Xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí (khảo sát báo điện tử usa today và wshington post từ tháng 12017 12019)

Lịch sử vấn đề nghiên cứu Xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí là đề tài mới mẻ, thu hút sự quan tâm của của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước.. Các bài

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ HỒNG AN

XU HƯỚNG ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

SẢN XUẤT NỘI DUNG BÁO CHÍ (Khảo sát báo điện tử USA Today và Washington Post

từ tháng 1/2017 – 1/2019)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

NGÀNH: BÁO CHÍ CHUYÊN NGÀNH: BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ

HÀ NỘI – 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN THỊ HỒNG AN

XU HƯỚNG ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO

SẢN XUẤT NỘI DUNG BÁO CHÍ (Khảo sát báo điện tử USA Today và Washington Post

từ tháng 1/2017 – 1/2019)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Giảng viên hướng dẫn: ThS Trương Thị Hoài Trâm

HÀ NỘI - 2019

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

AI : Artificial Intelligence (Trí tuệ nhân tạo)

TTXVN : Thông tấn xã Việt Nam

R&D : Research & Development (Nghiên cứu và Phát triển)

CNTT : Công nghệ thông tin

PGS.TS : Phó Giáo sư Tiến sỹ

ThS : Thạc sỹ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: LÝ LUậN CHUNG Về XU HƯớNG ứNG DụNG TRÍ TUệ NHÂN TạO SảN XUấT NộI DUNG BÁO CHÍ 10

1.1 Các khái niệm 10

1.2 Lịch sử phát triển của xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí 15

1.3 Đặc điểm của việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào sản xuất nội dung báo chí 24

1.4 Vai trò của trí tuệ nhân tạo trong sản xuất nội dung báo chí 29

1.5 Các hình thức ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí 33

Chương 2: THựC TRạNG ứNG DụNG TRÍ TUệ NHÂN TạO SảN XUấT NộI DUNG BÁO CHÍ HIệN NAY 37

2.1 Một vài nét về những tờ báo trong phạm vi khảo sát 37

2.2 Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí tại USA Today và Washington Post 40

2.3 Một số đánh giá 66

Chương 3: MộT Số Dự BÁO VÀ KHUYếN NGHị ứNG DụNG TRÍ TUệ NHÂN TạO SảN XUấT NộI DUNG BÁO CHÍ ở VIệT NAM HIệN NAY70 3.1 Một số dự báo về sự xâm nhập và phát triển xu hướng ứng dụng ro-bot sản xuất nội dung báo chí ở Việt Nam 70

3.2 Những khuyến nghị ứng dụng ro-bot sản xuất nội dung báo chí tại Việt Nam 73

KếT LUậN 82

TÀI LIỆU THAM KHẢO 84

PHỤ LỤC 92

TÓM TẮT KHÓA LUẬN 118

tỉ số áp đảo 4-11 Hai năm sau, bức họa đầu tiên do AI tạo ra được bán đấu giá

và thu về gần nửa triệu USD, gấp nhiều lần so với giá dự kiến2 Nhiều bức họa đánh lừa ngay cả những nhà phê bình nghệ thuật3

Như vậy, ứng dụng trí tuệ nhân tạo là xu thế mới của đa số mọi lĩnh vực trong xã hội, và ngành báo chí – truyền thông cũng không ngoại lệ Năm

2015, Thông tấn xã Na Uy (NTB) bắt đầu thực hiện dự án tạo tin tức bóng đá

tự động, ra mắt vào năm 2016.Các báo cáo tin tức tự động được giám sát bởi một nhóm các nhà báo và đã được chứng minh là đạt 99% độ tin cậy Mới đây, chúng ta đã được chứng kiến những người dẫn chương trình thời sự đầu tiên trên thế giới sử dụng trí tuệ nhân tạo do hãng truyền hình Tân Hoa Xã của Trung Quốc giới thiệu, có thể “đưa tin không mệt mỏi” suốt cả ngày, từ bất kỳ nơi đâu trên toàn quốc; hay “nàng” Sofia – một người máy nhân tạo có thể trò

Katy Evans (30/06/2017), AI Creates Art That Critics Can't Distinguish From Human-Created Work,

https://www.iflscience.com/technology/ai-creates-rather-wonderful-art-that-fools-critics-its-not-humanmade/

chuyện với chính “cha đẻ” của mình với đủ hỉ, nộ, ái, ố Một số tòa soạn báo hoặc hãng thông tấn trên thế giới hiện nay cũng đã áp dụng trí tuệ nhân tạo để

hỗ trợ các phóng viên, biên tập viên trong công việc của mình

Theo bài “Future of Journalism will be Augmented Thanks to AI” (tạm dịch là: Trí tuệ nhân tạo mở ra tương lai mới cho báo chí) phỏng vấn

Francesco Marconi – Giám đốc chiến lược kiêm đồng lãnh đạo khối AI của hãng thông tấn AP về chủ đề AI và báo chí, đăng trên trang aibusiness.com ngày 31/10/2017, khi áp dụng các thuật toán Trí tuệ nhân tạo (AI) vào ngành báo chí, ước tính công nghệ này sẽ giúp giải phóng hơn 20% thời gian của các nhà báo, phóng viên Trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế các nhà báo, phóng viên sản xuất tin bài về chủ đề đơn giản và để họ có thêm nhiều thời gian tập trung vào công việc đòi hỏi kỹ năng chuyên môn cao hơn Đồng thời, các phóng viên có thể dành ít thời gian hơn để sao chép và chỉnh sửa thủ công các bộ dữ liệu, và thay vào đó, dành thời gian đó để thực hiện các cuộc gọi và phỏng vấn các nhân vật tiềm năng do AI phân tích Bên cạnh đó, khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo, các nhà báo người máy (Robot Journalist) có thể sản xuất tin bài nhanh hơn và ít lỗi hơn rất nhiều so với tin bài do con người viết

Trong những năm gần đây, một số tập đoàn truyền thông/ hãng thông tấn đã đưa AI vào áp dụng, ví dụ như hãng tin Tamedia, Thụy Sĩ sử dụng ro-bot Tobi sản xuất khoảng 40.000 tin tức về kỳ bầu cử năm 2018 chỉ trong vòng 5 phút Hãng Reuters hợp tác cùng Graphiq sử dụng thuật toán hay trí tuệ nhân tạo dự đoán chủ đề của tin tức, sau đó thu thập và xử lý dữ liệu và xây dựng hình ảnh Tronc hiện đang sản xuất 200 video/ngày và có tham vọng sản xuất 2000 video/ngày bằng AI Hãng thông tấn AP đã nâng số lượng

từ 300 báo cáo/quý lên 3000 báo cáo/quý khi đưa trí tuệ nhân tạo vào làm báo cáo thu nhập hằng quý Lợi ích lớn khi áp dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động báo chí là không thể phủ nhận Thế nhưng để công nghệ điều hành bao nhiêu % khối lượng công việc là một bài toán khó mà chưa thể có lời giải trong một sớm một chiều Ngoài ra, ro-bot còn có thể bị lợi dụng để sản xuất

ra các tin giả Do đó, các hãng thông tấn hay cơ quan báo chí vẫn cần sử dụng con người để kiểm soát và đánh giá dữ liệu được trí tuệ nhân tạo thu thập và tạo ra có chính xác hay không Do đó, trí tuệ nhân tạo có thể không tước đi cơ hội việc làm của các nhà báo, phóng viên mà giúp họ có thêm thời gian để làm những công việc phức tạp và đòi hỏi kỹ năng chuyên môn cao hơn

Như vậy, có thể thấy, trí tuệ nhân tạo đang làm rung chuyển báo chí ngày nay, đặc biệt khi AI chắt lọc thông tin trung tính, không có sự chủ quan của nhà báo thì vấn đề này đặt ra một số câu hỏi cơ bản: tương lai, tính chất nghề báo có thay đổi? Nhà báo sẽ phải học gì? AI có phải là thực tế mới có khả năng cải thiện các điều kiện làm việc trong ngành công nghiệp? Liệu các phóng viên, nhà báo có ỷ lại vào trí tuệ nhân tạo hay không? Tại Việt Nam,

xu hướng này đang đi đến đâu, tương lai phát triển ra sao, có mắc phải những vấn đề về công việc và đạo đức của người làm báo hay không?

Đây là lý do tác giả chọn nghiên cứu đề tài: “Xu hướng ứng dụng trí

tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí” làm đề tài nghiên cứu cho khóa luận

của mình Hy vọng khóa luận sẽ góp một phần nhỏ trong việc giúp các tòa soạn báo, các nhà báo, phóng viên nhận định được thực trạng, những ưu điểm, nhược điểm của việc ứng dụng AI, từ đó có những chuẩn bị cũng như giải pháp để ứng dụng AI vào các hoạt động báo chí, đáp ứng nhu cầu thông tin của độc giả

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí là đề tài mới mẻ, thu hút sự quan tâm của của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước Tính đến nay, đã có nhiều hội thảo và công trình khoa học nghiên cứu

về AI được tổ chức và công bố

Các công trình nghiên cứu trong nước

Chương II của sách chuyên khảo “Báo chí và truyền thông đa phương

tiện”, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, do các giảng viên khoa Phát thanh –

Truyền hình, Học viện Báo chí và Tuyên truyền viết, có đề cập đến xu thế trí

tuệ nhân tạo Trong chương này, 9 xu thế phát triển của báo chí trong kỷ nguyên kỹ thuật số được nói đến và mô tả chi tiết Xu hướng trí tuệ nhân tạo

là một trong số đó Tác giả trình bày cụ thể về robot viết tin bài trong hoạt động báo chí – truyền thông ở mục 2.5

Hội thảo “Trí tuệ Nhân tạo Việt Nam 2018” (tháng 8/2018) do Bộ Khoa

học và Công nghệ phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư tổ chức tại Hà Nội Hội thảo hướng tới việc chia sẻ tầm nhìn, quan điểm chiến lược của Đảng, Nhà nước, Chính phủ về cơ hội tiếp cận và tận dụng những thành tựu của KH&CN và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) hiện nay vào những ngành, lĩnh vực trọng yếu; đồng thời, tạo kết nối, trao đổi, định hướng nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ và triển khai ứng dụng về

AI cho Việt Nam, của Việt Nam và tại Việt Nam; thu hút sự quan tâm, đóng góp của giới trí thức người Việt Nam ở nước ngoài đang nghiên cứu, công tác trong các ngành, lĩnh vực KH&CN hàng đầu

Hội thảo “Truyền thông thích ứng trong thời đại công nghiệp 4.0” do

Tạp chí Khám phá tổ chức tại TP Hồ Chí Minh vào tháng 10/2018, bàn luận sâu về vấn đề trí tuệ nhân tạo có thể thay thế các nhà báo hay không?

Các bài báo liên quan đến AI, nhà báo robot được đăng trên các tờ báo

mạng điện tử, có thể kể đến như: “Ngồi yên chờ tương lai hay hành động

ngay bây giờ” của Nhà báo Lê Quốc Minh – Phó Tổng giám đốc Thông tấn

xã Việt Nam đăng trên vietnamplus.vn; “Tranh cãi về ro-bot phóng viên” của

TS Vũ Tuấn Anh đăng trên báo nguoilambao.vn; “Sự trỗi dậy của phóng viên

robot” – bài tổng hợp của biên tập viên báo vietnamplus.vn; “Sự trỗi dậy của nhà báo robot” của tác giả Khánh An đăng trên báo Thanhnien.vn; …

Nghiên cứu khoa học “Xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí” của nhóm sinh viên Báo mạng điện tử, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nghiên cứu về việc ứng dụng AI vào các hoạt động: sản xuất tác phẩm báo chí, xử lý và kiểm duyệt bình luận tại 3 tờ báo mạng: New York Times, Washington Post, USA Today

Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Luận văn thạc sĩ “Robot Journalism: Threat or an opportunity” của

Sena Al Jazairi, Đại học Orebro, Thụy Điển Công trình này cố gắng khám phá rõ ràng thế nào là người máy viết báo và những ảnh hưởng của công nghệ này đối với việc sản xuất sản phẩm báo Đồng thời, luận văn cũng cố gắng để chỉ ra các thách thức đạo đức mới nổi trong lĩnh vực báo chí

Nghiên cứu “Newspaper companies’ determinants in adopting robot

journalism, Technological Forecasting & Social Change” của ThS Daewon

Kim và GS Seongcheol Kim trường Đại học Hàn Quốc Nghiên cứu này đã tìm cách xác định các yếu tố quyết định của người đứng đầu các tòa soạn trong việc giới thiệu báo chí ro-bot vào các phòng tin tức Kết quả của nghiên cứu cho thấy một hoạt động kinh doanh có triển vọng do việc giới thiệu báo chí ro-bot và sự đón nhận của độc giả là mối quan tâm hàng đầu trong số các tiêu chí để xem xét liệu các tòa soạn báo chí có kế hoạch giới thiệu và sử dụng báo chí ro-bot hay không Mặt khác, về lựa chọn thay thế, số lượng nhà báo của con người giảm sau khi các phóng viên ro-bot được thông qua rất có thể sẽ được chọn làm chiến lược việc làm của các công ty báo chí

Chương VI của sách “The New World of Transitioned Media” của

Noam Lemelshtrich Latar Tác giả cuốn sách dành hẳn một chương để nói về ro-bot viết báo Ở đây, tác giả khẳng định chúng ta đến thời kì dùng robot ở viết báo Đồng thời, tác giả phân tích cụ thể những lợi thế và hạn chế của trí tuệ nhân tạo làm báo so với báo chí truyền thống Ngoài ra, sách còn để cập đến những ứng dụng của trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí

Báo cáo “Journalism, Media and Teachnology trends and predictions

2017 - Digital news project” của Reuters Báo cáo nói tới những xu thế và dự

báo về báo chí, truyền thông, công nghệ trong năm 2017 Trong đó, dành nhiều dung lượng để bàn tới trí tuệ nhân tạo, một thành tựu công nghệ đang

có ảnh hưởng mạnh đến hoạt động báo chí

Cuốn sách “Our Final Invention: Artificial Intelligence and the End of

the Human Era” của tác giả James Barrat, xuất bản vào tháng 10/2013 Cuốn

sách không bàn luận về các vấn đề kỹ thuật hóc búa mà thảo luận về những lợi ích và rủi ro khi ứng dụng AI, và rủi ro đỉnh điểm là tiêu diệt loài người Có ba dạng AI đã, đang và sẽ tồn tại được tác giả nhắc đến tương ứng với 3 giai đoạn phát triển của ngành khoa học nghiên cứu Trí tuệ nhân tạo, cho đến khi đạt tới

“Singularity” - Điểm kỳ dị công nghệ khi Trí tuệ nhân tạo tiến bộ vượt quá cấp

độ hiểu biết của con người, đó là : Trí tuệ nhân tạo hẹp (Artificial Narrow Intelligence - ANI) - là loại AI chỉ tập trung vào một lĩnh vực cụ thể, như : chơi

cờ vua, giải đố, nghiên cứu thói quen người dùng, nghiên cứu thị trường chứng khoán, dự báo thời tiết ; Trí tuệ nhân tạo phổ quát (Artificial General Intelligence - AGI) - là một bộ máy thông minh đã đạt tới cấp độ con người Tức là khi đó 1 AGI đã có thể suy nghĩ, tìm hiểu và giải quyết vấn đề như 1 con người; Siêu trí tuệ nhân tạo (Artificial Super Intelligence - ASI) - khi đã tạo

ra được ASI, loài người lần đầu tiên tạo ra 1 thứ thông minh hơn mình Cuộc cách mạng AI là con đường đi lần lượt từ ANI - tới AGI - rồi cuối cùng sẽ là ASI, như chính tựa đề của cuốn sách, đây sẽ là “Phát minh cuối cùng” của loài người chúng ta Cuốn sách này đã được dịch giả Chu Kiên dịch và NXB Thế giới xuất bản với tên: “Phát minh cuối cùng: Trí tuệ nhân tạo và sự cáo chung của kỷ nguyên con người”, xuất bản tháng 2/2018

Cuốn sách “Robot Journalism – Can Human Journalism Survive” của

Noam Lemelshtrich Latar Phần đầu tiên của cuốn sách này tập trung vào một cuộc thảo luận về AI, lĩnh vực mới của báo chí robot và những cơ hội mà giới hạn AI tạo ra cho các nhà báo là con người Phần thứ hai cung cấp các ví dụ

về cách kể chuyện báo chí mới, trao quyền cho các nhà báo nhân loại sử dụng các công nghệ mới, ứng dụng mới và công cụ AI Cuốn sách này tập trung vào báo chí, các cuộc thảo luận và kết luận có liên quan đến tất cả những người sáng tạo nội dung, bao gồm các chuyên gia trong ngành quảng cáo, là nguồn hỗ trợ chính cho báo chí

Cuốn sách “Big Data: A Revolution That Will Transfor” của Viktor

Mayer-Schönberger, Kenneth Cukier Cuốn sách nói về dữ liệu lớn, một trong những yếu tốt quan trọng cần để phát triển AI

Cuốn sách “Heartificial Intelligence” của tác giả John C Havens bàn

về sự điều khiển của thuật toán trong đời sống xã hội Tác giả có đặt ra thêm vấn đề về đạo đức khi trí tuệ nhân tạo phát triển

Các bài báo đăng trên các trang báo nước ngoài về chủ đề AI và báo

chí Ví dụ như: “The Rise of the Robot Reporter” của phóng viên Jaclyn Peiser đăng trên nytimes.vn; “Did A Robot Write This? How AI Is Impacting

Journalism” của tác giả Nicolo Martin đăng trên forbes.com;…

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo

sản xuất nội dung báo chí

AI Tôi có tham chiếu một số tờ báo tại Việt Nam Tuy nhiên, đến tháng 12/2018, chưa có tờ báo nào của Việt Nam ứng dựng AI trong việc sản xuất nội dung báo chí

4 Mụ đí h và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích

Mục đích của nghiên cứu là tìm hiểu về xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí trên thế giới thông qua việc hệ thống hóa các lý luận, khảo sát thực trạng ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại một số tờ báo và đưa ra những

dự báo, khuyên nghị cho việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí tại Việt Nam

4.2 Nhiệm vụ

Để hoàn thành mục đích, khóa luận cần giải quyết những nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hoá các lý luận và thực tiễn về xu hướng ứng dụng trí tuệ

nhân tạo trong toà soạn báo mạng điện tử; các khái niệm liên quan; khái niệm, đặc điểm và vai trò của xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong báo mạng

điện tử

- Khảo sát thực trạng ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí của 02 tờ báo nước ngoài tiêu biểu có ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí

- Rút ra bài học kinh nghiệm; đưa ra những dự báo, nhận định để cải thiện hoạt động báo chí phù hợp với xu thế phát triển của thời đại

5 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên ứu

5.1 Cơ sở lí luận

Đề tài dựa trên cơ sở lý luận của báo chí hiện đại, lý luận báo mạng điện tử để vận dụng trong quá trình khảo sát, nghiên cứu xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí nói chung và báo mạng điện tử nói riêng

Đề tài có sự tham khảo từ các cuốn sách, công trình đã được công bố, xuất bản, đăng tải trên các website, tạp chí trong và ngoài nước

Đề tài được tiến hành trên nền tảng cơ bản là quan điểm của chủ nghĩa Mac – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về hoạt động báo chí

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: để nghiên cứu những tài liệu liên quan đến đề tài trên giáo trình, sách chuyên khảo, đề tài nghiên cứu, các trang báo…

- Phương pháp khảo sát: để khảo sát các tác phẩm báo chí, quy trình sản xuất các sản phẩm có ứng dụng trí tuệ nhân tạo;

- Phương pháp phỏng vấn sâu: để tiến hành phỏng vấn sâu các nhà báo theo dõi xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các chuyên gia, lãnh đạo của các tờ báo để có cái nhìn nhiều chiều về thực trạng, ưu thế, hạn chế của việc ứng dụng xu hướng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí, đặc biệt trong báo mạng điện tử Phỏng vấn 01 nhà báo, 01 phóng viên, 01 lãnh đạo của tờ báo, 01 TS Truyền thông; 01 chuyên gia về Trí tuệ nhân tạo, 22 câu hỏi

- Phương pháp tổng hợp: để rút ra những kết luận về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí và đưa ra những dự báo, giải pháp nâng cao

6 Ý nghĩ lý luận và thực tiễn khóa luận

Khóa luận không chỉ hệ thống lại những lý luận cần biết về trí tuệ nhân tạo mà từ quá trình khảo sát thực tế, nghiên cứu này cho thấy được diễn biến của xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí hiện nay Đây

sẽ là một nguồn tham khảo hữu ích cho những người quan tâm đến lĩnh vực báo chí Không chỉ thế, đề tài này có thể góp phần thúc đẩy sự phát triển của báo chí nước nhà

7 Kết cấu c a khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và phụ lục, nội dung chính của khóa luận gồm ba chương:

Chương 1: Lý luận chung về xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí

Chương 2: Thực trạng ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo sản xuất nội dung báo chí hiện nay

Chương 3: Một số dự báo và khuyến nghị ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo sản xuất nội dung báo chí ở Việt Nam hiện nay

Chương 1

LÝ LUậN CHUNG Về XU HƯớNG ứNG DụNG TRÍ TUệ

NHÂN TạO SảN XUấT NộI DUNG BÁO CHÍ

1.1 Các khái niệm

1.1.1 Xu hướng

Theo từ điển Tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học xuất bản năm 2003,

“xu hướng nghĩa là sự thiên về một hướng nào đó trong quá trình hoạt động

Ví dụ, xu hướng chính trị, xu hướng tiến bộ.”4 Dựa vào định nghĩa này, xu hướng sẽ đồng nghĩa với khuynh hướng, thiên hướng Nhưng định nghĩa này chưa chỉ rõ ra thiên về hướng tốt hay xấu, trong quá trình hoạt động cụ thể nào hay tất cả các hoạt động chung

Bóc tách các yếu tố Hán Việt của từ xu hướng có thể hiểu: xu nghĩa là

hùa vào, mau tới; hướng chỉ phía “Xu hướng” tạm hiểu là phía, điều sắp tới, sắp trở nên phổ biến

Xu hướng dịch sang tiếng Anh là trend- được hiểu là sự thay đổi hoặc phát triển trong một phương diện tổng quát Đồng thời, trend là từ mới xuất

hiện trong những năm gần đây chỉ những trào lưu mới và nhanh chóng trở nên

phổ biến trên mạng xã hội, trend của mạng xã hội thay đổi không ngừng Ví

dụ như trend của facebook trước đây là sử dụng hình ảnh tĩnh rồi chuyển qua

video và hiện tại là livestream - video trực tuyến

Như vậy, tóm lại, xu hướng là một sự dịch chuyển liên tục không ngừng

theo những cái mới mẻ, phổ biến với xã hội, nó hướng xã hội đến một mục đích là một hành động cụ thể nào đó Xu hướng tồn tại và phát triển song song với sự phát triển của xã hội

1.1.2 Ứng dụng

“Ứng dụng là đem lí thuyết dùng vào thực tiễn Ví dụ, ứng dụng

nguyên tắc đòn bẩy, những ứng dụng toán học vào thực tiễn sản xuất; Khoa

4

Viện Ngôn ngữ học(2003) Từ điển Tiếng Việt.Nhà xuất bản Đà Nẵng, Trung tâm từ điển học, trang 1158

học ứng dụng.”5 – Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 2003

Trong trường hợp là danh từ thì ứng dụng chỉ những phần mềm hoạt

động trên thiết bị thông minh hay “ứng dụng” để nói về tính chất của một vật

Ví dụ: ứng dụng của urani trong lĩnh vực dân dụng là làm nhiên liệu cho các nhà máy điện hạt nhân

Ứng dụng trong tiếng anh là application cũng mang chung hàm nghĩa

là mang lý thuyết vào thực tế cuộc sống

Việc ứng dụng các lý thuyết vào thực tế không còn là điều xa lạ Nhờ việc ứng dụng như vậy thì giờ đây cuộc sống của con người mới phát triển hiện đại hơn Trong nghiên cứu này, ứng dụng để chỉ hoạt động đem lý thuyết

áp dụng vào thực tế đời sống

1.1.3 Trí tuệ nhân tạo

Trí tuệ nhân tạo (tiếng anh là Artificial Intelligence gọi tắt là AI) là một

lĩnh vực nghiên cứu tương đối mới, những mối quan tâm và những phương pháp của nó chưa được rõ ràng so với tất cả các ngành khoa học đã trưởng thành trước đó Do vậy vẫn chưa có một khái niệm chung được thống nhất cho công nghệ này

Khái niệm Artificial Intelligence gồm có 2 khái niệm nhỏ là: Artificial – nhân tạo và Intelligence – trí thông minh/ trí khôn/ trí tuệ

Artificial – nhân tạo: là một cái gì đó không có thật và là loại giả vì nó

được mô phỏng Ví dụ đơn giản nhất có thể nghĩ đến là: cỏ nhân tạo Cỏ nhân tạo không phải là cỏ thật, nên nó là loại giả, và nó được sử dụng để thay thế

cỏ thật trong các sân chơi thể thao vì nhiều lý do: khả năng chống chịu cao hơn do đó có thể được sử dụng lâu hơn cỏ thật; dễ chăm sóc hơn cỏ thật;

Intelligence - trí thông minh/ trí khôn/ trí tuệ, là thuật ngữ rất phức tạp

Nó có thể được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau như logic, hiểu biết, tự

5

Viện Ngôn ngữ học(2003) Từ điển Tiếng Việt.Nhà xuất bản Đà Nẵng, Trung tâm từ điển học, trang 1090

nhận thức, học tập, kiến thức cảm xúc, lập kế hoạch, sáng tạo và tất nhiên là giải quyết vấn đề

Nếu chúng ta nói về Trí tuệ nhân tạo (AI), chúng ta đề cập đến một

trường con của Khoa học máy tính Trí tuệ nhân tạo được hành động bởi máy móc, máy tính và chủ yếu là phần mềm Máy bắt chước, ở đây chúng ta thấy tại sao nó được gọi là nhân tạo, một số loại chức năng nhận thức dựa trên môi trường, quan sát, và quá trình học tập và làm việc

Từ điển The New Oxford American Dictionary (bản in lần thứ 3) định

nghĩa: “Trí tuệ nhân tạo (AI) là danh từ chỉ lý thuyết và sự phát triển của

những hệ thống máy tính có khả năng thực hiện các công việc đòi hỏi trí thông minh của con người như nhận thức hình ảnh, nhận dạng giọng nói, ra quyết định và dịch thuật.” 6

Nhà toán học ứng dụng người Mỹ Richard Ernest Bellman cho rằng trí

tuệ nhân tạo là tự động hoá các hoạt động phù hợp với suy nghĩ con người,

chẳng hạn các hoạt động ra quyết định, giải bài toán, …7

Trong cuốn “Artificial Intelligence: A modern Approach” (Tạm dịch là

“Trí tuệ nhân tạo: Một góc tiếp cận hiện đại”) xuất bản năm 1994, hai tác giả

Stuart Russel và Peter Norvig đã tổng hợp được một số định nghĩa khác nhau

về AI như: Trí tuệ nhân tạo là nỗ lực thú vị nhằm khiến suy nghĩ của máy tính

có thêm nhận thức, tư duy Trí tuệ nhân tạo là những hành động của máy móc

gắn liền với tư duy của con người, ví dụ như ra quyết định hay giải quyết vấn

đề Trí tuệ nhân tạo là nghiên cứu về năng lực trí tuệ vận hành vào các mô hình tính toán Trí tuệ nhân tạo là nghiên cứu để máy tính có khả năng nhận thức, nhận định và hành động Trí tuệ nhân tạo là nghệ thuật tạo ra các cỗ

máy có thể thực hiện những chức năng yêu cầu trí tuệ khi thực hiện bởi con

người Trí tuệ nhân tạo là nghiên cứu cách khiến máy tính làm được điều mà

ở thời điểm hiện tại con người vẫn đang làm tốt hơn.8

6

Angus Stevenson, Christine A Lindberg (biên tập), (2010) New Oxford American Dictionary (Third edition)

NXB Oxford University Press

7

R E Bellman (1978) An Introduction to Artificial Intelligence: Can Computers Think? Boyd & Fraser

Publishing Company, San Francisco, 3

8 Stuart Russell, Peter Norvig (1994) Artificial Intelligence A Modern Approach NXB, Englewood Cliffs, NJ :

Prentice Hall

Từng khái niệm của mỗi nhà nghiên cứu có điểm đúng, điểm chưa hợp

lý Trí tuệ nhân tạo hay trí thông minh nhân tạo có thể hiểu là một ngành thuộc lĩnh vực khoa học máy tính; là trí tuệ do con người lập trình tạo nên với mục tiêu giúp máy tính có thể tự động hóa các hành vi thông minh như con người Trí tuệ nhân tạo khác với việc lập trình logic trong các ngôn ngữ lập trình là ở việc ứng dụng các hệ thống học máy để mô phỏng trí tuệ của con người trong các xử lý mà con người làm tốt hơn máy tính Cụ thể, trí tuệ nhân tạo giúp máy tính có được những trí tuệ của con người như: biết suy nghĩ và lập luận để giải quyết vấn đề, biết giao tiếp do hiểu ngôn ngữ, tiếng nói, biết học và tự thích nghi

Nói tóm lại, trí tuệ nhân tạo là “trí khôn” của máy móc được tạo ra

bởi con người Thông qua các kĩ thuật phần mềm và dữ liệu được cung cấp, máy móc hoạt động với tư duy như tư duy của con người Trí tuệ nhân tạo có thể xử lý dữ liệu ở mức rộng lớn hơn, quy mô hơn, hệ thống, khoa học, thậm chí nhanh hơn so với con người

Trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí hay còn được biết đến là báo

chí ro-bot/ ro-bot sản xuất nội dung báo chí Khái niệm ro-bot không còn quá

xa lạ hiện nay Đặc biệt khi thế giới bước vào kỉ nguyên công nghệ 4.0, ro-bot phát triển len lỏi vào từng lĩnh vực của cuộc sống, ro-bot bắt đầu thay thế cho khả năng lao động của con người

Theo Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO), ro-bot được định nghĩa là

“Một cơ chế được lập trình tự động theo hai hoặc nhiều trục nhất định để thực hiện những nhiệm vụ cho sẵn” Thuật ngữ ro-bot được sử dụng lần đầu tiên trong vở kịch Cuộc đổ bộ của binh đoàn ro-bot (R.U.R) do tác giả người Séc

(Czech) viết vào năm 1920 Theo đó, ro-bot là một loại máy có thể thực hiện

những công việc một cách tự động bằng sự điều khiển của máy tính.9

9 Vũ Tuấn Anh (2017) Tranh cãi về “rô-bốt phóng viên” Tạp chí Người làm báo điện tử

http://nguoilambao.vn/tranh-cai-ve-ro-bot-phong-vien-n7086.html

Năm 1998, hai nhà nghiên cứu truyền thông Lee và Kim đã đề xuất một

hệ thống dịch vụ tin tức theo yêu cầu trong đó các thuật toán thu thập thông tin hằng ngày tùy theo sở thích của người dùng Đây được coi là lần đầu tiên thuật ngữ ro-bot được sử dụng trong lĩnh vực nghiên cứu truyền thông Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, ro-bot ngày càng được phát triển và chia làm hai nhóm chính: Nhóm ro-bot công nghiệp và dịch vụ Báo chí ro-bot được xếp vào nhóm ro-bot công nghiệp vì nó sản xuất ra các sản phẩm (nội dung các bài báo) trên các phương tiện truyền thông đại chúng.10

Như vậy, có thể hiểu khái niệm “ro-bot” dưới 2 nghĩa là một hoạt động

tự động hoặc là khả năng thay thế hoạt động của con người

Ro-bot sản xuất nội dung báo chí dưới các hình thức: ro-bot viết báo, ro-bot sản xuất video, ro-bot chuyển đổi từ văn bản sang dạng âm thanh và ro-bot dịch thuật

1.1.4 Sản xuất nội dung báo chí

“Sản xuất (1 - động từ) - là tạo ra của cải vật chất nói chung Sản xuất

lương thực Sản xuất vật phẩm tiêu dùng; (2 – danh từ) Hoạt động sản xuất,

tạo ra vật phẩm cho xã hội bằng cách dùng tư liệu lao động tác động vào đối

tượng lao động Sản xuất nông nghiệp Sản xuất công nghiệp.”11

– Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học xuất bản năm 2003

Trong tiếng anh, sản xuất là produce cũng mang hàm nghĩa tạo ra sản

thức” là một cặp phạm trù trong phép duy vật biện chứng và là một trong

những nội dung của nguyên lý về mối liên hệ phổ biến dùng để chỉ mối quan

hệ biện chứng giữa phạm trù chỉ tổng hợp tất cả những mặt, những yếu tố, những quá trình tạo nên sự vật và phạm trù chỉ phương thức tồn tại và phát triển của sự vật.13

Trong báo chí, theo cuốn sách “Cơ sở lý luận báo chí” của PGS.TS

Nguyễn Văn Dững, nội dung của một bài báo được thể hiện thông qua các yếu tố: chữ viết, hình ảnh, video, audio, infographic Các yếu tố này có thể đứng độc lập hoặc được kết hợp hài hòa với nhau ngay trong một tác phẩm báo chí

Như vậy, khái niệm “sản xuất nội dung” trong báo chí chính là quá

trình tạo ra các tác phẩm báo chí phục vụ độc giả

1.2 Lịch sử phát triển c xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí

Trí tuệ nhân tạo không phải phát kiến mới của thế giới Lịch sử của trí tuệ nhân tạo khá thú vị và bắt đầu từ khoảng 100 năm trước14

Năm 1920, nhà văn người Séc Karel Čapek đã xuất bản một vở kịch khoa học viễn tưởng có tên Rossum Universal Robots, còn được biết đến với cái tên R.U.R Robot từ R.U.R giao dịch về một nhà máy, nơi tạo ra những người nhân tạo được đặt tên là robot Họ phân biệt với thuật ngữ ngày nay của robot Trong R.U.R Robot là những sinh vật sống, những người giống như người vô tính hơn Các robot trong R.U.R đầu tiên làm việc cho con người, nhưng sau đó có cuộc nổi loạn robot dẫn đến sự tuyệt chủng của loài người

Từ những năm 40, 50 của thế kỷ trước, một nhóm các nhà khoa học đến từ nhiều lĩnh vực như toán học, tâm lý học, kỹ thuật, kinh tế và khoa học chính trị đã đưa vấn đề về triển vọng chế tạo được một bộ não nhân tạo lên

13 Giáo trình Trung cấp lý luận chính trị-hành chính: Những vấn đề cơ bản của Chủ nghĩa Mác-Lenin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, Hà Nội, 2014,

trang 15-16

14 Lasse Schultebraucks (05/12/2018), A Short History of Artificial Intelligence, dev.to,

https://dev.to/lschultebraucks/a-short-history-of-artificial-intelligence-7hm

bàn thảo luận Khoa học nghiên cứu trí tuệ nhân tạo ra đời và chính thức đưa vào khuôn khổ học thuật từ năm 1956 – thời kỳ sau cách mạng khoa học kỹ thuật

Do vậy, câu hỏi “Làm thế nào để tối ưu hóa sức mạnh máy móc?” hay

“Sử dụng công nghệ trong việc thay thế hoạt động con người như thế nào?”

đã ám ảnh các nhà khoa học với danh nghĩa một ngành khoa học chính thức

từ cách đây hơn 70 năm Trí tuệ nhân tạo phát triển độc lập, song đồng thời cũng có những mối liên hệ chặt chẽ với các ngành khoa học khác, và báo chí không phải ngoại lệ

1.2.1 Những dấu mốc hình thành và phát triển trí tuệ nhân tạo trên thế giới

- Năm 1950, nhà toán học Alan Turing lần đầu tiên đưa ra phép thử Turing – bài kiểm tra khả năng thể hiện hành vi trí tuệ của máy tính

- Năm 1951, chương trình máy tính đầu tiên được tạo ra

- Năm 1955, chương trình chơi game tự động đầu tiên ra đời

- Năm 1959, phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo đầu tiên được thành lập

ở Viện công nghệ Massachusetts (MIT) lừng danh

- Năm 1961, ro-bot lắp đặt công nghiệp đầu tiên trên thế giới được chế tạo

- Năm 1964, phiên bản thử nghiệm đầu tiên của một chương trình trí tuệ nhân tạo có thể hiểu được ngôn ngữ tự nhiên ra đời

- Năm 1965, chatbot đầu tiên được phát minh – đây là chương trình máy tính có thể thực hiện tương tác với người sử dụng bằng ngôn ngữ tự nhiên

- Năm 1989, Đại học Carnegie Mellon phát triển phương tiện tự trị đầu tiên sử dụng mạng neuron nhân tạo

- Năm 1997, máy tính chơi cờ vua Deep Blue do IBM phát triển đã đánh bại nhà vô địch thế giới là Garry Kasparov

- Năm 1999, Sony giới thiệu ro-bot thông minh AIBO

- Năm 2009, Google phát triển xe tự lái

- Năm 2010, công nghệ AI của công ty Science có khả năng tự viết báo cáo

- Năm 2011, phần mềm AI Watson do IBM phát triển đánh bại nhà vô địch trò chơi Jeopardy Ba ứng dụng trợ lý ảo Siri, Google Now và Cortana được phát triển và trở nên phổ biến

- Năm 2015, tỷ phú Elon Musk và một số CEO khác sáng lập start-up phi lợi nhuận Open AI, có giá trị lên tới 1 tỷ USD

- Năm 2016, phần mềm AlphaGo do Google DeepMind phát triển đã đánh bại nhà vô địch cờ vây thế giới người Hàn Quốc Cùng năm đó, Đại học Stanford phát hành nghiên cứu 100 năm về AI.15

Tuy nhiên, sợi dây liên hệ giữa trí tuệ nhân tạo và báo chí không có nguồn gốc lâu đời như trí tuệ nhân tạo với một số ngành khoa học khác

1.2.2 Sự hình thành và phát triển của hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí

- Trên thế giới:

Trong tác phẩm “Nhân dạng số và nội dung báo chí” hai tác giả Noam

Lemelshtrich Latar và David Nordfors chỉ rõ: “Trước khi đặt câu hỏi trí tuệ nhân tạo được áp dụng trong báo chí như thế nào, chúng ta phải nhìn nhận vấn đề: điều gì đã xảy ra với báo chí trong kỷ nguyên công nghệ số?16

Xu thế tất yếu của báo chí trong thời đại mới không chỉ dừng ở mức chụp ảnh, quay, dựng, viết bài, hay biên tập,… Trong vòng quay tất bật của

kỷ nguyên thông tin, những nhà báo được xem như những người sản xuất nội

dung Báo chí nằm trong guồng quay của cỗ máy sản xuất thông tin khổng lồ

- nơi trí tuệ nguyên thủy của con người không còn đủ đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng gia tăng từ phía công chúng Không những thế, khi các nguồn cung cấp thông tin báo chí ngày càng “bão hòa”, báo chí cần có công cụ để đa dạng hóa và đẩy mạnh tốc độ cũng như số lượng thông tin

15

BootstrapLabs (2017) A Brief History of Artificial Intelligence

16 Noam Lemelshtrich Latar và David Nordfors (2009) Digital Identities And Journalism Content - How Artificial Intelligence And Journalism May Co-Develop And Why Society Should Care Research Gate

Hãng thông tấn AP (Associated Press) là một trong những trang báo đầu tiên và nổi bật nhất trong việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí

AP lần đầu sử dụng AI trong việc sản xuất nội dung (thiết kế thông tin, sản xuất bản tin thể thao và viết tường thuật) vào năm 2013 Bộ phận biên tập của hãng thông tấn này đưa ứng dụng NewsWhip để thu thập và “ghim” những tin tức, câu chuyện phù hợp xu hướng tìm kiếm trên các phương tiện truyền thông xã hội như Twitter, Facebook, Pinterest hay LinkedIn

Bên cạnh nhiệm vụ theo dõi và thiết lập những tin tức mới, NewsWhip còn có nhiệm vụ phân tích các cột mốc thời gian thực hoặc giai đoạn lịch sử của các bản tin tường thuật hàng ngày, trong khoảng từ 30 phút đến 3 năm sau khi xuất bản Với ứng dụng trí tuệ nhân tạo, NewsWhip có thể tăng tính chính xác của thông tin, giảm thiểu lỗi khi sao chép và trở thành công cụ hữu hiệu của các biên tập viên

Năm 2016, AP sử dụng ro-bot Wordsmith để viết tin tường thuật trận đấu thể thao ở giải vô địch bóng chày Minor League Biên tập viên của AP hiện tại có thể phủ sóng toàn bộ giải Minor League, qua đó cung cấp thông tin cho hãng truyền thông MLB để sản xuất những tin bài tự động bằng trí tuệ nhân tạo, thay cho vai trò của con người trong 12 năm qua.17

Cũng giống công cụ sản xuất tin bài tự động của Yahoo! Sport hay Heliograf của Washington Post, Wordsmith chỉ sản xuất được những tin bài giản đơn, thiên về tường thuật thể thao hoặc những sự kiện chính trị với hàm lượng thông tin cô đọng Tuy nhiên, sự xuất hiện của ro-bot viết tin giúp AP giảm tải được công việc dành cho phóng viên, biên tập viên, tăng số lượng tin bài sản xuất hàng ngày

Trước khi bắt tay với công ty chuyên về trí tuệ nhân tạo là Automated Insights, đội ngũ 65 phóng viên kinh tế của AP chỉ có thể viết khoảng 6% báo cáo hoạt động cho 5.300 công ty Mỹ niêm yết trên sàn chứng khoán Hai năm

17

Rich McCormick (2016) AP's 'Robot journalists' are writing about Minor League Baseball now The Verge

sau, hệ thống AI của AP có khả năng tạo ra 3.700 bài viết hoạt động quý, tức

là gấp đến 10 lần.18

Năm 2015, The New York Times cho ra đời dự án sử dụng trí tuệ nhân tạo mang tên “Editor” Mục đích của công cụ này là nhằm đơn giản hóa quá trình sản xuất nội dung và xuất bản báo chí.19

Khi viết bài, nhà báo có thể sử dụng các thẻ (tags) để làm nổi bật các từ, nhóm từ, tiêu đề hay những điểm nhấn quan trọng trong tác phẩm của mình

Thông qua những dữ liệu này, máy tính sẽ học cách nhận dạng những thẻ ngữ nghĩa và những phần quan trọng nhất trong một tác phẩm Bằng cách tìm kiếm dữ liệu trong thời gian thực và trích dẫn thông tin dựa trên thể loại như sự kiện, con người, địa điểm, thời gian,… Editor có thể “mềm hóa” thông tin, làm cho nó trở nên dễ tiếp cận, đơn giản hóa quá trình nghiên cứu và cung cấp khả năng kiểm tra nhanh nhạy, chính xác hơn

Năm 2016, Washington Post cho ra mắt trải nghiệm viết tin tự động (hay còn gọi là ro-bot viết báo) với sự hỗ trợ của phần mềm thông minh Heliograf Ro-bot viết tin có màn “ra mắt” công chúng khi tham gia tác nghiệp ở Thế vận hội Olympic tại Rio de Janeiro (Brazil) Heliograf viết tin tức bằng cách phân tích dữ liệu nổi bật về các trận đấu thể thao

Đây là một trong những nguyên tắc cơ bản của trí tuệ nhân tạo trong báo chí: tổng hợp dữ liệu đầu vào và đưa ra sản phẩm thực nghiệm dựa trên thuật toán phân tích, thống kê

Những thông tin này nhanh chóng ăn khớp với những sự kiện liên quan, cho phép máy móc tạo nên những bài tường thuật có thể được xuất bản trên bất cứ nền tảng nào Phần mềm cũng có tính năng cảnh báo nhà báo nếu phát hiện được chi tiết bất thường trong hệ thống dữ liệu

18

Trí tuệ nhân tạo và Báo chí: Bắt kịp dòng chảy hay bị gạt ra bên lề Vietnamplus

19 Thanh Tuấn (05.07.2018) Trí tuệ nhân tạo trong kỷ nguyên báo chí 4.0 Báo Tin tức

https://baotintuc.vn/the-gioi/tri-tue-nhan-tao-trong-ky-nguyen-bao-chi-40-20180704172239083.htm

Trong suốt kỳ Thế vận hội, Heliograf đã kết nối thông tin liên quan đến

tỷ số, số lượng huy chương trong thời gian thực, giải phóng nhà báo khỏi công việc ghi chép và thống kê khô khan, giúp họ tập trung hơn vào công việc sản xuất nội dung với khả năng sáng tạo và hàm lượng chất xám cao hơn

Nếu độc giả chỉ muốn đọc tin nóng và thể thao, hay tìm kiếm những bài viết về khoa học, công nghệ, họ có thể lựa chọn tính năng để chỉ nhận những bản tin, bài viết về chủ đề mà họ quan tâm

Theo Stefan Hall – trưởng phòng dự án chiến lược của Diễn đàn Kinh

tế thế giới, trí tuệ nhân tạo có thể mang tới cho báo chí những lợi ích rất lớn như tự động thực hiện những báo cáo, tường thuật hàng ngày, cung cấp thông tin hữu ích nhanh chóng và phá vỡ nhiều rào cản trong hoạt động báo chí

Yahoo! Sport cũng là một trong những tòa soạn tiên phong trong vấn

đề ứng dụng ro-bot viết tin là Yahoo! khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sản xuất thông tin thể thao cũng như các bản tin tài chính

Yahoo! Sport sử dụng Automative Insights20 – một trong những ngôn ngữ tự nhiên nổi bất nhất hiện nay để khởi tạo nội dung (bài viết, báo cáo, thư điện tử) với dữ liệu từ những đội bóng thể thao nổi tiếng Đó như một mũi tên bắn trúng hai đích

Thứ nhất, khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Yahoo! Sport đủ sức lôi cuốn độc giả vào những bài viết dài hơn, với hàm lượng thông tin dày dạn, phong phú hơn

Thứ hai, những nhà quảng cáo nhìn thấy cơ hội của mình trong những chất liệu thông tin hấp dẫn nêu trên Họ có thể đầu tư nhiều hơn cho những quảng cáovới tần suất xuất hiện nhiều hơn, trong khoảng thời gian lớn hơn, với nhiều độc giả hơn

Tuy nhiên, vẫn có những thách thức lớn dành cho trí tuệ nhân tạo

20

Matt McFarland (2014), The algorithm that can make fantasy football even more fun, The Washington

Post fantasy-football-even-more-fun/?noredirect=on&utm_term=.32b28f922004

https://www.washingtonpost.com/news/innovations/wp/2014/09/23/the-algorithm-that-can-make-7 thách thức cho hoạt động trí tuệ nhân tạo trong báo chí

7 thách thức được Hall chỉ ra, đó là hiệu lực của thông tin, khả năng thấu hiểu những thông tin phi kết cấu, không có khả năng nhận thức thông tin đầu ra, thẩm tra tính xác thực, tái định nghĩa bản quyền và dùng đúng mục đích, bảo đảm trách nhiệm tập thể Trí tuệ nhân tạo có thể thay thế con người trong một hạn định cụ thể, bởi những hạn chế của nó trong việc phân tích và

sử dụng thông tin, nhất là với thông tin báo chí với dung lượng lớn và vô cùng phức tạp.21

Bài viết nằm trong mục Top News của nationmultimedia.com với tựa đề

“Báo chí với sự phát triển của Trí tuệ nhân tạo” (đăng ngày 19/5/2018) chỉ rõ:

“Ngay cả khi con người được trả tiền để cung cấp thông tin cho Google News hay những ứng dụng tương tự, ngay cả khi những ứng dụng đó cho phép người sử dụng so sánh thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và nhận ra

21 Corinna Underwood (2018) Automated Journalism – AI Applications at New York Times, Reuters, and Other Media Giants Tech Emergence

đâu là thông tin giả, những biên tập viên giàu kinh nghiệm và trả lương cao trên thế giới vẫn phải chật vật để hoàn thành nhiệm vụ Tuy nhiên, những ro-bot viết tin lại không cần điều đó Chúng không cần những báo cáo của con người để làm giàu dữ liệu, và cũng không cần được trả quá nhiều tiền để thực hiện nhiệm vụ”.22

Cây bút Erhan Kahraman trong bài viết “Trí tuệ nhân tạo sẽ trợ giúp

hay hủy hoại báo chí” (đăng trên Daily Sabah, 5/9/2016) đã khẳng định:

“Ứng dụng của trí tuệ nhân tạo đang cải thiện số lượng các bản tin phủ sóng mỗi ngày Nguy cơ máy móc lấy đi công việc của con người không chỉ giới hạn với cácphóng viên đưa tin Trí tuệ nhân tạo không đơn giản là để máy móc học những thứ mới mẻ, mà nó còn khiến chúng ta phải nghĩ khác đi

và cần nỗ lực tạo ra những giá trị từ chính điểm nhìn mang tính nhân văn”.23

- Ở Việt Nam

Nói đến ứng dụng công nghệ tại Việt Nam có thể nhắc tên các tờ báo hàng đầu như Zing.vn, VnExpress, Vietnamnet hay Vietnamplus Đặc biệt Vietnamplus tờ báo điện tử thuộc Thông tấn xã Việt Nam đang đi đầu trong việc cập nhật xu hướng báo chí thế giới và áp dụng tại Việt Nam Được khai trương ngày 13/11/2008 tại địa chỉ www.vietnamplus.vn, dù mới 10 năm tuổi đời song tờ báo này có những thành tích đáng kể Với mục tiêu trở thành một kênh thông tin đối nội, đối ngoại quan trọng, tờ báo này này áp dụng tính năng

cá nhân hóa, cho phép độc giả tùy biến giao diện theo nhu cầu đọc tin riêng Hệ thống cơ sở dữ liệu thông tin khổng lồ của báo điện tử được tích hợp với toàn bộ nội dung thông tin số hóa của TTXVN trong hơn một thập kỷ qua

Với đội ngũ phóng viên, biên tập viên rải khắp 63 tỉnh, thành trong nước và 27 phân xã nước ngoài ở cả 5 châu lục, Vietnamplus có số lượng tin khổng lồ mỗi ngày Đây là tờ báo điện tử duy nhất tại VN cung cấp thông tin bằng 4 ngôn ngữ: Việt, Anh, Pháp, Tây Ban Nha VietnamPlus không chỉ gây

ấn tượng bởi đi đầu trong xu hướng sản xuất các bài Mega- Story, các bài Long-form yêu cầu độc giả trả phí khi đọc mà tờ báo này là một trong những báo điện tử hàng đầu Việt Nam hướng tới việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí 24

TTXVN nghĩ đến AI từ những năm 2011, áp dụng AI vào hệ thống dịch thuật Hiện nay bắt đầu đẩy mạnh phát triển ứng dụng AI nhưng ở thời điểm hiện tại tổ chưa chưa có đội ngũ R&D nội bộ chuyên về AI Cách làm được TTXVN lựa chọn là hợp tác với một số hãng thông tấn nước ngoài như

AP, Kyodo, Xinhua, Yonhap… Việc viết bài bằng máy, TTXVN bắt đầu xúc tiến từ kế hoạch, không dám nói là lúc nào thành công, chỉ biết rằng thông qua sự hợp tác với những đơn vị có kinh nghiệm để bớt mất thời gian Để chuyển hóa thành thông tin tiếng Việt cũng cần thời gian Vietnamplus là một trong những tờ báo hiếm hoi có định hướng ứng dụng AI trong hoạt động báo chí Nhiều tờ báo chưa nhận thấy nhu cầu cấp bách của tương lai nên chưa đầu tư Vấn đề về kinh phí đầu tư và nền tảng kĩ thuật cũng là một trong những trở ngại lớn khiến AI chưa thể áp dụng phổ biến tại Việt Nam

Một điểm khó của Việt Nam trong ứng dụng AI là hệ thống dữ liệu kém, không đồng bộ, tản mát khắp nơi TTXVN là một trong những đơn vị hiếm hoi có lượng dữ liệu khổng lồ từ ảnh đến text đến video trong một hệ thống Các tờ báo khác tập hợp theo từng bài, qua từng năm có thể có hàng nghìn bài nhưng nó chưa là gì so với AI cả Muốn làm AI cần có cả hàng triệu triệu các đầu thông tin Thiếu dữ liệu lớn khiến việc làm AI thành trở ngại Ví

dụ, dịch thuật cần cập nhật thông tin dịch thuật hằng ngày Hàng ngàn hàng trăm thông tin máy mới dịch được chứ, nếu ít quá máy khó có thể học Dữ liệu lớn VN không đủ sức chuẩn bị

Như vậy, việc phát triển AI tại Việt Nam liên quan đến nhiều yếu tố trong đó có yếu tố tầm nhìn của người đứng đầu tòa soạn báo, kinh phí để xây

24 B.Diệp (14/11/2008) Khai trương báo điện tử VietnamPlus của TTXVN nld.com.vn

https://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/khai-truong-bao-dien-tu-vietnamplus-cua-ttxvn-245960.htm

dựng đội ngũ kĩ thuật, nền tảng công nghệ, kho dữ liệu để AI có thể thực sự hoạt động hiệu quả

1.3 Đặ điểm c a việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào sản xuất nội dung báo chí

1.3.1 Tổng hợp - phân tích dữ liệu và sáng tạo nội dung

Chúng ta đang sống trong thời đại Big Data (dữ liệu lớn), khi mà khối lượng thông tin khổng lồ của nhân loại được tăng lên từng ngày Cùng với sự phát triển bùng nổ của Internet và báo chí truyền thông, chỉ bằng vài cú clink chuột đơn giản, một người có thể tiếp xúc với lượng thông tin vô cùng lớn mỗi ngày

Tuy nhiên, không phải ai cũng có nhiều thời gian để tìm đọc tất cả các thông tin Việc tìm kiếm thông tin cũng là một sự e ngại đối với mỗi người

Và AI được ứng dụng trong báo chí nhằm mục đích rút ngắn thời gian tìm kiếm thông tin, đem lại cho độc giả sự thuận tiện nhất

Năm 2010, một sự thay đổi lớn trong việc ứng dụng AI vào lĩnh vực báo chí truyền thông xảy ra, khi thuật toán AI đã được phát triển trong một phòng thí nghiệm của trường đại học khoa học máy tính và truyền thông với mục tiêu hàng đầu là thay thế các phóng viên, nhà báo để trở thành tác giả của những câu chuyện trên báo chí, với một ngôn ngữ rất “con người”

Chúng ta đang bước vào kỷ nguyên của việc sử dụng trí tuệ nhân tạo nhằm hỗ trợ cho việc góp nhặt tin tức từ khắp nơi trên thế giới Việc phân tích

và xác minh khối lượng lớn thông tin như vậy trong thời gian ngắn là đặc điểm nổi bật nhất của AI khi ứng dụng vào hoạt động báo chí truyền thông

Hãng thông tấn AP là một trong những đơn vị đi đầu ứng dụng điều này Các phóng viên của AP đã sử dụng các thuật toán để tạo ra nội dung bài viết Trong đó bao gồm cả việc sử dụng các công cụ AI để kết hợp văn bản, hình ảnh và âm thanh thành các câu chuyện hấp dẫn.25

25 Francesco Marconi, Kourosh Houshmand The role of journalists in an era of algorithms: A guide to preparing the newsroom for humans and machines Part 1 3

Lisa Gibbs, Giám đốc phòng tin tức của Hãng thông tấn AP cho biết:

“Chúng tôi đã tận mắt chứng kiến việc tự động hóa giúp giải phóng thời gian của các phóng viên trong việc tạo ra những câu chuyện phức tạp, có ảnh hưởng lớn Những cỗ máy càng thông minh sẽ giúp các nhà sản xuất có nhiều khả năng để hình thành nội dung bài viết theo cách của riêng họ”.26

Không chỉ AP, trên thực tế The Washington Post đã ứng dụng điều này

Cụ thể, Khi Steve King, người ủng hộ Đảng Cộng hòa, đánh bại đối thủ thuộc Đảng Dân chủ Kim Weaver trong cuộc chạy đua vào chiếc ghế hội nghị Iowa lần thứ 4 hồi tháng 11/2016, tờ báo này đã đưa ra một thông điệp: “Đảng Cộng hòa giữ quyền kiểm soát Hạ nghị viện và chỉ mất đi một số ghế từ đa số chỉ huy của họ một sự lật kèo đáng ngạc nhiên đầy may mắn sau khi rất nhiều lãnh đạo Đảng Cộng hòa e sợ về sự tổn thất lên tới hai con số”.27

Sẽ không có gì khác thường nếu thông điệp này được phát đi bởi Heliograf, một ứng dụng ra mắt trên website của Washington Post vào năm ngoái và được coi là một sản phẩm trí tuệ nhân tạo phức tạp nhất trong ngành báo chí cho đến nay.28

Cách thức hoạt động của ứng dụng này như sau: biên tập viên tạo mẫu tường thuật cho các bài báo, các từ khóa chính giải thích một loạt các kết quả tiềm năng (từ "Đảng Cộng hòa nắm quyền kiểm soát Hạ nghị viện" đến

"Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Hạ nghị viện") và sau đó họ đưa Heliograf lên bất cứ nguồn cấu trúc dữ liệu nào – trong trường hợp của cuộc bầu cử, bộ phận dữ liệu VoteSmart.org Phần mềm Heliograf xác định các dữ liệu có liên quan, phù hợp với các cụm từ tương ứng trong mẫu, kết hợp chúng, sau đó xuất bản các phiên bản khác nhau lên các nền tảng khác nhau

Hệ thống cũng có thể cảnh báo phóng viên qua Slack khi nó phát hiện bất kỳ

bất thường nào trong dữ liệu – ví dụ, số dư lớn hơn so với dự đoán – từ đó họ

sẽ điều tra.29

Ứng dụng này tiếp tục được phát triển rộng rãi tại Olympic Rio 2016 với một phiên bản nâng cao và giọng biên tập mạnh mẽ hơn Không chỉ vậy,

tờ USA Today cũng đã sử dụng phần mềm AI để tạo ra các đoạn video ngắn

Nó có thể tập hợp các tin bài thành một kịch bản, xâu chuỗi chúng lại thành một chuỗi hình ảnh hoặc video và thậm chí thêm vào cả giọng phát thanh viên tường thuật.30

Ngoài việc xử lý thông tin và sáng tạo tác phẩm, AI còn được ứng dụng vào việc dịch thuật và kiểm tra lỗi chính tả Thay vì đưa ra những bản dịch

“word-by-word” (dựa trên nghĩa của từ đơn) thông thường, AI giờ đã có thể kết hợp nhiều từ ghép khác nhau hoặc hiểu được ẩn ý của tác giả để dịch trọn vẹn một câu đúng ý Tương tự như vậy, sau khi chuyển ngữ, chính AI cũng có thể làm thay công việc của một biên tập viên với khả năng soát lỗi chính tả dựa trên vốn từ vựng được thiết lập sẵn và những dữ liệu được cập nhật, học hỏi liên tục từ các bản thảo chuẩn về câu chữ

Dù vậy, AI hiện tại vẫn chưa thể làm điều đó với độ chính xác 100% Cùng là một nội dung, song bản chất của cách con người đọc và máy móc đọc

là khác nhau Trên thế giới, có rất nhiều ngôn ngữ sở hữu cấu trúc từ vựng và ngữ pháp phức tạp, cần có sự nghiên cứu lâu dài để sử dụng một cách thuần thục Thêm vào đó, con người thường hay sử dụng những ẩn ý, nghĩa ngầm phía sau câu chữ trong bài biết Trong trường hợp này, máy móc rất khó để phát hiện được ý đồ của tác giả Điều đó khiến tác phẩm trở nên khô khan hơn, hoặc đơn giản là hiểu sai ý nghĩa Nói cách khác, con người hiện tại gần như không thể yêu cầu máy móc nghĩ xa hơn những gì nó thấy trong một bức ảnh hoặc một câu chuyện để từ đó phát triển nội dung rộng hơn

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc các phóng viên, biên tập viên sẽ mất việc nếu AI ngày càng phát triển và được ứng dụng vào báo chí

AI chỉ đơn thuần làm thay công việc phân tích, xác minh thông tin và sáng tạo tác phẩm dựa trên những thuật toán được thiết lập sẵn Trong khi đó, bộ não con người giúp nâng tầm tác phẩm và sửa những sai sót do máy móc tạo nên Công việc của các phóng viên, biên tập viên là tập trung vào việc tối ưu hóa cũng như kết hợp nhiều thông tin khác nhau nhằm mang tới độc giả tác phẩm hoàn chỉnh nhất – một công việc đòi hỏi chất xám nhiều hơn

1.3.2 Khuếch tán thông tin

Sáng tạo thông tin thôi là chưa đủ, điều quan trọng là làm cách nào những thông tin ấy đến được với càng nhiều độc giả càng tốt Điều đó nhờ vào khả năng khuyếch tán thông tin Đây đồng thời cũng là một trong những khả năng AI có thể ứng dụng vào ở lĩnh vực báo chí truyền thông

Hiện nay ở các tòa soạn báo, với mỗi tác phẩm xuất bản ra, phóng viên, biên tập viên đều phải tự rút cho mình những tít SEO (trung bình từ 3-5 tít) Đây là những từ, cụm từ khóa của bài viết, vừa thể hiện nội dung chủ yếu của tác phẩm, đồng thời có nhiệm vụ giúp cho tác phẩm của mình đứng ở vị trí cao nhất trên công cụ tìm kiếm, phổ biến nhất là Google

Tuy nhiên, không phải phóng viên, biên tập viên nào cũng được đào tạo

kỹ lưỡng trong việt đặt tít SEO sao cho đạt hiệu quả cao nhất Đó là khi các tòa soạn báo cần đến sự trợ giúp của AI Với khối lượng dữ liệu khổng lồ được cập nhật liên tục, AI dễ dàng nắm bắt những xu hướng hiện đang được quan tâm trên Internet, từ đó đưa ra những phương án phù hợp để khuếch tán thông tin bài viết rộng khắp trên các nền tảng khác nhau

Cụ thể, sau khi nội dung bài viết được đăng tải lên hệ thống, bên cạnh việc biên tập, soát lỗi chính tả, AI có thể đọc một lượt để nắm bắt nội dung tác phẩm Kết hợp với thông tin thu thập được từ những bài viết trong thời điểm đó (có thể ở trên báo chí, mạng xã hội,…) để phát hiện những vấn đề được quan tâm nhất trong xã hội hiện nay Sau khi xác định

được vấn đề, AI sẽ tự động rút những từ khóa quan trọng trong bài viết để

sử dụng làm tít SEO

Với những tít SEO này, các phóng viên, biên tập viên hoàn toàn có thể yên tâm vào một phương án tối ưu giúp tác phẩm của mình trở hành một trong những kết quả hàng đầu ở các công cụ tìm kiếm hiện tại Điều này không những giảm bớt khối lượng công việc cho phóng viên, biên tập viên

mà còn mang thông tin đến với phần lớn độc giả, đồng thời tăng số lượt xem cho bài viết và tòa soạn báo

Một cách khuếch tán thông tin khác là dùng AI để truyền tải nội dung của tác phẩm dưới hình thức một loại hình báo chí khác Xu hướng báo chí trong tương lai dự báo phát thanh sẽ lên ngôi và thế chỗ báo mạng điện tử Nắm bắt được xu hướng của thời đại cũng như thị hiếu của độc giả, nhiều tòa soạn báo trên thế giới đã ứng dụng AI nhằm mục đích này

Cụ thể, những tác phẩm dưới dạng bài viết sẽ được AI chuyển thành phát thanh giúp cho các độc giả mobile có thể chọn nghe thay vì đọc nội dung Việc này giúp quá trình tiếp cận thông tin của độc giả trở nên thuận tiện hơn khi họ có thể vừa “nghe” báo, vừa làm việc Tất nhiên, giải pháp này không được đánh giá cao ở chỗ thông tin rất khó để lưu lại trong trí nhớ người nghe trong khoảng thời gian dài, song nó sẽ giúp khuếch tán thông tin của nội dung bài viết dưới nhiều hình thức khác nhau, với nhiều đối tượng khác nhau

Washington Post là một trong những đơn vị đi đầu trong ứng dụng này với chương trình thử nghiệm mang tên Amazon Polly hồi năm 2017 nhằm chuyển các bài viết thành các bài đọc Joe Price, quản lý sản phẩm, chia sẻ nhóm của ông đã chuyển hơn 150 bài báo ở các chuyên mục như kinh doanh, đời sống, công nghệ và giải trí sang dạng âm thanh

“Một số độc giả rất thích tương tác với nội dung âm thanh và chúng tôi nhận thấy hiệu quả lớn hơn mong đợi khi chuyển từ văn bản sang âm thanh như vậy Chúng tôi đang theo dõi sát sao xem các công nghệ chuyển văn bản sang âm thanh như Polly phát triển ra sao và tiếp tục tìm kiếm các cách thức

phục vụ những độc giả trung thành của Washington Post muốn nghe tin hơn

là đọc”, Joe Price cho biết

1.4 Vai trò c a trí tuệ nhân tạo trong sản xuất nội dung báo chí

Hiện tại, AI đã tác động khá sâu đến đời sống của con người Dễ nhận thấy nhất là các ứng dụng trên điện thoại thông minh như ứng dụng Google Maps là một ví dụ điển hình sử dụng các thuật toán phức tạp, sẽ chỉ ra cho bạn quãng đường ngắn nhất tới địa điểm mà bạn đã chọn

Còn đối với báo chí, AI đang đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất nội dung tác phẩm báo chí Một số hãng thông tấn lớn trên thế giới như

AP, AFP, Reuters… đều đang áp dụng AI trong việc nâng cao số lượng và chất lượng sản phẩm báo chí

1.4.1 AI giúp toà soạn và nhà báo có thêm thời gian để thực hiện những công việc phức tạp, đòi hỏi kỹ năng sâu hơn (giải phóng thời gian của nhà báo)

Nhắc đến trí tuệ nhân tạo trong báo chí, nhiều người sẽ hình dung ra đây là công cụ “cướp công ăn việc làm” của các nhà báo, song, TS Vũ Tuấn Anh – Trưởng khoa Truyền thông Quốc tế, Học viện Ngoại Giao khẳng định:

“Các nhà báo, phóng viên sẽ không bị mất việc khi Trí tuệ nhân tạo được ứng dụng vào các hoạt động báo chí, đặc biệt là việc sản xuất nội dung các tác phẩm Bởi có những bài viết đòi hỏi góc nhìn, chiều sâu, các dữ liệu điều tra tại hiện trường,… đều cần nhà báo, phóng viên thực hiện AI chỉ là công cụ

để hỗ trợ các thao tác được thực hiện nhanh hơn Do đó nhà báo cũng có nhiều thời gian để nâng cao kỹ năng nghiệp vụ chuyên sâu của mình.”

Giám đốc chiến lược kiêm đồng lãnh đạo khối AI của hãng thông tấn

AP - Francesco Marconi, tin rằng, về lâu dài các nhà báo sẽ trở nên “lỗi thời”, các loại tự động hóa được AI hứa hẹn có thể giải phóng chúng để tập trung vào các khía cạnh của báo chí quan trọng nhất “Thông qua tự động hóa, Associated Press đang cung cấp cho khách hàng gấp 12 lần câu chuyện về thu nhập của công ty như trước đây Chúng tôi bắt đầu sử dụng thuật toán để tạo

báo cáo thu nhập tự động vào năm 2014 và ước tính làm như vậy đã giải phóng 20% thời gian của nhà báo, cho phép các phóng viên đó tham gia vào công việc phức tạp và định tính hơn ”, Marconi nói “Các phóng viên có thể mất ít thời gian sao chép và tự phân tích các tập dữ liệu, và dành thời gian đó

để thực hiện các cuộc gọi hay theo đuổi các phát sinh từ một phân tích AI”.31

Thứ nhất, AI hỗ trợ lọc và thẩm định thông tin tự động Trên thế giới mỗi giây trôi qua đều có vô vàn sự kiện xảy ra nhưng không phải sự kiện nào cũng trở thành điều mà báo chí sẽ thông tin đến độc giả Do vậy, báo chí cần

có đội ngũ nhà báo con người lọc thông tin mang tính thời sự, có giá trị, đồng thời thẩm định được độ chính xác, tính hấp dẫn của thông tin Và AI đang hỗ trợ báo chí rất tốt trong công việc lọc và thẩm định thông tin này bằng cách xác định những thông tin nổi bật cần được thẩm định để có thể sáng tạo các tác phẩm báo chí

Nhìn lại, năm 2015, tờ New York Times triển khai Editor - một dự án thử nghiệm AI Dự án này hướng đến việc đơn giản hóa quy trình làm báo Khi viết một bài báo, nhà báo có thể sử dụng các dòng nổi bật để nhấn mạnh các điểm nhấn của bài viết Theo thời gian, máy tính có thể nhận diện những dòng nổi bật này và đưa vào bộ nhớ những nội dung quan trọng nhất của bài viết Thông qua việc nghiên cứu dữ liệu dự trên thu thập thông tin về

sự kiện, đối tượng, thời gian hay địa điểm, ứng dụng Editor có thể giúp độc giả dễ dàng tiếp cận thông tin hơn, đơn giản hóa việc nghiên cứu - phân tích dữ liệu và cung cấp một công cụ kiểm tra chéo thông tin nhanh chóng, chính xác.32

Thứ hai, AI giúp thực hiện tác phẩm báo chí nhanh chóng Yếu tố thời

sự trong một tác phẩm báo chí là một trong những yếu tố hàng đầu Khi có vấn đề xảy ra, tòa soạn A có tác phẩm báo chí để thông tin tới độc giả nhanh hơn sẽ chiếm ưu thế hơn bất kì tòa soạn chậm chân nào khác Trí tuệ nhân tạo

có thể bắt đầu bằng việc viết hoặc tổng hợp thông tin, rồi tiến tới xử lý, biên tập và cuối cùng là phát hành Và một khi đã nắm chắc cơ chế sáng tạo, AI có thể nhanh chóng được ứng dụng vào quá trình sáng tạo khác

“Chúng tôi cần khối lượng nội dung lớn hơn để có thể mang lại nhiều lựa chọn hơn và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của các khách hàng mua tin,” Francesco Marconi chia sẻ “Chúng tôi cũng cần phải tạo ra sự khác biệt,

để tách AP khỏi tất cả các đối thủ cạnh tranh khác AI có thể giúp chúng tôi đạt cả hai mục tiêu này.”33

Trên trang AI Automated Insight, có giới thiệu về phần mềm Wordsmith được AP sử dụng để xuất bản các bài về báo cáo thu nhập Còn ở châu Á, tháng 1/2017, Trung Quốc công bố một “ro-bot nhà báo” có tên Xiao Nan, có thể viết được một bài dài 300 chữ chỉ trong…1 giây đồng hồ Và lần đầu tiên, tác phẩm do ro-bot thực hiện này được đăng tải trên tờ Nhật báo Southern Metropolis có trụ sở ở Quảng Châu

Theo Giáo sư Wan Xiaojun của Trường đại học Peking, người dẫn đầu một nhóm nghiên cứu thiết kế, chế tạo ra Xiao Nan, khi so sánh với các phóng viên, Xiao Nan có khả năng phân tích dữ liệu mạnh mẽ hơn và nhanh hơn trong việc viết các câu chuyện.34

Cũng trong năm 2017, một ro-bot nhà báo mang hình dáng người tên Jia Jia đã được các nhà phát triển của trường Đại học Khoa học và Công nghệ

ở tỉnh An Huy dành khoảng 3 năm để tạo ra "Cô nhà báo" đã gây sốc cho công chúng khi đưa tin cho Tân Hoa xã và thực hiện cuộc phỏng vấn trực tiếp với một biên tập viên của Tạp chí Wired

Chen Xiaoping, lãnh đạo nhóm phát triển Jia Jia, cho biết ro-bot đã được hỏi một số câu hỏi “thách thức” và không trả lời được một số câu hỏi, nhưng phần lớn có thể đưa ra “câu trả lời hay”.35

bốt-jia-jia-tongue-tied-interview-1.4.2 Tăng khối lượng bài viết

Một vấn đề xảy ra mà một tòa soạn sản xuất được nhiều tác phẩm báo chí với nhiều góc nhìn đa dạng khác nhau thì sẽ thu hút được lượng độc giả lớn hơn so với tòa soạn chỉ đưa ra được một vài góc nhìn với cùng một vấn đề

Về việc AI giúp tăng khối lượng bài viết, theo khảo sát của báo Vietnam+, trước khi bắt tay với công ty chuyên về trí tuệ nhân tạo là Automated Insights, đội ngũ 65 phóng viên kinh tế của AP chỉ có thể viết khoảng 6% báo cáo hoạt động cho 5.300 công ty Mỹ niêm yết trên sàn chứng khoán Hai năm sau, hệ thống AI của AP có khả năng tạo ra 3.700 bài viết hoạt động quý, tức là gấp đến 10 lần.36

Trong Thế vận hội Olympic Rio 2016, ro-bot Heliograf của The Washington Post đã viết ra khoảng 300 báo cáo ngắn Sau khi kết thúc Olympic, tờ báo này đã tái lặp thành công ban đầu với Heliograf trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ, khi Heliograf giúp cập nhật hơn 500 tin bài xung quanh cuộc bầu cử và đã tạo ra hơn 500.000 lần nhấp chuột.37

Bên cạnh đó, theo lời Giám đốc sáng kiến chiến lược Jeremy Gilbert, tờ báo này mỗi ngày

đã sản xuất 350 bản tin ngắn và các thông báo khẩn về Thế vận hội ở Rio, hàng trăm bản tin về các cuộc chạy đua vào quốc hội và vị trí thống đốc bang,

và hàng trăm tin về các cuộc thi đấu thể thao ở các trường học địa phương Trong các cuộc bầu cử trước năm 2016, Heliograf chưa tồn tại Đến năm

2016, Washington Post sử dụng Heliograf để tạo ra số tin bài nhiều hơn gấp gần 7 lần Và các tin bài đó không chỉ gồm những số liệu thống kê.38

38 Lê Quốc Minh, Ngồi yên chờ tương lai hay hành động ngay bây giờ?, vietnamplus.vn

http://special.vietnamplus.vn/tri_tue_nhan_tao_va_bao_chi

1.5 Các hình thức ứng dụng trí tuệ nhân tạo sản xuất nội dung báo chí

1.5.1 Ro-bot sản xuất video

Video đang là xu hướng mới của báo chí và truyền thông Nắm bắt xu hướng này, tờ USA Today của Mỹ đã sử dụng nền tảng Wibbitz để tạo ra các sản phẩm video Wibbitz là nền tảng văn bản-video chuyển đổi các bài viết trên web sang dạng truyền hình Nếu chương trình truyền hình có người dẫn thì Wibbitz có thể tự động thêm lời bình với giọng phát thanh viên được lập trình sẵn Với hình ảnh tĩnh, video clip và hình ảnh động xen kẽ làm cho chương trình trở nên hoàn chỉnh

Tháng 6/2017 Tờ Washington Post thử nghiệm các bài báo âm thanh sử dụng Amazon Polly, một dịch vụ chuyển đổi văn bản bài viết thành bài phát biểu giống như thật Người dùng di động sẽ có thể nghe một phiên bản âm thanh gồm bốn bài viết hàng ngày trong các danh mục tin tức kinh doanh, lối sống, công nghệ và giải trí

"Đây là một công nghệ mới có thể cung cấp cho người dùng nhiều lựa chọn hơn và khả năng truy cập tốt hơn vào nội dung của chúng tôi, vì vậy chúng tôi muốn tạo một thử nghiệm để đi sâu hơn vào trải nghiệm người dùng", Joseph Price, giám đốc sản phẩm của The Post cho biết 39

Các bài viết âm thanh trong thí điểm có thể tìm thấy ở đây trên thiết bị

di động và sẽ bao gồm nút “Nghe bài viết này” trên trang bài viết Sau khi bài viết kết thúc, người nghe sẽ có thể đưa ra phản hồi về trải nghiệm của họ

Bài đăng sẽ khám phá các danh sách phát được cá nhân hóa trong các lần lặp lại trong tương lai cũng như tích hợp với các ứng dụng dành cho thiết

polly/?noredirect=on&utm_term=.d586286a94a3

Công ty ô tô Lincoln là nhà tài trợ triển khai thí điểm và sẽ trình bày một quảng cáo âm thanh ngắn gọn trước mỗi bài viết.40

Tóm lại, ro-bot sản xuất nội dung báo chí đang trên đà phát triển mạnh

ở các tòa soạn trên thế giới Đối với việc sử dụng ro-bot sản xuất nội dung báo chí, điều quan trọng là xây dựng lượng dữ liệu Ở Việt Nam hiện nay, việc ứng dụng ro-bot viết báo và ro-bot sản xuất video chưa được phát triển

do những khó khăn còn tồn tại về xây dựng dữ liệu

1.5.2 Ro-bot viết báo

Theo Trung tâm Báo chí số Tow (Tow Center for Digital Journalism), câu chuyện đầu tiên được viết bởi thuật toán được tạo ra bởi Đại học Yale cách đây khoảng 40 năm41

Hơn10 năm trước, Thomson Reuters lần đầu tiên công bố sẽ sử dụng các thuật toán để sản xuất tin tức tài chính mà mất không đến 0.3s kể từ khi nhận được dữ liệu.42

Đầu năm 2016, Khi Associated Press bắt đầu sử dụng một thuật toán với Wordsmith - một công cụ phần mềm do Automated Insights phát triển để sản xuất tin bài Các thuật toán làm rúng động các ngành báo chí vì khả năng tạo ra hàng ngàn câu chuyện tin tức, có thể sản xuất 4.300 tin bài/quý – gấp

14 lần lượng sản phẩm trước đó mà những phóng viên, biên tập viên cùng sản xuất trong một thời gian.43 Điều này đặt ra nguy cơ về việc làm của nhà báo nếu ro-bot viết báo đi vào hoạt động phổ biến

Không khó để tưởng tượng rằng các nhà báo con người sẽ được thay thế bởi phần mềm trong tương lai gần Trên thực tế, quá trình chuyển đổi này

đã tồn tại Các biên tập viên đã được thay thế bởi các chương trình chỉnh sửa

40

WashPostPR (9/6/2017) The Washington Post to start experimenting with audio articles using Amazon Polly www.washingtonpost.com https://www.washingtonpost.com/pr/wp/2017/06/09/the-washington- post-to-start-experimenting-with-audio-articles-using-amazon-

Nguyễn Thị Trường Giang (Chủ biên) (2017) Báo chí và truyền thông đa phương tiện Nhà xuất bản Đại

học quốc gia Hà Nội, 164

43 Hồng Hạnh (2016) Báo chí hiện đại: Khi robot viết tin… Báo Tin tức gioi/bao-chi-hien-dai-khi-robot-viet-tin-20160215200427858.htm

https://baotintuc.vn/chuyen-la-the-phần mềm Câu chuyện sẽ ngày càng được các “nhà báo ro-bot” tạo ra trong tương lai gần Có thể sản xuất là về khối lượng của bài báo những ngày này Nhưng trong tương lai, trọng tâm sẽ tập trung hơn vào sự phong phú của nội dung được tạo ra bởi nỗ lực chung của cả dữ liệu từ báo chí và con người hoàn thiện

Cô Lou Ferrara - quản lý biên tập của hãng AP giải thích “thay vì mất thời gian tập trung vào những con số trong dịp các công ty công bố kết quả tài chính và viết những mẩu tin ngắn gọn báo cáo chuyện gì đang xảy ra tại thị trường chứng khoán, thì giờ chúng ta có thể làm việc đó tự động, và dành nhiều thời gian cho việc đánh giá, nhận định tình hình”.44

Kotecki - giám đốc truyền thông của Automated Insights cho biết Wordsmith phụ trách mảng thông tin nền, đáp ứng công thức báo chí “Ai, Ở đâu và Khi nào” của một bản tin Và người phóng viên, sẽ đưa vào lời bình luận, phân tích phức tạp hơn, thêm màu sắc vào bài viết của mình để đưa đến cho độc giả lời giải đáp câu hỏi “Tại sao và Như thế nào”.45

The Washington Post khá thành công trong việc sử dụng Heliograf để viết tin bài cho Thế vận hội Rio 2016.46

Theo Thạc sỹ Aljaraizi Đại học Orebro, Thụy Điển, trong luận văn

“Robot Journalism: Threat or an opportunity” (Tạm dịch: Báo chí ro-bot:

Thách thức hay cơ hội), xu hướng của các bài báo tự động đang tiến triển

nhanh hơn bao giờ hết Chỉ cần nói với phần mềm chủ đề mà bạn muốn và

“nhà báo ro-bot” sẽ viết nó trong vài giây với ít lỗi hơn Những tiến bộ trong

công việc liên quan đến công nghệ ro-bot và trí tuệ nhân tạo sẽ thay đổi bản chất của công việc Một số sẽ bị mất, một số sẽ tăng lên, và một số sẽ là những sáng tạo hoàn toàn mới Phát triển công nghệ luôn hỗ trợ các nhà báo

trong phòng tin tức bằng cách làm cho lao động báo chí hiệu quả hơn và rẻ hơn Tuy nhiên, công nghệ hóa nơi làm việc có thể buộc các nhà báo phải làm việc nhiều hơn trong thời gian ngắn hơn.47

Tuy nhiên, để đối mặt với những thách thức đạo đức vốn có trong báo chí, có rất nhiều lý do khiến ro-bot viết báo không thể thay thế hoàn toàn các nhà báo Hơn thế nữa, ro-bot không thể tạo ra bầu không khí cần thiết để truyền cảm hứng cho phản ứng cảm xúc của người đọc, chẳng hạn như tiếng cười, hoặc xúc tác một hành động nào đó, v.v Ro-bot cũng không thể tự tạo

ra được Ví dụ như ro-bot không thể ra ngoài và phỏng vấn người khác

Tiểu kết hương 1

Trong chương 1, tác giả đã đưa ra những vấn đề lý luận cơ bản và thực tiến về xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động sản xuất nội dung báo chí Tổng quan lại một số vấn đề sau:

Thứ nhất, tác giả đã đưa ra đầy đủ các khái niệm liên quan đến xu hướng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động sản xuất nội dung báo chí Qua đó có cái nhìn tổng quan khoa học để tiến hành nghiên cứu

Thứ hai, tác giả đã hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu, đồng thời chỉ ra các đặc điểm và vai trò của việc ứng dụng AI vào sản xuất nội dung báo chí

Thứ ba, tác giả đã nêu rõ các hình thức AI sản xuất nội dung báo chí

Từ đó có được những thuận tiện trong việc thực hiện khảo sát các tờ báo ở những chương sau

47

Aljaraizi “Robot Journalism: Threat or an opportunity” Đại học Orebro, Thụy Điển