Thông qua các tiết dạy giáo viên cung cấp các thông tin như phạm vi chủ quyền trên biển, vai trò của các đảo và quần đảo, tiềm năng từ biển, vai trò của biển đến sự phát triển kinh tế xã
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài.
Yêu nước, yêu tổ quốc và sẵn sàng làm bất cứ nhiệm vụ nào khi đất nước cần
là một phẩm giá cao quý ở một con người mà bất cứ đất nước nào trong thế giới này đều mong muốn có được Trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc ấy thì giáo dục có một vai trò rất quan trọng, không chỉ đào tạo nên những lớp người có trình độ, kiến thức mà còn đào tạo nên những thế hệ con người vì đất nước quên thân, vì nhân dân phục vụ Trong nền giáo dục ấy, bộ môn Địa Lý đóng một vai trò rất quan trọng khi thông qua các tiết dạy trong chương trình giáo dục lớp 12 trung học phổ thông đã việc giáo dục lòng yêu nước cho các em học sinh
Trước tình hình diễn biến ngày càng phức tạp và khó lường trên thế giới, đặc biệt tư tưởng cực đoan “cá lớn nuốt cá bé” đang bành trướng; Trong khi đó, biển Đông là một vùng biển chung của nhiều nước, trong đó có nước lớn hàng đầu thế giới là Trung Quốc Trong những năm qua Trung Quốc không ngừng xâm lấn, gây hấn của tại Biển Đông Chính vì vậy, công tác giáo dục Biển – Đảo, chủ quyền biên giới thiêng liêng của tổ quốc là việc rất cần thiết Thông qua các tiết dạy giáo viên cung cấp các thông tin như phạm vi chủ quyền trên biển, vai trò của các đảo và quần đảo, tiềm năng từ biển, vai trò của biển đến sự phát triển kinh tế xã hộ - an ninh quốc phòng… Thấy được tầm quan trọng như trên, tôi chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm:
Kinh nghiệm vận dụng kiến thức liên môn trong dạy học bài 42, Địa lí 12: “Vấn đề phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng ở biển Đông và các đảo, quần đảo” nhằm nâng cao nhận thức chủ quyền lãnh thổ về vùng biển và hải đảo cho học sinh lớp 12 tại trường THPT Cẩm Thủy 2.
Qua thực tế quá trình dạy học, tôi thấy rằng việc tích hợp kiến thức liên môn vào để giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là rất thiết thực và đạt được nhiều mục tiêu mà bài học hướng tới Với cách dạy học tích hợp này, GV phải nắm chắc kiến thức bộ môn mình dạy, đồng thời đòi hỏi GV cũng phải có vốn kiến thức nhất định về các môn học khác có liên quan đến nội dung bài học Từ đó,
GV vận dụng những kiến thức liên môn này để tổ chức, hướng dẫn các em giải quyết các tình huống, các vấn đề cần đặt ra trong bài học của mình một cách dễ hiểu nhất, nhanh chóng nhất và hiệu quả nhất
Trang 2Ngoài ra, việc vận dụng kiến thức liên môn về giáo dục môi trường biển và hải đảo trong bài học còn giúp HS nhận thức được vấn đề cần thiết của việc bảo vệ môi trường biển và hải đảo, cũng như chỉ ra được những biện pháp để bảo vệ môi trường biển và hải đảo quê hương
1.2 Mục đích nghiên cứu
Giáo dục HS nhận thức được vùng biển Việt Nam, các đảo và quần đảo là bộ
phận quan trọng của nước ta thông qua việc dạy học chủ đề “Biển Đông và vùng
biển Việt Nam” một cách có hiệu quả Đây là nơi có nhiều tài nguyên, có vị trí quan trọng về an ninh quốc phòng cần phải bảo vệ
HS biết được cách xác định biên giới quốc gia trên biển, chủ quyền vùng nội thủy, vùng biển Bắc Bộ và vấn đề phân định vịnh Bắc Bộ nước ta
HS xác định được thái độ, trách nhiệm của công dân và bản thân trong bảo
vệ chủ quyền biển, đảo
Nêu cao tinh thần bất khuất chống giặc ngoại xâm, bảo vệ non sông đất nước của các chiến sỹ cách mạng
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài này nghiên cứu chủ đề “phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng ở biển Đông và các đảo, quần đảo”
Từ đó, góp phần giáo dục HS khối 12 nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành thái độ và hành vi đúng đắn trong việc bảo vệ môi trường biển và hải đảo quê hương
1.4 Phương pháp nghiên cứu
a Phương pháp thu thập tài liệu: Tìm hiểu, thu thập tài liệu từ sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo dục môi trường biển và hải đảo trong môn Địa lí
b Phương pháp thực nghiệm: Soạn giáo án và giảng dạy thực nghiệm ở một
số lớp , đồng thời kiểm tra học sinh lấy kết quả làm căn cứ Trong quá trình giảng dạy phải tổ chức tích hợp được nội dung về giáo dục biển và hải đảo của đất nước
c Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp mọi vấn đề có liên quan để hình thành
lý luận của đề tài, vận dụng đề tài và rút ra những kết luận cần thiết
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Trang 3Cơ sở Pháp lý: Căn cứ có tính pháp lý lớn nhất ở nước ta về Biển Đảo chính
là Căn cứ Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 51/2001/QH10; Quốc hội ban hành Luật biển Việt Nam, số: 18/2012/QH13, đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 3 thông qua ngày 21 tháng 6 năm
2012
Những căn cứ pháp lý về quyền và nghĩa vụ trên biển Đông của các quốc gia trong đó có Việt Nam còn được thể hiện ở các công ước quốc tế như bộ quy tắc ứng xử Biển Đông, công ước quốc tế Biển năm 1982
Cơ sở thực tiễn: Sự đầu tư của nhà nước về mọi mặt đã thể hiện rõ vai trò
của biển đảo nước ta (Hiện đại hoá Quân chủng hải quân nhân dân, Tăng cường tiềm lực quốc phòng, Hỗ trợ ngư dân bám biển, Đưa dân ra xây dựng các đảo, xây dựng các nhà dàn DK, Xây dựng phòng thủ kiên cố các đảo tiền phương… )
Một sự đổi mới so với sách giáo khoa cũ trước đây được coi là một sự thay đổi nhìn nhận, cách tiếp cận lịch sử mới Đó là việc xác định vai trò của Biển Đảo ngày càng rõ nét và quan trọng hơn, việc đề cập sâu hơn các nội dung, dành thời gian nhiều hơn đã tạo điều kiện cho người thầy thể hiện được vai trò quan trọng của Biển Đảo nước ta
Trước hiện tượng không quan tâm hoặc thờ ơ của một số bộ phận học sinh
về Biển Đảo, là điều nguy hại về công tác giáo dục Biển Đảo và bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ thiêng liêng của tổ quốc Chính vì vậy, chương trình sách giáo khoa cũng như thông tin đại chúng đã thay đổi cách tiếp cận và truyền đạt thông tin theo hướng trực diện, không né tránh hiện thực, đặc biệt trên vấn đề biển Đông, nhằm gợi mở tình cảm với biển, ý thức trách nhiệm công dân ở mỗi HS về bảo vệ chủ quyền lãnh thổ đất nước và tuyên truyền về biển trong gia đình, cộng đồng, ý thức
về khai thác tài nguyên biển trong phát triển kinh tế - xã hội theo hướng phát triển bền vững Đây chính là chiến lược giáo dục biển và hải đảo, được thể hiện rõ nét trong chương trình Địa lí lớp 12
Có nhiều cách thức và cách vận hành để đưa Giáo dục biển và hải đảo vào nhà trường: có bài, có mục riêng về biển và hải đảo, lồng ghép vào những nội dung bài học liên quan, liên hệ nội dung dạy học với biển và hải đảo để tiến hành giáo dục Trong một số môn học ở nhà trường đã có nội dung về biển hoặc liên quan
Trang 4trực tiếp đến biển; Tuy nhiên, nhiều môn học hiện nay có ít nội dung gần gũi với biển và hải đảo
Trên cơ sở những vấn đề nói trên, tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài tích hợp về giáo dục biển và hải đảo trong dạy học bài 42, Địa lí 12: “Vấn đề phát triển kinh tế,
an ninh quốc phòng ở biển Đông và các đảo, quần đảo” nhằm nâng cao nhận thức
về vùng biển và hải đảo cho học sinh lớp 12 tại trường THPT Cẩm Thủy 2
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Nội dung về biển đảo ít được đề cập một cách bài bản, nghiêm túc trong chương trình giáo dục các cấp chính là nguyên nhân chủ yếu trong sự hạn chế về nhận thức khi rất nhiều người vẫn đơn giản nghĩ tới vùng đất liền chứ rất ít chú ý đến vùng biển đảo, khi nói đến toàn vẹn lãnh thổ Chính những thiếu sót đó cho nên trong chương trình sách giáo khoa đổi mới năm 2008 nhiều nội về biển đảo được
đề cập một cách sâu sắc
Thống kê các nội dung biển, đảo được đề cập ở sách giáo khoa Địa lý 12 chương trình THPT chúng ta thấy: Trong 45 tiết ở sách giáo khoa Địa lý 12 cơ bản
có gần 1/3 số tiết được đề cập đến Biển Đông, Biển Đảo nước ta Một số bài được
đề cập rõ ràng và chi tiết về biển đảo, như bài “ Vị trí địa lý, phạm vi lảnh thổ” “ Vấn đề phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng ở Biển Đông và các đảo, quần đảo” Bên cạnh đó, một số bài chỉ đề cập đến một số khía cạnh hoặc là thế mạnh để phát triển kinh tế - xã hội
Chính vì vậy, vai trò của biển đảo sẽ không thể hiện rõ hoặc rất mờ nhạt, đặc biệt nếu giáo viên không chú ý giáo dục về biển đảo
2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
Những biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
Trước hết, GV tự nghiên cứu tìm tòi các tài liệu có liên quan đến nội dung về biển Đông và vùng biển Việt Nam
GV giao nhiệm vụ về nhà cho HS tự tìm kiếm tài liệu có liên quan đến nội dung về biển Đông và vùng biển Việt Nam
Các sáng kiến kinh nghiệm đã được rút ra:
Nội dung 1: Nước ta có vùng biển rộng lớn
* Tích hợp Giáo dục Quốc phòng khi nói về tầm quan trọng về chiến lược của biển Đông
Trang 5Bước 1: Yêu cầu HS quan sát bản đồ hành chính Đông Nam Á và hiểu biết của bản thân, em hãy cho biết: Tầm quan trọng về chiến lược của biển Đông
Bước 2: HS trả lời, HS khác nhận xét
Bước 3: GV nhận xét, chuẩn hóa kiến thức và cung cấp thêm thông tin
- Biển Đông có tuyến đường giao thông huyết mạch nối các nền kinh tế trên bờ TBD, AĐD, ĐTD
- Nhiều nước châu Á như : Nhật Bản, Hàn Quốc, Xingapo, Trung Quốc …có nền kinh tế phụ thuộc sống còn vào giao thông trên biển Đông
- Lượng hàng hoá xuất khẩu của các nước ASEAN là qua biển Đông
- Hơn 90% lượng vận tải thương mại của thế giới , trong đó có 45% đi qua biển Đông.
* Tích hợp Giáo dục Quốc phòng khi nói về ý nghĩa của lãnh hải và vùng đặc
quyền kinh tế của nước ta.
Bước 1: Yêu cầu HS quan sát bản đồ hành chính Đông Nam Á và hiểu biết của bản thân, em hãy cho biết: Ý nghĩa của lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế của nước ta Bước 2: HS trả lời, HS khác nhận xét
Bước 3: GV nhận xét, chuẩn hóa kiến thức và cung cấp thêm thông tin
Trang 6- Lãnh hải là vùng biển thuộc chủ quyền quốc gia trên biển Ranh giới của lãnh hải là đường biên giới quốc gia trên biển.
- Vùng đặc quyền kinh tế: Ở vùng này, Nhà nước ta có chủ quyền hoàn toàn về kinh tế nhưng các nước khác được đặt ống dẫn dầu, dây cáp ngầm và tàu thuyền , máy bay nước ngoài được tự do về hoạt động hàng hóa và hàng không theo Công ước của Liên hợp quốc về Luật biển năm 1982.
* Tích hợp Giáo dục Công dân khi liên hệ sự kiện đầu tháng 5/2014, Trung Quốc ngang ngược kéo dàn khoan HD 981 vào sâu trong lãnh hải nước ta 80 hải lí.
Bước 1: Giáo viên nêu sự kiện: Đầu tháng 5/2014, Trung Quốc ngang ngược kéo dàn khoan HD 981 vào sâu trong lãnh hải nước ta 80 hải lí Bài học kinh nghiệm trong đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo qua sự kiện này là gì?
Bước 2: HS trả lời, HS khác nhận xét
Bước 3: GV nhận xét, chuẩn hóa kiến thức và cung cấp thêm thông tin
Bài học kinh nghiệm trong đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển đảo là:
-Thứ nhất là: phải huy động và phát huy được sức mạnh của khối đoàn kết dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại, tranh thủ sự đồng tình ủng hộ của khu vực, quốc tế
về việc làm chính nghĩa của Việt Nam và phản đối hành động sai trái của Trung Quốc
Trang 7- Thứ hai là: chủ động và kịp thời lên tiếng phản đối những hành vi vi phạm chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của Trung Quốc đúng với tính chất và mức độ vi phạm ngay từ đầu Tuyệt đối không nên để xảy ra tình huống phải bị động đối phó với tình hình trên thực địa, như vậy sẽ gặp nhiều bất lợi
- Thứ ba là: các phương án đấu tranh, ứng xử trên thực tế cần đúng thủ tục pháp lý quốc tế và các cam kết khu vực, phải thật sự mềm mỏng, bình tĩnh, khôn khéo với phương châm dĩ bất biến, ứng vạn biến, đó là kiên quyết, kiên trì bảo vệ chủ quyền biển đảo với phương pháp mềm dẻo, linh hoạt đúng quy phạm luật pháp quốc tế, pháp luật Việt Nam và các thỏa thuận khu vực, tuyệt đối không để mắc mưu khiêu khích của đối phương
Nội dung 2: Các đảo và quần đảo có ý nghĩa chiến lược trong phát triển kinh
tế và bảo vệ an ninh vùng biển
* Tích hợp Giáo dục Quốc phòng và Lịch sử khi nói về đảo, quần đảo cũng như về vai trò chiến lược hết sức to lớn đối với sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội của nước ta hiện tại cũng như tương lai
Bước 1: Giáo viên yêu cầu HS cho biết:
- Khái niệm về đảo và quần đảo
- Em hãy cho biết: Vai trò chiến lược hết sức to lớn của đảo và quần đảo đối với sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội của nước ta hiện tại cũng như tương lai
Bước 2: HS trả lời, HS khác nhận xét
Bước 3: GV nhận xét, chuẩn hóa kiến thức và cung cấp thêm thông tin
Trang 8- Theo công ước về Luật biển năm 1982 thì đảo là vùng đất tự nhiên có nước bao bọc khi thuỷ triều lên xuống vùng đất này vẫn ở trên mặt nước Quần đảo là một tổng thể các đảo, kể cả các bộ phận của đảo
- Về mặt pháp lí các đảo và quần đảo thuộc chủ quyền như một quốc gia giống như đất liền Tuy nhiên những đảo tồn dưới dạng tảng đất, đá hoang không có người ở hoặc không có đời sống kinh tế riêng thì chỉ có lãnh hải mà không có vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa
Thượng cờ trên biển Hoàng Sa
- Vùng biển nước ta có hơn 4000 hòn đảo lớn nhỏ Các đảo này nằm rải rác một mình như đảo Bạch long Vĩ, đảo Lí Sơn… hoặc các đảo hợp thành nhóm như quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa , quần đảo Thổ Chu …
- Đảo và quần đảo có vai trò chiến lược hết sức to lớn đối với sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội của nước ta hiện tại cũng như tương lai:
+Các đảo, quần đảo là hệ thống tiền tiêu bảo vệ đất liền.
+Là căn cứ để tiến ra biển và đại dương trong thời đại mới nhằm khai thác có hiệu quả nguồn lợi nguồn biển.
+Là cơ sở để khẳng định chủ quyền của nước ta đối với vùng biển và thềm lục địa ven biển.
* Tích hợp Giáo dục Công dân khi khẳng định tính thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của nước ta
Bước 1: Giáo viên yêu cầu HS cho biết: Tại sao việc giữ vững chủ quyền của một hòn đảo, dù nhỏ, lại có ý nghĩa rất lớn?
Bước 2: HS trả lời, HS khác nhận xét
Bước 3: GV nhận xét, chuẩn hóa kiến thức và cung cấp thêm thông tin
Trang 9Việc giữ vững chủ quyền của một hòn đảo, dù nhỏ, lại có ý nghĩa rất lớn, vì:
- Là cơ sở khẳng định chủ quyền của nước ta đối với vùng biển và thềm lục địa quanh đảo
- Khẳng định tính thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của nước Việt Nam
* Tích hợp Giáo dục Công dân và Lịch sử khi cho các e tìm hiểu về một hòn đảo, quần đảo rất nổi tiếng cả trong quá khứ lẫn hiện tại
Bước 1: Giáo viên đặt câu hỏi: Trong kháng chiến chống đế quốc, một trong những nơi được ví như “Địa ngục trần gian” đã có không biết bao nhiêu chiến sỹ cách mạng bị giam cầm và hy sinh vì Tổ quốc Hiện nay nơi đó đã trở thành di tích lịch
sử, đồng thời cũng là khu du lịch, thu hút được hàng ngàn du khách trong nước và quốc tế đến tham quan Em hãy cho biết đó là đảo nào? Nêu những hiểu biết của
em về hòn đảo đó?
Bước 2: HS trả lời, HS khác nhận xét
Bước 3: GV nhận xét, chuẩn hóa kiến thức và cung cấp thêm thông tin
Nhà tù Côn Đảo
- Đó chính là Côn Đảo Côn Đảo còn được biết đến qua những cái tên khác nhau như Côn Sơn, Côn Lôn - là một quần đảo ngoài khơi thuộc tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, cách TP Vũng Tàu 97 hải lý
- Trong qúa khứ, từng được biết đến là một địa ngục trần gian, nơi ghi dấu ấn lịch
sử của một thời kỳ đấu tranh của dân tộc vừa hào hùng vừa bi thương còn in dấu trên vùng đất này.
+ Chính quyền thực dân Pháp tới chính quyền Việt Nam Cộng hòa đã cho xây dựng tại Côn Đảo hệ thống nhà tù lớn nhất Việt Nam Hệ thống nhà tù này từng được xem là “địa ngục trần gian”: Từ điều kiện ăn ở thiếu thốn, từ những
Trang 10hình thức tra tấn đàn áp dã man của quản ngục rồi những hành động giam cầm hành hạ ở khu "chuồng cọp", khu "chuồng bò" đến hầm xay lúa
+ Tính tới ngày đất nước thống nhất năm 1975, hệ thống nhà tù Côn Đảo đã tồn tại được 113 năm Trong 113 năm đó, trên 20 ngàn người đã vĩnh viễn nằm lại trên hòn đảo này
+ Hệ thống nhà tù Côn Đảo được thực dân, đế quốc, tay sai giam giữ tù nhân chính trị, tử tù Nơi đây thời Pháp thuộc đã giam giữ những người tham gia các phong trào cách mạng và những người yêu nước chống lại chính phủ thuộc địa, và sau đó lại được Mỹ sử dụng để giam cầm tù nhân.
- Côn Đảo ngày nay trở thành điểm du lịch lý tưởng cho những ai muốn kham phá
vẻ đẹp hoang sơ và tìm hiểu lịch sử của đất nước Việt Nam
Du lịch Côn Đảo
Nơi đây, bạn có thể lang thang để cảm nhận sâu sắc về quá khứ và khám phá thế giới đại dượng với dải san hô muôn màu cùng cánh rừng nguyên sinh với
hệ động thực vật phòng phú và hơn hết là để thoát ly cuộc sống ồn ào của đô thị.
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
Sáng kiến kinh nghiệm đạt được một số hiệu quả nhất định đối với thực tiễn dạy học cũng như đối với thực tiễn đời sống xã hội
Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với thực tiễn dạy học
- Đối với Giáo viên: Việc kết hợp kiến thức liên môn vào giảng dạy bài 42, Địa lí 12: “Vấn đề phát triển kinh tế, an ninh quốc phòng ở biển Đông và các đảo, quần đảo” là rất thiết thực, đạt được nhiều mục tiêu mà bài học hướng tới
