Trong các phương pháp dạy học đổi mới được nhiều giáo viên quan tâm hiện nay như: Hoạt động nhóm, tổ chức trò chơi, sử dụng sơ đồ tư duy… Qua nhiều năm giảng dạy học sinh tại trường THPT
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT CẨM THUỶ 3
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
KẾT HỢP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI VÀ SƠ ĐỒ TƯ DUY KHI DẠY BÀI LUYỆN TẬP ANKAN - LỚP 11 CƠ BẢN
TẠI TRƯỜNG THPT CẨM THUỶ 3
Người thực hiện: Lê Văn Hùng Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn SKKN thuộc môn: Hóa học
THANH HOÁ, NĂM 2022
Trang 2MỤC LỤC
Trang
1.Mở đầu 1
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu ………… 1
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 Nội dung ……… 2
2.1 Cơ sở lý luận ……… 2
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến 3
2.3 Các biện pháp tổ chức thực hiện 3
2.4 Hiệu quả của sáng kiến ………… 11
3 Kết luận và đề nghị 12
3.1 Kết luận: 12
3.2 Kiến nghị 12 Tài liệu tham khảo
Danh mục
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Việc đổi mới phương pháp dạy học là một yêu cầu cấp thiết được đặt ra với nền giáo dục nước ta hiện nay Một trong những hướng đổi mới phương pháp dạy học Hoá học trong trường THPT là tăng cường sử dụng thí nghiệm hoá học và kết hợp các phương pháp dạy học cơ bản với các phương tiện dạy hoạc hiện đại( phương tiện nghe nhìn, máy tính ) thành phương pháp dạy học phức hợp nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học
Định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh Đó là quá trình làm cho người học trở thành chủ thể tích cực trong hoạt động học tập của chính họ Phương pháp dạy học tích cực đã
có từ xa xưa Trong xu thế hội nhập hiện nay, công cuộc đổi mới giáo dục và đào tạo diễn ra một cách cơ bản và toàn diện từ cấp tiểu học cho đến đại học, từ mục tiêu nội dung chương trình đến phương pháp, hình thức dạy học nhắm mục đích phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo, phát huy năng lực của người học
Trong các phương pháp dạy học đổi mới được nhiều giáo viên quan tâm hiện nay như: Hoạt động nhóm, tổ chức trò chơi, sử dụng sơ đồ tư duy…
Qua nhiều năm giảng dạy học sinh tại trường THPT Cẩm Thủy 3 tôi nhận thấy khi dạy các bài luyện tập thường giáo viên chủ yếu cho học sinh làm một
số phần lý thuyết và bài tập cơ bản tuy nhiên cách dạy này không đạt hiệu quả chủ yếu chỉ có một số học sinh là nắm bắt được Cách dạy này thiếu sự tương tác hỗ trợ giữa các học sinh, từ đó hiệu quả đạt được không cao
Thực tế qua các đề thi tốt nghiệp THPT các năm gần đây cho thấy chỉ cần các học sinh nắm vững các kiến thức cơ bản là có thể giải quyết được 50%-60% lượng câu trong đề thi, từ đó để học sinh không còn sợ môn hoá học nữa thì việc thay đổi phương pháp dạy học áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực là điều tất yếu
Trong năm học 2021-2022 tôi đã thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy bài luyện tập bằng cách kết hợp tổ chức trò chơi với sử dụng sơ đồ tư duy
và nhận thấy học sinh tích cực hơn, hứng thú hơn và hiệu quả đạt được cũng được nâng cao Chính vì lý do nêu trên để góp phần nâng cao chất lượng giảng
dạy các bài luyện tập tôi đã chọn đề tài: “Kết hợp tổ chức trò chơi và sơ đồ tư
duy khi dạy bài Luyện tập ankan - Lớp 11 cơ bản tại Trường THPT Cẩm Thuỷ 3”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Nhằm đổi mới dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Giúp cho giáo viên có kĩ năng tốt nhất trong việc thiết kế các trò chơi, hướng dẫn học sinh thiết kế trò chơi và cách thức tổ chức các hoạt động trò chơi học tập phù hợp với nội dung bài dạy
Thông qua hoạt động học tập là trò chơi, sơ đồ tư duy và hoạt động thiết kế trò chơi , thiết kế sơ đồ tư duy để giúp HS thêm hứng thú học tập và tiếp thu bài tốt hơn,thêm yêu thích môn Hóahọc, đồng thời cũng giúp học sinh tự học và giao tiếp hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo trong các vấn đề thực tiễn Vì thế cùng với các phương pháp dạy học khác, sử dụng trò chơi trong dạy học Hóa
Trang 4học ở trường THPT là phương pháp nhằm tích cực hoá hoạt động học sinh, phát huy tính tích cực, tính chủ động, tính sáng tạo của học sinh trong học tập
Thiết kế, xây dựng và tổ chức trò chơi cho học sinh khi dạy bài Luyện tập ankan - lớp 11 cơ bản
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Biện pháp đế phát triển kĩ năng “sử dụng sơ đồ tư duy”
- Kĩ năng thiết kế trò chơi, cách điều hành cho học sinh hoạt động nhóm
- Nội dung bài ankan, luyện tập ankan lớp 11 chương trình cơ bản
1.4 Phương pháp nghiên cứu
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới PPDH theo hướng tích cực hóa việc học của học sinh
- Nghiên cứu về cấu trúc và nội dung bài Ankan, luyện tập ankan lớp 11 chương trình cơ bản
- Nghiên cứu biện pháp thiết kế và sử dụng phương pháp sử dụng sơ đồ tư duy trong nội dung dạy học môn Hóa học chương trình cơ bản theo hướng phát huy tính tích cực học tập của học sinh
- Nghiên cứu cách tổ chức trò chơi và sử dụng trò chơi vào giảng dạy
1.4.2 Phương pháp chuyên gia
Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các đồng nghiệp để tham khảo ý kiến làm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài
1.4.3 Phương pháp thực tập sư phạm
Thực nghiệm sư phạm ở lớp 11A1, 11A2, 11A3 trường THPT Cẩm Thuỷ 3, tiến hành theo quy trình của đề tài nghiên cứu khoa học giáo dục để đánh giá hiệu quả của đề tài nghiên cứu
1.4.4 Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp này để thống kê, xử lý, đánh giá kết quả thu được
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận
Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học Tuy nhiên, để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nổ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động
Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Cách dạy chỉ đạo cách học, nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng tới cách dạy của thầy Chẳng hạn, có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưng giáo viên chưa đáp ứng học, hoặc có trường hợp giáo viên hăng hái áp dụng Phương pháp dạy học tích cực nhưng không thành công vì học sinh chưa thích ứng, vẫn quen với lối học tập thụ động Vì vậy, giáo viên phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động để dần dần xây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp lên cao Trong đổi mới phương pháp dạy học phải có
Trang 5sự hợp tác của cả thầy và trò, sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công
Sơ đồ tư duy hay bản đồ tư duy được sử dụng để thể hiện từ ngữ, ý tưởng nhiệm vụ, hay các mục được liên kết và sắp xếp toả tròn quanh từ khoá hay ý trung tâm Sơ đồ tuy duy là một phương pháp đồ hoạ thể hiện ý tưởng và khái niệm Trong sơ đồ tư duy thông tin được cấu trúc hoá theo cách giống như bộ não hoạt động
Sơ đồ tư duy là một công cụ tổ chức tư duy Đây là phương pháp dễ nhất
để chuyển tải thông tin vào bộ não rồi đưa thông tin ra ngoài bộ não Nó là một phương tiện ghi chép đầy sáng tạo và rất hiệu quả theo đúng nghĩa của nó
Đặc điểm của những trò chơi được lựa chọn và sử dụng trực tiếp để giảng dạy phải đảm bảo được mục đích, nội dung, các nguyên tắc và phương pháp dạy học nó có chức năng tổ chức và hướng dẫn học sinh tìm kiếm, lĩnh hội tri thức, học tập, rèn luyện kĩ năng và phát triển các phương thức hoạt động của học sinh Các trò chơi được lựu chọn phải phù hợp với mục tiêu của bài học giúp học
ôn tập, cũng cố kiến thức và rèn luyện kĩ năng
Do đó sử dụng trò chơi để dạy học và sơ đồ tuy duy để tổng kết, cũng cố kiến thức cho học sinh nhất là các tiết luyện tập Học sinh được học tập, được giao lưu và được chơi Từ đó giúp học sinh ghi nhớ kiến thức tốt hơn, sâu hơn
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Thực tế việc dạy và học các bài luyện tập thường được giáo viên và học sinh học giống như các tiết sửa bài tập thông thường mà chưa phát huy hết thế mạnh của dạng bài tập này, điều này dẫn đến đa số học sinh chưa nắm chắc được các kiến thức cơ bản nên việc rèn luyện kĩ năng cho học sinh gặp nhiều khó khăn
Qua nhiều năm giảng dạy môn Hoá học đặc biệt là các bài luyện tập tôi thường yêu cầu học sinh nhắc lại kiến thức cơ bản của bài và yêu cầu học sinh làm các bài tập lý thuyết và một số bài tập tính toán cơ bản Tuy nhiên khi kiểm tra đánh giá thì kết quả tốt chỉ tập trung ở một bộ phận nhỏ còn đại đa số học sinh vẫn chưa nắm bắt được nội dung kiến thức Từ đó tôi luôn đặt ra câu hỏi là tại sao đã cho ôn lại các kiến thức cơ bản rồi mà học sinh vẫn nắm không vững kiến thức, cũng qua điểm số của các học sinh tôi cũng nhận thấy điểm cao chỉ tập trung ở một số học sinh lâu nay học tốt Từ đó tôi tập trung tim tòi và thay đổi cách thiết kế và giảng dạy bài luyện tập sao cho học sinh thấy nắm vững hơn kiến thức và cũng khai thác được thế mạnh của một số học sinh có lực học tốt hỗ trợ cho các học sinh khác Và qua sự kết hợp giữa tổ chức trò chơi với sơ đồ tư duy trong giảng dạy bài Luyện tập ankan tôi nhận thấy học sinh hứng thú hơn trao đổi với nhau nhiều hơn tiết dạy cũng sinh động hơn
2.3 Các biện pháp và tổ chức thực hiện
Trong thực tế giảng dạy tôi đã kết hợp tổ chức trò chơi và sơ đồ tư duy khi dạy bài: Luyện tập ankan - Lớp 11 cơ bản tại
- Lớp thử nghiệm: 11A1, 11A3
- Lớp đối chứng: 11A2
2.3.1 Thiết kế bài dạy.
Trang 6Bài 27: LUYỆN TẬP: ANKAN
I MỤC TIÊU:
1.Kiến thức:
- Củng cố kiến thức về ankan: Đặc điểm cấu tạo, đồng đẳng, đồng phân, danh pháp
- Củng cố kiến thức về thiết lập công thức phân tử
2.Kĩ năng:
- Viết công thức cấu tạo
- Gọi tên ankan
- Tính thành phần phần trăm ankan
- Lập CTPT một ankan
- Tìm CTPT 2 ankan kế tiếp nhau trong dãy đồng đẳng
3.Thái độ: Kích thích sự hứng thú với bộ môn, phát huy khả năng tư duy của
học sinh
4 Phát triển năng lực
+ Năng lực hợp tác;
+ Năng lực làm việc tự học;
+ Năng lực giải quyết vấn đề;
+ Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học;
+ Năng lực tổng hợp kiến thức;
II PHƯƠNG PHÁP:
- Hoạt động nhóm
- Tổ chức trò chơi
- Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
III CHUẨN BỊ:
1 Giáo viên:
- Máy chiếu
- Sơ đồ tư duy bài Ankan
- Thể lệ trò chơi
- Nội dung trò chơi trò trơi
2 Học sinh:
- Ôn bài cũ
- Giấy A4, bút
- Bảng
IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số, đồng phục
2 Kiểm tra bài cũ: Không
3 Bài mới
Hoạt động 1: HOẠT ĐỘNG VÀO BÀI
GV: Chia lớp thành 4 nhóm sao cho mỗi nhóm mỗi nhóm có từ 1 đến 2 học sinh
có lực học tốt Phân công làm nhóm trưởng các nhóm
GV đặt vấn đề: Chúng ta đã học xong bài ankan vậy ankan có đặc điểm cấu tạo, đồng phân, danh pháp, tính chất vật lý, tính chất hoá học, điều chế và ứng dụng
Trang 7như thế nào? Để nắm vững lại các kiến thức đó hôm này thầy trò chúng ta sẽ tổng kết lại các vấn đề đó
Hoạt động 2: KIẾN THỨC CẦN NẮM VỮNG
GV: Yêu cầu các nhóm thảo luận sơ đồ tư duy để hệ thống lại các nội dung kiến thức cơ bản về Ankan đã chuẩn bị ở nhà
GV: Các nhóm làm việc trong thời gian 5 phút
HS: Các nhóm tiến hành hoàn thiện sơ đồ tư duy
GV: Các nhóm trình bày sơ đồ tư duy của nhóm mình, các nhóm khách nhận xét GV: Nhận xét chung cho các nhóm, đánh giá hiệu quả các nhóm đồng thời giới thiệu sơ đồ tư duy cơ bản
SƠ ĐỒ TƯ DUY BÀI ANKAN ( HỌC SINH THAM KHẢO)
Hoạt động 3: VẬN DỤNG KIẾN THỨC
GV đặt vấn đề: Để vận dụng kiến thức phần ankan chúng ta sẽ bắt đầu chơi trò trơi Trò chơi gồm 3 phần
Phần 1: Trò chơi ô chữ
Phần 2: Trả lời bài tập định tính.
Phần 2: Trả lời bài tập định lượng.
GV: Bây giờ các nhóm bắt đầu trơi phần 1: Trò chơi ô chữ
Luật chơi:
- Trò chơi ô chữ có 13 hàng ngang và 1 hàng dọc
Trang 8- Mỗi đội được quyền chọn 2 lần và cả 4 đội cùng trả lời vào bảng, thời gian để trả lời là 10 giây Nếu đội nào trả lời đúng sẽ được 10 điểm trả lời sai không có điểm Các đội có thể giơ tay xin trả lời câu hàng dọc bất cứ lúc nào nếu trả lời đúng được 40 điểm trả lời sai bị trừ 30 điểm
Tiến hành trò chơi:
GV: Yêu cầu các nhóm chọn câu hàng ngang Bấm giờ và công bố đáp án
Hàng ngang số 1: Có 5 chữ cái
Câu hỏi: Thành phần chính của khí thiên nhiên là gì?
Đáp số: METAN
Hàng ngang số 2: Có 5 chữ cái
Câu hỏi: Đây tên một nguyên tố góp phần tạo nên hiđrocacbon
Đáp số: HIĐRO
Hàng ngang số 3: Có 10 chữ cái
Câu hỏi: Liên kết nào được tạo bởi một cặp electron dung chung và được biểu diễn bằng một gạch nối giữa hai nguyên tử?
Đáp số: LIÊN KẾT ĐƠN
Hàng ngang số 4: Có 8 chữ cái
Câu hỏi: Những chất có cùng công thức phân tử nhưng cấu tạo khác nhau được gọi là gì?
Đáp số: ĐỒNG PHÂN
Hàng ngang số 5: Có 9 chữ cái
Câu hỏi: Đây là một lĩnh vực ứng dụng quan trọng của ankan
Đáp số: NHIÊN LIỆU
Hàng ngang số 6: Có 6 chữ cái
Câu hỏi: Nguyên tố không thể thiếu trong hợp chất hữu cơ
Đáp số: CACBON
Hàng ngang số 7: Có 10 chữ cái
Câu hỏi: Phản ứng giữa khí meetan và khí Clo khí có ánh sáng gọi là
Đáp số: PHẢN ỨNG THẾ
Hàng ngang số 8: Có 10 chữ cái
Câu hỏi: Chất dùng để điều chế khí meetan trong phòng thí nghiệm
Đáp số: NHÔM CACBUA
Hàng ngang số 9: Có 6 chữ cái
Câu hỏi: Đây là tên gọi của hiđrocacbon có công thức phân tử C 3 H 8
Đáp số: PROPAN
Hàng ngang số 10: Có 10 chữ cái
Câu hỏi: Đây là loại đồng phân của ankan
Đáp số: MẠCH CACBON
Hàng ngang số 11: Có 5 chữ cái
Câu hỏi: Đây là sản phẩn thu được khi lấy đi một nguyên tử hiđro của phân
tử ankan
Đáp số: ANKYL
Hàng ngang số 12: Có 4 chữ cái
Trang 9Câu hỏi: Đây là quá trình các ankan dưới tác dụng của nhiệt và xúc tác tạo thành các phân tử nhỏ hơn.
Đáp số: TÁCH
Hàng ngang số 13: Có 6 chữ cái
Câu hỏi: Quá trình đốt cháy ankan gọi là phản ứng
Đáp số: OXI HOÁ
ĐÁP ÁN Ô CHỮ HÀNG DỌC: HIĐROCACBON NO
Hình ảnh trò chơi ô chữ
Kết thúc phần thi trò chơi giải ô chữ giáo viên tổng kết điểm của các nhóm
GV: Tiếp theo chúng ta bước sang phần 2: Trả lời bài tập định tính
Luật chơi: Phần bài tập định tính chia làm ba lĩnh vực
Trang 10Trong mỗi nội dung có 4 câu hỏi, mỗi nhóm được chọn hai lần và không được chọn một nội dung Các nhóm chọn nội dung giống nhau thì không được chọn cùng một câu hỏi Cả 4 nhóm đều trả lời câu hỏi bằng cách ghi đáp án lên bảng thời gian cho 1 câu hỏi là 25 giây Nhóm chọn câu hỏi trả lời đúng được 20 điểm các nhóm khác trả lời dúng được 10 điểm
Tiến hành trò chơi: Các nhóm tiến hành lựu chọn lĩnh vực và câu hỏi.
Nội dung câu hỏi phần: ĐỒNG ĐẲNG, ĐỒNG PHÂN VÀ DANH PHÁP
Câu 1: Số lượng đồng phân ứng với CTPT C 5 H 12 và C 6 H 14 lần lượt là?
A 2 và 3 B 3 và 4 C 3 và 5 D 4 và 5
Câu 2: Trong các nhận xét dưới đây, nhận xét nào sai?
A Tất cả các ankan đều có CTPT CnH2n+2
B Tất cả các chất có CTPT CnH2n+2 đều là ankan
C. Tất cả các ankan đều chỉ có liên kết đơn trong phân tử
D Tất cả các chất chỉ có liên kết đơn trong phân tử đều là ankan
Câu 3: Chất sau đây có tên là gì?
A 3-isopropylpentan B 2-metyl-3-etylpentan
C 3-etyl-2-metylpentan D 3-etyl-4-metylpentan
Câu 4: Hai chất 2-metylpropan và butan khác nhau về:
A Công thức cấu tạo B Công thức phân tử
C Số nguyên tử cacbon D. Số liên kết cộng hóa trị
Nội dung câu hỏi phần: TÍNH CHẤT HÓA HỌC Câu 1: Đốt cháy hoàn toàn một ankan thu được khí CO 2 và H 2 O với:
A nCO2 = nH2O B nCO2 > nH2O C nCO2 < nH2O D nCO2 ≤ nH2O
Câu 2: Các ankan không tham gia loại phản ứng nào dưới đây?
A Phản ứng thế B Phản ứng cộng
C Phản ứng tách D Phản ứng cháy
Câu 3: Khi clo hóa 1 ankan có CTPT C 6 H 14 chỉ thu được 2 sản phẩm thế
monoclo Tên thay thế của ankan đó là?
A 2,2-đimetylbutan B 2-metylpentan
C n-hexan D 2,3-đimetylbutan
Câu 4: Khi cho pentan tác dụng với brom theo tỉ lệ 1:1, sản phẩm chính thu được là?
A 2-brompentan B 1-brompentan
C 1,3-đibrompentan D 2,3-đibrompentan
Nội dung câu hỏi phần: TÍNH CHẤT VẬT LÝ, ĐIỀU CHẾ, ỨNG DỤNG Câu 1: Cho các phát biểu sau:
1 Ankan là hiđrocacbon no mạch hở
2 Ankan là hiđrocacbon no nhẹ hơn nước