(SKKN 2022) hiệu quả từ việc khai thác một số phép tu từ ngữ âm trong đọc hiểu tác phẩm tây tiến của tác giả quang dũng

Khai thác biện pháp tu từ dạy học tác phẩm văn học chính là vận dụng quan điểm dạy học tích hợp vào giảng dạy để giúp học sinh tìm hiểu mặt nghệ thuật của ngôn ngữ, cái làm nên nội dung

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA II

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

HIỆU QUẢ TỪ VIỆC KHAI THÁC MỘT SỐ PHÉP

TU TỪ NGỮ ÂM TRONG ĐỌC HIÊU TÁC PHẨM TÂY TIẾN CỦA TÁC GIẢ QUANG DŨNG

Người thực hiện: LÊ THỊ TƯƠI

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Hoằng Hóa II SKKN thuộc lĩnh vực môn Ngữ văn

THANH HÓA NĂM 2022

Mục Lục

1 Mở đầu … … 1

- Lí do chọn đề tài……….……… …2

- Mục đích nghiên cứu……….….…….3

- Đối tượng nghiên cứu……… ……….3

- Phương pháp nghiên cứu……… ….…….3

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm……….….………3

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm……….4

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm ………4

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề……….5

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường ………16

3 Kết luận, kiến nghị……….………17

Tài liệu tham khảo……….19

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Xuất phát từ yêu cầu dạy văn theo quan điểm tích hợp.

Theo quan điểm tích hợp, dạy Văn là sự kết hợp của ba phân môn Làm văn, Tiếng Việt, Đọc hiểu văn bản, trên cơ sở vừa cung cấp cho học sinh một số tri thức về Tiếng Việt, rèn luyện tư duy theo hướng phân tích, cảm thụ bình giá văn học Khai thác biện pháp tu từ dạy học tác phẩm văn học chính là vận dụng quan điểm dạy học tích hợp vào giảng dạy để giúp học sinh tìm hiểu mặt nghệ thuật của ngôn ngữ, cái làm nên nội dung tác phẩm cũng như giá trị độc đáo mà nhà văn thể hiện trong tác phẩm để các em học sinh năm bắt, cảm thụ sâu sắc hơn

Xuất phát từ mối liên hệ giữa hai phân môn Đọc văn và Tiếng Việt.

Khai thác các hình thức tu từ trong dạy học tác phẩm văn học thể hiện mối liên hệ giữa dạy văn và Tiếng Việt, trong đó Tiếng Việt là phương tiện, là cái tạo nên hình tượng nghệ thuật của Văn, còn Văn là mục đích cuối cùng của Tiếng Việt Ngôn từ trong tác phẩm văn học vừa chính xác vừa giàu sức gợi, cô đọng, súc tích, có sức lay động tư tưởng tình cảm của con người một cách sâu xa, mãnh liệt.Sự phân tích ngôn ngữ sâu sắc trong đọc hiểu tác phẩm là cách bồi dưỡng năng lực ngôn ngữ tối ưu cho người học Mặt khác sự hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ lại tác động mạnh trở lại đến năng lực cảm thụ văn học của học sinh

Xuất phát từ kiểm tra đánh giá, thi cử cuối cấp THPT của học sinh.

Xuất phát từ phương diện học tập, thi cử, kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy – học là một vấn đề mấu chốt, được chương trình giáo dục phổ thông tổng thể

do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố ngày 5/8/ 2020 định hướng Đề thi môn Ngữ văn theo yêu cầu của kì thi Tốt nghiệp có nhiều điểm khác biệt

Với mục tiêu đánh giá theo yêu cầu phát triển năng lực trên cả hai phương diện tiếp nhận và tạo lập văn bản, đề thi môn Ngữ văn hiện nay cấu trúc gồm 2 phần: phần đọc hiểu và phần làm văn Trong đó, phần đọc hiểu là một hướng tiếp cận mới, phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới và chiếm 3/10 tổng số điểm bài thi Trong đó một phần của đọc hiểu là kiểm tra tiếng Việt về biện pháp nghệ thuật, những hiểu biết về các phương pháp, phương tiện tạo giá trị nhận thức

và thẩm mĩ cho văn bản

Bởi đây là một phần quan trọng trong đề thi, cùng với mong muốn dạy học phải là sự năng động và sáng tạo, giờ học phải đạt hiệu quả và hấp dẫn, sôi nổi, nên tôi mạnh dạn đưa vào sáng kiến kinh nghiệm này những suy nghĩ của chủ quan, mang tính chất chiêm nghiệm cá nhân để nhằm trao đổi một phương pháp, một cách thức rèn luyện học sinh thực hành nhằm giúp các em học sinh đạt kết quả tốt hơn trong bài thi tốt nghiệp THPT

Từ góc độ thực tiễn, tôi chọn tác phẩm Tây Tiến (Quang Dũng) bởi đây là

một tác phẩm với số phận không ít thăng trầm, từng có một thời chìm vào quên lãng nhưng lại có sức sống bất tử đứng vững trước thử thách khắc nghiệt của thời gian và lòng người Đó là những trang thơ tài hoa, hào hùng được Quang Dũng dệt nên bằng câu chữ tuyệt diệu với sự kết hợp hài hòa của chất nhạc, chất họa và chất thơ mãnh liệt, tha thiết Thể loại thơ trữ tình đã có từ lâu nhưng với một Quang Dũng tài hoa, đa dạng trong phong cách thì việc tiếp nhận tác phẩm của

ông không hề đơn giản Do vậy, việc “giải mã” tác phẩm cũng chính là đi tìm đến những giá trị nghệ thuật đích thực trường tồn cùng thời gian cũng nhằm hiểu rõ hơn về một tài thơ độc đáo như Quang Dũng

Mặt khác, việc tìm hiểu và đưa ra một cách tiếp nhận đối với một thi phẩm có những những tín hiệu nghệ thuật như phép tu từ Ngữ âm, từ vựng vào giảng dạy sẽ giúp khai thác hiệu quả giá trị nội dung và nghệ thuật Bởi vì theo ý

kiến của rất nhiều giáo viên và học sinh thì Tây Tiến vừa “khó dạy” vừa “khó học.

Do đó việc tìm hiểu và thưởng thức tác phẩm còn vấp phải những “rào cản” nhất định Bởi vậy, để hiểu rõ những tầng ẩn nghĩa sâu xa của tác phẩm, giáo viên không những phải nắm bắt rõ đặc trưng thể loại mà còn phải biết tích hợp với

những kiến thức phân môn, liên môn học để giúp học sinh thẩm thấu sâu sắc giá

trị cũng như nét độc đáo của tác phẩm

Tôi xin được trình bày đề tài sáng kiến kinh nghiệm: “Hiệu quả từ việc khai thác một số phép tu từ ngữ âm trong đọc hiểu tác phẩm Tây Tiến của tác giả Quang Dũng”, nhằm thay đổi không khí của một giờ Đọc văn, giúp học

sinh làm tốt một phần trong mục Đọc- hiểu đề thi Tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn

1.2 Mục đích nghiên cứu

Thứ nhất: trên cơ sở những kiến thức lý thuyết đọc hiểu cần phải nắm vững

về biện pháp tu từ Ngữ âm, hệ thống các kĩ năng cần thiết để học sinh làm tốt phần đọc hiểu trong tác phẩm Tây Tiến nói riêng và đề thi Tốt nghiệp THPT nói chung

Thứ hai: giúp học sinh chủ động, tự tin làm bài phần đọc hiểu trong đề thi Tốt nghiệp THPTđạt kết quả cao, nhất là trong giải quyết câu hỏi về các biện pháp tu từ

Thứ ba: đưa ra một cách thức dạy đọc hiểu tác phẩm hướng tới sự thay đổi không khí cho bài đọc văn Tây Tiến

Thứ tư: đề tài này có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các giáo viên Ngữ văn trong quá trình hướng dẫn học một sinh hướng tiếp cận của tác phẩm thơ

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của chúng tôi là những ngữ liệu trong SGK, Sách bài

tập, trong tiết học cụ thể: Đọc hiểu tác phẩm Tây Tiến của tác giả Quang Dũng,

rèn luyện kĩ năng nhận biết các dạng câu hỏi đọc hiểu; rèn luyện kĩ năng trình bày câu trả lời phần đọc hiểu; rèn luyện kĩ năng trình bày bài viết khoa học, đủ đầy

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu lý thuyết: đọc, tìm hiểu và nghiên cứu các tài liệu viết về những kiến thức lý thuyết liên quan đến dạy đọc hiểu tác phẩm Tây Tiến nhằm hướng tới giải quyết một phần của mục đọc – hiểu trong đề thi Ngữ văn

- Nghiên cứu thực nghiệm: tiến hành kiểm tra, đánh giá tại ba lớp 12A2,

12 A4, 12A9

- Thống kê toán học: qua bài kiểm tra, đánh giá giáo viên thống kê kết quả

để đánh giá năng lực của học sinh

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Học tiếng Việt là để nhằm hướng tới mục đích giao tiếp: Phải kết hợp chặt chẽ giữa việc lĩnh hội kiến thức lí thuyết ngôn ngữ với việc luyện tập thực hành giao tiếp, cần giải quyết hợp lí giữa việc dạy kiến thức ngôn ngữ lần lượt từ các đơn vị bậc thấp đến bậc cao, từ dễ đến khó (ngữ âm - từ vựng - ngữ pháp- văn bản- phong cách) với việc sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp không tuân theo trình

tự đó Vì vậy, để đạt được mục đích giao tiếp, có lúc phải sắp xếp lại trình tự ngữ liệu cho phù hợp với giao tiếp trong thực tế

Thực hành tiếng Việt là áp dụng lí thuyết vào các trường hợp cụ thể, từ đó rút ra những bài học trong ứng dụng, giao tiếp thực tiễn Việc dạy tiếng về bản chất và mục đích mang tính thực hành rõ rệt Nguyên tắc thực hành cần được quán triệt trong suốt quá trình dạy học ở tất cả các khâu từ tìm hiểu bài, giới thiệu bài mới, bài học, ghi nhớ và bài tập và nhất là luyện tập Khi dạy thực hành, cần chú ý tới hai cách thức tiếp cận: đi từ ví dụ cụ thể, đến rút ra kết luận, hai là: từ nhắc lại lí thuyết đến áp dụng vào bài tập Thực hành để hiểu sâu lí thuyết, và để

sử dụng vào thực tiễn giao tiếp, vận dụng trong bài thi Tốt nghiệp

Hơn nữa, trong đề thi Tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn hiện nay, phần đọc hiểu thường có hình thức cho một văn bản và yêu cầu thí sinh dựa vào văn bản đó

để trả lời các câu hỏi đọc hiểu Mục đích của các câu hỏi nhằm đánh giá xem người đọc có hiểu văn bản không Hiểu ở đây trước hết là phải nắm đúng, nắm đủ thông tin của văn bản; hiểu nghĩa đen, nghĩa bóng của văn bản; cao hơn là phải hiểu sâu văn bản (nhất là văn bản văn học) tức là hiểu những gì không nói trên câu chữ văn bản; hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau, phát hiện được những nội dung, ý nghĩa mà người khác chưa/không thấy; thậm chí có khi nằm ngoài ý đồ của tác giả… Cái này một phần có liên quan đến hiểu biết Tiếng Việt, các biện pháp tu từ

Với mục đích dạy tốt bài đọc hiểu tác phẩm thơ, và để vận dụng kĩ năng thực hành vận dụng hiệu quả biện pháp tu từ Ngữ âm trong đề thi Tốt nghiệp, tôi vận dụng vào một tiết dạy cụ thể: Đọc hiểu tác phẩm Tây Tiến của tác giả Quang Dũng

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Khi dạy học Ngữ văn, các thầy cô đều được trang bị nhận thức về vấn đề phải “công bằng” với các phân môn Đọc văn, Làm văn, tiếng Việt được quy định trong chương trình Nhưng thực tế dạy học, nhiều thầy cô giáo chỉ chú ý các tiết Đọc văn, còn phân môn khác đặc biệt là Tiếng Việt ít chú ý tới Trong quá trình khai thác hiệu quả tín hiệu nghệ thuật, biện pháp tu từ trong tác phẩm, giáo viên chỉ kết hợp lồng ghép để bình ý thơ, hình ảnh, câu văn mà chưa hình thành những luận điểm khai thác

Bắt đầu từ năm học 2021 – 2022, Bộ GD & ĐT chính thức công bố các phương án tổ chức kì thi Tốt nghiệp, Đại học, Cao Đẳng, nhiều trường Đại học được tự chủ trong công tác tuyển sinh Đây là một bước tiến mới mang tính chất đột phá trong đổi mới giáo dục Xuất phát từ xu hướng đổi mới: từ kiểm tra đánh giá sự ghi nhớ những kiến thức (kiến thức do giáo viên đọc hộ, hiểu hộ, cảm hộ)

chuyển sang kiển tra đánh giá năng lực đọc – hiểu của học sinh (tự mình cảm thụ, tìm hiểu, khám phá văn bản) Đây cũng là hướng tiếp cận với xu thế chung của thế giới Nội dung kiến thức để làm dạng đề này lại nằm rải rác ở chương trình và phụ thuộc rất lớn vào khả năng đọc hiểu của học sinh, chưa có một tài liệu chính thống nào cung cấp phương pháp, kĩ năng và xâu chuỗi vấn đề lại để hướng dẫn học sinh làm dạng bài này một cách có hệ thống Nhiều thầy cô giáo và học sinh còn chưa tự tin khi làm phần Đọc hiểu tác phẩm

Thực tế này bắt buộc nhiều thầy cô giáo phải nhìn lại vẫn đề dạy học Tiếng Việt và dạy thực hành Cùng với thực tế chung của các trường THPT trong cả nước, trường THPT Hoằng Hóa II cũng có những thuận lợi và khó khăn nhất định Về phía giáo viên: các giáo viên luôn yêu thích, say mê, tâm huyết với nghề Song trong quá trình hướng dẫn học sinh làm phần đọc hiểu còn có giáo viên chưa trang bị cho học sinh một cách hệ thống những kĩ năng cần thiết phải có từ việc nhận diện các dạng câu hỏi, cách trình bày câu hỏi, bài viết hay phân bố thời gian hợp lí Về phía học sinh: chưa phân biệt được các dạng câu hỏi đọc hiểu, kĩ năng làm bài còn yếu Nói riêng một phần nho nhỏ trong đề thi, tôi thấy các em còn mắc rất nhiều: hiểu và trình bày về biện pháp tu từ, tác dụng của biện pháp tu

từ còn rất lúng túng

Năm học 2021-2022, tôi được nhà trường phân công dạy ba lớp 12: 12 A2,

12 A4, 12 A9 Sau khi làm bài số 1 theo cấu trúc đề thi Tốt nghiệp THPT, tôi nhận thấy kĩ năng làm bài phần đọc hiểu của học sinh chưa tốt Số lượng bài đạt mức điểm yếu và trung bình ở hai lớp 12 A2, 12 A9 chiếm đa số, điểm khá, giỏi

ít Lớp 12 A4 là lớp chọn khối D những tỉ lệ đạt điểm giỏi vẫn chưa nhiều.Trong

đó gần như việc phát hiện và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ nói chung và biện pháp tu từ Ngữ âm nói riêng, các em bị mất điểm

Khảo sát kết quả cụ thể ở 3 lớp 12 với tổng số học sinh 126 trong bài kiểm tra đọc hiểu nhận diện và phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ khi ôn thi Đọc hiểu đề thi Quốc Gia, tôi thu được kết quả sau:

Điểm

Số HS

0.0 – 0,25 0,25 – 0,5 0,5 – 0,75 0,75 - 1.0

Từ thực trạng trên, để giảng dạy đạt hiệu quả hơn, tôi đã tìm tòi nghiên cứu, mạnh dạn đổi mới phương pháp hướng dẫn học sinh khai thác hiệu quả biện pháp

tu từ Ngữ âm trong đọc hiểu tác phẩm Tôi áp dụng cho một bài học cụ thể: Đọc

hiểu tác phẩm Tây Tiến

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Hệ thống biên pháp tu từ cần trang bị cho học sinh

Cho học sinh nhận biện pháp tu từ Ngữ âm.

Khái niệm:

Là những cách thức sử dụng các phương tiện ngôn ngữ một cách nghệ thuật, có giá trị biểu cảm, hình tượng và hấp dẫn hơn bình thường ( còn được gọi là cách thức tu từ hay phép tu từ)

Phân loại

Các biện pháp tu từ ngữ âm : hài thanh, tượng thanh, điệp phụ âm đầu, điệp vần, điệp thanh

Hài thanh:

Hài thanh là biện pháp tu từ dùng sự lựa chọn và kết hợp các âm thanh sao cho hài hoà để có thể gợi lên một trạng thái, một cảm xúc tương ứng với cái được biểu đạt Ðó là hình thức tổng hợp các yếu tố ngữ âm có thể có cho một mục đích biểu đạt nhất định

Biện pháp hài thanh chủ yếu phát huy tác dụng trong những tác phẩm thơ bởi thơ

ca tiếng Việt luôn chú ý đến tính nhạc, có thể xem đây là một trong những tiêu chí quan trọng để góp phần làm nên một bài thơ hay, nhất là những bài thơ được quy định bởi tính chất niêm luật chặt chẽ về cả vần và điệu

Biện pháp điệp âm:

Điệp âm là biện pháp cố ý lặp lại một số yếu tố ngữ âm nào đó (phụ âm đầu, vần hoặc thanh) để tạo ra sự cộng hưởng ý nghĩa, có tác dụng tô đậm thêm hình tượng hoặc xúc cảm, gợi liên tưởng, đồng thời giúp cho lời văn, lời thơ thêm nhạc tính

Điệp vần:

Điệp vần là biện pháp tu từ ngữ âm, trong đó người ta cố ý tạo ra sự trùng điệp về

âm hưởng bằng cách lặp lại những âm tiết có phần giống nhau, nhằm mục đích tăng sức biểu cảm, tăng nhạc tính cho câu thơ

Điệp thanh

Điệp thanh là biện pháp tu từ ngữ âm, trong đó người ta sử dụng lặp lại các thanh điệu cùng nhóm (bằng/trắc) để tạo ra sự cộng hưởng về ý nghĩa, tăng tính nhạc cho câu thơ

Biện pháp tạo nhịp điệu, tạo âm hưởng

Tạo nhịp điệu là biện pháp tu từ ngữ âm được dùng trong tác phẩm văn học tạo nên một âm hưởng hấp dẫn bằng những hình thức cân đối, nhịp nhàng của lời văn, nhằm làm cho lí luận có sức thuyết phục mạnh mẽ

Các bước khai thác giá trị của các biện pháp tu từ Ngữ âm trong đọc hiểu tác phẩm thơ.

Bước 1 Học sinh đọc diễn cảm tác phẩm

Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi gợi mở những tín hiệu cho học sinh nhận diện phép

tu từ.Trên thực tế, mỗi một sự diễn đạt thông thường không phải chỉ có một biện pháp tu từ được vận dụng, mà có thể được phối hợp nhiều biện pháp tu từ với nhau (có thể vừa điệp âm, điệp vần và điệp thanh).Nên học sinh có thể nhận diễn nhiều biện pháp tu từ trong một câu thơ, đoạn thơ

Bước 3: Hướng dẫn học sinh cảm thụ những tín hiệu nghệ thuật vừa nhận diện Khi phân tích tác dụng thì cần chú ý đến sự phối hợp của các biện pháp và hiệu quả mà chúng đưa lại Khi khai thác hiệu quả gợi cảm của các quy tắc diễn đạt cần phải luôn luôn gắng với một văn cảnh cụ thể

Bước 4: Giáo viên hướng dẫn học sinh cần phải nắm vững những tri thức cần thiết

về đặc tính ngữ âm của hệ thống ngữ âm tiếng Việt Đồng thời cũng cần có khả năng nhạy cảm, năng lực cảm thụ văn học mới có thể tiếp nhận các tín hiệu âm thanh một cách nhạy bén, tinh tế, tránh sự gán ghép máy móc các thuộc tính âm thanh cho nội dung biểu đạt sẽ dẫn đến khô khan, khiêng cưỡng và phản khoa học

Chuẩn bị điều kiện để thực hiện

- Chuẩn bị của GV:

+ Để xây dựng bài giảng giáo viên cần: Xác định đúng nội dung kiến thức nào trong bài cần phải giáo dục, kĩ năng nào phải rèn luyện, giáo viên diễn giảng bằng lời, cung cấp trên giáo cụ trực quan hay đưa ra nhiệm vụ học sinh thu thập, tìm hiểu ở nhà trước hoặc sau bài học;

+ Xây dựng thiết kế bài giảng: phải bám sát kiến thức bài học, mục tiêu thời lượng dành cho mỗi đơn vị kiến thức trong bài học để đưa ra phương pháp và cách tổ chức dạy học phù hợp; cần đa dạng hóa các hình thức luyện tập sáng tạo

để phát huy khả năng liên tưởng, tưởng tượng của HS; dự kiến được các tình huống phát sinh trước giờ dạy học;

+ Chuẩn bị phương tiện dạy học SGK, SGV, bài soạn, phiếu học tập, hệ thống câu hỏi kiểm tra, đánh giá và các tiêu chí kiểm tra, đánh giá xếp loại HS;

+ Chuẩn bị điều kiện học tập của học sinh

- Chuẩn bị của học sinh:

+ Ôn tập bài cũ, chuẩn bị bài mới;

+ Chuẩn bị thái độ, tâm thế

Bài thiết kế dạy Đọc hiểu tác phẩm.

Tiết 18- Đọc văn Tây Tiến

KẾT QUẢ CẦN ĐẠT

Về kiến thức

– Cảm nhận được cảm xúc thiết tha của Quang Dũng về vẻ đẹp hùng vĩ, hoang sơ

và thơ mộng, trữ tình của thiên nhiên miền Tây và nét hào hoa dũng cảm, vẻ đẹp

bi tráng của hình ảnh người lính Tây Tiến

– Nắm được những nét đặc sắc về nghệ thuật của bài thơ: Bút pháp hiện thực, lãng mạn, những sáng tạo về hình ảnh và giọng điệu

Về kĩ năng

– Đọc diễn cảm, phân tích và cảm nhận một tác phẩm thơ trữ tình

– Biết vận dụng làm: bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ Tây Tiến

-Biết nhận diện biện pháp tu từ Ngữ âm trong đọc hiểu đoạn thơ

Về thái độ

– Tự hào truyền thống anh bộ đội cụ Hồ, tự nhận thức về tinh thần yêu nước, ý chí vượt khó của người lính Tây Tiến

– Giáo dục tinh thần cảm phục, ngưỡng mộ người lính; ý thức trách nhiệm công dân trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

– Học sinh tích cực học tập bộ môn, hăng say nghiên cứu khoa học

Về năng lực

– Năng lực đọc – hiểu thơ hiện đại Việt Nam theo đặc điểm thể loại.

– Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về ý nghĩa của văn bản – Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật của văn bản – Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản

– Năng lực giải quyết những tình huống đặt ra trong văn bản

– Năng lực đọc diễn cảm, sử dụng ngôn ngữ

CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

Giáo viên

– Giáo án

– Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi

– Chân dung nhà thơ Quang Dũng, Hình ảnh về đoàn quân Tây Tiến, bài hát Đoàn vệ quốc quân ( Nhạc Phan Huỳnh Điểu)…

– Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp

– Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà

Học sinh

– Đọc trước văn bản các tác phẩm để trả lời câu hỏi tìm hiểu bài

– Các sản phẩm thực hiện nhiệm vụ học tập ở nhà (do giáo viên giao từ tiết trước) – Đồ dùng học tập

TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

I Hoạt động 1: Khởi động

GV: Trình chiếu video/hình ảnh về

Tây Tiến (hoặc “con đường Tây

Tiến” giới thiệu các địa danh liên

quan đến Tây Tiến)

+ Nghe nhạc: bài Đôi mắt người Sơn

Tây/ Tây Tiến (Quang Dũng)

? Các em có biết các địa danh trên

liên quan đến 1 trung đoàn rất nổi

tiếng, đó là trung đoàn nào?

Học sinh cảm nhận về hình ảnh, vẻ đẹp của người lính Tây Tiến

– Trung đoàn Tây Tiến

II Hoạt động 2: Hình thành kiến

thức

1 Hướng dẫn học sinh tìm hiểu về

tác giả, tác phẩm

GV yêu cầu HS đọc tích cực phần

tiểu dẫn trong sgk, gạch chân những

từ ngữ quan trọng ghi vào vở những

thông tin cần thiết (về năm sinh, năm

mất, con người):

I/ Tìm hiểu chung

1 Tác giả :

* Cuộc đời, con người

– Quang Dũng (1921-1988) tên thật là Bùi Đình Diệm

– Con người : Là một nghệ sĩ đa tài vẽ tranh, soạn nhạc, làm thơ Được biết đến nhiều với tư cách một nhà thơ

HOẠT ĐỘNG CỦA GV VÀ HS NỘI DUNG BÀI HỌC

– Sau đó sử dụng kĩ thuật trình bày

một phút gọi 1 học sinh nêu những

nét chính về tác giả Quang Dũng

– Em hãy nêu xuất xứ và hoàn cảnh

sáng tác của đoàn quân Tây Tiến?

– Em hãy trình bày những hiểu biết

về binh đoàn Tây Tiến?

– Thời gian sống và chiến đấu ở đoàn

quân Tây Tiến đã tạo dấu ấn như thế

nào trong sáng tác của Quang Dũng?

GV chốt lại kiến thức

GV: đặt hs vào tình huống có vấn đề,

cho thảo luận cặp đôi (2 phút)

Có ý kiến nói rằng: nhan đề “Nhớ

Tây Tiến” cụ thể và ý nghĩa hơn

“Tây Tiến” Hãy tranh luận với ý

kiến trên?

GV yêu cầu hs đọc diễn cảm (GV có

thể đọc mẫu lại) xác định bố cục, nội

dung chính

* Sự nghiệp

– Sáng tác chính: Mây đầu ô (1968), Thơ văn Quang Dũng (1988)

– Phong cách thơ: Hồn hậu, phóng khoáng, hào hoa, lãng mạn

2 Bài thơ Tây Tiến:

* Xuất xứ, hoàn cảnh ra đời

– Xuất xứ: Rút từ tập “Mây đầu ô” – H/c ra đời: Viết vào năm 1948 ở Phù Lưu Chanh (Hà Tây), khi ông đã chuyển sang đơn vị khác và nhớ về đơn vị cũ là đoàn quân Tây Tiến

* Đặc điểm đoàn quân Tây Tiến :

– Thành lập năm 1947, Quang Dũng là đại đội trưởng

– Nhiệm vụ : Phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới Việt – Lào

– Địa bàn hoạt động chủa yếu ở vùng đồi núi Tây Bắc, Thượng Lào

– Thành phần : Sinh viên, học sinh, dân lao động thành thị thuộc mọi ngành nghề khác nhau

– Điều kiện sống rất gian khổ, thiếu thốn

->(GV khắc sâu thêm) Thời gian sống và chiến đấu tại Tây Tiến đã trở thành một

kí ức không thể nào quên với QD, nhà thơ trực tiếp trải nghiệm cùng đồng đội khó khăn, gian khổ Bài thơ TT được viết

từ những trải nghiệm đó, trở thành 1 tp gắn liền với tên tuổi QD

* Nhan đề

– Ban đầu có nhan đề: Nhớ Tây Tiến -> sau đổi thành Tây Tiến

Nhớ Tây Tiến: gợi thẳng cảm xúc toàn bài, đó là nỗi nhớ Còn Tây Tiến: cảm

xúc lặn xuống chiều sâu, chỉ còn một niềm đau đáu, một ấn tượng bủa vây, ám

ảnh là địa danh Tây Tiến Không nói nhớ mà vẫn gợi ra nỗi nhớ.

*Bố cục