Chủ đề 1 Chứng minh và giải thích toàn cầu hóa là xu hướng tất yếu của nền kinh tế thế giới? Toàn cầu hóa trong thời đại cách mạng công nghiệp 4 0 và những cơ hội, thách thức đối với Việt Nam A Mở đầu Toàn cầu hóa hiện nay đang là xu thế tất yếu của tất cả các nước trên thế giới Trong một thế giới với tốc độ phát triển nhanh do đó sự giao lưu học hỏi lẫn nhau về kĩ thuật, kinh nghiệm sản xuất là rất cần thiết và đang được các nước nhân rộng Để có cái nhìn rõ hơn về toàn cầu hóa trên thế giới cũn.
Trang 1Chủ đề 1: Chứng minh và giải thích toàn cầu hóa là xu hướng tất yếu của nền kinh tế thế giới? Toàn cầu hóa trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 và những cơ hội, thách thức đối với Việt Nam
A Mở đầu.
Toàn cầu hóa hiện nay đang là xu thế tất yếu của tất cả các nước trên thế giới Trong một thế giới với tốc độ phát triển nhanh do đó sự giao lưu học hỏi lẫn nhau về kĩ thuật, kinh nghiệm sản xuất là rất cần thiết
và đang được các nước nhân rộng Để có cái nhìn rõ hơn về toàn cầu hóa trên thế giới cũng như ở Việt Nam, bài tiểu luận này em xin trình bày chủ đề 1: “Chứng minh và giải thích toàn cầu hóa là xu hướng tất yếu của nền kinh tế thế giới? Toàn cầu hóa trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 và những cơ hội, thách thức đối với Việt Nam”.
B Nội dung.
1 Toàn cầu hóa là xu thế tất yếu của nền kinh tế thế giới.
1.1 Khái niệm
Toàn cầu hóa là thuật ngữ xuất hiện và trở nên phổ biến trong các thập niên gần đây Hiện nay tồn tại nhiều định nghĩa về toàn cầu hóa, các nhà kinh tế cho rằng toàn cầu hóa là quá trình lực lượng sản xuất và quan hệ kinh tế vượt khỏi biên giới quốc gia và phạm vi của khu vực, lan tỏa trong phạm vi toàn cầu, các nền kinh tế quan hệ ngày càng mật thiết với nhau, tùy thuộc vào nhau
1.2 Thực chất của xu thế toàn cầu hóa.
Toàn cầu hóa là kết quả của sự phát triển ngày càng cao của lực lượng sản xuất với sự hợp tác quốc tế hóa sản xuất Toàn cầu hóa không chỉ giới hạn trong phạm vi kinh tế Giữa toàn cầu hóa kinh tế
và các lĩnh vực, chính trị, xã hội có mối liên hệ tác động qua lại Khi
đề cập đến vai trò của cách mạng hóa công cụ sản xuất tác động đến vấn đề xã hội, C.Mác viết: “giai cấp tư sản không thể tồn tại nếu không luôn luôn cách mạng hóa công cụ sản xuất Do đó cách mạng hóa các quan hệ sản xuất nghĩa là cách mạng hóa toàn bộ những quan
hệ xã hội” Song tiến trình toàn cầu hóa mà dẫn đến là toàn cầu hóa kinh tế luôn đi cùng với sự phát triển của thị trường thế giới
Trang 2Khi cách mạng công cụ sản xuất và lực lượng sản xuất phát triển sẽ tạo điều kiện cho các ngành công nghiệp mới ra đời thúc đẩy các ngành, lĩnh vực kinh tế và hệ thống giao thông vận tải phát triển đồng bộ Sự phát triển đó đã phá vỡ kinh tế tự cung tự túc, tự cấp, mở rộng thị trường giao lưu, trao đổi hàng hóa không chỉ trong phạm vi quốc gia mà còn trên thị trường khu vực và thế giới
Mặt khác con người cũng phải tìm ra các giải pháp khắc phục tình trạng khan hiếm tài nguyên bằng cách giao thương, trao đổi, mua bán hàng hóa tiêu dùng và các loại tài nguyên khoáng sản khác nhằm khai thác tài nguyên dư thừa của các nước để khắc phục tình trạng khan hiếm, thiếu hụt nguồn lực phát triển của nước mình Những yếu
tố này góp phần tạo nên xu thế tất yếu phục vụ cho nhu cầu phát triển của tất cả các quốc gia trên thế giới Bởi vì trên thế giới không có một quốc gia nào có đầy đủ các yếu tố nguồn lực để tự mình xây dựng một nền kinh tế phát triển bền vững
Như vậy toàn cầu hóa kinh tế nhằm khắc phục tình trạng khan hiếm và phân bố tài nguyên không đều, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày càng cao và số lượng dân cư ngày một nhiều Nhưng nhiệm vụ
đó chỉ được diễn ra khi mà khoa học công nghệ và lực lượng sản xuất phát triển ở trình độ cao
Trong điều kiện hiện nay cùng với quá trình hội nhập thì việc đẩy mạnh phân công lao động không chỉ xuất phát từ yêu cầu phát triển các ngành kinh tế văn hóa xã hội mà còn để đáp ứng yêu cầu mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế bởi lẽ nền sản xuất vật chất ngày càng cao, càng đòi hỏi sự hợp tác càng sâu Sự ra đời và phát triển của các công ty xuyên quốc gia ngày càng làm cho nền sản xuất mang tính toàn cầu
Dưới tác động của xu thế toàn cầu hóa, mức độ liên kết thống nhất của thị trường thế giới được tăng cường, không còn hiện tượng tách rời thị trường xã hội chủ nghĩa với thị trường tư bản chủ nghĩa, các cường quốc công nghiệp không còn phân chia thị trường thành những vùng ảnh hưởng rõ rệt của riêng từng nước mà cùng một lúc thâm nhập và cạnh tranh với nhau trên mọi thị trường ở cả 3 cấp độ Quốc gia, khu vực và toàn cầu
Như vậy, hiện thực cho ta thấy quan hệ kinh tế có tính toàn cầu
là sản phẩm tất yếu, là xu thế khách quan khi lực lượng sản xuất đạt trình độ quốc tế hóa cao, khoa học công nghệ tiến bộ vượt bậc, kinh tế thị trường trở thành phổ cập Nói cách khác không phải giai cấp này hay thế lực kia có thể tự mình sáng tạo ra toàn cầu hóa, và dưới tác
Trang 3động của xu thế toàn cầu hóa, xuất hiện nhu cầu hội nhập kinh tế quốc
tế, là hoạt động của các quốc gia mở rộng hợp tác kinh tế, không chỉ bằng các quan hệ giao dịch song phương mà bằng cả những hình thức cao hơn là xây dựng các tổ chức kinh tế khu vực và toàn cầu
Ngày nay, nhiều vấn đề kinh tế, xã hội, môi trường chỉ riêng một quốc gia, dù là quốc gia lớn mạnh nhất cũng không thể giải quyết một mình mà phải có sự liên kết lại của nhiều nước Thực hiện hội nhập quốc tế đã trở thành nhu cầu cấp thiết của mọi quốc gia nhằm tận dụng các mặt lợi thế của toàn cầu hóa đồng thời hoạt động thực tế mặc nhiên góp phần thúc đẩy làm phong phú cơ bản của xu thế này Vậy xu thế toàn cầu hóa và hội nhập luôn tiềm ẩn 2 khả năng là thời
cơ và thách thức, mặt phải và mặt trái, hợp tác và đấu tranh, tự chủ và phụ thuộc Những khả năng đó tác động theo chiều hướng nào là tùy thuộc vào khả năng của từng quốc gia
2 Cơ hội và thách thức với Việt Nam trong quá trình toàn cầu hóa.
2.1 Cơ hội.
Ngày nay, trong thời đại toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế trở thành xu thế chung của tất cả các quốc gia để phát triển Hàng hóa, dịch vụ, tiền tệ, vốn đầu tư của các nước đều có thể lưu thông, luân chuyển trên quy mô toàn cầu; phân công và hợp tác sản xuất cũng có thể diễn ra ở nhiều quốc gia trên quy mô toàn cầu; doanh nghiệp của một nước có thể tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu… Toàn cầu hóa tạo ra cơ hội cho mọi quốc gia, đặc biệt là các quốc gia nghèo, chậm phát triển Việt Nam, trong hơn 30 năm đổi mới vừa qua, thực hiện đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,
đã sớm chủ trương hội nhập quốc tế, bắt đầu từ hội nhập kinh tế quốc
tế, từng bước mở rộng ra các lĩnh vực khác Đến nay, Việt Nam đã hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, có quan hệ ngoại giao, kinh tế với gần 200 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới; tham gia, trở thành thành viên của nhiều tổ chức quốc tế có uy tín, toàn cầu và khu vực (Liên hợp quốc, Tổ chức thương mại quốc tế, Ngân hàng thế giới, Quỹ tiền tệ quốc tế, tổ chức ASEAN…), đã ký 16 hiệp định thương mại tự do song phương, đa phương, trong đó có những hiệp định thương mại tự do thế hệ mới Nhờ hội nhập, Việt Nam đã mở rộng thị trường cho xuất, nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ; thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, các nguồn vốn, thành tựu khoa học – công nghệ, để đạt được những thành tựu phát triển như những năm qua Trong những
Trang 4năm tới, những nền tảng hội nhập kinh tế quốc tế đã xây dựng được, những hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đã ký kết sẽ có hiệu lực
và những hiệp định sẽ được ký kết mới, sẽ tiếp tục mở ra cơ hội cho Việt Nam tiếp tục phát triển
Thời đại ngày nay là thời đại cách mạng khoa học – công nghệ, trực tiếp hiện nay là cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (4.0) đang diễn ra mạnh mẽ, tạo ra những bước phát triển nhảy vọt của lực lượng sản xuất xã hội; trong đó, khoa học – công nghệ, tri thức trở thành nguồn lực và động lực quan trọng nhất đối với sự phát triển Vai trò của các yếu tố sản xuất khác, như vốn, đất đai, tài nguyên thiên nhiên, trước đây từng là yếu tố quyết định đối với sự phát triển của các quốc gia, giảm xuống Với sự phát triển của hệ thống internet và các mạng thông tin kết nối toàn cầu, tạo ra điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận và truyền bá tri thức Những điều này tạo ra cho Việt Nam, một nước luôn quan tâm tới phát triển giáo dục, có nền giáo dục phát triển; có hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin, tỷ lệ người sử dụng internet cao so với nhiều nước có thu nhập bình quân đầu người như Việt Nam, cơ hội để có thể đi ngày vào hiện đại, phát triển theo hình thức rút gọn, đi tắt đón đầu, phát triển kinh tế nhanh, rút ngắn khoảng cách về phát triển kinh tế với các nước tiên tiến trên thế giới
2.2 Thách thức.
-Hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng sẽ đặt doanh nghiệp Việt Nam, các sản phẩm hàng hóa của Việt Nam trước thách thức phải cạnh tranh quyết liệt với các doanh nghiệp, các sản phẩm hàng hóa của nước ngoài không chỉ ở thị trường nước ngoài mà ngay cả ở thị trường trong nước của Việt Nam; trong khi các doanh nghiệp Việt Nam phổ biến là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trình độ công nghệ thấp, năng lực tài chính hạn chế, phải cạnh tranh với những doanh nghiệp lớn, công nghệ cao, tiềm lực tài chính hùng hậu, có những sản phẩm
có thương hiệu nổi tiếng trên thế giới Doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu, hiện nay, phần lớn là ở những công đoạn có trình độ công nghệ thấp, gia công, lắp ráp
Khi hội nhập quốc tế, việc giữ vững, không ngừng củng cố nền kinh tế độc lập, tự chủ của đất nước cũng gặp những thách thức bởi một tỷ lệ không nhỏ các yếu tố đầu vào cho hoạt động của nền kinh tế (vốn, công nghệ, máy móc, thiết bị, vật tư, nguyên liệu) là nhập khẩu
từ nước ngoài và thị trường bên ngoài có vai trò rất lớn, rất quan trọng đối với việc tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa mà nền kinh tế đất nước tạo
Trang 5ra Hàng hóa nước ngoài nhập khẩu vào Việt Nam sẽ góp phần làm phong phú hơn hàng hóa trên thị trường, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của nhân dân, nhưng sẽ trở thành thách thức nếu hàng hóa nước ngoài chiếm lĩnh thị trường, loại hàng hóa Việt Nam ra khỏi thị trường, bóp chết sản xuất trong nước
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư cũng không phải chỉ tạo ra cơ hội cho kinh tế Việt Nam phát triển, rút ngắn khoảng cách phát triển với các nước tiên tiến, mà cũng tạo cho Việt Nam nhiều thách thức lớn phải vượt qua và chỉ khi vượt qua những thách thức này mới nắm bắt được cơ hội, chuyển cơ hội thành hiện thực Thách thức rất lớn đối với Việt Nam là vấn đề tốc độ phát triển rất nhanh của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, của những thay đổi, phát triển công nghệ diễn ra nhanh chóng trên thế giới
Đặc biệt, Việt Nam là một trong năm quốc gia trên thế giới sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu toàn cầu (theo đánh giá của các tổ chức quốc tế) Hiện nay, biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra nhanh, tình trạng nước biển xâm nhập sâu vào các tỉnh vùng đồng bằng Sông Cửu Long; sạt lở đê biển, sói lở bờ biển xảy ra ở nhiều vùng; thiên tai, bão lũ cường độ lớn xảy ra nhiều hơn, mức độ tàn phá lớn hơn Nhiệt độ trung bình hằng năm ở Việt Nam tăng lên, tình trạng hạn hán, thiếu nước khá nghiêm trọng đã xảy ra ở nhiều vùng Đầu tư cho phòng, chống thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu ngày càng cao Đây là những thách thức rất lớn đối với phát triển kinh
tế Việt Nam trong những năm tới
C Kết luận.
Qua phần nội dung ở trên ta có thể thấy toàn cầu hóa là điều tất yếu nếu các nước muốn bắt kịp đà phát triển của nhân loại Do đó việc Việt Nam luôn mở cửa hội nhập, giao lưu kinh tế - xã hội với bạn bè thế giới là điều tích cực, cần phát huy Tuy nhiên cũng nên có những biện pháp để hạn chế tiêu cực mà toàn cầu hóa mang lại, nhất là vấn
đề môi trường Đây là bài toán nan giải cho các quốc gia đang phát triển