Xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử hiện nay (khảo sát báo điện tử the new york times, telegraph, vietnamplus từ tháng 32018 tháng 32019)

Nhận thấy xu hướng báo chí trả tiền đang xuất hiện và có tiềm năng phát triển trong lĩnh vực báo chí - truyền thông, hơn nữa, tại Việt Nam chưa có nhiều công trình nghiên cứu về báo chí

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THẾ ANH

XU HƯỚNG BÁO CHÍ TRẢ TIỀN TRÊN BÁO

MẠNG ĐIỆN TỬ HIỆN NAY

(KHẢO SÁT BÁO ĐIỆN TỬ THE NEW YORK TIMES,

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: THS TRẦN THỊ PHƯƠNG LAN

HÀ NỘI, THÁNG 5 – 2019

Mục lục

Chương 1: Những lý luận chung về xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng

1.2 Lịch sử phát triển của xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử 13 1.3 Vai trò của xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử 20

1.4 Đặc điểm của xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử 37

1.5 Các hình thức ứng dụng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử 43

Chương 2: Thực trạng xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử hiện

2.1 Một vài nét về những tờ báo trong phạm vi nghiên cứu 49

2.2 Khảo sát xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử hiện nay 54

2.3 Một số đánh giá về xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử hiện

Chương 3: Một số dự báo và giải pháp phát triển xu hướng báo chí trả tiền

3.1 Thách thức đặt ra cho xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động báo chí cũng giống như mọi ngành nghề khác, không nằm ngoài dòng chảy của xã hội Song song với sự phát triển của kinh tế và công nghệ, báo chí cũng có những ứng dụng và tiến bộ nhất định Tuy nhiên, để làm được điều đó cần rất nhiều nguồn lực cả về kinh tế lần con người

Rất khó để đòi hỏi một tòa soạn duy trì kinh phí cho đội ngũ nhân sự và liên tục đổi mới trong quá trình hoạt động Bên cạnh những tòa soạn được chu cấp kinh phí để hoạt động, có không ít tờ báo phải tự nuôi sống bản thân trong bối cảnh thị trường thông tin đang cạnh tranh khốc liệt Quảng cáo là nguồn doanh thu chính với các tờ báo điện tử Trước đây, khi quảng cáo trên báo điện

tử thịnh hành, các tòa soạn có thể yên tâm sống tốt Song, kể từ khi Facebook và

Google thâu tóm thị trường quảng cáo trên Internet, ngày càng ít doanh nghiệp

lựa chọn báo chí là công cụ chính để truyền thông Trong bối cảnh đó, các tờ báo điện tử buộc phải tìm ra cách thức tồn tại Đó là bán chính những nội dung đăng tải trên báo cho độc giả Có thể nói, báo chí trả tiền ra đời như một xu hướng tất yếu trên thế giới

Báo chí trả tiền có thể hiểu là việc độc giả bắt đầu phải trả phí để được đọc những nội dung trên báo thay vì miễn phí Thông thường, đây sẽ là những bài báo chất lượng cao, được đầu tư về cả nội dung, hình thức hoặc có tính chất độc quyền

Trong những năm gần đây, một số tập đoàn truyền thông, hãng thông tấn

và các cơ quan báo chí lớn trên thế giới đã đưa báo chí trả tiền vào ứng dụng Có

thể ví dụ như một số tờ The New York Times, The Times, Telegraph… Ngoài ra

cũng có những tờ báo nổi tiếng kêu gọi sự trợ giúp của độc giả, các nhà hảo tâm

để duy trì hoạt động như The Guardian, BuzzFeed Mới đây tại Việt Nam,

Vietnamplus là đơn vị đầu tiên đi đầu trong xu hướng này với những bài báo có

trị giá 5.000 đồng

Lợi ích của việc ứng dụng báo chí trả tiền là tòa soạn sẽ có thêm một nguồn thu về mặt kinh tế để tiếp tục phát triển và thử nghiệm thêm các ứng dụng công nghệ mới vào quy trình sản xuất Ngoài ra, việc phải trả tiền để đọc báo cũng giúp độc giả có ý thức, tôn trọng hơn với thông tin được tiếp nhận và đề cao vấn đề bản quyền

Ứng dụng báo chí trả tiền để phát triển là hướng đi cần thiết song cũng cần chú ý đến khó khăn, thách thức để thay đổi cho phù hợp Hiện tại, báo chí trả tiền đang phát triển mạnh ở nhiều nơi trên thế giới, còn tại Việt Nam, xu hướng này vẫn còn rất mới và độc giả đã và đang quen với việc đọc báo miễn phí

Nhận thấy xu hướng báo chí trả tiền đang xuất hiện và có tiềm năng phát triển trong lĩnh vực báo chí - truyền thông, hơn nữa, tại Việt Nam chưa có nhiều công trình nghiên cứu về báo chí trả tiền trong lĩnh vực này, sinh viên quyết định tiến hành nghiên cứu khảo sát dựa trên một số tòa soạn báo điện tử trong và ngoài nước đã và đang ứng dụng báo chí trả tiền trong báo chí Trên cơ sở đó, đưa ra những thách thức và khuyến nghị để có thể biến thúc đẩy nền báo chí nước nhà phát triển bằng xu hướng này

2 Lịch sử của vấn đề nghiên cứu

Xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử là đề tài tương đối mới

mẻ Trên thế giới đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu Song ở Việt Nam, chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực này, phần lớn là những tác phẩm được đăng tải trên một số tờ báo

* Tại Việt Nam

- Phiên bản tiếng Việt của ấn phẩm “Những sáng tạo trong báo chí - Báo

cáo toàn cầu 2018-2019” do Thông tấn xã Việt Nam xuất bản vào tháng

12/2018 có đề cập đến xu hướng báo chí trả tiền Đây là một trong những nghiên cứu hiếm hoi về lĩnh vực báo chí trên quy mô toàn cầu Báo cáo khẳng định rằng trong bối cảnh nguồn thu quảng cáo ngày càng giảm sút, báo chí sẽ ngày càng khó khăn và cuối cùng là không thể tồn tại nếu không bán nội dung Chính vì vậy, các tòa soạn cần phải tạo ra được doanh thu từ độc giả, không chỉ từ hình thức đặt báo dài hạn mà cần áp dụng nhiều hình thức đa dạng như doanh thu tư vấn, liên kết, tổ chức sự kiện, thu phí thành viên, quảng cáo tự động, ra bản tin định kỳ, video…

* Trên thế giới

- Bản báo cáo “Paying for What Was Free: Lessons from the New York

Times Paywall” của Jonathan E Cook và Shahzeen Z Attari xuất bản năm 2012

đã phản ánh thái độ tích cực của độc giả với tường thu phí của The New York

Times thông qua các số liệu khảo sát về người dùng, khả năng thay đổi nhận

thức, lý do thuê bao hoặc không thuê bao…

- Bài luận nghiên cứu “Why Drop a Paywall? Mapping Industry Accounts

of Online News Decommodification” của Mike Ananni và Leila Bighash tại Đại

học Nam California, Mỹ dành phần lớn dung lượng để đưa ra bối cảnh lịch sử và giải thích tại sao tin tức không hoàn toàn bắt buộc phải thu phí mọi nơi, mọi lúc Bên cạnh đó, nội dung bài luận cũng khuyến cáo các tòa soạn báo điện tử trên thế giới không nên chạy theo xu hướng thu phí một cách vội vàng mà cần có chiến lược rõ ràng, đồng thời đàm phán với các đối tác trong nhiều lĩnh vực khác nhau

- Bài luận nghiên cứu “Salvation or Folly? The Promises and Perils of

Digital Paywalls” của tác giả Victor Pickard tại Đại học Pennsylvania là bản

tổng hợp, ghi chép đầy đủ các dấu mốc lịch sử của những lần nâng lên, hạ xuống tầng thu phí “paywall” trong quá khứ để từ đó rút ra mặt lợi, mặt hạn chế cho các tòa soạn báo điện tử đang có ý định đi theo xu hướng báo chí trả tiền

- Bản báo cáo “How to Implement a Paywall From Free to Fee” của MPP

Global Solutions chỉ ra những yếu tố cần thiết mà các tòa soạn báo điển tử cần đảm bảo nếu muốn dựng tường thu phí “paywall”

- Đề tài nghiên cứu “The Impact of Online Newspapers’ Free-to-Paid

Transition on Website Pageviews: Moderating Role of Content Provisioning Policy” của nhóm tác giả Đại học Missouri và California chỉ ra tính hiệu quả và

tác động từ những tờ báo dựng tường thu phí, đồng thời rút ra kết luận về những yếu tố giúp tòa soạn báo điện tử thu nhiều tiền hơn từ độc giả trong môi trường báo chí cạnh tranh

3 Mục đích – nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích:

Mục đích của nghiên cứu là hệ thống hoá các vấn đề lý luận và thực tiễn

về xu hướng ứng dụng báo chí trả tiền; khảo sát thực trạng ứng dụng báo chí trả tiền trên thế giới và Việt Nam; đưa ra những dự báo, thách thức và những giải pháp để phát triển xu hướng này một cách rộng rãi và có hiệu quả

3.2 Nhiệm vụ

Để hoàn thành mục đích, nghiên cứu này cần giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hoá các lý luận và thực tiễn về xu hướng ứng dụng báo chí trả

tiền trong toà soạn báo mạng điện tử; các khái niệm liên quan; khái niệm, đặc

điểm và vai trò của xu hướng ứng dụng báo chí trả tiền trong báo mạng điện tử

- Khảo sát thực trạng ứng dụng báo chí trả tiền trong hoạt động của 03 tờ báo tiêu biểu có ứng dụng việc trả tiền để đọc trong hoạt động báo chí

- Rút ra bài học kinh nghiệm; đưa ra thách thức, khuyến nghị những giải pháp nhằm bắt kịp, ứng dụng hiệu quả xu hướng này

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử hiện nay

Đề tài dựa trên cơ sở lý luận của báo chí hiện đại, lý luận báo mạng điện

tử để vận dụng trong quá trình khảo sát, nghiên cứu xu hướng ứng dụng báo chí trả tiền trong hoạt động báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng

Đề tài có sự tham khảo từ các cuốn sách, công trình đã được công bố, xuất bản, đăng tải trên các website, tạp chí trong và ngoài nước

Đề tài được tiến hành trên nền tảng cơ bản là quan điểm của chủ nghĩa Mac – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về hoạt động báo chí

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: để nghiên cứu những tài liệu liên quan đến đề tài trên giáo trình, sách chuyên khảo, đề tài nghiên cứu, các trang báo…

- Phương pháp khảo sát: để khảo sát các tác phẩm báo chí, quy trình sản xuất các sản phẩm có ứng dụng báo chí trả tiền

- Phương pháp phỏng vấn sâu: để tiến hành phỏng vấn sâu các nhà báo theo dõi xu hướng ứng dụng báo chí trả tiề và các chuyên gia, lãnh đạo của các

tờ báo để có cái nhìn nhiều chiều về thực trạng, ưu thế, hạn chế của việc ứng dụng báo chí trả tiền trong hoạt động báo chí, đặc biệt trong báo mạng điện tử

- Phương pháp tổng hợp: để rút ra những kết luận về ứng dụng báo chí trả tiền trong hoạt động báo chí và đưa ra những thách thức, khuyến nghị

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Đề tài khoa học này không chỉ hệ thống lại những lý luận cần biết về báo chí trả tiền mà từ quá trình khảo sát thực tế, nghiên cứu này cho thấy được thách thức đặt ra của việc ứng dụng báo chí trả tiền trong hoạt động báo chí hiện nay Đây sẽ là một nguồn tham khảo hữu ích cho những người quan tâm đến lĩnh vực báo chí Không chỉ thế, đề tài này có thể góp phần thúc đẩy sự phát triển của báo chí nước nhà

7 Kết cấu nghiên cứu

Chương 1: Những lý luận chung về xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện

Chương 1: Những lý luận chung về xu hướng báo chí trả

tiền trên báo mạng điện tử hiện nay

1.1 Các khái niệm

1.1.1 Xu hướng

Theo từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học xuất bản năm 2003, xu

hướng nghĩa là sự thiên về một hướng nào đó trong quá trình hoạt động Ví dụ,

xu hướng chính trị, xu hướng tiến bộ1 Dựa vào định nghĩa này, xu hướng sẽ đồng nghĩa với khuynh hướng, thiên hướng Nhưng định nghĩa này chưa chỉ rõ

ra thiên về hướng tốt hay xấu, trong quá trình hoạt động cụ thể nào hay tất cả các hoạt động chung

Bóc tách các yếu tố Hán Việt của từ xu hướng có thể hiểu: xu nghĩa là hùa

vào, mau tới; hướng chỉ phía Xu hướng hiểu nôm na là phía, điều sắp tới, sắp trở nên phổ biến

Trong tiếng Anh là “trending” nghĩa là xu hướng, được hiểu là sự thay đổi hoặc phát triển trong một phương diện tổng quát Đồng thời, “trending” là từ mới xuất hiện trong những năm gần đây chỉ những trào lưu mới và nhanh chóng trở nên phổ biến trên mạng xã hội, “trending” của mạng xã hội thay đổi không

ngừng Ví dụ như “trending” của Facebook trước đây là sử dụng hình ảnh tĩnh

rồi chuyển qua video và hiện tại là livestream - video trực tuyến

Như vậy, tóm lại, xu hướng là một sự dịch chuyển liên tục không ngừng

theo những cái mới mẻ, phổ biến với xã hội, nó hướng xã hội đến một mục đích là một hành động cụ thể nào đó Xu hướng tồn tại và phát triển song song với sự phát triển của xã hội

1

Viện Ngôn ngữ học (2003), Từ điển Tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng, Trung tâm từ điển học

1.1.2 Báo chí trả tiền

Báo chí trả tiền là một xu hướng mới của báo chí thế giới, song không vì thế mà nó chỉ gói gọn trong một số định nghĩa nhất định “Paywall” – từ gốc tiếng Anh để chỉ xu hướng báo chí trả tiền có nhiều cách định nghĩa khác nhau Trong đó, khóa luận chỉ xin phép được nêu ra một số định nghĩa tiêu biểu Cụ thể:

Theo Oxford Learner’s Dictionary – từ điển Oxford dành cho đối tượng

nghiên cứu, “paywall” là “tính năng của trang web ngăn người dùng truy cập

vào một số nội dung nhất định nếu không chấp nhận trả phí” Trong khi đó, từ

điển Cambridge định nghĩa “paywall” là “chương trình được thiết lập để tạm

dừng việc sử dụng, truy cập một trang web đối với những người dùng không trả phí” Định nghĩa này về cơ bản giống với nội dung được từ điển Merriam

Webster của Mỹ đưa ra2

Educalindo Dictionary đưa ra một định nghĩa chi tiết hơn Cụ thể, từ điển

này viết: “Paywall là một bức tường ngăn người dùng Internet truy cập nội dung

yêu cầu trả phí của một trang web Có 2 cách thanh toán phổ biến được sử dụng

là ‘thanh toán cứng’ và ‘thanh toán mềm’ Trong đó, đối với ‘thanh toán cứng’, người dùng sẽ không được cấp quyền truy cập cho đến khi trả mức phí yêu cầu

‘Thanh toán mềm’ linh hoạt hơn khi người dùng có thể xem mà không cần trả phí Tuy nhiên, nội dung sẽ được phân chia rõ ràng miễn phí và trả phí, số lượng bài viết giới hạn mỗi tháng hoặc cho xem trước một đoạn nội dung của bài viết” 3

“Các tờ báo đã và đang thực hiện các khoản thanh toán trên trang web của họ để tăng doanh thu Điều này đã phần nào giải quyết bài toán giảm doanh

số bán ấn bản in và doanh thu quảng cáo Song song với việc mang lại thêm doanh thu cho các công ty bằng cách tính phí cho nội dung trực tuyến, Paywall cũng được sử dụng để tăng số lượng người dùng mua ấn bản in Một số tờ báo bên cạnh việc cung cấp quyền truy cập vào nội dung trực tuyến, cũng cho người dùng lựa chọn việc mua ấn bản in cuối tuần với giá rẻ hơn Các trang tin tức như Boston Globe và The New York Times là những đơn vị sử dụng chiến thuật kinh doanh này” 4

, Educalindo Dictionary nói thêm

Ngoài ra, theo PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang: “‘Paywall’ – ‘bức

tường phí’ – là bức tường ngăn cách giữa nội dung và công chúng – đã được dựng lên ở nhiều tờ báo mạng điện tử lớn, yêu cầu công chúng phải đóng một khoản phí thì mới được đọc thông tin Nhiều tờ báo mạng nổi tiếng của Mỹ, Anh Đức đã thu phí người sử dụng Từ năm 2011 đến nay, quan điểm thu phí dường như được định hình rõ ràng hơn, đặc biệt tại châu Âu”5

Còn rất nhiều định nghĩa trên thế giới để mô tả về “Paywall”, song, khóa luận xin phép được sử dụng một định nghĩa cụ thể là sự tổng hòa, thống nhất của

những nội dung trên Cụ thể, “Paywall” là bức tường được một trang web lập

ra nhằm ngăn người dùng truy cập vào những nội dung thu phí Có nhiều cách thu phí khác nhau, song về cơ bản, người dùng phải trả mức phí quy định để được tiếp cận toàn bộ nội dung được cung cấp bởi trang web đó

1.1.3 Báo mạng điện tử

Hiện nay, cách gọi đối với loại hình báo chí này vẫn chưa được thống nhất Trên thế giới, loại hình này được gọi bằng nhiều tên khác nhau như Online Newspaper (Báo trực tuyến), Electronic Journal (Báo điện tử), Cyber Newspaper (Báo mạng), Internet Newspaper (Báo chí Internet) Ngay tại Việt Nam cũng đang tồn tại nhiều tên gọi từ báo trực tuyến, báo mạng, báo điện tử dành cho loại hình này

Báo trực tuyến là cách gọi của nhiều quốc gia trên thế giới về loại hình báo chí này, tuy nhiên từ “trực tuyến” là chỉ trạng thái khi máy tính đã kết nối với mạng và sẵn sàng hoạt động Thuật ngữ này nghiêng nhiều về tính kĩ thuật tin học và chưa được Việt hóa

Báo điện tử được hiểu là báo thực hiện trên mạng thông tin máy tính Tại mục 6, Điều 3, chương I, Luật Báo chí 2016, thuật ngữ “Báo điện tử” được giải

thích như sau: “Báo điện tử là loại hình báo chí sử dụng chữ viết, hình ảnh, âm

thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gồm báo điện tử và tạp chí điện tử” 6

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Dững trong cuốn “Cơ sở lý luận báo chí”:

“Báo mạng điện tử là loại hình báo chí – truyền thông tồn tại, phát triển trên mạng Internet toàn cầu Là kênh truyền thông đặc thù ra đời sau, báo mạng điện

tử đã hội tụ được nhiều ưu điểm nổi trội của các kênh truyền thông trước đó, đồng thời cũng bộc lộ những bất cập”7

Còn theo cuốn “Sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử” do TS Nguyễn Trí

Nhiệm và PSG.TS Nguyễn Thị Trường Giang: “Báo điện tử hay báo mạng điện

tử là loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức một trang web và phát hành trên mạng Internet Khác với báo in, trên báo mạng điện tử tin tức được cập nhật thường xuyên, ngắn gọn và thông tin có được từ nhiều nguồn khác nhau Báo điện tử cũng khác so với trang thông tin điện tử về tần suất cập nhật”8

Còn nhiều cách gọi và định nghĩa khác nhau về loại hình báo chí này, song trong thời gian chờ sự thống nhất, khóa luận sẽ sử dụng khái niệm “báo mạng điện tử” do TS Nguyễn Trí Nhiệm và PSG.TS Nguyễn Thị Trường Giang đưa

ra Đây là khái niệm thể hiện được nền tảng công nghệ và kỹ thuật thực hiện cũng như bản chất, đặc trưng của loại hình báo chí này

1.2 Lịch sử phát triển của xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử

Song song với sự phát triển của công nghệ và xã hội, báo chí ngày càng phải chịu sự cạnh tranh từ những ngành nghề khác Thậm chí, các tòa soạn cũng phải nghĩ đến câu chuyện cạnh tranh với các đối thủ để tồn tại trong môi trường báo chí truyền thông phát triển như hiện nay Bài toán kinh tế bắt đầu được đặt lên hàng đầu khi những tờ báo được chu cấp ngày càng ít mà thay vào đó, họ phải tự thân vận động để nuôi sống chính mình

Nguồn thu đang là một đề tài nóng, được nhiều cơ quan báo chí quan tâm trong thời kỳ báo in đang phải vật lộn để tồn tại, còn báo mạng điện tử mặc dù phát triển mạnh mẽ nhưng vẫn loay hoay, chưa tìm cho mình được hướng đi ổn định

Nhiều tờ báo lớn trên thế giới, điển hình như The New York Times cho

rằng thời kỳ “đọc báo miễn phí” đã chấm dứt, công chúng sẽ phải trả tiền để có

8

TS Nguyễn Trí Nhiệm – PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang (2014), Sáng tạo tác phẩm báo mạng điện tử, Học

viện Báo chí và Tuyên truyền, NXB Chính trị Quốc gia – Hà Nội

thể đọc được những nội dung trên báo mạng điện tử “Paywall”, hay còn gọi là

“bức tường phí”, ra đời như một thứ ngăn cách giữa nội dung và công chúng Nó

đã được dựng lên ở nhiều tờ báo mạng điện tử lớn, yêu cầu công chúng phải đóng một khoản phí trước khi đọc thông tin

Vì vậy, thu phí độc giả không còn là điều thích, hay không thích Nó trở thành một xu hướng, một điều bắt buộc phải suy nghĩ đến nếu các tòa soạn báo muốn tồn tại Mặt khác, xu hướng báo chí trả tiền sẽ khiến độc giả có ý thức hơn trong việc tôn trọng các thông tin trên mặt báo bên cạnh đem lại một nguồn thu đáng kể cho tòa soạn ngoài tiền quảng cáo

Năm 2010, theo bước chân của The Wall Street Journal, tờ The Times có

trụ sở ở London cũng thực hiện một bức tường thu phí tương tự Quyết định này mang đến nhiều tranh cãi ở thời điểm đó bởi không giống như tờ báo đi tiên

phong, The Times chỉ là một trang tin tức tổng hợp và độc giả cho rằng thay vì

trả tiền, họ hoàn toàn có thể tìm kiếm những thông tin miễn phí ở nơi khác

The New York Times chính thức bắt đầu dịch vụ thu phí từ tháng 9/2005

Tuy nhiên sau 2 năm, tạp chí này đã hủy việc thu phí do tiền thu phí không bù được khoản doanh thu mất đi từ quảng cáo trên trang miễn phí trước đó Tuy

nhiên, vào tháng 3/2011, The New York Times bắt đầu quay lại với việc tính phí

nhưng có điều chỉnh, bằng cách cho miễn phí một lượng tin bài nhất định9

Bức tường thu phí được The New York Times lập nên từ năm 2005 Nguồn: The

New York Times

Cụ thể, trang chủ và các chuyên mục ở trang nhất không bị giới hạn, nhưng nếu người đọc truy cập quá 10 bài báo (hiện rút xuống còn 5 bài) mỗi tháng, thì họ sẽ phải trả tiền

Hệ thống mà The New York Times sử dụng chính là “Paywall”, được mô tả

như một bức tường ngăn cách giữa nội dung và người đọc, yêu cầu độc giả phải đóng phí để có thể "qua cửa" Đây cũng là phương pháp mà nhiều tờ báo hiện đang sử dụng để đối phó với doanh thu sụt giảm nghiêm trọng từ quảng cáo báo

http://cafebiz.vn/cau-chuyen-kinh-doanh/bai-hoc-tu-new-york-times-doc-bao-online-o-viet-nam-roi-se-phai-Tính đến cuối năm 2012, số lượng các báo của Mỹ và Canada dựng

“Paywall” đã lên tới con số 350, trào lưu này tiếp đó lan sang Châu Âu Số liệu chỉ ra rằng dựng “Paywall” và thu tiền của người dùng còn hiệu quả hơn nhiều

so với việc phụ thuộc vào doanh thu từ bán quảng cáo, kể cả khi nếu không dựng

“Paywall”, lượng người đọc sẽ cao gấp 4-5 lần10

Hầu như tất cả các tờ báo lớn của Mỹ, châu Âu bằng cách này hay cách khác đều bắt đầu thu tiền, và thậm chí còn thu giá cao Cách đây vài năm, một tờ

báo muốn thu 20 USD/năm không phải dễ, nhưng giờ đây The New York Times

đã có thể thu 35 USD/tháng

Những mô hình thành công như The New York Times, Wall Street Journal,

Financial Times… không nhiều, song hầu hết các tòa soạn báo đều nhận thức

được rằng miễn phí toàn bộ nội dung là một hướng đi sai lầm Việc chỉ trông mong vào nguồn thu quảng cáo cũng tồn tại nhiều rủi ro Nếu tình hình kinh tế đi xuống, doanh thu quảng cáo sẽ bị sụt giảm Đó là chưa kể đến việc quảng cáo khiến người đọc cảm thấy khó chịu và các cơ quan báo chí hoàn toàn có thể bị mất một lượng độc giả đáng kể vì nguyên nhân này

Tuy nhiên, khoảng 5 năm trở lại đây, quan điểm thu phí dường như đã trở nên phổ biến hơn trong suy nghĩ của độc giả, bắt nguồn từ việc họ phải trả tiền

để xem những nội dung truyền hình độc quyền hoặc đặc sắc Bản thân các độc giả sau một thời gian trải nghiệm đã dần quen với điều này và coi đó là một điều tất yếu Đối với những người làm truyền thông, trước sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ và kinh tế trên toàn cầu, cũng buộc phải khẳng định việc độc giả phải trả tiền để đọc báo online không còn là câu chuyện giữa thích – không thích mà là điều kiện bắt buộc để tồn tại

10

Hữu Tuấn (2014), Báo điện tử không thể mãi miễn phí, Báo đầu tư, the-mai-mien-phi-d16152.html

https://baodautu.vn/bao-dien-tu-khong-Rupert Mudoch, Giám đốc điều hành của News Corporation, hay còn được biết đến như một ông trùm trong ngành truyền thông còn mạnh miệng tuyên bố thời đại của các website tin tức miễn phí đã kết thúc Bên cạnh đó, với các báo, việc xây dựng hệ thống trả tiền trực tuyến đã trở thành công việc dễ dàng hơn và chi phí cũng rẻ hơn rất nhiều Rất nhiều tờ báo điện tử trên thế giới

đã có ứng dụng chạy trên môi trường hệ điều hành iOS (dành cho iPhone, iPad)

và Android buộc độc giả phải đi qua "cổng thanh toán" nếu muốn đọc nội dung trên báo11

Từ những điều kiện thuận lợi ấy, các báo điện tử, nhất là báo điện tử tại châu Âu và châu Mỹ - hai nền báo chí chịu ảnh hưởng nặng nề của sự sụt giảm doanh thu quảng cáo - bước chân vào công cuộc thu phí tin tức trực tuyến với hy vọng duy trì hoạt động cho các tòa soạn

Như vậy, có thể thấy, dựng “Paywall” hay thu phí độc giả đối với các nội dung trực tuyến đã không còn trở nên xa lạ Tuy nhiên, có lẽ vẫn còn quá sớm để khẳng định chắc chắn “Paywall” sẽ thành công trên phạm vi toàn thế giới hay không Hệ thống có thể sẽ không hoạt động hiệu quả tại các tờ báo nếu như các

tờ báo không có lợi thế cạnh tranh thực sự về tin tức, nội dung của tờ báo không đáng giá để độc giả sẵn sàng bỏ tiền ra mua hoặc hoạt động tại khu vực mà các

tờ báo khác đều miễn phí ‘

Tuy nhiên, có thể chắc chắn báo chí trả tiền đã là một xu hướng tất yếu của trong thời đại kỹ thuật số, đồng thời là một lối thoát được kỳ vọng số một trong việc đưa các cơ quan báo chí ra khỏi bờ vực phá sản do sụt giảm về doanh thu đến từ quảng cáo

* Những dấu mốc hình thành và phát triển xu hướng báo chí trả tiền trên thế giới

- 1997: The Wall Street Journal tiên phong trong việc thu phí độc giả12

- 9/2005: The New York Times xây dựng bức tường thu phí với độc giả

- 9/2007: Số lượng độc giả trả phí cho nội dung trên The Wall Street

Journal đạt hơn 1 triệu người; The New York Times buộc phải hủy dịch vụ

do một số vấn đề về tài chính và mức độ hiệu quả

- 3/2008: Số lượng độc giả trả phí cho nội dung trên The Wall Street

Journal đạt hơn 15 triệu người.

- 2010: The Times xây dựng bức tường thu phí, có 105.000 độc giả đồng ý

trả tiền Song, tờ báo này mất 4 triệu độc giả chỉ trong một tháng (từ 6,4 triệu xuống còn 2,4 triệu)13

- 3/2011: The New York Times bắt đầu quay lại với việc tính phí nhưng có

điều chỉnh, bằng cách cho miễn phí một lượng tin bài nhất định Số lượng độc giả đồng ý trả phí vào khoảng 470.000 người

- 2012: Số lượng các báo của Mỹ và Canada dựng tường thu phí đã lên tới con số 350, trào lưu này tiếp tục được lan sang Châu Âu

- 6/2013: Nhật báo lớn nhất nước Đức Bild bắt đầu tiến hành thu phí14

1.2.2 Tại Việt Nam

Vietnamplus là đơn vị tiên phong trong việc ứng dụng hầu hết các xu

hướng báo chí hiện đại trên thế giới và “Paywall” cũng nằm trong số đó Ý tưởng xây dựng nên một bức tường thu phí được Tổng biên tập Lê Quốc Minh

thai nghén từ nhiều năm Bằng chứng là Vietnamplus đã có quá trình thử nghiệm

https://vtv.vn/truyen-bên cạnh việc tiếp tục ứng dụng một vài tiến bộ khoa học công nghệ khác vào báo chí điển hình như trí tuệ nhân tạo

Giao diện trả tiền của Vietnamplus xuất hiện từ quý 3 năm 2018 Nguồn:

pay.vietnamplus.vn

Ngày 20/6, báo điện tử Vietnamplus, trực thuộc Thông tấn xã Việt Nam

phối hợp với Trung tâm Kỹ thuật Thông tấn và Công ty công nghệ Vega chính

thức vận hành trang đọc báo thu phí tại địa chỉ pay.vietnamplus.vn

Mỗi ngày, Vietnamplus sẽ phát khoảng 5-10 bài báo thu phí, gồm những

bài phân tích chuyên sâu, phỏng vấn độc quyền… do tòa soạn tự sản xuất, hoặc dịch lại theo nhượng quyền của các đơn vị báo chí lớn trên thế giới Điều này sẽ không ảnh hưởng đến việc cung cấp thông tin thiết yếu phục vụ độc giả mà vẫn đảm bảo đúng tôn chỉ cũng như định hướng của Thông tấn xã Việt Nam15

https://dhtn.ttxvn.org.vn/tintuc/vietnamplus-van-Thu phí hiện là xu thế của báo chí thế giới và Vietnamplus là đơn vị báo

chí đầu tiên tại Việt Nam tiến hành dựng “bức tường phí online” Đây là bước đi phù hợp nhằm mở ra hướng phát triển mới trong bối cảnh doanh thu từ quảng cáo online đang giảm mạnh

Trước khi chính thức thu phí, Vietnamplus đã thử nghiệm trong một thời

gian dài (từ năm 2013) và nhận được phản hồi tích cực từ độc giả cũng như các đồng nghiệp

Hiện tại, dịch vụ thu phí của Vietnamplus mới chỉ hỗ trợ các thuê bao của

Viettel, song Trung tâm Kỹ thuật Thông tấn và Công ty công nghệ Vega đã chuẩn bị sẵn những phương án thanh toán hiện đại, đón đầu xu thế trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

1.3 Vai trò của xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử

1.3.1 Mang lại nguồn thu và gia tăng uy tín của tờ báo

Ở Việt Nam hiện tại, doanh thu của phần lớn các tòa soạn báo, không chỉ riêng báo mạng điện tử phụ thuộc nhiều vào quảng cáo và các hợp đồng thương mại đến từ những doanh nghiệp lớn, nhỏ trên cả nước hoặc nước ngoài Tuy

nhiên, trên thế giới, một số tờ báo mạng điện tử lớn như The New York Times,

Telegraph, The Times… đã sớm nhận ra rằng họ không thể mãi phụ thuộc vào

nguồn thu nhập này Bởi lẽ, xã hội ngày càng phát triển kéo theo đó là nhiều cơ quan báo chí mới được thành lập Họ không còn là sự lựa chọn số một khi các doanh nghiệp tìm đến nhằm mục đích truyền thông, quảng cáo

Trước tình hình đó, một số tờ báo mạng điện tử lớn trên thế giới buộc phải chủ động nghĩ ra cách duy trì nguồn thu nhập của mình nhằm giữ cho trang báo tồn tại Đó là khi “paywall” ra đời Thông thường, đối với những hợp đồng quảng cáo, tòa soạn sẽ là đơn vị ở trong thế bị động Họ phần lớn chỉ có thể chờ

đợi và nhận những lời đề nghị từ bên ngoài, sau đó thương thảo để đi đến thống nhất thay vì chủ động đưa ra những hợp đồng cho các doanh nghiệp Điều đó dẫn đến việc nếu không nhận được hợp đồng tài trợ quảng cáo dài hạn, hoặc không nhận được hợp đồng nào, tòa soạn sẽ rơi vào tình trạng thiếu doanh thu đến từ quảng cáo trong khi đây là nguồn thu nhập chính

Điều này sẽ đem lại hậu quả lớn nếu cơ quan chủ quản không đủ kinh phí

để duy trì hoạt động cho tờ báo Trong đó bao gồm chi trả tiền lương, nhuận bút… và các chi phí khác dẫn đến việc thâm hụt ngân sách Nếu một tờ báo không đủ kinh phí để duy trì, nó hoàn toàn có thể phá sản trong tương lai nếu thất bại trong việc thu hồi vốn và tìm kiếm nguồn thu nhập từ bên ngoài

Tuy nhiên, với “paywall”, tòa soạn sẽ chủ động tăng thêm một nguồn thu nhập cho tờ báo Trong thời gian đầu, có thể doanh thu đến từ việc cung cấp các dịch vụ thông tin trả tiền không đáng kể do chưa phải sự lựa chọn hàng đầu của độc giả Song, đây vẫn là phương án để giúp tòa soạn thu về một nguồn tiền nhằm tránh tình trạng thiếu hụt ngân sách nhằm duy trì hoạt động

Cụ thể, với những tác phẩm chất lượng, tòa soạn báo hoàn toàn có thể tiến hành thu phí với người đọc, buộc họ phải trả một khoản tiền nhất định để được đọc nội dung hoặc gia hạn gói tin tức theo thời gian tùy vào quy định và mức độ

uy tín của tờ báo Chủ yếu các tòa soạn báo nước ngoài hiện tại thường có chương trình ưu đãi dùng thử một tháng đầu tiên miễn phí với điều kiện độc giả phải thuê bao sau đó Khoản phí có thể từ 1-3 USD/tuần kèm theo những chương trình khuyến mãi theo từng đợt, hoặc 0.99 USD/10 bài báo

Quảng cáo không còn xuất hiện nhiều trên giao diện của The New York Times

Nguồn: The New York Times

Dù vậy, với một số tờ báo, độc giả hoàn toàn có thể lựa chọn việc không gia hạn, trả phí và chỉ đọc những nội dung miễn phí Ngược lại, cũng có những đơn vị tính phí với toàn bộ nội dung Với cách thức này, tòa soạn sẽ có thêm một nguồn thu nhập đến từ độc giả thay vì quá phụ thuộc vào những hợp đồng quảng cáo

Thời gian đầu, với những độc giả chưa quen hoặc chưa sẵn sàng trả tiền cho việc đọc báo, tòa soạn có thể gặp một số khó khăn nhất định Tuy nhiên, song song với việc tăng cường chất lượng của các tác phẩm, độc giả cũng nhận thức được tầm quan trọng của những thông tin chất lượng và thông qua những kênh truyền thông, họ sẽ lôi kéo được một lượng độc giả lớn khác tham gia vào việc thuê bao những thông tin tính phí trên một tờ báo Từ đó, tòa soạn sẽ xem xét để đưa ra những chương trình khuyến mãi cho những thuê bao mới, tri ân

người dùng trung thành… bằng việc giảm giá trong những dịp nhất định để giữ

và lôi kéo độc giả

Khi đã có một lượng độc giả nhất định sẵn sàng trả phí để được tiếp nhận thông tin trên báo, nguồn thu nhập để duy trì hoạt động của tòa soạn sẽ không còn là nỗi lo khi tờ báo có thể chủ động về mặt tài chính nhờ vào tính hiệu quả của “paywall” Các hợp đồng quảng cáo khi đó vẫn đóng vai trò quan trọng, song không còn ở vị thế số một ở trước kia Bởi lẽ lúc này, tòa soạn đã trở thành những người nắm thế chủ động trên thị trường kinh doanh về thông tin

Thay vì duy trì hoạt động của tòa soạn bằng doanh thu quảng cáo, họ có thể sử dụng nguồn thu đến từ những độc giả trả phí để làm điều này Trong khi

đó, số tiền kiếm được từ quảng cáo có thể dùng để đầu tư phát triển trang thiết bị

kỹ thuật, thu hút nhân lực, nghiên cứu và phát triển những xu hướng mới nhằm cạnh tranh với các đơn vị khác trong bối cảnh thị trường thông tin trên thế giới đang ngày càng có nhiều đối trọng

Tháng 2/2019, The New York Times công bố thu nhập quý 4 năm 2018 của

họ đã vượt kỳ vọng, giúp cổ phiếu của công ty tăng hơn 12% Lý do ở đây không phải việc người dùng quay trở lại mua ấn bản in, hay doanh thu quảng cáo gia tăng (doanh thu quảng cáo trên báo in giảm 6,5% từ 2017-2018 và số lượng đăng

ký mua ấn bản in chỉ tăng 3,4% trong năm), mà là nhờ thuê bao trả phí trên Internet16

16

The New York Times Company (2019), The New York Times Company Reports 2018 Fourth-Quarter and

Full-Year Results and Announces Dividend Increase, Business Wire,

https://www.businesswire.com/news/home/20190206005380/en/

Thống kê doanh thu của The New York Times từ năm 2013-2018 Nguồn:

Niemanlab The New York Times cho biết họ đã đạt 709 triệu USD vào năm 2018, chủ

yếu đến từ khoảng tăng trưởng 17,7% từ thuê bao Internet Ở quý 4 năm 2018, tờ báo này có thêm 265.000 độc giả đăng ký thuê bao trả phí, nâng tổng số lên 3,4

triệu người, tăng 27% so với cùng kỳ năm 2017 Từ những thành công đó, The

New York Times đặt mục tiêu thu về 800 triệu USD từ thuê bao Internet vào năm

2020 và 10 triệu người dùng vào năm 2025

Cụ thể, theo thống kê của Niemanlab, lấy mốc là doanh thu quý 8 của từng

năm từ 2013-2018, số tiền thu về từ quảng cáo trên ấn phẩm in ngày càng giảm

Trong khi đó, số lượng thuê bao trả phí Internet tăng mạnh tỷ lệ thuận với quảng

áo Doanh thu tới từ việc bán ấn phẩm in không có quá nhiều thay đổi17

“Theo dữ liệu của chúng tôi, The New York Times hiện có ít nhất một độc giả thuê bao trả phí trên Internet tới từ mọi quốc gia thành viên của Liên Hợp quốc, bao gồm cả Tuvalu và Nam Cực”, Chủ tịch kiêm Giám đốc Điều hành của

The New York Times Mark Thompson chia sẻ với báo chí trong một cuộc hội thảo về truyền thông18

Theo đánh giá của trang web thống kê Statista (tính đến tháng 7/2018),

The New York Times là công ty truyền thông hàng đầu thế giới về số lượng đăng

ký trả phí trên Internet, vượt xa các đối thủ cạnh tranh gần nhất như Wall Street

Journal, Washington Post, Financial Times hay Bild… Thành công này đến từ

việc The New York Times thử nghiệm nhiều cách thanh toán linh hoạt khác nhau góp phần tăng cường trải nghiệm cũng như đề cao sự thuận tiện cho độc giả Bên cạnh đó, tòa soạn cũng điều chỉnh các ưu đãi khác nhau dành cho từng

nhóm đối tượng (Ví dụ: với những độc giả của The New York Times là sinh

viên, chỉ cần nhập email của trường, họ sẽ được chiết khấu theo quy định của tòa soạn báo)19

17

Joshua Benton (2018), The New York Times is on pace to earn more than $600 million in digital this year,

halfway to its ambitious goal, NiemanLab, pace-to-earn-more-than-600-million-in-digital-this-year-halfway-to-its-ambitious-goal/

https://www.niemanlab.org/2018/11/the-new-york-times-is-on-18

Monojoy Bhattacharjee (2019), “Read in every country on earth”: NY Times charts its course to 10 million

subscribers with a dynamic paywall plan, Whats New In Publishing,

million-subscribers-with-a-dynamic-paywall-plan/

https://whatsnewinpublishing.com/2018/11/read-in-every-country-on-earth-ny-times-charts-its-course-to-10-19

Monojoy Bhattacharjee (2019), “Read in every country on earth”: NY Times charts its course to 10 million subscribers with a dynamic paywall plan, Whats New In Publishing,

million-subscribers-with-a-dynamic-paywall-plan/

https://whatsnewinpublishing.com/2018/11/read-in-every-country-on-earth-ny-times-charts-its-course-to-10-Các tòa soạn báo đang ngày đẩy mạnh việc kiếm doanh thu từ thuê bao Internet Trong đó, The New York Times đang dẫn đầu với cách biệt lớn Nguồn: Statista

Ngoài ra, thông tin chất lượng cũng là yếu tố để các tòa soạn báo khẳng định vị thế và cạnh tranh với các đối thủ trong bối cảnh thị trường báo chí, truyền thông đang ngày một lớn mạnh Khi một tòa soạn quyết định ứng dụng

“paywall”, họ phải chấp nhận đánh đổi bởi sẽ có 2 viễn cảnh xảy ra Một là tờ báo đó sẽ mất đi những độc giả vốn đã quen với việc tiếp nhận thông tin miễn phí và chưa sẵn sàng chi trả khoảng phí theo yêu cầu Hai là tờ báo đó sẽ thu hút được một lượng độc giả cần những thông tin chất lượng, kèm theo đó là nguồn thu với từ những thuê bao trả phí này

Viễn cảnh thứ nhất thường xảy ra ở thời gian đầu khi tờ báo quyết định ứng dụng “paywall” Tuy nhiên, nếu duy trì được chất lượng thông tin cung cấp tới độc giả, đồng thời người đọc nhận thức được tầm quan trọng của việc trả phí, viễn cảnh thứ hai đang dần hiện lên với đa số tòa soạn báo chấp nhận mạo hiểm

để chạy theo xu hướng báo chí trả tiền này

Việc này còn khiến vị thế tờ báo được nâng cao hơn bởi lẽ không phải đơn

vị nào cũng cung cấp thông tin trả phí Yêu cầu thu phí độc giả đồng nghĩa với việc thông tin đó trên báo đáng với số tiền họ bỏ ra, tức đó là tờ báo uy tín với nhiều tác phẩm chất lượng cao Uy tín, chất lượng gia tăng tỷ lệ thuận với lượng độc giả theo dõi tờ báo Trong bối cảnh trên thế giới có quá nhiều đơn vị báo chí, truyền thông để lựa chọn, việc xây dựng chỗ đứng trên thị trường và quan trọng hơn là niềm tin của độc giả là yếu tố quan trọng hàng đầu đối với mỗi tờ báo

1.3.2 Khuyến khích phóng viên nâng cao chất lượng sản phẩm

Mức sống của xã hội phát triển kéo theo đó là sự gia tăng về nguồn thu nhập Nếu như trước đây, độc giả chủ yếu theo dõi, đọc tin tức để “cho có” hoặc không có nhu cầu tìm hiểu thêm thì lúc này mọi thứ đang dần thay đổi Các nhu cầu thiết yếu hàng ngày như ăn, mặc, ở… bắt đầu được đáp ứng đủ đầy hoặc ở mức chấp nhận được Từ đó, các nhu cầu về mặt tinh thần như giải trí bắt đầu được quan tâm, chủ trọng Trong đó có nhu cầu được tiếp nhận thông tin

Khi “paywall” chưa ra đời, độc giả chỉ tiếp xúc đơn thuần với những thông tin được các tòa soạn báo cung cấp miễn phí Khi đó, thông tin được dừng

ở mức “vừa đủ”, không thừa nhưng cũng không thiếu nếu xét theo sự phát triển của xã hội bấy giờ Ở Việt Nam, tâm lý dùng miễn phí vẫn còn tồn tại ở một bộ phận lớn người dân Chưa nói đến báo chí, những ứng dụng, dịch vụ giải trí khác cũng vấp phải không ít khó ăn ở thời kỳ đầu áp dụng thu phí

“Những thứ gì tồn tại trên Internet đều miễn phí” là quan điểm của một bộ phận lớn người dùng ở Việt Nam Những ứng dụng, phần mềm máy tính chủ yếu vẫn dùng phiên bản “crack” (bẻ khóa) thay vì mua bản quyền Điển hình nhất có

thể nói đến Windows, Microsoft Office hay một số phần mềm diệt virus phổ biến Đối với những dịch vụ giải trí, ứng dụng Zing MP3 từng bị tẩy chay vì yêu cầu

người dùng phải trả phí để tải các bài hát về máy điện thoại Ứng dụng này sau

đó buộc phải thay đổi chiến lược kinh doanh bằng cách cho độc giả tải nhạc miễn phí (với phiên bản có dung lượng, chất lượng thấp hơn)20

Truyền hình trả tiền cũng phải chịu không ít thiệt thòi do bị xâm phạm bản quyền thường xuyên Thay vì trả tiền để thuê bao hàng tháng hoặc từng năm một, nhiều khán giả lựa chọn xem lậu, thậm chí livestream công khai trên mạng

xã hội… khiến các đơn vị nắm bản quyền ở nước ngoài chấm dứt hợp đồng với đài truyền hình ở Việt Nam (bản quyền Champions League 2015/16 của

VTVCab bị xâm phạm)

Nói đến “paywall” trên báo mạng điện tử ở Việt Nam, Vietnamplus - đơn

vị tiên phong ở xu hướng này - cách đây một năm bên cạnh những lời khen dành cho sự quyết đoán, bắt kịp xu thế của Tổng biên tập Lê Quốc Minh, cũng có không ít những bình luận cho rằng đơn vị này quá “liều”, hoặc việc trả tiền vẫn chưa phù hợp với tình hình kinh tế, xã hội ở nước ta hiện tại

Tuy nhiên, xã hội phát triển không ngừng kèm theo đó là nhu cầu tiếp nhận thông tin, tìm kiếm tư liệu, nghiên cứu… của một bộ phận độc giả Dần dần, độc giả cảm thấy thông tin miễn phí được cung cấp trên các báo là chưa đủ

và họ cần nhiều hơn những thứ chất lượng

20

Bảo Bảo (2015), Bài học từ New York Times: Đọc báo online ở Việt Nam rồi sẽ phải trả phí?, CafeBiz,

tra-phi-201507011512229.chn

http://cafebiz.vn/cau-chuyen-kinh-doanh/bai-hoc-tu-new-york-times-doc-bao-online-o-viet-nam-roi-se-phai-Nhu cầu tiếp nhận thông tin của độc giả ngày càng lớn, đặc biệt là những tác phẩm cần sự đầu tư như LONGFORM, MEGASTORY… Nguồn: Vietnamplus.vn

Muốn độc giả trả tiền để đọc nội dung trên trang báo đồng nghĩa với việc

tờ báo đó phải cung cấp những nội dung đáng tiền Số tiền thu về từ “paywall” ngoài việc duy trì hoạt động của tòa soạn báo, phục vụ mục đích nghiên cứu… còn nhằm cung cấp cho phóng viên, nhà báo để giúp họ không ngừng cải thiện nội dung, sáng tạo ra nhiều tác phẩm chất lượng, giữ độc giả tiếp tục thuê bao trả tiền

Muốn các phóng viên tiếp tục thực hiện những bài viết chất lượng, rõ ràng, tòa soạn phải cung cấp cho họ một mức đãi ngộ mới, cao hơn bình thường Mức đãi ngộ này một phần để phục vụ cho công tác phí, duy trì các mối quan hệ của các phóng viên… ngoài ra, nó còn cải thiện khoản thu nhập hàng tháng của

họ, tạo động lực cho họ tiếp tục làm việc và cống hiến

Bên cạnh đó, những tác phẩm mà tòa soạn báo thu phí thường sẽ có chất lượng cao và được nhiều độc giả quan tâm Điều này sẽ giúp các nhà báo, phóng viên ngày càng có tiếng hơn trong giới và với độc giả Uy tín tờ báo tăng lên kéo theo đó là uy tín của nhà báo và ngược lại Vật chất được cải thiện, danh tiếng được củng cố là động lực lớn để các phóng viên, nhà báo tiếp tục làm việc và cho ra những tác phẩm chất lượng

Mục trả phí của Telegraph có nhiều bài viết của các nhà báo, chuyên gia nổi

tiếng Nguồn: Telegraph

Không chỉ phóng viên, thuê bao trả phí cũng đồng nghĩa với việc lãnh đạo

tờ báo và ban biên tập phải không ngừng suy nghĩ để tìm ra những phương án nhằm cải thiện nội dung đem tới cho độc giả Hiện tại, nhiều tờ báo trên thế giới

và cả Việt Nam đã áp dụng chiến lược đặt bài viết của các cộng tác viên là những chuyên gia, người nổi tiếng có kiến thức, am hiểu về một số lĩnh vực đặc thù Khác với dạng phỏng vấn độc quyền, đây là bài viết do chính chuyên gia tự tay biên soạn (hoặc được phóng viên ghi lại và sửa chữa nhưng không can thiệp

quá nhiều về mặt nội dung) Những bài viết này thường có nội dung chất lượng

và yêu cầu độc giả phải thuê bao trả phí để xem bởi đây không đơn thuần chỉ là góc nhìn của một phóng viên hay nhà báo

Ngoài ra, với mức đãi ngộ cao hơn cùng sự đảm bảo về uy tín sẽ được củng cố cũng là yếu tố để tòa soạn thu hút nhiều cây viết nổi tiếng, chất lượng Trên thế giới, có rất nhiều nhà báo nổi tiếng không gắn liền công việc của mình với một tòa soạn Thay vào đó, họ hoạt động theo dạng “free-lancer” (làm việc

tự do) Ví dụ, trong lĩnh vực thể thao, Jonathan Wilson, Sid Lowe hay Luca Caioli là những nhà báo nổi tiếng từng chấp bút cho tự truyện của nhiều danh thủ Công việc của họ không gắn liền với một tòa soạn cố định mà viết nhiều cho

những tờ báo nổi tiếng như The Guardian, Telegraph, ESPN, BBC Sports…

Những tác phẩm của họ thường yêu cầu độc giả phải trả phí Đây cũng là những cây viết đã gây dựng được tên tuổi trên thế giới, đồng thời giúp cho những tờ báo

có bài đăng của họ gia tăng sự uy tín cũng như thu hút lượng lớn độc giả

1.3.3 Giúp người đọc có ý thức tôn trọng thông tin hơn

Đã đến lúc độc giả báo điện tử trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng phải nhận thức được rằng không phải cái gì xuất hiện trên Internet đều là miễn phí Như đã nói, tâm lý ngại trả phí cho những thức vốn được miễn phí trước đây đã mang đến không ít khó khăn cho các tờ báo mạng điện tử ở thời điểm bắt đầu ứng dụng “paywall”

Bằng chứng là mới đây, The New York Times tiết lộ họ sẽ thử nghiệm một

bức tường thu phí chặt chẽ hơn sau khi một lượng lớn độc giả truyền tai nhau về cách thức để đọc nội dung trả tiền miễn phí trên tờ báo này với trình duyệt

Google Chrome Cụ thể, “paywall” trên The New York Times xuất hiện một lỗ

hổng mà chỉ cần người dùng truy cập bằng chế độ ẩn danh trên trình duyệt

Chrome cùng một vài thủ thuật đơn giản với cookies của trang web, họ có thể đọc nội dung miễn phí trên báo, đồng thời vượt qua sự kiểm soát của bộ đếm

trên The New York Times

The New York Times không phải đơn vị duy nhất là nạn nhân của thủ thuật

này Dallas News, Los Angeles Times hay The Boston Globe cũng từng ở trong

tình cảnh tương tự cho đến khi những tờ báo này đồng loạt siết chặt hơn bức tường thu phí của mình Sau khi thủ thuật mất tác dụng, rất nhiều người dùng

trên toàn thế giới đã chia sẻ việc này lên mạng xã hội Twitter và cho rằng đây “là

một ngày ác mộng” bởi họ vốn đã quen với việc đọc thông tin chất lượng miễn phí21

Thông tin về việc The New York Times siết chặt bức tường thu phí được

Niemanlab xác nhận vào đầu tháng 3/2019 sau khi Joshua Benton, Giám đốc của Niemanlab tại Đại học Harvard xác nhận với phát ngôn viên của tờ báo hàng đầu

thế giới này Việc này nhằm mục đích đảm bảo tính công bằng cho những độc giả đã trả tiền để đọc thông tin giá trị, đồng thời nâng cao tầm quan trọng của thông tin do tờ báo cung cấp

21

Joshua Benton (2019), Your favorite way to get around The New York Times paywall might be about to go

away, NiemanLab, paywall-might-be-about-to-go-away/

https://www.niemanlab.org/2019/02/your-favorite-way-to-get-around-the-new-york-times-Tờ Business Insider từng có bài viết hướng dẫn cách đọc miễn phí nội dung tính phí trên The Wall Street Journal năm 2011 Nguồn: Business Insider 22

Trong cuốn sách “Free Ride: How Digital Parasites Are Destroying the

Culture Business, and How the Culture Business Can Fight Back” của Robert

Levine - cựu trưởng ban biên tập của tạp chí Billboard - được xuất bản năm 2011 từng viết: “Internet đã phát triển mạnh mẽ trong một thời gian dài đến mức

người dùng muốn những thông tin trên mạng phải được miễn phí” Bổ sung cho

luận điểm đó, Steward Brand – nhà tư tưởng công nghệ có ảnh hưởng lớn ở thế

kỷ XX, đồng thời là người chịu trách nhiệm xuất bản tạp chí Whole Earth

Catalog, từng chia sẻ trong một hội nghị về hacker nhằm mục đích hạn chế tình

trạng này: “Thông tin trên mạng đắt đỏ bởi giá trị mà nó mang lại rất lớn Tiếp

nhận thông tin chất lượng vào đúng thời điểm có thể làm thay đổi cuộc đời bạn”

22

Eilis Hamburger (2011), The Easiest Way To Read The Wall Street Journal For Free, Business Insider,

https://www.businessinsider.com/wall-street-journal-paywall-2011-6

Ông cho rằng thông tin trên mạng có thể phân phối với giá rẻ hơn, nhưng miễn phí không phải một hướng đi đúng23

hình thức đăng ký dịch vụ trả tiền trực tuyến, ví dụ như Netflix, Spotify miễn là

chúng luôn kịp thời cập nhật, tập trung vào những gì họ quan tâm và yêu thích Điều này cũng giúp nhiều tờ báo nhận ra rằng tin tức có thể miễn phí, nhưng để đọc những bài viết chuyên sâu, phân tích của chuyên gia hay các phóng sự kỳ công thì tất nhiên sẽ có một cái giá để họ được đáp ứng nhu cầu đó

Ở thời điểm cách đây hơn một thập kỷ, khi The New York Times lần đầu

khai trương dịch vụ thu phí, 1-3 USD/tuần có thể là con số lớn Song, lúc này, phần đông người đọc đã nhận ra rằng lợi ích đến từ việc thuê bao trả phí với những dịch vụ thông tin ở một số tờ báo nổi tiếng lớn hơn nhiều so với số tiền họ

bỏ ra Quan trọng hơn, mức thu nhập của họ hiện tại đủ khả năng để chi trả khoản phí này

The Guardian không yêu cầu độc giả trả phí để đọc nội dung mà tùy vào

sự ủng hộ của từng người Dù vậy, tờ báo này vẫn nằm trong top doanh thu từ

“paywall” nhờ nội dung chất lượng Nguồn: The Guardian

Cụ thể, theo số liệu thống kê của UNECE, thu nhập bình quân đầu người

của nước Mỹ là khoảng 4.900 USD/năm, Liên hiệp Anh khoảng 3.500 USD/năm trong khi các nước lớn ở châu Âu như Italy, Pháp, Đức, Hà Lan… đều vào khoảng 2.700 USD/năm trở lên24 Có thể thấy, việc bỏ ra từ 15-35 USD/năm để thuê bao trả phí cho một tờ báo không phải là một vấn đề quá lớn Đối với những đối tượng có thu nhập cao, họ hoàn toàn có thể lựa chọn thuê bao nhiều tờ báo

mà khoản chi tiêu này cũng không ảnh hưởng quá nhiều đến đời sống sinh hoạt hàng ngày

24

Liên hiệp kinh tế châu Âu UNECE (2015), Latest data shows T&T’s middle class growing, The Trinidad Guardian

Newspaper

Ở Việt Nam, việc thuê bao trả phí một số tờ báo trong và ngoài nước cũng đang dần trở nên phổ biến, nhất là khi việc thanh toán quốc tế trực tuyến ngày càng thuận tiện hơn với những dịch vụ được đa số ngân hàng cung cấp, hỗ trợ Với những người có mức thu nhập dưới 5 triệu đồng/tháng, đây có thể chưa phải

là nhóm đối tượng phù hợp Tuy nhiên, với những người có mức thu nhập từ 7 triệu đồng/tháng trở lên, việc họ sẵn sàng bỏ ra khoảng 300.000 đồng/tháng để được tiếp nhận những thông tin chất lượng là hoàn toàn bình thường

Đối tượng chủ yếu sử dụng dịch vụ này là những người lao động trí óc, học sinh, sinh viên, nghiên cứu sinh… thành thạo ngoại ngữ, có nhu cầu tiếp nhận thông tin để phục vụ cho mục đích nghiên cứu, tìm kiếm tư liệu… Ngoài ra còn một bộ phận những người ở độ tuổi trung niên có nhu cầu tiếp nhận thông tin nhanh, chất lượng, đa chiều…

Khi độc giả phải bỏ tiền để mua một thứ gì đó cũng đồng nghĩa với việc giá trị của nó được nâng lên Nói cách khác, độc giả thể hiện sự tôn trọng, trân trọng với thông tin bằng cách trả tiền để mua nó Mặt tích cực trong việc ứng dụng “paywall” trên báo mạng điện tử là độc giả có quyền lựa chọn thuê bao trả phí hoặc không Từ những số liệu thống kê cho thấy các tòa soạn báo lớn trên thế giới thu được nguồn kinh phí không nhỏ, có thể thấy độc giả quan tâm đến thông tin chất lượng như thế nào Quan trọng hơn cả là việc họ tự nguyện gia hạn thuê bao thay vì bắt buộc bởi thông tin trên tờ báo đó có ích đối với họ

Ngoài ra, các tòa soạn báo hoàn toàn có thể gia tăng số người thuê bao trả phí nếu mỗi độc giả của họ giới thiệu cho những người thân của mình làm việc tương tự Uy tín của tờ báo, chất lượng tác phẩm cộng với ý thực của độc giả sẽ giúp mô hình ứng dụng “paywall” của tòa soạn phổ biến tới nhiều người hơn Từ

đó, doanh thu đến từ nội dung trả phí ngày càng tăng

The Boston Globe thắt chặt bức tường thu phí, ngăn chặn thủ thuật sử dụng chế

độ ẩn danh của độc giả Nguồn: The Boston Globe

Quan trọng nhất, sự xuất hiện của “paywall” đã thay đổi nhận thức của một bộ phận không nhỏ độc giả quen với việc đọc báo miễn phí và đang tiếp tục duy trì điều này Trong tương lai gần, “paywall” sẽ không còn là một khái niệm

xa lạ với người dân trên toàn thế giới Khi đó, độc giả sẽ có cái nhìn khác về thông tin trên báo chí cũng như những người cung cấp những thông tin đó

1.4 Đặc điểm của xu hướng báo chí trả tiền trên báo mạng điện tử

1.4.1 Tính chuyên môn hóa cao

Yêu cầu tối thiểu đồng thời cũng là mục tiêu quan trọng nhất đối với những tòa soạn báo dựng tường thu phí là phải đảm bảo được nội dung chất lượng duy trì trên trang Tuy nhiên, rất khó để làm được điều này ngay cả với

những tờ báo hàng đầu như The New York Times hay Washington Post Bởi lẽ,

dù có đội ngũ nhà báo, phóng viên đông đảo và nổi tiếng đến đâu, họ cũng không thể sản xuất tin bài thật sự chất lượng hàng ngày với mật độ dày đặc

Do đó, chiến lược của những tờ báo này là tập trung phát triển vào những

lĩnh vực đặc thù, thế mạnh của tòa soạn The New York Times hay Telegraph là 2

trong số nhừng tờ báo hàng đầu về chính trị thế giới Ngoài ra, Thể thao cũng là một thế mạnh riêng của tờ nhật báo đến từ Anh Tuy nhiên, dễ thấy điểm chung

ở những tờ báo này là đều phát triển mảng bình luận với những nhà báo, phóng viên nổi tiếng trên thế giới

Phần lớn tờ báo điện tử dựng tường thu phí đều hình thành chuyên mục Góc nhìn của riêng mình và nhận được sự quan tâm lớn từ độc giả Bởi lẽ thứ nhất, Góc nhìn được coi là bộ mặt của tờ báo, nơi những nhà báo hàng đầu của tòa soạn cho ra đời những sản phẩm chất lượng cao, đủ để khiến độc giả bỏ tiền

ra mua Thứ hai, Góc nhìn là nơi khẳng định vị thế của tờ báo trong môi trường cạnh tranh Đưa ra chính kiến riêng là cách giúp tờ báo gây ấn tượng với độc giả

và dần dần xây dựng uy tín Độc giả có thể trả tiền để mua một tờ báo, song họ sẵn sàng mua thêm, hoặc chuyển sang đọc tờ báo khác nếu cảm thấy sự tương đồng trong suy nghĩ, quan điểm Thứ ba, Góc nhìn là chuyên mục dễ dàng đảm bảo số lượng tin bài dày đặc mỗi ngày Những bài bình luận chuyên sâu không phụ thuộc quá nhiều vào tin tức hay yêu cầu quá cao về tác nghiệp hiện trường Nhà báo, phóng viên có thể sáng tạo ra tác phẩm bình luận tại chỗ, về những vấn

đề thời sự đang được quan tâm, cũng có thể là các vấn đề đã hoặc sẽ được quan tâm

Chuyên mục Góc nhìn là một trong những đặc điểm gây ấn tượng của

Telegraph tới độc giả với số lượng lên đến 20-25 tin bài mỗi ngày Tác giả của

những bài báo này có thể là nhà báo, phóng viên thuộc tòa soạn nhưng đồng thời cũng là những chuyên gia, người nổi tiếng am hiểu về các lĩnh vực đặc thù, được tòa soạn mời cộng tác để phục vụ mục đích cải thiện nội dung

Dù vậy, không phải tờ báo nào dựng “paywall” cũng thành công và thu về nhiều tiền Ngoài việc tập trung vào những lĩnh vực làm tốt nhất, những tờ báo điện tử này còn cần trả lời câu hỏi: “Liệu độc giả có quan tâm đến những nội dung đó không?” Bởi lẽ, mỗi tờ báo có một thế mạnh riêng và nếu chỉ phát triển vào những gì mình làm tốt nhất mà không chịu thay đổi bất chấp sự thờ ơ của độc giả, việc thu tiền sẽ gần như trở nên vô dụng

Độc giả sẽ không trả tiền cho những nội dung họ không muốn Có nhiều yếu tố khiến độc giả không muốn trả tiền để mua thông tin Song, về cơ bản, thông tin đó hoặc là kém chất lượng, hoặc là không có lợi đối với độc giả Đó là

lý do khiến phần lớn các tòa soạn báo điện tử trên thế giới tập trung vào các lĩnh vực như: Chính trị thế giới, Kinh tế, Xã hội, Thể thao… vì nhận được sự quan tâm lớn và doanh thu đến từ những bài báo này đặc biệt cao hơn Phó Tổng giám đốc Thông tấn xã Việt Nam Lê Quốc Minh chia sẻ rằng không phải độc giả nào

cũng sẵn sàng trả tiền để thuê bao lâu dài với Vietnamplus Song, họ lại mua rất

nhiều bài báo với giá 5.000 đồng/bài trong khi chỉ cần trả 30.000 đồng là có thể đọc thoải mái nội dung trong một tuần Tâm lý này một số bài báo trên

Vietnamplus đạt doanh thu lên đến 8 chữ số, điều mà ngay cả lãnh đạo của tờ báo

cũng không dám nghĩ đến

Điều này cũng giải thích tại sao chênh lệch về số lượng tác phẩm giữa các chuyên mục của nhiều tờ báo là rất lớn Một số chuyên mục được tòa soạn tập trung phát triển rất mạnh nhưng ngược lại, số khác chỉ hoạt động ở mức duy trì, cầm chừng Rất nhiều bài báo được đăng tải “cho có” để chuyên mục không

“chết”, còn nguồn lực được dồn vào những nội dung quan trọng hơn Điểm chung của những chuyên mục kém phát triển này là sử dụng rất nhiều dạng bài tổng hợp thông tin

1.4.2 Tập trung vào một số thể loại đặc thù

Để phát huy tối đa việc nâng cao chất lượng nội dung, các tòa soạn báo điện tử cần tập trung vào một số thể loại thu hút người xem nhưng không xuất hiện phổ biến, thường xuyên Đó là những thể loại như phỏng vấn độc quyền, bình luận, phóng sự và điều tra

Sở dĩ những tác phẩm thuộc thể loại này không xuất hiện quá nhiều trên báo mạng điện tử hiện nay là do một số tờ vẫn chạy theo xu hướng giật gân, câu khách, chủ yếu đăng tải những nội dung phù hợp với thị hiếu của phần lớn độc giả mà làm giảm tính chuyên môn Những thông tin lá cải được đăng tải tràn lan trên báo mỗi ngày, bên cạnh đó là những tin tức tiêu cực

Do đó, khi dựng lên tường thu phí “paywall”, các tòa soạn lớn đã nhận ra rằng họ phải dùng số tiền thu được từ độc giả để tái đầu tư nội dung sao cho xứng đáng với uy tín của tờ báo Điểm nổi bật của những tờ báo điện tử này là sự xuất hiện những bài bình luận của các chuyên gia, người nổi tiếng – nhóm đối tượng không phải lúc nào cũng xuất hiện trên mặt báo với tư cách tác giả Thêm vào đó là những bài phỏng vấn độc quyền với các nghệ sĩ, chính trị gia, nhà nghiên cứu… mà độc giả không thể tìm thấy ở nơi khác

Phóng sự và điều tra là thể loại cần đầu tư nhiều tiền bạc, công sức, con người… trong khi các tòa soạn phải đối mặt với rủi ro khi mang bán Bởi không phải độc giả nào cũng ưa chuộng thể loại này Tuy nhiên, có thể thấy, rất nhiều tác phẩm thành công ở những cuộc thi, giải báo chí lớn thuộc thể loại phóng sự hoặc điều tra Điều đó cho thấy tầm ảnh hưởng của thể loại này cũng như những