiphương pháp dạy học để nâng cao chất lượng giờ dạy cụ thể, từ đó nâng caochất lượng môn Ngữ văn trong trường THPT

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài hướng đến mục đích :

-Tìm hiểu những cơ sở lí luận của việc sử dụng phương pháp, kỹ thuật dạy họctích cực từ đó vận dụng vào một bài học cụ thể nhằm phát huy tính chủ động,tích cực của học sinh trong giờ Đọc - hiểu văn bản góp phần giúp các em đượcsống với tác phẩm bằng tất cả sự đam mê, trăn trở và tự nghiệm ra các giá trịchân - thiện – mĩ để từng bước tự hoàn thiện chính mình

-Trao đổi với đồng nghiệp kinh nghiệm nhỏ để nâng cao chất lượng giờ dạy Đọc-hiểu văn bản nói riêng, bộ môn Ngữ văn trong trường THPT nói chung

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi đề tài này, tôi tập trung nghiên cứu cách vận dụng một sốphương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực phù hợp với giờ dạy Đọc - hiểu văn bản

“Hai đứa trẻ” của Thạch Lam.

4 Phương pháp nghiên cứu

-Phương pháp nghiên cứu tổng hợp lí luận

-Phương pháp khảo sát

-Phương pháp thực nghiệm

-Phân tích, đối chiếu

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN

1 Một số vấn đề lí luận về phương pháp dạy học tích cực

1.1 Quan niệm về phương pháp dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiềunước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của người học

1.2.Một số đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực (1)

1.2.1 Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

Trong phương pháp dạy học tích cực, người học - đối tượng của hoạt động

"dạy", đồng thời là chủ thể của hoạt động "học" - được cuốn hút vào các hoạtđộng học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phánhững điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đãđược giáo viên sắp đặt Dạy theo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơntruyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động Chương trình dạy học phảigiúp cho từng học sinh biết hành động và tích cực tham gia các chương trìnhhành động của cộng đồng

1.2.2 Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

Phương pháp tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho học sinhkhông chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mục tiêudạy học

Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyệncho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạocho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kết quả họctập sẽ được nhân lên gấp bội

1.2.3 Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác

Trong một lớp học mà trình độ kiến thức, tư duy của học sinh không thể đồngđều tuyệt đối thì khi áp dụng phương pháp tích cực buộc phải chấp nhận sự phânhóa về cường độ, tiến độ hoàn thành nhiệm vụ học tập, nhất là khi bài học đượcthiết kế thành một chuỗi công tác độc lập.Tuy nhiên, trong học tập, không phảimọi tri thức, kĩ năng, thái độ đều được hình thành bằng những hoạt động độc lập

cá nhân Lớp học là môi trường giao tiếp thầy - trò, trò - trò, tạo nên mối quan

hệ hợp tác giữa các cá nhân trên con đường chiếm lĩnh nội dung học tập Thôngqua thảo luận, tranh luận trong tập thể, ý kiến mỗi cá nhân được bộc lộ, khẳngđịnh hay bác bỏ, qua đó người học nâng mình lên một trình độ mới

1.2.4 Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò

Trong phương pháp tích cực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển

kĩ năng tự đánh giá để tự điều chỉnh cách học Liên quan với điều này, giáo viêncần tạo điều kiện thuận lợi để học sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau Tựđánh giá đúng và điều chỉnh hoạt động kịp thời là năng lực rất cần cho sự thànhđạt trong cuộc sống mà nhà trường phải trang bị cho học sinh Việc kiểm tra,đánh giá không thể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kỹ năng

(1) Dự án Việt –Bỉ, Dạy và học tích cực – Một số phương pháp và kỹ thuật dạy học.

đã học mà phải khuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyếtnhững tình huống thực tế

Như vậy trong dạy và học tích cực, giáo viên không còn đóng vai trò đơnthuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế, tổ chức,hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếmlĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kỹ năng, thái độ theoyêu cầu của chương trình

1.3 Một số phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực

1.3.1 Một số phương pháp dạy học tích cực

- Phương pháp dạy học gợi mở - vấn đáp

- Phương pháp dạy học dựa trên vấn đề (phát hiện và giải quyết vấn đề)

- Phương pháp dạy học tích hợp

- Phương pháp trò chơi

- Phương pháp dạy học theo nhóm (hợp tác trong nhóm nhỏ)

- Phương pháp dạy học trực quan

- Phương pháp dạy học luyện tập và thực hành

- Phương pháp dạy học theo dự án

1.3.2 Một số kỹ thuật dạy học tích cực:

- Kỹ thuật đặt câu hỏi

- Kỹ thuật “động não”

- Kỹ thuật “khăn trải bàn”

- Kỹ thuật “lược đồ tư duy”

2.Thực trạng của vấn đề trước khi nghiên cứu đề tài

Đổi mới phương pháp dạy học trong môn Ngữ văn là tất yếu, việc sử dụngphương pháp dạy học tích cực có vai trò quan trọng trong quá trình phát triểnnăng lực cho người học nhưng đến thời điểm hiện nay vẫn chưa đạt hiệu quảnhư mong muốn Bởi giáo viên vẫn tham kiến thức nên nặng về thuyết trình,việc tổ chức hoạt động học cho học sinh trên cơ sở vận dụng PPDH tích cựcđược triển khai đôi khi mang tính chiếu lệ và còn nhiều lúng túng

Việc Đọc - hiểu tác phẩm “Hai đứa trẻ” (Thạch Lam) nói riêng, tác phẩm tự

sự trong chương trình ngữ văn THPT nói chung để có hiệu qủa đòi hỏi học sinhphải thực sự nhập tâm, sống với tác phẩm, có kỹ năng tiếp nhận tác phẩm Còngiáo viên phải là người định hướng, khơi dậy niềm yêu thích, say mê ở các emchứ không làm thay học trò để rồi khiến các em trở nên thụ động Nhưng trênthực tế, qua quá trình giảng dạy môn văn ở nhà trường THPT tôi nhận thấy họcsinh ngày càng ít say mê và yêu thích văn học vì thế một bộ phận không nhỏ họcsinh không chịu đọc tác phẩm ở nhà Việc soạn bài, chuẩn bị bài trước khi đếnlớp mang tính đối phó Bên cạnh đó, giáo viên chưa thực sự có nhiều cải tiến,đổi mới trong phương pháp giảng dạy (chủ yếu giảng theo phương pháp truyềnthống, chỉ tập trung nhiều vào việc khai thác nội dung tác phẩm theo phươngpháp lịch sử mà chưa chú ý đến cấu trúc, hình thức tác phẩm; chưa tổ chức đượccác hoạt động học cho học sinh; hình thức chuyển giao nhiệm vụ học tập chưa

linh hoạt ) vì thế đã gây ra sự nhàm chán, làm giảm sức thu hút của tác phẩmvăn chương đối với học sinh

Nhận thức được thực trạng trên, tôi mạnh dạn nêu lên một số giải pháp, một

số kinh nghiệm mà bản thân đã áp dụng trong thời gian qua để cùng với đồngnghiệp trao đổi với mong muốn mang lại hiệu quả cao hơn trong giờ dạy Đọc -

hiểu tác phẩm “Hai đứa trẻ” (Thạch Lam) nói riêng, tác phẩm tự sự trong

chương trình Ngữ văn THPT nói chung

3 Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề

3.1.Biện pháp giải quyết vấn đề

Xuất phát từ thực tiễn, trong quá trình giảng dạy Đọc - hiểu tác phẩm “Hai

đứa trẻ” (Thạch Lam), tôi đã áp dụng một số biện pháp như sau: Yêu cầu học

sinh phải đọc trước tác phẩm, tóm tắt được những nội dung cơ bản của tác phẩm(mặc dù đây là truyện không có cốt truyện), soạn bài theo những định hướng củagiáo viên và phần hướng dẫn học bài Đặc biệt, tôi đã nghiên cứu vận dụng cácphương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực giúp học sinh chủ động tiếp nhận giá trịcủa tác phẩm gắn với việc đổi mới cách kiểm tra đánh giá, cách phân loại nănglực cảm thụ cũng như khả năng chiếm lĩnh tri thức của học sinh

3.2 Nội dung và phương pháp thực hiện

3.2.1 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà:

Chuẩn bị bài là khâu đầu tiên có vai trò quan trọng góp phần quyết định hiệuquả giờ học bởi khi chuẩn bị bài nghiêm túc học sinh đã bước đầu thâm nhập,tìm hiểu kiến thức liên quan đến bài học.Vấn đề đặt ra là phải hướng dẫn các emchuẩn bị như thế nào? Theo kinh nghiệm của tôi, giáo viên cần tìm hiểu thấuđáo kiến thức bài học, trên cơ sở đó phác thảo thiết kế giờ dạy, xuất phát từ tưduy về tiến trình dạy học, dự định tổ chức các hoạt động học để đưa ra địnhhướng cho học sinh chuẩn bị bài Có như vậy, phần chuẩn bị của các em mớithực sự góp phần nâng cao chất lượng giờ Đọc - hiểu văn bản

Đối với bài “Hai đứa trẻ” (Thạch Lam), giáo viên định hướng như sau:

-Tìm hiểu yếu tố phi văn bản: các kiến thức liên quan đến tác giả; sự ra đời, xuất

xứ của tác phẩm Yêu cầu các em trình bày bằng một sơ đồ tư duy ngắn gọn.-Tìm hiểu yếu tố thuộc về văn bản: xuất phát từ đặc trưng thể loại, giáo viênđịnh hướng cho học sinh xác định hình tượng nghệ thuật, điểm nhìn nghệ thuật,kết cấu văn bản, tìm chi tiết khắc họa hình tượng, cảm nhận về các chi tiết nghệthuật, chiều sâu tư tưởng, dấu ấn phong cách nhà văn thể hiện trong văn bản Ởđây, giáo viên cần dựa trên phần hướng dẫn học bài trong sách giáo khoa vàthiết kế bài học của mình để mã hóa thành hệ thống câu hỏi cụ thể chi tiết

Điều cần lưu ý là người dạy cần căn cứ vào đối tượng học sinh để có định hướngphù hợp chứ không nhất nhất ở lớp nào cũng giống nhau và không chỉ hướngdẫn mà giáo viên cần kiểm tra phần chuẩn bị của các em trước khi học bài (phânloại học sinh để kiểm tra) từ đó có cơ sở hướng dẫn các em tiếp cận văn bảntrong giờ dạy một cách hiệu quả

3.2.2 Tổ chức các hoạt động học trên lớp

3.2.2.1 Kiểm tra bài cũ: nội dung kiểm tra là kiến thức bài học trước có liên

quan đến giờ dạy Đọc-hiểu văn bản “Hai đứa trẻ” (Thạch Lam) ; hình thức

kiểm tra có thể thông qua một số câu hỏi trắc nghiệm hoặc một trò chơi nhằmtạo tâm thế hứng khởi cho các em khi bước vào giờ học.

3.2.2.2 Bài mới:

a Phương pháp, kỹ thuật dạy học chủ đạo :

Tôi xác định phương pháp nêu vấn đề, kỹ thuật đặt câu hỏi là phương pháp,

kỹ thuật chủ đạo trong giờ dạy bởi :

“-Câu hỏi có vai trò định hướng, giúp học sinh xác định được nhiệm vụ nhậnthức, buộc các em phải huy động tri thức, vốn sống, kinh nghiệm một cách sángtạo, chọn lọc lấy những gì có liên quan đến vấn đề đã được biểu đạt Giáo viênkhông đưa kiến thức đến cho các em dưới dạng có sẵn, không rung cảm hộ màvới câu hỏi đưa ra giáo viên sẽ tổ chức, hướng dẫn cho các em suy nghĩ, cắtnghĩa, thâm nhập vào tác phẩm Các em tự nắm bắt giọng điệu nhà văn, đốithoại với người sáng tác, hòa nhập vào khung cảnh của tác phẩm Từ đó các emđược bồi dưỡng năng lực cảm thụ, năng lực sáng tạo thẩm mĩ ; quá trình tư duycủa các em vận động không ngừng, các em sẽ lớn lên về kiến thức, hoàn thiện

về kỹ năng Nói cách khác, các câu hỏi sẽ kích thích sự phát triển trí tuệ của họcsinh thông qua sự tăng cường khả năng suy nghĩ độc lập

-Với kỹ thuật đặt câu hỏi của giáo viên, học sinh không chỉ hiểu mà còn lưugiữ, ghi nhớ kiến thức lâu hơn bởi trong văn chương khi người đọc trải qua quátrình cảm thụ bằng liên tưởng, tưởng tượng ; rung cảm bằng trái tim thì kiếnthức ấy thâm nhập vào máu tủy, xương thịt Sự ghi nhớ ở đây sẽ trở thành tiền

đề quan trọng để quá trình tư duy, tưởng tượng đạt hiệu quả cao hơn

-Khi xây dựng được câu hỏi có vấn đề (tình huống học tập), giáo viên sẽ gieovào tâm hồn các em sự háo hức, day dứt không yên do vậy các em sẽ không cảmthấy xa lạ trước vấn đề giáo viên đặt ra, không thể lãnh đạm với tiếng nói tâmtình tha thiết của nhà văn Bởi chính bản thân các em từ bên trong có nhu cầuchiếm lĩnh tác phẩm chứ không phải do áp lực tác động bên ngoài Giáo viên sẽđạt đến mục đích đánh thức niềm đam mê, hứng thú học văn của học sinh.” (1)

Có thể khẳng định, việc vận dụng kỹ thuật đặt câu hỏi vào giờ dạy Đọc - hiểutác phẩm văn chương sẽ phát huy được vai trò chủ thể tích cực của học sinh, tạo

ra bầu không khí cởi mở, dân chủ giữa giáo viên - học sinh, học sinh - học sinh,học sinh - nhà văn; thiết lập được mối quan hệ đa chiều (giáo viên - học sinh -tác phẩm - nhà văn) và phát triển mối quan hệ đó một cách cân đối hài hòa Công đoạn xây dựng câu hỏi, tình huống học tập đòi hỏi giáo viên phải chú ýđến nhiều yếu tố (đặc trưng tài liệu giảng dạy, đối tượng giảng dạy, tâm lí họcsinh trước đơn vị kiến thức cần tìm hiểu…) để có cơ sở định hướng cho việc

hình thành câu hỏi, tình huống học tập đáp ứng yêu cầu : Hệ thống câu hỏi phải

logic, chặt chẽ nhằm dẫn dắt một cách liên tục quá trình tư duy của học sinh từquan sát đến phân tích hiện tượng, từ kết luận mang tính bộ phận đến những kếtluận khái quát hơn ; câu hỏi phải ngắn gọn, rõ ràng (có gợi ý khi cần thiết) ; câuhỏi phải có tác dụng kích thích sự chú ý, sự tìm tòi của học sinh và tạo cho các

em sự liên tưởng, mở rộng suy luận

(1) SKKN : Vận dụng kỹ thuật đặt câu hỏi để nâng cao hiệu quả giờ dạy Đọc - hiểu văn bản

“Đây thôn Vĩ Dạ” của Hàn Mặc Tử (SGK Ngữ văn 11)-Nguyễn Thị Thanh Thảo.

Đối với giờ dạy Đọc - hiểu tác phẩm “ Hai đứa trẻ” (Thạch Lam), hệ thống

câu hỏi định hướng cho học sinh Đọc - hiểu văn bản được xây dựng theo hướng:kết hợp giữa các câu hỏi mang tính chất nêu vấn đề với câu hỏi gợi mở để HSchủ động khám phá, chiếm lĩnh tri thức

Trước tiên, giáo viên nêu vấn đề để thu hút sự chú ý của học sinh :Vào thời điểm các nhà văn tạo sức hấp dẫn người đọc bởi cốt truyện li kì, Thạch Lam chọn cho mình lối đi riêng, điều gì tạo nên sức hấp dẫn của tác phẩm Thạch

Lam nói chung, “Hai đứa trẻ” nói riêng?

Từ vị trí của tác phẩm “Hai đứa trẻ” (tiêu biểu cho thể loại truyện ngắn Thạch

Lam), giáo viên đưa học sinh nhập cuộc bằng câu hỏi: Đặc trưng truyện ngắn của Thạch Lam được biểu hiện như thế nào trong tác phẩm? Dựa vào yếu tố phi

văn bản đã tìm hiểu trong phần Tiểu dẫn và phần tóm tắt tác phẩm, đa số các em

đều đi đến thống nhất: truyện ít sự kiện nhưng đầy ắp bâng khuâng bởi nhà văn chú tâm khai thác nội tâm nhân vật.

Nhận thức của học sinh là tiền đề để giáo viên đặt câu hỏi mới: nhân vật nào được tác giả tập trung khắc họa thế giới tâm trạng ? Nhà văn để tâm hồn nhân vật “rung lên” trước tác động nào ?Ở một hay nhiều thời điểm ? Cách lựa chọn điểm nhìn miêu tả ấy có tác dụng nghệ thuật gì ?Với câu hỏi này, chỉ cần học

sinh có sự chuẩn bị bài, có cái nhìn khái quát sẽ nhận biết và lí giải được :

Thạch Lam tập trung khám phá diễn biến tâm trạng của hai đứa trẻ (đặc biệt là Liên) trước thiên nhiên, con người nơi phố huyện nghèo ở thời điểm từ chiều cho tới đêm khuya-khi đoàn tàu qua ; Đặt điểm nhìn vào nhân vật Liên cảm xúc của nhân vật sẽ được bộc lộ chân thực, nhà văn thể hiện được sự nhìn nhận, đánh giá khách quan.

Nhận biết cùng lí giải trên là cơ sở để giáo viên định hướng một cách tự nhiêncho các em đi sâu khai thác văn bản từ đó thấy được tấm lòng, phong cách nghệthuật của Thạch Lam qua hệ thống câu hỏi với nhiều mức độ: nhận biết (mức1),thông hiểu (mức 2), vận dụng thấp (mức 3)

1 Cảm nhận âm hưởng, nhịp điệu các câu văn mở ra bức tranh phố

huyện lúc chiều tàn ?

2

2 Thần thái khung cảnh thiên nhiên lúc chiều tàn được nhà văn

khắc họa qua chi tiết nào ?

1

4 Nhận xét ngòi bút miêu tả cảnh thiên nhiên của Thạch Lam ? 2

5 Cảm nhận của em về vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên ? 2

6 Tâm trạng nhân vật Liên trước thiên nhiên phố huyện trước thời

8 Nhận xét nghệ thuật miêu tả của tác giả ? (Gợi mở: tác giả sử

dụng bút pháp tả thực hay lãng mạn ? Khung cảnh được cảm 2

nhận bằng những giác quan nào ?) Nêu cảm nhận của em về

cảnh chợ tàn ?

9 Những kiếp người tàn là ai ? Cuộc sống của họ như thế nào ?

Nhận xét nghệ thuật khắc hoạ hình ảnh con người ? ( Gợi mở:

cử chỉ, hành động, đối thoại, ) Nhận xét về cuộc sống của con

người nơi phố huyện.

12

10 Phân tích tâm trạng của Liên trước những kiếp người tàn nơi

phố huyện ? Qua đó, nêu cảm nhận của em về vẻ đẹp tâm hồn

nhân vật.

3

11

Chuyển: Qua phần đầu của văn bản chúng ta đã có thể nhận ra

dấu ấn phong cách nhà văn in đậm trong từng trang viết ít sự

kiện nhưng đầy ắp bâng khuâng Nét riêng ấy được thể hiện nhất

quán trong phần tiếp theo của tác phẩm

Chúng ta cùng theo dấu chân Thạch Lam để tìm hiểu những biến

thái tinh vi của cảnh vật, lòng người nơi phố huyện xa xôi khi

màn đêm buông xuống

Nêu cảm nhận về câu văn mở ra cảnh đầu đêm ?(âm hưởng ,

nhịp điệu, từ ngữ).

Ấn tượng sâu sắc nhất mà tác giả gieo vào tâm hồn người đọc

về khung cảnh phố huyện khi đêm buông ?

2

12 GV tổ chức cho học sinh tham gia trò chơi “Tiếp sức” để tìm

các chi tiết miêu tả bóng tối , ánh sáng.

1

13

Nhận xét đặc điểm của bóng tối và ánh sáng ? Ý nghĩa biểu

tượng của hai chi tiết nghệ thuật này ? Hiệu quả của nghệ thuật

được tác giả sử dụng để khắc họa bóng tối và ánh sáng ?

2

14

Chuyển: Tô đậm cái thứ bóng tối uất ức, nhẫn nại đời thôn quê,

Thạch Lam đã xây dựng được nền cảnh phù hợp để trên đó tồn

tại chông chênh cuộc sống của những kiếp người, để khắc sâu

Sống cuộc đời chìm khuất trong bóng tối, điều đáng quý giúp họ

trụ lại giữa cuộc đời khắc nghiệt là gì ?

Qua đó, tác giả gửi gắm thông điệp gì ?

1

2

19 Dõi theo khung cảnh và cuộc sống phố huyện khi chìm trong

đêm tối, thế giới tâm hồn Liên có chuyển biến như thế nào?

Gợi mở:

+Đối diện với thực tại bế tắc, đơn điệu trong Liên có phải chỉ

hiện hữu nỗi buồn dịu nhẹ ?

+Từng sống ở không gian khác, khi bị đẩy vào cái ao đời phẳng

lặng, tất yếu Liên có cảm giác thế nào? ( dẫn đoạn văn bản)

+Khi Thạch Lam viết :“Chừng ấy con người trong bóng tối

3

mong đợi một cái gì tươi sáng hơn cho cuộc sống nghèo khổ

hằng ngày của họ.” nghĩa là có cả Liên, An Điều này giúp ta

nắm bắt được điều gì trong tâm hồn nhân vật ?

20

Chuyển ý: Dường như đồng cảm với nỗi niềm nhân vật, nhà văn

đã cấp cho hai đứa trẻ chiếc vé trở về tuổi thơ, vượt thoát khỏi

hiện tại trong chốc lát, vững tin nuôi dưỡng khát vọng mong

manh bằng cách xây dựng một bức tranh lãng mạn- Cảnh đợi tàu

trong thời khắc đêm khuya

Nguyên nhân khiến người dân phố huyện, đặc biệt là chị em Liên

21 Phân tích tâm trạng đợi tàu của người dân phố huyện, đặc biệt

là hai chị em Liên ?

3

22 Qua chi tiết này Thạch Lam muốn nói điều gì với bạn đọc ? 4

23 Ý nghĩa của cảnh đợi tàu ?

24 Sau khi tàu đi khuất hẳn, hình ảnh những con người phố huyện

được miêu tả như thế nào ?

1

25 Phân tích ý nghĩa chi tiết nói về giấc ngủ của Liên ở cuối câu

chuyện ? Ý nghĩa cuả chi tiết: Liên nghĩ tới ngọn đèn con của chị

Tí "chỉ chiếu sáng một vùng đất nhỏ" ?

2

26 Có ý kiến cho rằng: Liên là trái cây chín sớm bởi nắng gió cuộc

đời Quan điểm của anh/chị ?

3

27 Là một nhà văn lãng mạn song tác phẩm Thạch Lam vẫn đậm

chất hiện thực, trong “Hai đứa trẻ” bức tranh hiện thực được

xây dựng có nhằm mục đích tố cáo xã hội ?

3

28 Khái quát vẻ đẹp tâm hồn nhà văn, chỉ ra biểu hiện phong cách

nghệ thuật cuả Thạch Lam

3

Sau khi tổ chức cho các em tiếp cận văn bản trên lớp thông qua việc trả lời hệthống câu hỏi nêu trên, giáo viên có thể đưa thêm các câu hỏi để học sinh về nhànghiên cứu, giải quyết:

-Nhà nghiên cứu Đỗ Đức Hiểu viết: “Có thể thấy ở Hai đứa trẻ, truyện của

xung đột giữa bóng tối và ánh sáng, bóng tối hay nghèo nàn và cô đơn, ánh sáng chỉ là ước mơ thoáng qua…”

Anh (chị) có đồng ý với ý kiến trên không? Hãy phân tích truyện ngắn để làmsáng tỏ cho quan điểm của mình (Mức 3)

-Từ truyện ngắn Hai đứa trẻ, anh (chị) hãy làm sáng tỏ ý kiến của GS Phong

Lê, Lời giới thiệu sách Tuyển tập Thạch Lam, NXB Văn học 1988: “ Hai đứa

trẻ, một truyện không có chuyện mà ngập đầy không khí và tâm trạng Không

khí cảnh quê, nơi có một ga xép nhỏ, một chuyến tàu đúng giờ ấy, khắc ấy chạy qua mà mang được chút dư âm, một tâm trạng buồn vui lẫn lộn trước một cái gì vừa thuộc về quá vãng vừa hướng tới tương lai (Mức 3).

-Tác phẩm đã gợi cho em suy nghĩ gì về cuộc sống của người lao động nghèo ở nông thôn Việt Nam trước cách mạng tháng 8/1945? (Mức 4)