Thực trạng ứng dụng đồ hoạ thông tin trên báo mạng điện tử ở việt nam (khảo sát vietnamplus vn, news zing vn, danviet vn năm 2018)

Cuốn sách “Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại” của tác giả Nguyễn Thành Lợi Nxb Thông tin và Truyền thông, 2014 cũng đề cập đến TTĐH như một xu hướng tất yếu của

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: ThS VŨ THẾ CƯỜNG

HÀ NỘI - 2019

KHOÁ LUẬN ĐÃ ĐƯỢC CHỈNH SỬA THEO Ý KIẾN CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG

PGS,TS Nguyễn Thị Trường Giang

LỜI CẢM ƠN

Để có được cơ hội thực hiện khoá luận này, trước tiên tôi xin gửi lời cảm ơn đến Ban lãnh đạo nhà trường, lãnh đạo Khoa Phát thanh – Truyền hình, các cán bộ thư viện (Học viện Báo chí và Tuyên truyền) và các cán bộ, giảng viên tham gia trực tiếp giảng dạy, đào tạo tôi trong suốt thời gian qua

để tôi có được những kiến thức quý báu và thành quả như ngày hôm nay

Đặc biệt, xin chân thành cảm ơn thầy Vũ Thế Cường – giảng viên hướng dẫn đã tận tình bảo ban, nhắc nhở, giúp đỡ tôi giải đáp những vướng mắc trong suốt thời gian vừa qua để tôi có thể hoàn thành xuất sắc khoá luận

Xin trân trọng cảm ơn 3 trang báo Vietnamplus.vn, News.zing.vn, Danviet đã tạo điều kiện giúp đỡ, góp ý, động viên hoàn thành khoá luận này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng song đề tài “Thực trạng ứng dụng đồ hoạ thông tin trên báo mạng điện tử ở Việt Nam” là vấn đề khá mới mẻ, việc tiếp cận các số liệu, tài liệu, các báo của các cơ quan hữu quan trích dẫn trong khoá luận cũng như thực tế khảo sát gặp nhiều trở ngại, khó khăn Khoá luận không tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong muốn tiếp tục nhận được sự chỉ bảo, giúp đỡ của các thầy, cô để khoá luận được hoàn thiện hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2019

Vũ Hồng Anh

DANH MỤC VIẾT TẮT

CHỮ VIẾT TẮT

BMĐT

ĐH Nxb PGS, TS TP.HCM

TS TTĐH

CHỮ VIẾT ĐẨY ĐỦ

Báo mạng điện tử Đại học

Nhà xuất bản Phó giáo sư, tiến sĩ Thành phố Hồ Chí Minh Tiến sĩ

Thông tin đồ hoạ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TTĐH VÀ ỨNG DỤNG TTĐH TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ 12

1.1.Khái niệm TTĐH 12

1.2 Sự xuất hiện của TTĐH và ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử 18

1.3.Phân loại TTĐH trên báo mạng điện tử 23

1.4.Đặc điểm của TTĐH 33

1.5.Vai trò của TTĐH 35

1.6.Phương pháp thể hiện TTĐH 37

Chương 2: KHẢO SÁT VIỆC ỨNG DỤNG TTĐH TRÊN BÁO MẠNG ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM 39

2.1 Giới thiệu 3 trang báo khảo sát 39

2.2 Khảo sát thực trạng ứng dụng TTĐH trên 3 trang báo 44

2.3 Xu hướng lựa chọn hình thức thể hiện 51

2.4.Xu hướng lựa chọn nội dung thể hiện 62

2.5.Đánh giá những ưu điểm và hạn chế trong ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử ở Việt Nam 72

Chương 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ VIỆC ỨNG DỤNG TTĐH TRÊN BMĐT Ở VIỆT NAM 80

3.1.Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử ở Việt Nam 80

3.2.Giải pháp nâng cao ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử ở Việt Nam 85

KẾT LUẬN 91

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 93

PHỤ LỤC 95

TÓM TẮT KHOÁ LUẬN 103

DANH MỤC BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ TRONG KHOÁ LUẬN

1 Danh mục bảng

Bảng 2.1 ố lượng tác ph m báo ch ứng dụng thông tin đồ họa trên các báo

thuộc diện khảo sát (Số liệu tác giả nghiên cứu năm 2018) 44

2 Danh mục biểu đồ

Biều đồ 1.1 Trình tự các phương pháp thể hiện TTĐH 37 Biểu đồ 2.1 Ứng dụng TTĐH trên các chuyên mục báo điện tử Vietnamplus

(Số liệu tác giả nghiên cứu năm 2018) 46

Biểu đồ 2.2 Ứng dụng TTĐH trên các chuyên mục báo điện tử Zing (Số liệu

tác giả nghiên cứu năm 2018) 47

Biểu đồ 2.3 Ứng dụng TTĐH trên các chuyên mục báo điện tử Dân Việt (Số

liệu tác giả nghiên cứu năm 2018) 49

Biểu đồ 2.4 Ứng dụng các dạng thức TTĐH trên 3 trang báo được khảo sát

(Số liệu tác giả khảo sát năm 2018) 51

DANH MỤC HÌNH TRONG KHOÁ LUẬN

Hình 1.1 H nh ảnh trong cuốn Th Comm rcial and Political Atlas 18

Hình 1.2 Đồ hoạ trên báo Quân đội nhân dân số ra ngày 21/3/1975 20

Hình 1.3 TTĐH bài báo trực quan 23

Hình 1.4 TTĐH lưu đồ 24

Hình 1.5 TTĐH hướng dẫn, minh hoạ 24

Hình 1.6 TTĐH số liệu 25

Hình 1.7 TTĐH dòng thời gian 25

Hình 1.8 TTĐH trực quan dữ liệu 26

Hình 1.9 TTĐH so sánh 26

Hình 1.10 TTĐH h nh ảnh 27

Hình 1.11 13 cách phân loại TTĐH của Nayomi Chibana 30

Hình 1.12 Một phần biểu bảng được thể hiện trong tác ph m “Infographic: Man City san bằng kỷ lục vô địch sớm nhất của MU” (News.zing.vn, 16/04/2018) 32

Hình 2.1 Giao điện báo điện tử Vietnamplus.vn 39

Hình 2.2 Giao diện báo điện tử News.zing.vn 41

Hình 2.3 Giao diện báo điện tử Danviet.vn 43

Hình 2.4 Một phần bài “Thời tiết ngày 30/9: ài Gòn có mưa lớn từ buổi trưa” (N ws.zing.vn, 30/9/2018) 48

Hình 2.5 Một phần bài “Infographic: Tụ huyết trùng – bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ở gà” (Danvi t.vn, 29/11/2018) 50

Hình 2.6 Bài “45 năm chuyến thăm lịch sử của Chủ tịch Cuba Fidel Castro đến Việt Nam” (Vi tnamplus.vn, 11/9/2018) tr nh bày th o dạng đồ hoạ nhiếp ảnh 52

Hình 2.7 Bài “[Infographics] Cách phòng bệnh cho trẻ trong mùa Đông” (Vietnamplus.vn, 12/12/2018) trình bày theo dạng đồ hoạ phương thức thực hiện 52

Hình 2.8 Bài “[Infographics] Việt Nam tăng điểm năng lực cạnh tranh toàn

cầu 2018” (Vi tnamplus.vn, 24/10/2018) tr nh bày th o dạng biểu

đồ đơn 53

Hình 2.9 Bài “[Infographics] Kịch bản về số phận của thỏa thuận Br xit”

(Vietnamplus.vn, 10/12/2018) trình bày theo dạng đồ hoạ quy trình 53

Hình 2.10 Bài “Hành tr nh 10 năm vượt kỳ tích của Samsung tại Việt Nam”

(News.zing.vn, 19/4/2018) 54

Hình 2.11 Bài “Infographic: Điểm lại vụ Mỹ, Anh, Pháp dội bão lửa tấn

công yria” (Danvi t.vn, 16/4/2018) 55

Hình 2.12 Bài “[Infographics] Tiêu diệt nghi phạm vụ xả súng ở trasbourg”

Hình 2.17 Bài “[Infographics] Ngân hàng Dự trữ Liên bang Mỹ giữ nguyên

lãi suất” (Vi tnamplus.vn, 10/11/2018) 66

Hình 2.18 Bài “[Infographics] Nhãn miền Bắc được mùa nhất trong vòng 5

năm” (Vi tnamplus.vn, 17/8/2018) 67

Hình 2.19 Bài “Bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2018 qua các con số”

(News.zing.vn, 28/12/2018) 68

Hình 2.20 Bài “ óng thần ở Indonesia: Gần 1.300 người thương vong, đ y

mạnh cứu hộ” (Vi tnamplus.vn, 24/12/2018) 69

Hình 2.21 Bài “Những điều chưa biết về làn da tuổi dậy th ” (N ws.zing.vn,

27/9/2018) 71

Hình 2.22 Bài “[Infographics] Mưa lớn gây nhiều thiệt hại tại các tỉnh miền

Trung” (Vi tnamplus.vn, 9/12/2018) 76

Hình 2.23 Bài “[Infographics] Chân dung cựu Chủ tịch Interpol bị Trung

Quốc bắt giữ” (Vi tnamplus.vn, 8/10/2018) 76

Hình 2.24 Bài “Infographic: ắp tới tiền lương sẽ thay đổi như thế nào?”

(Danviet.vn, 27/5/2018) 78

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bước vào thời đại công nghệ 4.0, nhu cầu tin tức của độc giả ngày càng gia tăng đặc biệt đòi hỏi những phương pháp truyền tin nhanh chóng, hiện đại, phù hợp với bối cảnh sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ Đi đầu xu hướng đó, báo mạng điện tử đã và đang đáp ứng nguyện vọng của công chúng bằng sự phát triển lớn mạnh cả về số lượng và chất lượng

Với đặc trưng của báo mạng điện tử là t nh đa phương tiện (multimedia) – bao gồm văn bản, hình ảnh (động hoặc tĩnh), âm thanh, vid o,… cùng với sự phát triển nền tảng công nghệ to lớn như hiện nay Báo mạng đã và đang đa dạng hoá thông tin và phương thức truyền tin Một trong những yếu tố đa phương tiện đồng thời hình thành trên nền cảng công nghệ vi t nh đó ch nh là Thông tin đồ hoạ (TTĐH)

Với sự phát triển của công nghệ hiện đại và mạng Internet, công chúng của báo mạng điện tử cũng đặt ra nhiều yêu cầu hơn mỗi khi tiếp nhận thông tin Hơn ai hết, họ là những người tiên phong trong trào lưu nắm bắt và sử dụng công nghệ tiên tiến, họ luôn mong muốn thông tin được cung cấp trên các trang báo mới lạ, hấp dẫn, chất lượng hiển thị tốt, những con số thống kê

cụ thể, ngắn gọn nhưng toàn diện

Với nhu cầu đó, yêu cầu khám phá những điều mới được đặt ra với tất

cả các trang báo mạng điện tử như một nhu cầu tất yếu Việc đưa vào sản

ph m báo chí của mình những yếu tố hấp dẫn hơn, có t nh hiệu quả cao hơn, bên cạnh những yếu tố phổ thông như h nh ảnh, âm thanh, vid o,… th việc ứng dụng và nâng cao chất lượng TTĐH – một nhân tố có sự kết hợp của thông tin, màu sắc, hình minh hoạ (illustration), biểu đồ,… là điều cần thiết

Trong một bài phỏng vấn, ông Eric Scherer – Giám đốc chiến lược kế hoạch và hợp tác tại Agence France Presse (Pháp) khẳng định: “Báo ch trực quan đang là một trong những xu hướng không chỉ của các phương tiện

truyền thông truyền thống mà còn của các phương tiện truyền thông mới Một bức ảnh hoặc đồ hoạ tốt có thể đáng giá hơn 1000 – 2000, thậm chí 3000 từ”

Trong những năm gần đây, các trang báo mạng điện tử ở Việt Nam đặc biệt là các trang báo lớn đã ứng dụng mạnh mẽ hơn yếu tố TTĐH Tuy bước đầu đã đạt được những thành tựu nhất định xong bên cạnh đó việc ứng dụng và phát triển TTĐH vẫn còn chưa tương xứng với tiềm lực của các trang báo Để làm rõ hơn vấn đề này, tôi chọn đề tài “Thực trạng ứng dụng thông tin đồ hoạ trên báo mạng điện tử ở Việt Nam” làm đề tài nghiên cứu khoá luận của mình

2 Lịch sử của vấn đề nghiên cứu

TTĐH trên báo chí là vấn đề đã được nhiều nhà nghiên cứu phân tích một cách sâu sắc Việc sử dụng đồ họa trong các tác ph m báo ch đã trở thành một vấn đề quan trọng, phổ biến và đã có rất nhiều công trình nghiên cứu đã được công bố trong nước và quốc tế

2.1 Trên thế giới

Trên thế giới, việc sử dụng đồ hoạ trong các tác ph m báo chí là một vấn

đề được chú trọng và trở nên phổ biến Do đó, nhiều tác giả nước ngoài đã cho ra đời nhiều công trình nghiên cứu, bàn luận về dạng thức thông tin này

Cuốn sách “Motion Graphic: Graphic Design for Broadsast and Film”

(2000) – tạm dịch: Đồ hoạ chuyển động: Thiết kế đồ hoạ cho Truyền hình và Điện ảnh – của tác giả Steven Curran do Nxb Rockport Publishers phát hành

mở ra một hành trình mới của thiết kế đồ hoạ hoạt h nh mang tên đồ hoạ chuyển động sử dụng trên truyền hình và trong các bộ phim Trong cuốn sách, tác gải t v n đã x m xét và đánh giá về những cá nhân, tổ chức có nhiều thành công trong việc thiết kế đồ hoạ cho truyền h nh, phim cũng như các phương tiện truyền thông mới khác

Cuốn sách “A practical guide to Graphic reporting – Information

graphics for print, web, broadcast” (2006) – tạm dịch: Hướng dẫn thực hành

báo cáo đồ hoạ: Đồ hoạ thông tin dành cho in ấn, trang web và phát sóng –

của tác giả Jennifer George-Palilonis do Nxb Linacr phát hành đã x m xét các vấn đề về TTĐH một cách biện chứng, đồng thời tác ph m cũng đưa ra hệ thống lý luận, khái niệm cơ bản nhất về lĩnh vực đồ hoạ

Cuốn sách “Broadcast Graphics On the Spot: Timesaving Techniques

Using Photoshop and After Effects for Broadcast and Post Production”

(2005) – tạm dịch: Đồ hoạ trên truyền hình: Tiết kiệm thời gian bằng các kỹ

năng sử dụng Photoshop và After Effects cho truyền hình và các ấn ph m – của nhóm tác giả Richard Harrington, Glen Stephens và Chris Vadnais do Nxb Focal Press phát hành cung cấp hơn 350 kỹ thuật sản xuất đồ hoạ trên truyền hình Từ thu thập hình ảnh để sử dụng trong đồ hoạ phát sóng, làm việc với các phông chữ, làm chủ việc key hình và các hiệu ứng chuyển cảnh, thiết kế các chuyển động cho đến các bước thực hiện đồ hoạ cho tin chạy thanh bar, bảng chữ, MC dẫn chương tr nh

Cuốn sách “Graphic Design: Now in Production” (2011) – tạm dịch:

Thiết kế đồ hoạ: Những sản ph m đương đại – của nhóm tác giả Ian Albinson, Rob Giampietro, Jeremy Leslie, Alexander Ulloa và Armin Vit dp Nxb Walker Art Center phát hành cung cấp những kiến thức về thiết kế đồ hoạ cho áp phích, phông chữ, sách, tạp ch , tiêu đề phim, logo,… với các ví

dụ thực tế là các dự án cụ thể, các trích dẫn, phỏng vấn của các chuyên gia đồ hoạ về các kỹ thuật, công nghệ và công cụ họ đã sử dụng

Cuốn sách “Thiết kế, tạo mẫu và dàn trang” (2003) của tác giả Roger

C.Parkers (nguyên tác Design and Layout – Volum 1) được Nxb Trẻ dịch và phát hành đã đề cập đến tầm quan trọng của TTĐH trên báo ch , đồng thời đưa ra những hướng đi mới nhằm phát huy tối đa hiệu quả của dạng thức đưa tin độc đáo này

Cuốn sách “Ý tưởng, bố cục và thể hiện” (2003) của tác giả Alam

Swann (nguyên tác Design and Layout – Volum 2) được Nxb Trẻ dịch và phát hành Đây là một tác ph m cần nhắc đến về lĩnh vực đồ họa trên báo chí

bởi trong đó tr nh bày khá chi tiết về kiến thức đồ hoạ nói chung, nội dung cuốn sách hướng dẫn trình bày báo nói chung, các dạng thể hiện thông tin trong đó có phần sử dụng thông tin đồ hoạ tương đối chi tiết

Đây là những nghiên cứu rất chuyên sâu về TTĐH nói chung và TTĐH trên báo mạng điện tử nói riêng, tuy nhiên hiện nay những nghiên cứu này mới chỉ có ở phạm vi nước ngoài Chính vì vậy tác giả khoá luận mong muốn nghiên cứu thực trạng ứng dụng TTĐH của những tờ báo mạng điện tử ở Việt Nam hiện nay

2.2 Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, đã có một số công trình nghiên cứu có giá trị về TTĐH trên báo chí và những đặc trưng của báo điện tử Cụ thể là:

Cuốn sách “Tổ chức nội dung và thiết kế trình bày báo in” của TS Hà

Huy Phượng (Nxb Lý luận chính trị phát hành, 2006) cung cấp những khái niệm và kiến thức cơ bản về thông tin đồ hoạ trên báo chí Việc sử dụng TTĐH trên báo ch được xem xét, nghiên cứu với vị trí một dạng thức quan trọng, là hướng phát triển của báo ch trong tương lai Cuốn sách là nền tảng quan trọng và căn bản về TTĐH trên báo ch

Cuốn sách “Báo mạng điện tử - những vấn đề cơ bản” của TS Nguyễn

Thị Trường Giang (Nxb Chính trị - Hành chính, 2010) đã đưa ra những vấn

đề cơ bản và khái quát về sự ra đời, phát triển của BMĐT Đồng thời, tác giả cũng đưa ra những đặc điểm, đặc trưng cơ bản nhất của BMĐT, cách biết và trình bày nội dung thông tin trên BMĐT Cuối cùng, tác giả cũng đưa ra những vấn đề pháp lý liên quan đến loại hình báo chí này

Cuốn sách “Báo chí và truyền thông đa phương tiện” do PGS.TS

Nguyễn Thị Trường Giang Chủ biên (Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2017) trình bày và lý giải những vấn đề căn bản về lý thuyết và thực tiễn của báo chí

và truyền thông đa phương tiện Đặc biệt, mục 2.6 Báo ch đồ hoạ nằm ở Chương 2 Các xu thế phát triển của báo chí trong kỷ nguyên kỹ thuật số đã

đưa ra khung lý thuyết nền tảng về TTĐH cũng như nhiều vấn đề về phương pháp, cách thức làm việc liên quan trực tiếp đến thiết kế và tr nh bày TTĐH trong lĩnh vực báo chí đa phương tiện

Cuốn sách “Tác nghiệp báo chí trong môi trường truyền thông hiện đại”

của tác giả Nguyễn Thành Lợi (Nxb Thông tin và Truyền thông, 2014) cũng đề cập đến TTĐH như một xu hướng tất yếu của truyền thông hiện đại đồng thời giới thiệu những kỹ năng cơ bản trong viết báo đa phương tiện trong đó có phương thức sử dụng đa phương tiện, TTĐH cho báo ch hiện nay

Cuốn sách “Báo chí và đào tạo báo chí Thụy Điển” của tác giả Vũ

Quang Hào (Nxb Lý luận Chính trị, 2004) đã đi vào chi tiết mô h nh đào tạo báo chí ở một quốc gia phát triển ở Bắc Âu Sự xen cài giữa quan điểm, các thủ thuật làm báo được tác giả trình bày rất chân thực và ấn tượng Đặc biệt, yêu cầu và các kỹ năng làm báo hiện đại, gắn chặt với công nghệ và kỹ thuật như làm tin, phỏng vấn, viết ký chân dung, ảnh báo chí, làm quảng cáo, làm báo mạng, làm lay-out…

Trên đây là những giáo trình được thiết kế và biên soạn dựa trên cơ sở chương tr nh môn học tuy nhiên những giáo tr nh nhưng chưa đi sâu vào nghiên cứu đánh giá thực trạng của một số tờ báo

 Luận văn thạc sĩ

Luận văn “Vấn đề sử dụng thông tin đồ hoạ trong báo chí ở Việt Nam

hiện nay” của Ngô Thị Thiện (2011) Luận văn đi vào nghiên cứu một số cơ

quan báo chí cụ thể để t m ra phương hướng phát triển của dạng thức sử dụng đồ hoạ để đưa tin trên báo ch Tác giả đã nghiên cứu bản tin Thời sự 19h00 của VTV1, Bản tin thời sự 19h45 của Đài PT-TH Quảng Ninh, báo Thời báo Kinh tế Việt Nam, báo điện tử VnExpress từ 01/01 đến 30/04/2011 Đây là một trong những luận văn được thực hiện rất đầy đủ, chi tiết tuy nhiên vấn đề ứng dụng TTĐH trên BMĐT mới chỉ là một phần nghiên cứu trong luận văn này

Luận văn “Đồ hoạ trong tác phẩm báo chí trên báo mạng điện tử Việt

Nam hiện nay” của Đào Thu Trang (Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2013)

đã khảo sát, phân t ch và đánh giá thực trạng việc sử dụng đồ hoạ trong các tác ph m báo chí trên báo mạng điện tử VnExpress, Dantri và VnEconomy Nêu ra một vài khái niệm liên quan đến đồ họa, những ưu điểm và hạn chế của việc sử dụng đồ họa trên báo mạng điện tử Việt Nam và từ đó đưa ra một vài gợi ý nhằm định hướng, đưa giải pháp nâng cao chất lượng đồ họa trong tác ph m báo ch Tuy nhiên luận văn đã được thực hiên khá lâu, hiện nay TTĐH trên BMĐT đã thay đổi rất nhiều cả về phương pháp cũng như quan điểm về đồ hoạ điện tử cho nên tôi muốn nghiên cứu để thấy sự mới mẻ của loại hình báo chí này

Luận văn “Vấn đề sử dụng thông tin đồ hoạ trên thời báo kinh tế và

thời báo tài chính Việt Nam” của Phạm Thuý Diệp (Học viện Báo chí và

Tuyên truyền, 2017) đã khảo sát, phân t ch và đánh giá thực trạng sử dụng TTĐH trên 2 tờ báo thuộc lĩnh vực kinh tế đó là Thời báo kinh tế và Thời báo tài chính Việt Nam trong vòng khoảng thời gian 2014 – 2015 Tuy nhiên luận văn mới nghiên cứu trên phạm vi là những tờ báo chuyên ngành, còn ở phạm

vi khoá luận này tôi tập trung nghiên cứu những tờ báo mạng điện tử đại trà, phổ biến trên toàn quốc

Khóa luận tốt nghiệp “Việc sử dụng đồ h a thông tin tr n báo Đ u Tư”

(2011) của tác giả Trần B ch Ngân đã kế thừa hệ thống lý thuyết từ cuốn Tổ chức nội dung và thiết kế, tr nh bày báo in của PG T Hà Huy Phượng, từ

đó đi sâu nghiên cứu cụ thể trên một tờ báo và đề ra phương hướng phát triển cho dạng thức thông tin này trong tương lai

Luận văn “Sử dụng thông tin đồ hoạ trên báo in Việt Nam” của Trình

Thị Quỳnh (Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, 2016) đã khảo sát, phân

t ch, đánh giá thực trạng sử dụng TTĐH trên 3 tờ báo Lao động, Tuổi trẻ, Thời báo Kinh tế Việt Nam từ 01/10/2014 – 30/03/2014

Tuy nhiên luận văn của Trần Bích Ngân và Trình Thị Quỳnh mới tập trung nghiên cứu trên loại hình báo in, còn hiện nay luận văn của tác giả muốn tập trung vào nghiên cứu mặt bằng trên báo mạng điện tử được ứng dụng ra sao

 Bài báo khoa học

Bài “Sự độc đáo của thông tin đồ hoạ” của T Hà Huy Phượng trong cuốn “Báo chí, những điểm nhìn từ thực tiễn” (Nxb Văn hoá – Thông tin,

2000) khởi đầu của việc nghiên cứu về lý luận thiết kế và trình bày báo bằng

đồ hoạ

Bài “Xu hướng phát triển của báo mạng điện tử” của TS Nguyễn Thị

Trường Giang (trang tin Sóng trẻ, 2010) đề cập và khẳng định đồ hoạ là một trong những xu hướng phát triển của báo mạng điện tử

Bài “Infographic: Bức tranh thay ngàn lời nói” của tác giả Nhật Anh

(Tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ, số tháng 6 năm 2014) phân t ch

và so sánh TTĐH với cách đưa tin truyền thống hoặc TTĐH xưa và nay Đặc biệt bài viết dùng nhiều hình ảnh đồ hoạ để làm ví dụ và phân tích

Bài “Sử dụng tin đồ hoạ trên báo mạng điện tử Việt Nam” của tác giả

Đào Cảnh (Tạp ch Người Làm Báo, số tháng 6 năm 2015) phân biệt hai khái niệm “thông tin đồ hoạ” và “thể loại tin đồ hoạ” đồng thời khẳng định ý nghĩa của việv sử dụng tin đồ hoạ đó là “kể những câu chuyện với mức độ chi tiết

mà b nh thường hầu như không thể” hoặc “khiến cho hình thức trình bày thêm hấp dẫn, bắt mắt” Đặc biệt, bài viết đã phân t ch và đánh giá thực trạng

cụ thể của Vietnamplus – tờ báo điện tử đầu tiên sử dụng thể loại tin đồ hoạ

và đưa ra một vài khuyến nghị

Dựa trên lịch sử nghiên cứu về đề tài như đã liệt kê trên đây, tác giả khoá luận thấy rằng chưa có một nghiên cứu chuyên sâu nào về vấn đề thực trạng ứng dụng TTĐH trên BMĐT ở Việt Nam với thời gian cập nhật nhất,

cho nên việc thực hiện khoá luận này là hết sức cần thiết Những bài viết, nghiên cứu trên đây sẽ là những tư liệu giúp tôi thực hiện khoá luận này

3 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: Thực trạng ứng dụng thông tin đồ

hoạ trên báo mạng điện tử ở Việt Nam

3.3 Phạm vi khảo sát

Phạm vi khảo sát của khoá luận, về mặt không gian là ba trang báo

mạng điện tử: Vietnamplus (vietnamplus.vn), Zing (news.zing.vn), Dân Việt (danviet.vn) Sở dĩ tôi lựa chọn ba trang báo này bởi đây là ba trang báo mạng điện tử Việt Nam tiêu biểu và tiên phong trong việc đưa các yếu tố đa phương tiện vào các sản ph m của m nh, đặc biệt ứng dụng mạnh mẽ TTĐH

Vietnamplus là một trong những trang báo đi đầu về đổi mới và sáng tạo những tác ph m mang tính sáng tạo hiện nay

Zing là một trong những trang báo điện tử được độc giả khá là coi trọng, số lượng vào đọc rất cao (dựa vào bảng khảo sát thấy Zing là địa chỉ được truy cập nhiều nhất trong nhóm báo điện tử)

Dân việt là một trang báo có nguồn gốc từ một tờ báo in đó là tờ Nông thôn ngày nay Hiện nay tờ báo đang xây dựng và có chiến lược phát triển mảng điện tử rất mạnh mẽ do tổng thư ký toà soạn Vũ Kiều Minh đang tập trung đầu tư

Vì vậy tôi sẽ chọn 3 tờ này là đối tượng khảo sát của tôi

Phạm vi khảo sát của khoá luận, về mặt thời gian là năm 2018

Năm 2018 là một năm có sự thay đổi mạnh mẽ và đặc biệt ở Việt Nam liên tục đề cập đến vấn đề liên quan đến công nghệ 4.0 ảnh hưởng đến báo mạng như thế nào, trong đó công nghệ ảnh hưởng đến mảng TTĐH rất lớn mạnh mẽ đấy là một trong những mảng được tác động nhiều nhất chính vì vậy tôi sẽ lấy năm 2018 là năm mà tôi sẽ tiến hành khảo sát

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đ ch của khoá luận là: Thông qua việc khảo sát thực trạng ứng dụng TTĐH trên các trang báo mạng điện tử ở Việt Nam, từ đó tìm ra, đánh giá những ưu, nhược điểm; những thuận lợi, khó khăn đồng thời đóng góp những giải pháp giúp nâng cao hiệu quả việc ứng dụng TTĐH trên các tờ báo mạng điện tử tại Việt Nam Nội dung khoá luận cũng có thể đóng góp làm tư liệu nghiên cứu, giảng dạy về TTĐH và việc thực hành ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử sau này

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đ ch trên, khoá luận cần thực hiện những nhiệm

- Đánh giá t nh hiệu quả của việc ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện

tử ở Việt Nam thông qua việc chỉ ra những ưu, nhược điểm, thuận lợi, khó khăn từ đó đưa ra những giải pháp giúp nâng cao việc ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài dựa trên cơ sở nhận thức luận các vấn đề lý luận của chủ nghĩa Mac – Lenin, Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng, Luật Báo chí, lý luận về ngôn ngữ báo chí và thiết kế đồ họa Ngoài ra, khoá luận còn dưa trên

cơ sở các lý thuyết, tài liệu giảng dạy, các tài liệu, công trình nghiên cứu về báo mạng điện tử, mô hình tổ chức tác ph m báo chí, tổ chức nội dung và

tr nh bày báo, xu hướng phát triển của báo chí hiện đại

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện khoá luận này, tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghi n cứu tài liệu: Tìm kiếm thông tin trên mạng

Internet, những công tr nh, đề tài khoa học, những khoá luận, luận văn,…

có liên quan Phương pháp này bao gồm các công việc phân t ch, sưu tầm, tổng hợp

- Phương pháp khảo sát: dùng để trực tiếp khảo sát những sản ph m

báo mạng điện tử ở Việt Nam có ứng dụng TTĐH, ghi nhận cách lựa chọn góc độ đề tài, sắp xếp thông tin, trình bày bố cục, ghi nhận nội dung, chất lượng sản ph m, từ đó t m ra những luận cứ và luận điểm khoa học để phục

vụ cho khoá luận

- Phương pháp thống kê: dùng để thống kê những những sản ph m báo

chí có ứng dụng TTĐH; thống kê lượng thông tin, tần suất đăng TTĐH

- Phương pháp phân tích tổng hợp: dùng để phân tích và tổng hợp

những số liệu, những luận cứ, luận điểm phục vụ đề tài nghiên cứu

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn lãnh đạo một số toà soạn để

thấy hiểu thực tế vấn đề ứng dụng TTĐH ở toà soạn, quan điểm của các nhà lãnh đạo về TTĐH và chiến lược phát triển loại hình này từ đó rút ra những giải pháp cho thực trạng ứng dụng TTĐH trên BMĐT ở Việt Nam hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của khoá luận

Đề tài đóng góp những quan điểm, lý luận xung quanh loại hình báo mạng điện tử Đồng thời làm rõ những thế mạnh của báo mạng điện tử trong việc ứng dụng TTĐH Thông qua khảo sát để rút ra những mặt mạnh – yếu cần khắc phục và tầm quan trọng của việc ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử trong tương lai Trên cơ sở đó, tác giả cũng đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao khả năng ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử ở Việt Nam

Ngoài ra, đề tài hoàn thiện có thể trở thành tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm đến thiết kế và trình bày TTĐH trên báo mạng điện tử, những người làm công tác giảng dạy, nghiên cứu về TTĐH trên mạng báo điện tử cũng như những người đang công tác thực tiễn trên lĩnh vực này

7 Bố cục của khoá luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, Khoá luận gồm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan về TTĐH và ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử

Chương 2: Khảo sát việc ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử ở Việt Nam

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả việc ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử ở Việt Nam

là thứ được viết hay được vẽ ra th o một cách nào đó Từ này có nghĩa là đồ thị, biểu đồ [7, tr 518]

Một số nhà nghiên cứu cho rằng, Đồ hoạ là dạng thức thể hiện các thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức bằng hình ảnh trực quan Th o đó, khái niệm

“trực quan” được Đại từ điển tiếng Việt do tác giả Nguyễn Như Ý chủ biên định nghĩa: “Trực quan hoá là việc sử dụng bất kỳ kỹ thuật nào để tạo ra hình ảnh, sơ đồ hoặc hình ảnh động để truyền tải một thông điệp” [3, tr 651]

Liên quan đến lĩnh vực thiết kế đồ họa, đại từ điển Tiếng Việt cũng giải

th ch một số thuật ngữ như sau:

Trang tr : ắp xếp, bố tr , tạo nên sự cân đối, hài hòa, đ p mắt

Thiết kế, tr nh bày: Bố tr sắp xếp nổi bật, cho đ p

Bố cục: ự sắp xếp bố tr giữa các phần trong một chỉnh thể

Tạo h nh: Tạo ra các h nh thể bằng h nh khối, đường nét, màu sắc Tuy nhiên, ở Việt Nam, việc sử dụng các thuật ngữ đồ họa chỉ là tương đối và thậm ch thiết kế đồ họa vẫn đang là một vấn đề tranh cãi Một số cơ sở đào tạo nghệ thuật ở Việt Nam th th o quan điểm đồ họa là nghệ thuật trang

tr , gần với hội họa Một quan niệm khác th lại cho rằng lĩnh vực đồ họa là một phần của công nghệ tin học dưới góc nh n kỹ thuật

Đối với đồ hoạ sử dụng trong lĩnh vực báo chí, truyền thông (infomation graphic, news graphic) thì một số nhà nghiên cứu của các nước

phương Tây cho rằng đó là dạng thông tin diễn tả sự kiện, vấn đề bằng hình

vẽ Hình vẽ có thể kết hợp với chữ viết hoặc hình ảnh chụp để biểu đạt các chi tiết, tình tiết sự kiện hoàn chỉnh

Theo cuốn “Báo ch và truyền thông đa phương tiện” đề cập: “Đồ hoạ

là khái niệm thuộc ngành thiết kế, là nghệ thuật dùng chữ, màu sắc, hình khối

bố cục… để chuyển tải các thông điệp cụ thể, trong ứng dụng đời sống, đồ hoạ cũng bao gồm các bản vẽ thiết kế nội thất và kiến trúc Thuật ngữ “đồ hoạ” xuất phát từ chữ phikos của Hy Lạp, có nghĩa là “có thể vẽ hoặc vẽ” Nghệ thuật đồ hoạ bao gồm các loạt hình thức nghệ thuật như: thư pháp, nhiếp ảnh, vẽ, vẽ tranh, in ấn, bản đồ,…” [4, tr 169]

Đồ hoạ là một trong những dạng thức của thông tin trực quan (cùng với video, hình ảnh động,…) do đó người tiếp nhận dễ dàng giải mã thông điệp bằng thông tin đồ hoạ hơn là chữ viết Đôi khi có những sự kiện chữ viết hoặc hình ảnh chụp không thể diễn tả được hoặc không diễn tả được hết th đồ hoạ lại thể hiện rất tốt Có những sự kiện, diễn biến mang tính chất thời sự, những

so sánh, đối chiếu vì những lý do nào đó không cho phép diễn tả bằng hình ảnh chụp thì có thể sử dụng đồ hoạ để diễn tả một cách hiệu quả

Đồ hoạ rất cần thiết cho báo chí, quảng cáo, quan hệ công chúng và truyền thông chiến lược… Bằng cách này hay cách trình bày một cách khéo léo, đồ hoạ làm sáng tỏ thông tin phức tạp bằng các hình ảnh thú vị, giải trí và sáng tạo Ngày càng có nhiều toà soạn, cơ quan truyền thông tìm kiếm những người có thể trình bày dữ liệu theo cách trực quan, thu hút khán giả

1.1.2 Thông tin đồ hoạ

Cuốn “Báo chí và truyền thông đa phương tiện” định nghĩa ngắn gọn thuật ngữ “Thông tin đồ hoạ” (infographics) là sự kết hợp của thông tin (infomation) và đồ hoạ (graphic), chuyên sử dụng các bảng, biểu, bản đồ, đồ thị,… để thể hiện các dữ liệu, tin tức báo chí [4, tr 169]

Theo Th.S Hà Huy Phượng đề cập trong cuốn “Tổ chức nội dung và thiết kế, tr nh bày báo in” th “Thông tin đồ hoạ hoặc đồ hoạ tin tức (Information graphic, News graphic) là dạng thức thông tin diễn tả sự kiện, vấn đề bằng hình vẽ Hình vẽ có thể kết hợp với chữ viết hoặc hình ảnh chụp

để biểu đạt các chi tiết, tình tiết sự kiện hoàn chỉnh” [1, tr 96]

Liên quan đến vấn đề này, tác giả Vũ Quang Hào trong cuốn “Ngôn ngữ báo ch ” lại dùng từ “đồ h nh” thuộc nhóm ngôn ngữ phi văn tự để nói về vấn đề Tác giả Vũ Quang Hào cho rằng “những thông tin không đăng tải dưới dạng văn tự mà là dạng đồ h nh, như: ảnh, tranh minh họa, biểu bảng, đồ thị, sơ đồ, bản đồ ” [10, tr 235-236]

Th o trang und rstandinggraphics.com, thông tin đồ họa là một h nh ảnh đại diện của thông tin dữ liệu hoặc kiến thức Trong thông tin đồ họa, một dấu mốc, một yếu tố biểu tượng hoặc h nh ảnh thường biểu hiện cho thông tin định lượng Màu sắc, k ch thước và h nh dạng thường cung cấp các kh a cạnh

về chất lượng Thông tin đồ họa sử dụng văn tự như các nhãn hoặc để giải

th ch ngắn gọn về dữ liệu Thông tin đồ họa bao gồm biểu đồ, đồ thị, sơ đồ, bản đồ, bản vẽ biểu diễn tr nh tự thời gian và các h nh ảnh biểu tượng hiện đại

mà chưa được đặt tên [15]

Theo Graphic News, một công ty nổi tiếng về thiết kế và cung cấp thông tin đồ họa cho các tờ báo, tạp ch tại Anh và trên toàn thế giới: “Thông tin đồ họa là một h nh thức đưa tin bằng cách kết hợp giữa các yếu tố văn bản,

h nh ảnh và tranh vẽ để thông báo về các sự kiện , vấn đề một cách ngắn gọn

và trực quan.”[22]

Như vậy, có thể khái niệm hóa thông tin đồ h a là hình thức đồ h a

trực quan sử dụng hình ảnh để trình bày thông tin, dữ liệu ho c kiến thức tạo thành những thống k chính ác và r ràng gi p cho người đ c dễ hiểu Những thông tin đồ h a thường được bố trí khoa h c, đ p m t gi p người đ c

dễ hiểu, thay vì bạn phải đ c và em qua hàng ngàn con chữ, hay thiết kế, các

số liệu thống k phức tạp thì ch c n em một thông tin đồ h a là có thể

n m đủ thông tin chủ đề mà mình muốn em

1.1.3 Thông tin đồ hoạ trên báo mạng điện tử

Báo mạng điện tử (BMĐT) là là một loại hình báo chí không chỉ trên thế giới mà ở Việt Nam cũng tồn tại khá nhiều các gọi khác nhau như: Báo điện tử (Electronic Journal), báo trực tuyến (Online Newspaper), báo mạng (Cyb r N wspap r), báo ch Int rn t (Int rn t N wspap r),… trong đó báo mạng điện tử là khái niệm thông dụng nhất tại Việt Nam

TS Nguyễn Thị Trường Giang định nghĩa trong cuốn “Báo mạng điện

tử những vấn đề cơ bản” khái niệm “Báo mạng điện tử là một loại hình báo

ch được xây dựng dưới hình thức của một trang web, phát hành trên mạng Int rn t, có ưu thế trong chuyển tải thông tin một cách nhanh chóng, tức thời,

đa phương tiện và tương tác cao” [5, tr 67]

Cũng th o cuốn sách này, TS Nguyễn Thị Trường Giang khẳng định BMĐT là con đẻ của sự phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin, hoạt động được nhờ các phương tiện tiên tiến, số hoá, các máy tính nối mạng và các server, các phần mềm ứng dụng

Bản chất và đặc trưng của BMĐT bao gồm: t nh đa phương tiện, tính tương tác cao, t nh tức thời, phi định kỳ, khả năng truyền tải thông tin không hạn chế, cách lưu trữ thông tin dưới dạng dữ liệu siêu văn bản, khả năng siêu liên kết, các trang báo được tổ chức thành từng lớp, có cơ chế “nở” ra với số trang không hạn chế,…

Kế thừa những tri thức ở các mục trước đó, TTĐH có thể hiểu đơn giản

là một công cụ đưa tin của báo chí có khả năng biến khối dữ liệu khổng lồ thành những hình ảnh đồ họa sống động, dễ hiểu, rõ ràng ở mọi chủ đề mà công chúng quan tâm

BMĐT sử dụng các hình thức đồ hoạ để trình bày thông tin, dạng thức này thường sử dụng từ và hình minh hoạ Với đặc thù là hình ảnh kết hợp với

chữ, báo ch đồ hoạ không chỉ đơn giản là các tác ph m báo chí có hình ảnh

dữ liệu (biểu đồ, bản đồ,…) mà bao gồm cả các hình hoạ giống như truyện tranh và các yếu tố đồ hoạ phong phú khác

Những thiết kế này cung cấp những thông tin phức tạp qua thiết kế dưới dạng ngắn gọn, rõ ràng bằng ký hiệu, biểu tượng, bản đồ, các bài viết kỹ thuật Với thông tin dạng đồ họa, các nhà báo, phóng viên BMĐT có thể truyền đạt các ý tưởng, khái niệm một cách rõ ràng, hiệu quả và đầy đủ

Khi Internet và công nghệ thông tin phát triển, người thiết kế không còn phải dùng tay để vẽ thủ công như trước kia mà họ được trang bị các chương tr nh, phần mềm đồ hoạ trên máy vi t nh để từ các thông tin ban đầu chuyển thành hình minh hoạ, mô tả Sự kết hợp giữa hình khối và màu sắc trong đồ hoạ đã tạo ra những hình ảnh không gian có chiều sâu hơn

TTĐH trên BMĐT lấy hình ảnh và chữ viết để kể lại câu chuyện một cách thật hấp dẫn, trực quan tuy nhiên đây không phải hình thức được dùng

để đưa tin tức mới nóng mà thường là tái hiện hoặc bổ sung thêm thông tin

đã đưa ra trước đó Nhà báo đồ hoạ thường lấy một phần của tin đã đưa chuyển thể thành hình ảnh trực quan và thêm các thông tin để tạo thành tác

ph m báo chí

Có thể thấy rằng, sự kết hợp giữa thông tin đồ hoạ và báo mạng điện tử

là một sự kết hợp ăn ý của thời đại Báo mạng điện tử với nền tảng công nghệ thông tin và phương tiện kỹ thuật tiên tiến hỗ trợ tuyệt vời cho hầu hết các dạng thức của TTĐH, từ đồ hoạ tĩnh, đồ hoạ hoạt động cho đến đồ hoạ tương tác Việc thể hiện đa dạng TTĐH giúp phát huy tối đa vai trò của loại hình này trong việc truyền tải thông tin ở nhiều lĩnh vực, nhiều khía cạnh khác nhau Điều này cũng rất quan trọng trong hoạt động báo chí bởi đ ch đến cuối cùng của báo chí là truyền tải được thông điệp tới cho độc giả một cách rõ ràng nhất, chính xác nhất, hấp dẫn nhất

Cho tới thời điểm hiện tại, TTĐH ứng dụng được trong hầu hết các loại

h nh báo ch tuy nhiên nó được trình bày hiệu quả nhất trên nền tảng BMĐT bởi những tính chất đặc trưng của loại hình báo chí này: t nh đồng hiện, trực quan, hấp dẫn, tương tác,… Thứ giúp BMĐT trở thành loại hình báo chí thu hút nhất hiện nay

Th o khảo sát của K lly Barry, Phó Tổng biên tập mảng đồ họa của

tờ U A Today, quá tr nh tiếp nhận thông tin của độc giả thường bị chi phối bởi sức hấp dẫn thị giác (sự bắt mắt) của các thành phần có trong một trang báo [13]

Qua đồ thị ta có thể nhận thấy h nh ảnh, đồ họa là yếu tố bắt mắt độc giả đầu tiên khi tiếp cận một trang báo v nó mang t nh trực quan, dễ thu hút thị giác độc giả Một bức ảnh đ p, một đồ họa tốt, có thông tin sẽ tạo cho độc giả hứng thú tiếp tục đọc báo Ngược lại, độc giả có thể sẽ bỏ qua những thông tin cần thiết mà bài báo đề cập, thậm ch bỏ qua thông tin của cả trang báo cho dù trang này có những sự kiện, vấn đề quan trọng, mới lạ ở dĩ nhiều

tờ báo, tạp ch không tạo được hứng thú đọc cho độc giả cũng do t sử dụng ảnh, phần chữ quá dài khiến độc giả ngại đọc

Có thể nói, Thông tin đồ hoạ trên báo mạng điện tử là hình thức đồ h a

trực quan sử dụng hình ảnh để trình bày thông tin, dữ liệu ho c kiến thức tạo thành những thống k chính ác và r ràng được sử dụng bởi các tờ báo mạng điện tử Đây là một trong những yếu tố góp ph n làm phong phú các hình thức thông tin báo chí Với tính chất minh hoạ trực quan bằng những nét

vẽ, màu s c, chữ viết, hình ảnh, đồ thị,… thông tin đồ hoạ không ch đóng vai trò là một yếu tố minh hoạ mà nó còn có khả năng diễn tả độc lập 1 sự kiện, quá trình,… thậm chí nhiều nội dung khác nhau cùng lúc để trở thành một tác phẩm báo chí hoàn ch nh Bằng sự kết hợp tuyệt vời của máy vi tính và công nghệ hiện đại, thông tin đồ hoạ trên báo mạng điện tử thể hiện các sự kiện mà

chữ viết ho c hình ảnh chụp không thể diễn tả tr n v n đồng thời làm hấp dẫn hơn các hình thức thông tin trên báo chí

1.2 Sự xuất hiện của TTĐH và ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử

1.2.1 Sự xuất hiện TTĐH

 Trên thế giới

Thông tin đồ họa đã được sử dụng trong suốt lịch sử Các v dụ đầu tiên được biết đến của thông tin đồ họa là chữ tượng h nh hay h nh vẽ trong hang động ở Ai Cập từ cách đây 5.000 năm trước Nicole'Oresme (1352-1382), Giám mục thành Lisi ux, đã kết hợp số liệu thành các nhóm và vẽ đồ thị

L onardo da Vinci kết hợp đồ họa với văn bản trong “luận về Tranh” [16]

Năm 1786, illiam Playfair, kỹ sư và là nhà kinh tế học người cotland đã cho xuất bản Th Comm rcial and Political Atlas, cuốn sách này bao gồm những h nh ảnh đầu tiên về biểu đồ dạng đường, dạng thanh, biểu đồ lịch sử giải th ch cho t nh h nh kinh tế nước Anh thế kỷ 18 Năm 1801, ông cũng xuất bản cuốn tatistical Br viary, trong đó lần đầu tiên biểu đồ tròn và biểu đồ tần suất được sử dụng, và đây là v dụ đầu tiên của thông tin đồ họa hiện đại

Hình 1.1 ình ảnh trong cuốn The ommercial and Political Atlas

Otto N urath sau đó nổi tiếng được biết đến đã cố gắng để tạo ra một ngôn ngữ phi văn tự, một nỗ lực phát triển thành phong trào isotyp (hệ thống quốc tế của Typographic h nh ảnh giáo dục)

Tổ chức Gallop là nơi đầu tiên điều tra sâu khả năng của thông tin đồ họa Nghiên cứu đã kết luận rằng các yếu tố đồ họa nhận được nhiều sự chú ý hơn và tạo được ấn tượng đáng nhớ cho người x m hơn là một bài thuyết

tr nh chỉ sử dụng ngôn từ đơn thuần

Trong lĩnh vực truyền thông, các h nh vẽ như bản đồ, biểu đồ được sử dụng từ rất sớm Ngay trên những tờ báo ra đời đầu tiên ở Anh, Pháp, Mỹ

đã có những h nh vẽ sơ đồ để đưa tin về các chuyến tàu buôn của các thương gia cập cảng, những thông tin thể hiện dễ dàng cho công chúng có thể th o dõi hành tr nh của đường đi

Với sự phát minh của máy in li nô vào năm 1886, việc sắp chữ được tự động hóa cho phép các nhà xuất bản và biên tập có cơ hội để đưa nhiều h nh

đồ họa và minh họa lớn hơn vào trang báo [4, tr 170] Năm 1875, lần đầu tiên, thời báo Tim s tại London đã sử dụng bản đồ dự báo thời tiết Tuy nhiên, phải mãi cho đến khi có sự phát triển nở rộ của máy t nh Macintosh vào đầu những năm 1980 th tường thuật thông tin đồ họa mới bắt đầu trở thành một biện pháp nổi bật cho việc kể chuyện có minh họa trong hầu hết các phòng tin tức

Những tờ báo đầu tiên tại Mỹ ứng dụng thông tin đồ họa bao gồm tạp

ch ortun , Chicago Tribun và tờ N w ork Tim s Đáng chú ý phải kể đến

đó là vào năm 2001 trên tờ N w ork Tim nhận được sự chú ý của cả nước

Mỹ cho việc sử dụng bản đồ và biểu đồ trong khi đưa tin vụ tấn công ngày 11 tháng 9 vào trung tâm thương mại thế giới Các bản đồ của khu vực bị phong tỏa xung quanh và các cơ sở vật chất bị thiết hại được cung cấp tới độc giả chỉ sau một ngày sau vụ tấn công Có thể nói trong việc sử dụng thông tin đồ họa

th báo in là loại h nh tiên phong đầu tiên

 Tại Việt Nam

Do những hạn chế về công nghệ nên báo ch Việt Nam ra đời chậm hơn

so với thế giới hàng thế kỷ Và dù vậy, th những tờ báo đầu tiên của nước ta lại không sử dụng đồ họa trong các bài viết Phải đến khi các bảng biểu, đồ họa được sử dụng trên một số tờ báo Cách mạng trong chiến tranh th khi đó

đồ họa, bảng biểu, biểu đồ mới dần được biết đến và sử dụng

Thời kỳ báo ch Cách mạng Việt Nam (t nh từ mốc 21/6/1925, Bác Hồ cho ra đời tờ Thanh niên, tờ báo Cách mạng đầu tiên của nên báo ch Cách mạng Việt Nam), đồ họa được sử dụng để thông tin chủ yếu là các sơ đồ, bảng biểu Đến những năm 1968, thông tin đồ họa được sử dụng nhiều trên báo in Việt Nam Đặc biệt, trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, những tờ báo như: Nhân Dân, Quân đội Nhân dân đã sử dụng với tần suất khá thường xuyên các sơ đồ, bản đồ để thông tin đến độc giả diễn biến t nh h nh chiến sự

ở miền Nam [9, tr.27]

Hình 1.2 Đồ hoạ trên báo Quân đội nhân dân số ra ngày 21/3/1975

Như vậy, có thể thấy, ngay từ những năm tháng khó khăn, khi điều kiện

kỹ thuật, công nghệ còn sơ sài, thiếu thốn th các nhà báo tiến bộ của nền báo

ch Cách mạng Việt Nam đã dành sự quan tâm nhất định đến việc sử dụng các yếu tố đồ họa trong thông tin báo ch

Trong cuốn “Ngôn ngữ báo ch ” của tác giả Vũ Quang Hào có nói “báo

ch Việt Nam khai thác tương đối muộn, t và chưa thật sự phổ biến Từ năm

1986 đến nay, nó mới thực sự được sử dụng thường xuyên và đặc biệt khai thác mạnh ở một số tờ báo như Thời báo kinh tế Việt Nam, Tuổi trẻ cười, Lao động, Thời báo tài ch nh, Kinh tế ài Gòn, Người lao động, tạp ch Tin học và đời sống, PC orld (Thế giới vi t nh) Nhiều tờ khác sử dụng h nh thức thông tin này t hoặc chỉ sử dụng thường xuyên một vài dạng của thông tin phi văn tự ” [10, tr.237]

Trong khoảng 20 năm trở lại đây, t nh h nh sử dụng đồ họa trên các tờ báo của nước ta có những bước chuyển căn bản Và hiện các cơ quan báo ch của Việt Nam đã bắt đầu áp dụng h nh thức thông tin đồ họa vào các sản ph m báo ch với tần suất nhiều hơn với mục đ ch để nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin, cũng như thu hút sự chú ý của độc giả Tuy nhiên, h nh thức thông tin đồ họa này cũng mới chỉ được sử dụng nhiều trên loại h nh báo điện tử và truyền h nh, còn thể loại báo in sử dụng tương đối t và còn nhiều hạn chế

1.2.2 Ứng dụng TTĐH trên báo mạng điện tử

Ngày nay, báo chí hiện đại nói chung và báo mạng điện tử nói riêng đã tận dụng ứng dụng, công cụ số để thể hiện hình thức tin tức gần gũi, hấp dẫn hơn Không chỉ là những hình ảnh tĩnh, các sản ph m báo ch đồ hoạ còn thân thiện và tương tác được với công chúng, thể hiện ở các tác ph m đồ hoạ tương tác (int ractiv infographic), đồ hoạ chuyển động (motion graphics, animation)…

Đồ hoạ được sử dụng trên báo mạng điện tử hiện nay như một phương tiện truyền tải thông tin hiệu quả và cần thiết Đặc biệt, trong các lĩnh vực cần thể hiện nhiều số liệu như kinh doanh, hoặc các đề tài liên quan đến quy hoạch, các yếu tố thời tiết, địa lý,…

Từ vài năm nay, TTĐH tổng hợp được sử dụng nhiều hơn, thông thường kết hợp với các yếu tố đa phương tiện (hình ảnh, video, audio) trong một tác ph m báo mạng điện tử

Gần đây, thông tin đồ hoạ được các loại hình báo chí coi trọng, đặc biệt

là báo mạng điện tử Báo ch thế giới đã có đầu tư vào h nh thức thông tin này một cách đúng mực và tận dụng tối đa những lợi thế của đồ họa trên mỗi trang báo Các hãng thông tần và truyền thống lớn như: R ut rs, BBC, CNN,

A P và các tờ như T l graph, The Independent thậm ch còn có đội ngũ sản xuất đồ họa Tiêu biểu trong đó là tờ U A Today còn thành lập hẳn một ban chuyên trách mảng thông tin đồ họa Một số quốc gia trong khu vực như ingapor và Malaysia đang được đánh giá là phát triển khá nhanh về lĩnh vực thông tin đồ họa

Bên cạnh những cơ quan thông tấn và các toà soạn, hiện nay cũng xuất hiện một số công ty chuyên thiết kế thông tin đồ họa để cung cấp cho khách hàng Điển h nh, Graphic N ws của Anh quốc cũng là một trong những công

ty tiên phong trong lĩnh vực này Công ty được thành lập từ năm 1991 và tuy

có quy mô khá khiêm tốn nhưng hoạt động rất hiệu quả với 250 khách hàng thuê bao trên toàn thế giới

Tại Việt Nam, hầu hết các trang báo mạng điện tử đều có chuyên mục dành riêng cho TTĐH, đặc biệt có những tờ báo đã phát triển chuyên mục này

từ rất sớm

Ở Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam và cơ quan đi tiên phong trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ thông tin đồ họa Dịch vụ này bắt đầu từ tháng 4/2014, kết quả này là sự hợp tác giữa Thông tấn xã Việt Nam và công ty Graphic

N ws Thông tấn xã Việt Nam đã thành lập một bộ phận chuyên trách sản xuất thông tin đồ họa với những nhân viên chuyên nghiệp, đã tự sản xuất nhiều thông tin đồ họa thuộc nhiều lĩnh vực về t nh h nh việt Nam và thế giới, thậm

ch có một trang chuyên về thông tin đồ họa đó là http://infographic.vn/

Đặc biệt, trong thời gian diễn ra Olympic Ath ns, Thông tấn xã Việt Nam

đã phối hợp cùng Graphic N ws cung cấp nhiều tin thể thao chất lượng cao và

chỉ trong vòng 2 tuần đã có hơn 1000 lượt download - một kết quả được đối tác đánh giá là “ngoài sự trông đợi”, hứa h n một thị trường tiềm năng

Báo điện tử VnExpr ss.n t cũng là một trong những đơn vị tiên phong xây dựng đội ngũ đồ hoạ viên riêng Trong những năm gần đây, bộ phận này

đã có những người chuyên phụ trách giúp các ý tưởng được triển khai một cách nhanh chóng, chuyên nghiệp

Ngoài ra, những tờ báo tiên phong trong sản xuất TTĐH xung quanh nền báo chí Việt Nam có thể kể đến News.zing.vn, oha.vn,… những báo này

có nền tảng công nghệ rất tốt, TTĐH chất lượng cao, đ y việc ứng dụng TTĐH trên BMĐT trở thành trào lưu ở Việt Nam

1.3 Phân loại TTĐH trên báo mạng điện tử

Có nhiều cách phân loại báo ch đồ hoạ như th o các giác độ khác nhau như: th o h nh thức, theo nội dung, mục đ ch, công nghệ,…

1.3.1 Về mặt hình thức thể hiện

Về m t hình thức thể hiện, tác giả Danny Ashton trong bài “8 loại in

tức đồ hoạ” [12] chia TTĐH thành 8 loại:

- Bài báo trực quan (The Visual Article)

Hình 1.3 TTĐ bài báo trực quan

Bài báo trực quan lấy ấn tượng thị giác đối với toàn bộ hình thức bài báo là mục tiêu thể hiện Điều này phù hợp với các bài báo dạng dài như long-form/ megastory

- Lưu đồ (The Flow chart)

ình 1 4 TTĐ lưu đồ

Lưu đồ là hình thức mô tả trực quan quy trình của sự việc, giúp người

x m h nh dung điều g đang diễn ra

- Đồ hoạ hướng dẫn, minh hoạ (Useful Bait)

ình 1 5 TTĐ hướng dẫn, minh hoạ

Đồ hoạ hướng dẫn, minh hoạ là loại thể hiện câu chuyện bằng hình ảnh, phù hợp với các nội dung mang tính giải th ch, hướng dẫn, quy trình

- Đồ hoạ số liệu (Number Porn)

Đồ hoạ dòng thời gian giúp thể hiện tiến trình của sự việc theo thời gian

- Trực quan dữ liệu (Data Visualization)

ình 1 8 TTĐ trực quan dữ liệu

Đồ hoạ trực quan dữ liệu lấy câu chuyện về các con số làm trung tâm,

là hình thức thể hiện của báo chí dữ liệu

- Đồ hoạ so sánh (The Vs Informagraphic)

ình 1 9 TTĐ so sánh

Đồ hoạ so sánh là hình thức phổ biến trong báo ch đồ hoạ, giúp trình bày hiệu quả các đề tài có hai nhóm dữ kiện, 2 nhân vật cần được đối chiếu đề làm nổi bật t nh cách, đặc điểm của từng bên

- Đồ hoạ hình ảnh (The Photo Informagraphic)

ình 1 10 TTĐ hình ảnh

Đồ hoạ hình ảnh (ảnh đồ hoạ) là loại thể hiện câu chuyện báo chí bằng nhiếp ảnh Với sự kết hợp của ảnh chụp và đồ hoạ, loại này thường được áp dụng cho các bài báo phân tích sâu, nhiều dữ kiện, góp phần tạo nên sự chân thật, sinh động cho tác ph m

1.3.2 Về mặt nội dung và mục đích thực hiện

Về m t nội dung và mục đích thực hiện, tác giả Nayomi Chibana trong bài

“13 loại Infographics: Loại nào phù hợp với bạn?” [14] chia TTĐH báo chí thành 13 loại Đây cũng là cách chia phổ biến trong các cơ quan báo ch Cụ thể:

- Biểu đồ đơn (Single-chart)

Biểu đồ đơn là loại đồ hoạ chỉ sử dụng 1 loại biểu đồ (biểu đồ cột hoặc đường) để hiển thị xu hướng của dữ liệu Phù hợp với các đề tài như: diễn biến giá cả, thị trường chứng khoán,…

- Biểu đồ hỗn hợp (Mixed-charts)

Biểu đồ hỗn hợp là loại đồ hoạ kết hợp nhiều loại biểu đồ khác nhau như biểu đồ cột, biểu đồ tròn, đồ thị,… để hiện thị dữ liệu Loại này là lựa chọn tốt nhất khi có nhiều số liệu thống kê

- Đồ hoạ liệt kê (Informational/ List graphic)

Đồ hoạ liệt kê là loại trình bày các khối màu sắc, sử dụng kỹ thuật vẽ chữ để làm nổi bật phần ch nh văn – thứ có nhiệm vụ chính là liệt kê ra những thông tin về chủ đề chính

- Đồ hoạ dòng thời gian (Timeline)

Đồ hoạ dòng thời gian trình bày diễn biến sự việc theo trình tự thời gian ví dụ như: sự phát triển của một sự việc, hiện tượng, những dấu mốc của

sự việc theo trình tự thời gian,…

- Đồ hoạ phương thức thực hiện (How-to guide)

Đồ hoạ phương thức thực hiện mô tả các bước tạo ra một sự vật Định dạng này phù hợp nhất để hiển thị các bài hướng dẫn và mô tả các bước thực hiện kèm th o hướng dẫn sử dụng, ví dụ như các công thức nấu ăn, các bước làm bánh,…

- Đồ hoạ quy trình (Process)

Đồ hoạ quy trình hay còn gọi là sơ đồ dòng chảy (flowchart) đề cập cụ thể đến việc mô tả 1 quá tr nh, đặc biệt là quá trình ra quyết định Chúng bắt đầu tại 1 điểm và từ điểm đó rẽ nhánh ra nhiều quyết định khác nhau

- Đồ hoạ chỉ địa điểm (Location)

Đồ hoạ chỉ địa điểm hay bản đồ dùng khi chuyển thể thông tin về một địa phương, quốc gia hay khu vực quốc tế Các nhà thiết kế thường dùng các biểu tượng và mã màu để đánh dấu các vị tr địa lý Loại này thuận lợi cho các bài báo so sánh số liệu thống kê về một vấn đề tầm cỡ khu vực hoặc toàn cầu Ví dụ như: bản đồ về mật độ dân cư ở các thủ đô trên thế giới, hoặc tỉ lệ tai nạn giao thông giữa các nước trong khu vực,…

- Đồ hoạ nhiếp ảnh (Photo-graphic)

Đồ hoạ nhiếp ảnh là sự kết hợp của hình ảnh và những yếu đố đồ hoạ ví

dụ như biểu đồ đường đơn giản, icon biểu tượng hay văn bản,… Những yếu

tố này hoạt động trên nền tảng là những bức ảnh có chất lượng cao Với phương pháp kết hợp sáng tạo các định dạng hình ảnh khác nhau cùng với đồ hoạ, loại TTĐH này đáp ứng tốt nhu cầu th m mỹ và khá bắt mắt độc giả

- Đồ hoạ thông tin phân cấp (Hierarchical)

Đồ hoạ thông tin phân cấp nhận diện các thông tin dựa theo các mức

độ Có thể là mức độ quan trọng, mức độ khó, mức độ thu nhập,… mặc dù hầu hết chúng được thể hiện dưới dạng hình kim tự tháp nhưng loại ĐHTT này cũng được thể hiện dưới dạng sơ đồ tổ chức Chức năng ch nh của loại đồ hoạ này là so sánh các mức độ khác biệt và chỉ ra mới quan hệ tương quan giữa các đối tượng

- Đồ hoạ trực quan hóa số liệu (Visualized numbers)

Đồ hoạ trực quan hoá số liệu là loại ĐHTT khá phổ biến trên Internet Một dạng đồ hoạ với những chỉ số, dữ liệu được thể hiện bằng những con số lớn, những icon biểu tượng hay những yếu tố đồ hoạ khác Loại ĐHTT này lý tưởng đối với những thông tin chứa nhiều số liệu bởi phương pháp thể hiện trực quan đến từng đơn vị thông tin mà không gây nhàm chán

- Đồ hoạ giải phẫu (Anatomical)

Loại TTĐH này sử dụng các phép n dụ trực quan như cơ thể người để hiển thị thông tin

- ơ yếu lí lịch trực quan (Visual resume)

ơ yếu lí lịch trực quan là loại sơ yếu lí lịch được thể hiện dưới dạng ĐHTT Loại này sử dụng hình ảnh, biểu đồ kết hợp với văn bản làm nổi bật các số liệu thống kê và thành tựu quan trọng của nhân vật nào đó Loại văn ĐHTT này thích hợp làm tiểu sử, hồ sơ nhân vật, sự kiện Trong các ngành nghề khác, sơ yếu lí lịch trực quan được người dùng sử dụng để biến sơ yếu

lý lịch Word dựa trên văn bản của họ thành Infographics trực quan cực kỳ hấp dẫn

Hình 1.11 13 cách phân loại TTĐ của Nayomi Chibana