(SKKN 2022) một số giải pháp đảm bảo hiệu quả dạy và học trực tuyến môn giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh THPT tỉnh thanh hóa

Các trường tập trung nguồn lực, tăng thời lượng dạy học để đẩy nhanh tiến độ thực hiện chương trình giáo dục; mục tiêu bảo đảm dạy học trực tiếp được nhiều nhất và ưu tiên dạy những nội

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 diễn biến khó lường, như các lĩnh vực khác của đời sống kinh tế - xã hội, giáo dục cũng chịu sự tác động nặng nề, học sinh chịu nhiều thiệt thòi khi phải tạm dừng đến trường Trước bối cảnh

đó, ngành Giáo dục đã nỗ lực ứng phó, chủ động, tích cực điều chỉnh phương thức dạy học và kiểm tra đánh giá để thích ứng, nỗ lực thực hiện mục tiêu kép vừa đảm bảo chất lượng giáo dục, vừa phòng chống dịch Covid-19 hiệu quả

Ngày 15/02/2022 Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn và đoàn công tác của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có buổi làm việc với lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa về hoạt động dạy học trực tiếp, đảm bảo an toàn phòng chống dịch và tình hình phát triển giáo dục và đào tạo của địa phương

Để ứng phó với diễn biến của dịch bệnh, thời gian qua, ngành Giáo dục Thanh Hóa thực hiện linh hoạt các giải pháp để tổ chức dạy học trong điều kiện dịch bệnh, bảo đảm hoàn thành chương trình giáo dục Căn cứ tình hình thực tế của địa phương, cơ sở giáo dục đang kiểm soát được dịch bệnh đã tranh thủ, tận dụng tối đa thời gian vàng học sinh được đến trường để tổ chức dạy học trực tiếp Các trường tập trung nguồn lực, tăng thời lượng dạy học để đẩy nhanh tiến

độ thực hiện chương trình giáo dục; mục tiêu bảo đảm dạy học trực tiếp được nhiều nhất và ưu tiên dạy những nội dung chủ yếu, cơ bản, cốt lõi, quan trọng của chương trình giáo dục phổ thông, từ đó hoàn thành mục tiêu, yêu cầu cần đạt của chương trình môn học, lớp học, cấp học trong thời gian sớm nhất

Từ khi khai giảng năm học mới, cơ bản các trường học trong tỉnh triển khai hoạt động dạy học trực tiếp, chỉ chuyển trạng thái dạy học trực tuyến đối với một số đơn vị có tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp Các đơn vị đã chủ động

tổ chức dạy học trực tiếp ngay sau khi tình hình dịch bệnh được kiểm soát Thực hiện các công văn chỉ đạo và kế hoạch năm học của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa, ngay từ đầu năm học trường THPT Dân tộc nội trú Ngọc Lặc đã triển khai các kế hoạch hoạt động giáo dục của năm học đến từng

tổ, nhóm bộ môn, sẵn sàng các phương án cần thiết để kịp thời ứng phó và thích ứng chuyển sang hình thức dạy học trực tuyến khi tình hình dịch bệnh có những diễn biến phức tạp

Giáo dục quốc phòng và an ninh là môn học đặc thù cả về nội dung, phương pháp và hình thức thực hiện, mỗi chủ đề, mỗi bài học cần có những phương pháp riêng thể hiện tính đặc thù của môn học Trong quá trình học tập, người học vừa được trang bị kiến thức lý thuyết, vừa được rèn luyện kỹ năng thực hành Phương pháp dạy học môn Giáo dục quốc phòng và an ninh (GDQP&AN) sử dụng phương pháp tích hợp, kết hợp cả giảng dạy lý thuyết với thực hành có vũ khí trang bị, sơ đồ, bản đồ, mô hình học cụ, la bàn… trang bị cho người học tiếp thu những kiến thức, kỹ năng và các sản phẩm cần thiết cho hoạt động quân sự

Tuy nhiên, việc tổ chức các phương án, phương pháp giảng dạy môn GDQP&AN cho phù hợp với tình hình covid đã ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng môn học Vì vậy, linh hoạt các giải pháp để tổ chức dạy học trong điều

kiện dịch bệnh là yêu cầu cấp thiết, quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng môn học

Nhằm góp phần hiệu quả vào công tác dạy học, ứng phó kịp thời, linh hoạt với các tình huống của dịch bệnh Covid-19, đặc biệt tạo ra hứng thú cho các em học sinh học tập môn GDQP&AN, bằng những kinh nghiệm của mình, tôi xin

mạnh dạn nghiên cứu và đưa ra sáng kiến “Một số giải pháp đảm bảo hiệu quả dạy và học trực tuyến môn Giáo dục quốc phòng và an ninh cho học sinh THPT Tỉnh Thanh Hóa”, với hy vọng được đóng góp ý kiến nhỏ bé của mình

vào chương trình giáo dục kiến thức kỹ năng Quốc phòng và An ninh cho học sinh, đảm bảo tổ chức dạy học chủ động, linh hoạt thông qua các hình thức trực tiếp, đáp ứng yêu cầu linh hoạt ứng phó với dịch bệnh Covid-19

1.2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của dạy học trực tuyến là hỗ trợ hoặc thay thế dạy học trực tiếp tại cơ sở giáo dục phổ thông và cơ sở giáo dục thường xuyên, giúp các cơ sở giáo dục nâng cao chất lượng dạy học và hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông, phát triển năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học, thúc đẩy chuyển đổi số trong ngành giáo dục, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh, tạo điều kiện để các em được học ở mọi lúc, mọi nơi

Mục tiêu, nhiệm vụ mà đề tài này hướng tới chính là khơi dậy khả năng tư duy sáng tạo, tích cực chủ động của người dạy và người học trong việc ứng dụng công nghệ, khắc phục khó khăn về mọi mặt để thực hiện các bài học của các thầy cô giáo trên hệ thống internet

Nghiên cứu đề tài, tôi không có nhiều tham vọng mà chỉ nhằm mục đích đóng góp một phần công sức của mình vào công tác giáo dục của nhà trường, mong muốn sẽ có được bài học kinh nghiệm để có thể áp dụng vào thực tiễn giảng dạy môn GDQP - AN của nhà trường nói riêng, trong ngành giáo dục tỉnh Thanh Hóa nói chung

1.3 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

1.3.1 Phạm vi nghiên cứu

Sáng kiến kinh nghiệm được nghiên cứu áp dụng tại trường THPT DTNT Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa trong năm học 2021-2022

1.3.2 Đối tượng nghiên cứu

Nâng cao chất lượng dạy học môn GDQP-AN cho học sinh trường THPT tỉnh Thanh Hóa hiện nay

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu, công nghệ thông tin

- Phương pháp phân tích tổng hợp

- Phương pháp thảo luậnnhóm

- Phương pháp kiểm tra đánh giá

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Năm học 2021-2022, theo kế hoạch số 2627/KH-SGDĐT ngày 22 tháng 9 năm 2021 về việc tổ chức dạy học ứng phó với diễn biến dich Covid-19 của Sở

GD&ĐT Thanh Hóa, trường THPT DTNT Ngọc Lặc đã tổ chức dạy học trực tiếp tại trường một cách nghiêm túc, đồng thời tiến hành xây dựng các video bài giảng trực tuyến, các nội dung bài thực hành theo yêu cầu vào kho dữ liệu dùng chung toàn ngành, phục vụ đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, đảm bảo duy trì hoạt động dạy học ở các cơ sở giáo dục phổ thông trong điều kiện dịch Covid-19 diễn ra phức tạp

Trong thời đại Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 (công nghiệp 4.0), sự phát triển của công nghệ thông tin (CNTT) là điều kiện thuận lợi và có sự ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động giáo dục và đào tạo, dạy và học trực tuyến trở thành xu thế đào tạo trong thời kì mới Đặc biệt trước diễn biến phức tạp của dịch Covid thì dạy học trực tuyến là lựa chọn tối ưu nhất và ngày càng phát huy nhiều ưu điểm nổi bật So với dạy học truyền thống, dạy học trực tuyến có nhiều

ưu điểm: Học sinh không phải đến trường, có thể học ngay tại nhà, đảm bảo yêu cầu phòng chống dịch Covid; Giáo viên có thể phát huy hiệu quả của việc sử dụng hình ảnh, âm thanh và video để truyền đạt nội dung học tập đến người học giúp bài học thêm hấp dẫn và sinh động

Bên cạnh đó, dạy học trực tuyến cũng có những hạn chế như: Việc dạy học trực tuyến đòi hỏi hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật về Công nghệ thông tin luôn đáp ứng được việc kết nối, đảm bảo tình trạng hình ảnh, âm thanh ổn định Môi trường dạy và học trực tuyến làm giảm sự tương tác giữa người dạy và người học: Học trực tuyến qua mạng làm giảm khả năng truyền đạt với lòng say

mê nhiệt huyết của giáo viên đến học sinh Học sinh không có nhiều cơ hội học hỏi trao đổi thông tin với bạn bè, không kích thích được sự chủ động và sáng tạo của sinh viên Học trực tuyến online đòi hỏi cả người dạy và người học phải thành thạo trong việc sử dụng máy tính, sử dụng các ứng dụng dạy học Việc dạy học trực tuyến cũng làm nảy sinh ra các vấn đề liên quan đến an ninh mạng cũng như các vấn đề về sở hữu trí tuệ… Trong đó, nhược điểm quan trọng nhất của hình thức học online đó chính là thiếu sự tương tác của người dạy với người học một cách trực tiếp

Nhằm giúp cho quá trình giảng dạy và truyền tải kiến thức, kỹ năng thực hành môn GDQP&AN bằng hình thức trực tuyến của giáo viên đối với học sinh thật sự hiệu qủa thì chúng ta phải làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục cho học sinh hiểu và thích học những nội dung liên quan đến môn học Để dạy học trực tuyến được diễn ra và tiến hành suôn sẻ, các lớp học cũng cần phải được trang bị những công nghệ phù hợp, bao gồm: máy tính, điện thoại, phần mềm dạy học trực tuyến và các trang bị hỗ trợ như: Webcam ghi hình, tai nghe, microphone khử ồn,… Và nhiệm vụ của giáo viên là cần phải nắm rõ cách thức sử dụng những công nghệ hiện đại này

Tương tác trong lớp học truyền thống hoàn toàn khác so với trong các lớp học trực tuyến Tại các lớp học trực tiếp, giáo viên có thể khuấy động không khí lớp học thông qua các hoạt động thể chất, quan sát đánh giá học sinh qua các biểu hiện bên ngoài,….Tuy nhiên, cách tương tác đó có thể không còn được phát huy khi giảng dạy trực tuyến, mà đòi hỏi có những cách trao đổi, tác động qua lại kiểu khác, cần đổi mới cách tương tác giữa người dạy và người học

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Đội ngũ giáo viên và học sinh năm học 2021-2022

Giáo viên: Năm học 2021 – 2022 trường có 02 giáo viên GDQP – AN trình

độ Đại học sư phạm giáo dục thể chất và có chứng chỉ giáo viên GDQP-AN(6 tháng), có 02 giáo viên đạt giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh

Học sinh: Trường có 18 lớp với 542 học sinh trong đó:

- Khối 10 với 6 lớp = 187 học sinh

- Khối 11 với 6 lớp = 179 học sinh

- Khối 12 với 6 lớp = 176 học sinh

2.2.2 Thuận lợi

- Bản thân tôi được nhà trường và Sở giáo dục và đào tạo Thanh Hóa tạo điều kiện được tham gia lớp tập huấn do Sở giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa tổ chức cho giáo viên GDQP & AN

- Được sự quan tâm của Đảng ủy, Ban giám hiệu nhà trường về mọi mặt,

sự giúp đỡ của bạn bè đồng nghiệp, sự ủng hộ và đồng thuận của phụ huynh và học sinh nên việc triển khai công tác giảng dạy môn giáo dục quốc phòng, an ninh trực tiếp tại trường cũng như chuyển sang hình thức dạy trực tuyến gặp nhiều thuận lợi

- Có nhiều phần mềm hỗ trợ công tác dạy, học trực tuyến cho học sinh, giáo viên

- Tài liệu: Tất cả thông tin bạn cần sẽ được lưu trữ an toàn trong cơ sở dữ liệu trực tuyến Điều này có nghĩa là nếu có bất cứ điều gì cần được làm rõ, học sinh sẽ có thể truy cập những tài liệu này nhanh chóng, tiết kiệm thời gian quý báu

2.2.3 Khó khăn

- Quá trình nhận thức về kiến thức Quốc phòng, an ninh của học sinh chưa sâu, môn học lại mang tính chất khô khan, trừu tượng nên việc giảng dạy học môn GDQP – AN còn gặp không ít khó khăn

- Về kỹ thuật: Học trực tuyến có thể trông giống như một công cụ học tập luôn sẵn sàng với bất kỳ ai Nhưng trên thực tế thì không như vậy Ví dụ, không phải tất cả mọi người đều có kết nối internet ổn định và máy tính đủ mạnh để hỗ trợ phát trực tuyến

- Về Học sinh: Còn lúng túng, bỡ ngỡ khi học online, khi gặp khó khăn trong học tập không có ai hướng dẫn, giúp đỡ Học sinh không được luyện tập, thực hành thường xuyên Đặc biệt kinh tế gia đình cũng là một khó khăn trong việc dạy và học trực tuyến

- Về Giáo viên:

Khó kiểm tra bài hết tất cả học sinh; GV không quan sát và tư vấn kịp thời đến từng HS

2.3 Các giải pháp thực hiện

2.3.1 Nâng cao công tác quản lí, nhận thức trách nhiệm của các tổ chức trong nhà trường đối với môn học giáo dục quốc phòng và an ninh

Đây là giải pháp cơ bản và quan trọng hàng đầu để nâng cao chất lượng dạy học môn giáo dục quốc phòng và an ninh ở trường THPT Bởi vậy, công

tác quản lí và bồi dưỡng phẩm chất chính trị vững vàng, năng lực sư phạm của đội ngũ cán bộ, giáo viên có ý nghĩa quyết định nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường nói chung, chất lượng giảng dạy môn GDQP&AN nói riêng Năng lực sư phạm của giáo viên môn GDQP&AN thể hiện ở trình độ chuyên môn nghiệp vụ, nắm vững và luận giải sâu sắc nội dung, có phương pháp giảng dạy và kỹ năng sử dụng tốt các hình thức, phương tiện dạy học hiện đại, tổ chức triển khai có hiệu quả các hình thức giảng bài, giới thiệu chuyên

đề, nội dung, trao đổi, thảo luận, quan sát…có tác phong sư phạm chuẩn mực,

để thuyết phục người học cả về nội dung và hình thức, phương pháp giảng dạy Đối với giáo viên GDQP&AN, để giảng dạy tốt ngoài kiến thức chuyên ngành toàn diện, phải nắm được vững kiến thức liên môn, có tầm hiểu biết sâu rộng, luận giải rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của môn học, đặc biệt là kỹ năng xử dụng thành thạo những ứng dụng khoa học công nghệ vào dạy học

Từ những vấn đề nêu trên, cần thực hiện tốt một số nội dung, biện pháp chủ yếu sau đây:

Một là, cần tập trung làm tốt công tác giáo dục, bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên phù hợp với tình hình mới

Đây là biện pháp quan trọng thường xuyên để xây dựng đội ngũ cán bộ, giáo viên lực lượng chủ yếu, trực tiếp nâng cao chất lượng dạy học môn giáo dục quốc phòng an ninh ở trường THPT Vì vậy Đảng ủy, Ban giám hiệu nhà trường

và tổ bộ môn GDQP&AN phải thường xuyên quán triệt, giáo dục làm cho mỗi cán bộ, giáo viên nhận thức rõ trách nhiệm và lòng tự hào khi được đảm nhiệm truyền thụ nội dung về GDQP&AN, tham gia bồi dưỡng, giáo dục học sinh học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, góp phần vào hoàn thiện phẩm chất, năng lực và nhân cách của người học sinh Qua đó, để mỗi cán bộ, giáo viên GDQP&AN thường xuyên nhận thức rõ nhiệm vụ được giao, xây dựng động cơ, thái độ, trách nhiệm nghề nghiệp đúng đắn, say mê, nhiệt tình trong nghiên cứu, biên soạn, nâng cao chất lượng dạy học môn giáo dục quốc phòng an ninh trong mọi tình huống

Hai là, nâng cao nhận thức của học sinh trong quá trình học tập môn GDQP&AN

Chúng ta phải làm sao để kích thích được tính tự giác của học sinh trong quá trình học tập, các em phải hiểu rõ và nhận thức sâu sắc về ý nghĩa tầm quan trong của môn học này còn có tác dụng rèn luyện tác phong nghiêm túc, tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật trong học sinh Mặc dù có vai trò, vị trí quan trọng như vậy nhưng do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau, chất lượng dạy và học môn giáo dục quốc phòng trong nhà trường THPT thời gian qua còn bị xem nhẹ Trong điều kiện đất nước hội nhập và phát triển, tình hình chính trị trong nước, khu vực và trên thế giới có những biến động khó lường, dịch bệnh ngày càng phức tạp và lan rộng, việc nâng cao ý thức, trách nhiệm và hiểu biết

về kiến thức quốc phòng - an ninh là một nhiệm vụ thiết thực hơn bao giờ hết Việc giảng dạy cho học sinh những kiến thức về quốc phòng - an ninh là một việc làm đúng đắn và rất có ý nghĩa Nó sẽ giúp cho khối đại đoàn kết toàn dân

và sức mạnh dân tộc không ngừng được củng cố và lớn mạnh, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Ba là, quản lý chặt chẽ và tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá kết quả huấn luyện, nắm vững chất lượng giảng dạy của đội ngũ giáo viên trong tổ bộ môn GDQP&AN

Quản lý và kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học của giáo viên là một trong những biện pháp không thể thiếu trong quá trình tổ chức giảng dạy môn giáo dục quốc phòng an ninh ở trường THPT Thông qua kiểm tra để đánh giá đúng thực chất năng lực giảng dạy, kết quả nghiên cứu của từng người và cả đội ngũ giáo viên trong tổ bộ môn Từ đó xây dựng kế hoạch cụ thể, thiết thực nhằm bồi dưỡng đội ngũ giáo viên toàn diện về kiến thức chuyên môn, chủ động về phương pháp giảng dạy, tích cực nghiên cứu khoa học, vững vàng về kỹ năng sư phạm và thực hiện có hiệu quả quy trình tổ chức huấn luyện môn học Thông qua chất lượng bài giảng và các sản phẩm khoa học của mỗi giáo viên đạt được

để đánh giá, phân loại một cách chính xác chất lượng từng người và cả đội ngũ giáo viên Trên cơ sở đó, có hình thức, biện pháp hợp lý trong quản lý, tổ chức, phân công lao động sư phạm đảm bảo đúng người, đúng việc, khai thác, sử dụng hết mọi tiềm năng của đội ngũ giáo viên để nâng cao chất lượng dạy học môn giáo dục quốc phòng an ninh trong trường phổ thông

2.3.2 Bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học trực tuyến cho giáo viên Giáo dục quốc phòng và an ninh

Để việc dạy học trực tuyến có hiệu quả, giáo viên phải tăng cường trau dồi

kỹ năng sử dụng, ứng dụng, tích hợp công nghệ thông tin trong sử dụng, xây dựng, thiết kế bài giảng, chương trình và có kỹ năng tương tác với người học thông qua các thiết bị công nghệ Giáo viên cần tích cực nghiên cứu, tìm hiểu về ứng dụng được sử dụng để sử dụng thành thạo Khi gặp khó khăn vướng mắc cần trao đổi ngay với đội ngũ cán bộ công nghệ thông tin hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ bạn bè, đồng nghiệp Đồng thời, vì tương tác giao tiếp trong dạy học trực tuyến là gián tiếp, chủ yếu thông qua “bàn phím”, học sinh rất khó hiểu được ý tưởng cũng như cảm xúc của giáo viên khi trao đổi cùng họ nên giáo viên cần có tính kiên trì và khả năng đọc suy nghĩ, cảm xúc của người học Giáo viên cần có

sự sáng tạo và linh hoạt trong cách diễn đạt ngôn từ, hướng tới sự truyền đạt hiệu quả ý tưởng, khơi dậy cảm xúc cho người học để thiết kế bài học, xây dựng kịch bản khung khóa học một cách hợp lý Đồng thời, giáo viên cần tận dụng những tính năng của ứng dụng, tìm hiểu những cách dạy học tăng cường sự tương tác giữa giáo viên và học sinh trong dạy học trực tuyến

Đào tạo năng lực cho giáo viên là bước đầu quan trọng, bởi vì các thầy cô giáo đóng vai trò chủ động trong việc giúp đỡ học sinh chuyển vào môi trường học kỹ thuật số mới Dạy học trực tuyến đòi hỏi giáo viên phải có năng lực trong việc sử dụng các công cụ truyền thông trực tuyến và môi trường dạy học ảo Trước tiên, họ cần phải có kỹ năng công nghệ thông tin để xử lý những thách thức về kỹ thuật có thể xảy ra đối với họ và học sinh trong quá trình tương tác Những phương pháp có hiệu quả trong một lớp học thông thường chưa chắc sẽ có tác dụng trong môi trường trực tuyến Những đòi hỏi nói trên cho

thấy tầm quan trọng của việc xây dựng năng lực cho giáo viên, họ sẽ cần phải phá vỡ những khuôn mẫu cũ và học những thao tác mới Đó chính là sự cần thiết của việc trau dồi, nâng cao năng lực dạy học trực tuyến cho đội ngũ nhà giáo trong tình hình hiện nay

2.3.3 Tiếp tục đổi mới hình thức dạy học trực tuyến môn giáo dục quốc phòng và

an ninh trường THPT ở Thanh Hóa

Để kịp thời thích ứng với hình thức dạy học trực tuyến, Sở GD&ĐT Thanh Hóa yêu cầu các nhà trường xây dựng các video, bài giảng trực tuyến vào kho dữ liệu dùng chung toàn ngành theo từng môn học, phục vụ đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, đảm bảo duy trì hoạt động dạy học ở các cơ sở giáo dục phổ thông trong điều kiện dịch Covid-19

Phương pháp dạy học môn GDQP&AN là những vấn đề cơ bản cần được xây dựng và hoàn thiện nhằm thực hiện mục tiêu, yêu cầu của môn học Nội dung, chương trình môn học phải đúng đắn, phương pháp giảng dạy phù hợp thì kết quả chất lượng sẽ cao Thực tế cho thấy, một trong những ưu điểm đạt được về chất lượng giảng dạy môn GDQP&AN thời gian qua là do đã xây dựng được nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy môn học một cách hợp lý

Song song với sử dụng công nghệ thông tin thì giáo viên nên trình chiếu các loại tranh, ảnh, các thước phim tư liệu có liên quan đến bài học, điều này nhằm kích thích tính tò mò, thích thú, tìm hiểu của các em Ví dụ như ở khối 10 trong bài Lịch sử và truyền thống của Quân đội và Công an nhân dân Việt Nam giáo viên cho Học sinh xem đoạn phim tư liệu về chiến tranh Việt Nam hay đoạn phim tư liệu về các chiến dịch trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mĩ Hay ở bài Bom đạn, thiên tai và cách phòng tránh thì giáo viên cho các em xem những hình ảnh, những thước phim về động đất, lũ lụt, bão, hay sóng thần như ở nhật bản…, tất cả những tư liệu về hình ảnh, mô hình, những thước phim đó học sinh rất thích thú xem, làm tăng sự hưng phấn học tập của các em và chất lượng học chắc chắn sẽ được nâng lên Trong phần giảng dạy nội dung thực hành môn GDQP&AN, giáo viên đưa các video thực hành động tác có phân chia cử động sau đó yêu cầu học sinh xem kỹ và thực hiện theo hướng dẫn

Hiện nay có nhiều hình thức dạy học online, trong dự thảo Thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định có 3 hình thức tổ chức dạy học trực tuyến như sau:

Thứ nhất, hình thức dạy học trực tuyến hỗ trợ dạy học trực tiếp Theo đó, giáo viên có thể cung cấp tài liệu, học liệu, giao nhiệm vụ và giám sát, hướng dẫn học sinh tự học, chuẩn bị cho các hoạt động dạy học trực tiếp

Thứ hai, hình thức dạy học trực tuyến thay thế một phần quá trình dạy học trực tiếp Lúc này, giáo viên giao cho học sinh một số nội dung tự học ở nhà để tăng thời gian luyện tập, thực hành, trải nghiệm làm việc nhóm, thảo luận khi học sinh ở trường

Thứ ba, hình thức dạy học trực tuyến thay thế hoàn toàn quá trình dạy học trực tiếp Theo đó, các hoạt động của tiến trình dạy học được tổ chức thực hiện hoàn toàn thông qua môi trường Internet Hình thức này chỉ áp dụng khi học sinh không thể đến trường

Ngoài ra, còn có hình thức giảng dạy trên truyền hình, dạy học trực tuyến trên mạng xã hội (youtube, facebook,…), dạy học sử dụng các phần mềm như Zoom, Google Meet, Teams…)

2.3.4 những hạn chế và một số giải pháp khắc phục

Qua quá trình dạy học trực tuyến, chúng tôi nhận thấy có một số những hạn chế được bộc lộ: Trong quá trình dạy học, có những lúc vì điều kiện mạng không đảm bảo, giáo viên và học sinh không vào lớp đúng giờ, hoặc có khi đang dạy, đang học thì bị treo máy, bị thoát ra làm gián đoạn việc dạy và học Một số giáo viên chưa sử dụng thành thạo các ứng dụng dạy học nên cảm thấy áp lực, dạy học chưa mang lại hiệu quả tích cực Giáo viên và học sinh thiếu sự tương tác làm bài học thiếu sự hấp dẫn, sinh động Học sinh chưa tích cực, chủ động, còn biểu hiện học cho có, học đối phó,… Những hạn chế trên nếu không được khắc phục sẽ tác động lớn đến kết quả, chất lượng của môn học

Để khắc phục những hạn chế trên, đảm bảo hiệu quả, chất lượng dạy và học, cần thực hiện tốt một số biện pháp sau:

Thứ nhất, đối với nhà trường, cần đảm bảo hạ tầng công nghệ phục vụ hoạt

động dạy học trực tuyến Việc đảm bảo hạ tầng công nghệ thông tin rất quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp và đáng kể tới tiến độ, chất lượng học tập Hạ tầng máy chủ, mạng internet, tốc độ đường truyền, băng thông và hệ thống các phần mềm có đáp ứng khả năng truy cập, lưu trữ các nguồn tài nguyên học tập, các dữ liệu phục vụ giảng dạy và học tập hay không sẽ đóng vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng dạy học khi triển khai hình thức dạy học này

Thứ hai, đối với giáo viên, dạy học trực tuyến đòi hỏi giáo viên phải kỹ năng sử dụng công nghệ thành thạo Nếu như giáo viên giảng dạy theo hình thức truyền thống chỉ cần am hiểu nắm bắt sử dụng công nghệ ở một mức tối thiểu nào đó là có thể hoàn thành nhiệm vụ, giáo viên dạy học trực tuyến phải có kiến thức và kỹ năng về sử dụng công nghệ khá thuần thục (ít nhất là với hệ thống hiện tại, với ứng dụng dạy học đang được sử dụng), giáo viên phải tạo được môi trường khuyến khích sự tương tác giữa giáo viên và học sinh

Thứ ba, đối với học sinh, việc học trực tuyến đòi hỏi học sinh phải có kiến

thức nhất định về công nghệ thông tin, đặc biệt là kỹ năng trong việc sử dụng máy tính, sử dụng ứng dụng dạy học nhà trường cung cấp và khai thác nguồn tài liệu số trên mạng Học sinh cần tìm hiểu kỹ về ứng dụng mà học sinh sử dụng để học Nhiều học sinh có ý nghĩ chủ quan khi cho rằng việc học trực tuyến chỉ cần đăng nhập vào nhóm, đúng giờ là ngồi học Tuy nhiên, học sinh cần tìm hiểu kỹ

về các thông tin về hệ thống phần mềm để có thể tham gia học, lấy tài liệu, khắc phục các sự cố,…nếu có thắc mắc gì thì phải hỏi giáo viên, trao đổi với bạn bè

để được giải đáp ngay Khi bạn hiểu cách sử dụng, học sinh sẽ biết tận dụng tối

đa các tính năng của phần mềm, tăng hiệu quả học tập

2.3.5 Kết hợp phân nhóm, thảo luận và kiểm tra đánh giá

Trong các tiết học online hiện nay đa phần giáo viên thuyết giảng nhiều còn học sinh thì thụ động, dẫn đến hạn chế sự tương tác hai chiều giữa thầy và trò Để giải quyết những bất cập này, đòi hỏi giáo viên phải xác định phương

pháp dạy học online chủ đạo Theo tôi, giáo viên nên sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, cần hạn chế tối đa phương pháp truyền giảng

Thảo luận nhóm là quá trình bàn bạc, trao đổi giữa các thành viên trong nhóm về một vấn đề cụ thể, nhằm thu thập những ý kiến trên cơ sở tìm hiểu, đánh giá, phân tích và xử lý vấn đề đã đưa ra Một nhóm được chia theo số lượng học sinh vừa phải Mỗi nhóm gồm bao nhiêu người sẽ được phân công trong giờ học online do giáo viên chỉ định

Lợi ích của phương pháp thảo luận nhóm: Các thành viên được tranh luận tích cực, tương tác cùng nhau Các bạn trong nhóm giúp đỡ lẫn nhau, biết lắng nghe ý kiến đóng góp và biết cách tiếp thu Phương pháp thảo luận còn giúp học sinh chủ động và tích cực sáng tạo hơn trong học tập Muốn vậy, các thành viên trong nhóm cần có tinh thần tham gia làm việc nhóm đồng đều, có kỉ luật học tập

Khi triển khai dạy học online bằng phương pháp thảo luận nhóm, giáo viên cần lưu ý đến quy trình sau đây:

Một là, Lựa chọn vấn đề thảo luận phù hợp: Một tiết học thường có nhiều

nội dung, giáo viên cần lựa chọn vấn đề trọng tâm, tập trung vào câu hỏi chủ chốt Câu hỏi thảo luận tránh quá dễ gây nhàm chán nhưng cũng đừng nên quá khó, không phù hợp với hình thức học online Ví dụ, với học sinh khối 11 môn GDQP&AN, giáo viên có thể yêu cầu học sinh thảo luận về phần lý thuyết của bài kỹ thuật súng tiểu liên AK Giáo viên cần lựa chọn nội dung thảo luận hấp dẫn, dễ chia sẻ, phù hợp với trình độ chung của học sinh Câu hỏi thảo luận phải

là vấn đề mở thì mới có thể phát huy khả năng sáng tạo, kích thích sự tò mò và tinh thần làm việc tích cực của người học Giáo viên cần quy định thời gian cụ thể cho từng câu hỏi thảo luận Chẳng hạn, tiết học online 45 phút, học sinh cần khoảng 10-15 phút chuẩn bị để vấn đề thảo luận đi vào chiều sâu

Hai là, Chia nhóm online: Nhóm học tập rất cần thiết trong dạy học online Khi học theo nhóm, học sinh được chia sẻ ý kiến cho nhau, cùng hỗ trợ giúp đỡ nhau tiến bộ Giáo viên có thể chia nhóm ngẫu nhiên, chia theo danh sách lớp, chia theo năng lực, giới tính… Nhưng cần phân chia các nhóm tương đương nhau về số lượng, năng lực Kinh nghiệm cho thấy, chia nhóm một cách tối ưu (khoảng 5 học sinh một nhóm là tốt nhất) giúp các em có thể trao đổi, thảo luận và quán xuyến công việc của nhau trong quá trình học tập online Chú

ý phân công nhiệm vụ cụ thể cho các nhóm trưởng Nhóm trưởng điều hành thành viên thảo luận và chịu trách nhiệm chính trước giáo viên bộ môn Giáo viên nên luân phiên chỉ định nhóm trưởng và thành viên trong nhóm báo cáo kết quả hoạt động nhóm một cách linh hoạt nhằm tạo sự sinh động cho lớp học online

Ba là, Điều hành thảo luận: Giáo viên gọi nhóm thứ nhất trình bày vấn đề

Để tránh nhàm chán, các thành viên nhóm chia nhau trình bày từng nội dung hay luận điểm Tiếp đến, giáo viên cho các nhóm khác nhận xét về ưu khuyết của nhóm vừa trình bày Giáo viên có thể nêu một số câu hỏi gợi mở giúp các nhóm khác phản biện được tốt Trong quá trình tranh luận, khó tránh khỏi những phản

ứng gay gắt, thậm chí sai lạc vấn đề, giáo viên cần điều chỉnh kịp thời, hợp tình hợp lí

Bốn là, tổng kết, đánh giá cho điểm học sinh: Môn GDQP&AN là môn đặc thù, có lý thuyết và có thực hành, việc kiểm tra đánh giá học sinh phải công bằng, khách quan Tuy nhiên chúng ta cũng cần có sự nhìn nhận một cách linh hoạt, tránh dập khuôn, máy móc Vì vậy khi tiến hành thảo luận, kiểm tra đánh giá tôi thực hiện như sau:

Phần lý thuyết: Thông qua môn học sẽ nắm được những kiến thức lý luận

về đường lối, tư tưởng, quan điểm về quốc phòng, quân sự, an ninh trong chuẩn

bị và tiến hành chiến tranh cách mạng của Đảng, xây dựng lòng tự hào, tự tôn dân tộc, lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, không lơ là, mất cảnh giác trước

âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch

Trong quá trình giảng dạy, khi các tiến hành thảo luận hoặc phản biện giáo viên cũng có thể cho điểm khuyến khích (điểm cộng) với những nhóm có ý thức, thái độ làm việc tốt hoặc những ý kiến phản biện hay sáng tạo Hoặc có thể yêu cầu học sinh chụp phần ghi chép, thảo luận của cá nhân, của nhóm gửi cho giáo viên để làm minh chứng cho việc thực hiện nhiệm vụ học tập của buổi học trực tuyến

Phần thực hành: Mục đích trang bị cho các em hiểu biết và kỹ năng về đội ngũ đội hình, các chiến thuật cũng như một số loại vũ khí, khí tài, thông qua đó

có thể biết cách phân biệt, sử dụng và trang bị cho mình những kỹ thuật cơ bản

để sử dụng được một số loại vũ khí thông thường và biết cách phòng tránh khi

kẻ thù sử dụng vũ khí tấn công Đồng thời giúp các em nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật, có kỹ năng quân sự cần thiết để sẵn sàng tham gia bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn an ninh trật tự, an toàn xã hội

Đây cũng là nội dung tương đối khó đối với học sinh THPT, đặc biệt lại hoạt động bằng hình thức trực tuyến Vì vậy, khi tiến hành kiểm tra, đánh giá, nhận xét tôi căn cứ vào các bài tập thực hành của học sinh thực hiện trực tuyến hoặc quay video gửi qua các ứng dụng phần mềm cho giáo viên Giáo viên là người chịu trách nhiệm cuối cùng trong khâu tổng kết, đánh giá, nhận xét học sinh trong giờ học hoặc giờ kiểm tra

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động dạy và học của bản thân, đồng nghiệp và học sinh nhà trường

2.4.1 Kết quả kiểm tra

Bước đầu thực hiện các giải pháp trên so với trước đây, tôi nhận thấy kết quả rất khả quan, sự hứng thú trong học tập môn Giáo dục Quốc phòng và An ninh của học sinh được nâng lên rõ rệt Tiết học không còn căng thẳng, khô khan hay nhàm chán Ngược lại học sinh có sự chuyển biến tích cực rất nhiều; chịu khó tìm tư liệu nhiều hơn, những điều chưa hiểu cũng được mạnh dạn trao đổi với bạn bè và giáo viên, hào hứng trong mỗi lần diễn ra thảo luận nhóm hoặc nhận xét việc thực hành động tác của các bạn Vì vậy kết quả môn GDQP&AN được tăng lên rõ rệt, cụ thể như sau: