Cải cách giáo dục đại học ở việt nam theo tư tưởng hồ chí minh trong giai đoạn hiện nay

Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Vấn đề vận dụng, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong lĩnh vực giáo dục được Đảng, Nhà nước ta và các tổ chức, các nhà nghiên cứu khoa học rấ

HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGÔ HẢO NHI

CẢI CÁCH GIÁO DỤC ĐẠI HỌC

Ở VIỆT NAM THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Khóa luận đề tài “Cải cách giáo dục đại học ở Việt Nam theo Tư tưởng

Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay” được hoàn thành tại Khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh, Học viện Báo chí - Tuyên truyền Có được kết quả này, tác giả xin bày

tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến các thầy cô khoa Tư tưởng Hồ Chí Minh

đã giúp em trang bị tri thức, tạo môi trường, điều kiện thuận lợi nhất trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em cũng xin được bày tỏ lời cảm ơn tới PGS.TS Trần Thị Minh Tuyết, người đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ em trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài Cuối cùng, tôi xin gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, làm việc và hoàn thành đề tài khóa luận tốt nghiệp này Mặc dù rất cố gắng và nghiêm túc trong quá trình thực hiện, song do hạn chế về mặt thời gian cũng như nhận thức nên khóa luận vẫn còn nhiều sai sót Em mong nhận được sự chỉ dạy, đóng góp nhận xét của thầy, cô giáo và các bạn để khóa luận tốt nghiệp của em được hoàn thiện hơn

Hà Nội, tháng 05 năm 2019

Tác giả

Ngô Hảo Nhi

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1:TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC 9

1.1 Một số khái niệm cơ bản 9

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục 16

CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC VÀO CÔNG CUỘC CẢI CÁCH GIÁO DỤC ĐẠI HỌC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 56

2.1 Thực trạng giáo dục đại học hiện nay 56

2.2 Sự cần thiết phải cải cách giáo dục đại học và các nhân tố tác động 69

2.3 Giải pháp thực hiện cải cách giáo dục đại học theo tư tưởng Hồ Chí Minh 73

KẾT LUẬN 88

TÀI LIỆU THAM KHẢO 89

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Mang trong mình những giá trị văn hoá dân tộc bước ra thế giới, hoà nhập vào đại dương trí tuệ của thời đại, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chắt lọc tinh hoa văn hoá nhân loại, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin vào điều kiện thực tiễn của đất nước Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Người đặc biệt quan tâm đến nhiệm vụ giáo dục và đào tạo những người cách mạng để giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội mới Cống hiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh về

lý luận và thực tiễn giáo dục là vô giá đối với nền giáo dục cách mạng Việt Nam Những cống hiến vĩ đại đó được khởi nguồn từ việc xác định những mục tiêu và nội dung tiến bộ, tích cực của nền giáo dục cách mạng, phù hợp với đặc

điểm văn hoá, xã hội Việt Nam

Trong lĩnh vực giáo dục, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là nhà tư tưởng lớn mà còn là người thầy mẫu mực rất quan tâm đến sự nghiệp “trồng người” Khi nước nhà độc lập, trên cương vị chủ tịch nước, Người đã xây dựng nền giáo dục mới cho đất nước Vì thế Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà tư tưởng mà còn là một nhà giáo dục vĩ đại Cùng với thời gian, dù có rất nhiều biến đổi trong nước cũng như thế giới, nhưng những chỉ dẫn về giáo dục của Người vẫn giữ nguyên tính khoa học, tính cách mạng, có ý nghĩa phương pháp luận to lớn đối với sự nghiệp đổi mới và phát triển giáo dục nước ta

Kế thừa Tư tưởng Hồ Chí Minh, coi trọng phát triển giáo dục là quan

điểm nhất quán của Đảng ta trong thời kỳ đổi mới Trong Cương lĩnh xây dựng

đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (1991), Đảng xác định:

“Khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo phải được xem là quốc sách hàng đầu” Tinh thần đó được thể hiện trong các Nghị quyết Hội nghị lần thứ Hai

Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá VIII) và kết luận tại Hội nghị lần thứ Sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá IX) về phát triển giáo dục và đào tạo Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX xác định: “Phát triển giáo dục

và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công

nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát triển nguồn lực con người - yếu tố

cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững” Đến Đại hội lần thứ X, Đảng ta tiếp tục khẳng định: Về giáo dục và đào tạo chúng ta phấn đấu để lĩnh vực này cùng với khoa học và công nghệ thực sự là quốc sách hàng đầu, thông qua việc đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, chấn hưng nền giáo dục Việt Nam” Đặc biệt khi bàn về vấn đề đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, Đại hội lần thứ XI của Đảng đã nhấn mạnh: “Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, tác phong

công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội” Tiếp nối chủ trương đổi mới căn bản,

toàn diện giáo dục và đào tạo mà Đại hội lần thứ XI của Đảng đề ra, tại Đại hội lần thứ XII của Đảng xác định: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo theo hướng mở, hội nhập, xây dựng xã hội học tập, phát triển toàn diện năng lực, thể chất, nhân cách, đạo đức, lối sống, ý thức tôn trọng pháp luật và trách nhiệm công dân”

Ở nước ta, trong thời gian vừa qua và từ kinh nghiệm giáo dục của các nước cho thấy, việc tiếp tục đẩy mạnh phát triển nền giáo dục Việt Nam là một nhu cầu cấp bách Do vậy, khắc phục những yếu kém, bất cập của nền giáo dục trong thời gian qua, phát triển nền giáo dục có khả năng đáp ứng yêu cầu về nguồn lực phát triển đất nước, phát triển nền giáo dục theo chủ trương coi giáo dục là quốc sách hàng đầu là những yêu cầu cơ bản của phát triển giáo dục Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Hiện nay, cách mạng nước ta bước vào thời kỳ mới – thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế - với mục tiêu dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh nhưng cũng gặp không ít khó khăn, thách thức Yêu cầu phải cải cách giáo dục trở thành vấn đề cực kỳ quan trọng trong điều kiện hiện nay

Các trường đại học là nơi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực cho đất nước và địa phương Đây là nơi đào tạo những con người có đủ phẩm chất đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp cách mạng, những con người vừa có “đức” vừa có “tài” vừa “hồng” vừa “chuyên” như Chủ tịch Hồ Chí Minh mong đợi Trước những tác động của nhiều yếu tố khách quan

và chủ quan, việc quán triệt và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào việc nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, giáo dục bậc đại học nói riêng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một việc làm rất quan trọng và cần thiết Nó tạo ra sức mạnh cực kỳ to lớn để phát huy tiềm năng của con người Việt Nam trước những thách thức của lịch sử, đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng kinh tế bền vững, tạo điều kiện đuổi kịp các nước tiên tiến trong khu vực

và thế giới

Với những lí do trên, tôi chọn đề tài: “Cải cách giáo dục đại học ở Việt

Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay”

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề vận dụng, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong lĩnh vực giáo dục được Đảng, Nhà nước ta và các tổ chức, các nhà nghiên cứu khoa học rất

quan tâm và thể hiện qua nhiều công trình đã công bố sau đây:

+ Cuốn “Hồ Chí Minh - nhà giáo dục vĩ đại” của Nguyễn Lân, Nxb Khoa

học và kỹ thuật, Hà Nội năm 1990, trong đó tác giả bàn tới một số quan điểm lớn của Hồ Chí Minh về giáo dục, tác dụng, nhiệm vụ của giáo dục đối với công tác giáo dục thanh niên, nhi đồng, cán bộ… và khẳng định những cống hiến to lớn của Người đối với nền giáo dục nước nhà

+ Đinh Xuân Lâm – Bùi Đình Phong, “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo

dục”, Tạp chí thông tin lý luận, năm 1995

+ Cuốn “Hồ Chí Minh về phát triển văn hoá và con người” của Đặng

Xuân Kỳ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2005, đã trình bày và làm sáng

tỏ cách nhìn, cách đánh giá, nhận định của Hồ Chí Minh dối với nền giáo dục phong kiến, thực dân và tư tưởng về nền giáo dục mới của xã hội mới cùng một

số quan điểm khái quát như mục tiêu giáo dục, nội dung, phương pháp, nguyên tắc giáo dục

+ Phạm Minh Hạc, “Triết lý giáo dục Hồ Chí Minh”, Tạp chí Cộng sản,

số tháng 10, 2011

+ Phạm Nguyên Phương, “Chủ tịch Hồ Chí Minh với việc thiết lập nền

giáo dục dân tộc, dân chủ ở Việt Nam (1945 – 1946)”, Tạp chí Lịch sử Đảng, số

+ Cuốn “Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng lỗi lạc” của Song Thành, Nxb

Chính trị - Hành chính, Hà Nội năm 2013, với 20 chương, trong đó tác giả giành riêng chương 15 nói đến tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau Tác giả đã đi sâu nghiên cứu cập nhật tính hiện đại của tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh với triết lý giáo dục của tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên Hợp Quốc (UNESCO)

+ Cuốn “Phát triển giáo dục, phát triển con người phục vụ phát triển xã

hội – kinh tế”, của Phạm Minh Hạc, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội, năm 1996,

bàn về những thành tựu đã đạt dược trong 50 năm của nền quốc học nhân dân Việt Nam, trong đó có những vấn đề như xoá nạn mù chữ, chống chính sách ngu dân, các cuộc cải cách giáo dục, vấn đề văn hoá và giáo dục nhân cách văn hoá + Cuốn “Phát triển toàn diện con người thời kỳ công nghiệp hoá, hiện

đại hoá” của Phạm Minh Hạc, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nôi, năm 2001, trình

bày các kết quả nghiên cứu của đề tài khoa học cấp nhà nước thuộc chương trình KX- 04 của tập thể các giáo sư, phó giáo sư thuộc Viện nghiên cứu Giáo dục + Cuốn “Về giáo dục”, của GS Phạm Minh Hạc, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nôi, năm 2003, tập hợp những bài viết về giáo dục, trong đó có một số nội dung bàn về giáo dục của một số nhà lãnh đạo ở nước ta

* Thứ ba, các công trình nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

vào giáo dục đại học

+ Thái Bình Dương, “Chủ tịch Hồ Chí Minh với vận dụng giáo dục đạo

đức cách mạng cho thanh niên”, Tạp chí Giáo dục lý luận, số 9, 2005

+ Nguyễn Kì, “Học, làm, sống – ba trong một và xây dựng xã hội học

theo Tư tưởng Hồ Chí Minh”, Tạp chí Phát triển giáo dục, số 6, 2005

+ Hoàng Trang, “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục – những nội dung cơ

bản”, Tạp chí Giáo dục, số 114, 2005

+ Mạch Quang Thắng, “Đẩy mạnh công tác nghiên cứu, giáo dục tư tưởng

Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới”, Tạp chí Khoa học chính trị, số 2, 2006

+ Luận văn thạc sĩ “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục – đào tạo nhằm nâng cao chất lượng giáo dục – đào tạo trong các trường cao đẳng, đại học và trung học chuyên nghiệp ở Ninh Bình hiện nay”, của tác giả Hoàng Diệu Thuý (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2010)

+ Luận văn thạc sĩ “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục – đào tạo nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo ở trường Đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh trong thời kỳ đổi mới”, của tác giả Nguyễn Tiến Sơn (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2010)

+ Nguyễn Thị Lan Anh, “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và ý nghĩa

thực tiễn trong công tác giáo dục thanh niên hiện nay”, Tạp chí Giáo dục, số

258, 2011

+ Đặng Huỳnh Mai, “Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề đổi mới giáo dục

Việt Nam”, Tạp chí Giáo dục, số 260(2), 2011

+ Luận văn thạc sĩ “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào nâng cao lượng giáo dục – đào tạo ở các trường đại học, cao đẳng tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay”, của tác giả Lê Thị Hồng Diễm (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2013)

+ Cuốn “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và vận dụng vào đào tạo đại

học hiện nay” do Hoàng Anh chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nôi, năm

2013 Cuốn sách gồm 2 chương, trong đó các tác giả trình bày nguồn gốc, quá

trình hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Đồng thời, tác giả phân tích nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và nêu bật tầm quan trọng của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào việc nâng cao chất lượng đại học hiện nay Từ việc phân tích một số vấn đề trong công tác đào tạo đại học hiện nay như chất lượng sinh viên, đội ngũ giảng viên, nội dung, chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, các tác giả đã đề xuất một số giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vào nâng cao chất lượng đào tạo hiện nay

+ Trần Thị Minh Tuyết, “Triết lý giáo dục Hồ Chí Minh – Cơ sở lý luận

của công cuộc cải cách giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Triết

học, số tháng 9, 2018 Tạp chí bao gồm 2 phần, trong đó tác giả bàn tới một số

quan điểm về triết lý giáo dục Hồ Chí Minh Đồng thời tác giả khái quát sự tương thích giữa triết lý giáo dục Hồ Chí Minh với quan điểm giáo dục hiện đại

và yêu cầu đổi mới cuộc sống hiện nay

Những công trình nghiên cứu của tác giả đã đề cập đến những khía cạnh, những góc độ khác nhau của vấn đề giáo dục Tuy nhiên, cho dù tiếp cận ở khía cạnh nào, góc độ nào thì vấn đề quan trọng vẫn là mục tiêu hướng đến một nền giáo dục có khả năng đáp ứng được những xu hướng phát triển mới của đất nước trong điều kiện tình hình trong nước cũng như quốc tế có nhiều biến động phức tạp và nhanh chóng, đáp ứng được nguyện vọng của Đảng, của Nhà nước và toàn thể nhân dân, khẳng định được giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh

đã, và sẽ mãi định hướng cho việc xác định các phương hướng, mục tiêu cũng như các giải pháp để xây dựng, phát triển nền giáo dục nước nhà nhằm thúc đẩy

sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Những kết quả nghiên cứu của các công trình là nguồn tư liệu rất quý và quan trọng giúp tác giả tiếp thu, tham khảo, làm định hướng cho đề tài nghiên cứu của mình Tuy nhiên cho đến nay, vấn đề cải cách giáo dục đại học theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay vẫn chưa có công trình nào đề cập tới Vì thế đề tài khoá luận mà tác giả lựa chọn nghiên cứu không trùng lặp với những công trình đã công bố ở trên

3 Mục đích và nhiệm vụ của khoá luận

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ các quan điểm cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, tác giả khoá luận muốn chỉ ra những giải pháp để vận dụng tư tưởng

đó vào việc cải cách giáo dục đại học trong giai đoạn hiện nay

- Phân tích, làm rõ Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

- Nêu thực trạng giáo dục ở các trường đại học trong những năm qua, và làm rõ yêu cầu của thời kỳ đổi mới đối với việc cải cách nền giáo dục đại học ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

- Đưa ra những giải pháp cơ bản nhằm cải cách hệ thống giáo dục ở các trường đại học ở Việt Nam hiện nay để đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước theo tư tưởng Hồ Chí Minh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của khoá luận

- Khoá luận tập trung nghiên cứu nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh

- Thực trạng giáo dục đại học ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Khoá luận dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, Tư tưởng

Hồ Chí Minh, các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước về vấn đề giáo dục trong qúa trình CNH, HĐH đất nước

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Khoá luận chủ yếu vận dụng phương pháp nghiên cứu khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, các phương pháp: lôgic - lịch sử; phương pháp quy nạp –

diễn dịch; phương pháp phân tích – tổng hợp, so sánh; phương pháp khái quát hoá, điều tra khảo sát thực tiễn…để làm rõ nội dung cơ bản của đề tài

6 Đóng góp về mặt khoa học của khoá luận

- Khoá luận góp phần hệ thống hoá quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục trong sự nghiệp cách mạng, đặc biệt là trong giai đoạn cách mạng XHCN

- Khóa luận nêu lên những giải pháp cụ thể nhằm cải cách giáo dục đại học ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của khoá luận

- Bổ sung, làm rõ Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng cải cách giáo dục ở các trường đại học trong giai đoạn hiện nay

- Với những kết quả đạt được, khoá luận có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và các hoạt động giáo dục ở các trường đại học phạm vi trong nước

8 Kết cấu khoá luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tham khảo, khoá luận gồm 2 chương, 5 tiết

CHƯƠNG 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC

1.1 Một số khái niệm cơ bản

- Giáo dục

Giáo dục là một loại hình, lĩnh vực hoạt động xã hội rộng lớn được hình thành do nhu cầu phát triển của đời sống kinh tế - xã hội thông qua quá trình truyền thụ tri thức và kinh nghiệm xã hội của các thế hệ trước cho các thế hệ sau Theo Từ điển Giáo dục học (Nxb Từ điển Bách Khoa, 2001), thuật ngữ giáo dục được định nghĩa là hoạt động hướng tới con người thông qua một hệ thống các biện pháp tác động nhằm truyền thụ những tri thức và kinh nghiệm, rèn luyện kỹ năng và lối sống, bồi dưỡng tư tưởng và đạo đức cần thiết cho đối tượng, giúp hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất, nhân cách phù hợp với mục đích, mục tiêu chuẩn bị cho đối tượng tham gia lao động sản xuất và đời sống xã hội

Giáo dục là khoa học về thiết kế xây dựng con người phục vụ chế độ xã hội; khoa học về cách thức, phương pháp giáo dục con người với chất lượng tốt nhất, hiệu quả cao nhất; khoa học về xây dựng một nền giáo dục với quy mô, cơ cấu phù hợp với xu thế phát triển của thời đại; khoa học về một nền giáo dục phải giải quyết được những yêu cầu của thực tiễn cách mạng đặt ra Đây là một hoạt động đặc trưng và tất yếu của xã hội loài người, là điều kiện không thể thiếu được để duy trì và phát triển con nguời và xã hội Giáo dục là một bộ phận của quá trình tái sản xuất mở rộng sức lao động xã hội, mà con người được giáo dục là nhân tố quan trọng nhất, vừa là động lực, vừa là mục đích của phát triển

xã hội

Từ những nội dung trên cho thấy, giáo dục là hoạt động có vai trò to lớn, quyết định sự phát triển của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc và cả nhân loại Bởi lẽ, giáo dục tạo ra cho các dân tộc những nhà bác học, chuyên gia, kỹ sư trên các lĩnh vực của đời sống xã hội Đồng thời giáo dục còn tạo ra nhân cách con người, tạo ra những con người có đủ phẩm chất và năng lực, đủ “đức” và “tài”

để xây dựng xã hội mới Chính vì lẽ đó giáo dục luôn luôn là nền móng đối với toàn bộ chiến lược phát triển con người và chiếm vị trí quan trọng trong toàn bộ chiến lược kinh tế - xã hội

Như vậy có thể khái quát giáo dục là một loại hình, lĩnh vực hoạt động xã hội được xuất hiện do nhu cầu truyền thụ và nâng cao tri thức về tự nhiên, tri thức về xã hội từ thế hệ trước sang thế hệ sau trong quá trình phát triển không ngừng của xã hội loài người Tuỳ theo mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể, xuất phát từ yêu cầu, hoàn cảnh cụ thể mà mỗi quốc gia, mỗi dân tộc xác định mục đích giáo dục cụ thể

- Giáo dục đại học:

Về giáo dục đại học, Hồ Chí Minh chưa có những bài nói, bài viết cụ thể Tuy nhiên, thông qua một số bài nói, bài viết của Người chúng ta có thể nhận thấy sự quan tâm sâu sắc của Người đến việc giáo dục thế hệ trẻ Riêng về giáo dục Đại học, Hồ Chí Minh đã nói về tầm quan trọng của nó như sau: “Trong việc kiến thiết nước nhà về mọi mặt, ta thiếu rất nhiều cán bộ như kỹ sư, thợ

lành nghề, thầy dạy học Vì vậy, ta phải phát triển mạnh đại học và chuyên

nghiệp” Với nhận thức đó, vào ngày 1/10/1945, tức thời điểm ngay sau Cách

mạng Tháng Tám, Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh về việc thiết lập Ban Đại học Văn khoa Hà Nội

Trong Thư gửi giáo viên, học sinh, cán bộ thanh niên và nhi đồng đảng

trên Báo Nhân dân, số 610, ngày 3 tháng 11 năm 1955, Hồ Chí Minh nêu rõ nhiệm vụ cho các cấp giáo dục Đối với giáo dục Đại học, Người yêu cầu:

Đại học thì cần kết hợp lý luận khoa học với thực hành, ra sức học tập lý luận và khoa học tiên tiến của các nước bạn, kết hợp với thực tiễn của nước ta,

để thiết thực giúp ích cho công cuộc xây dựng nước nhà

Tại khoản 1 Điều 38 của Luật Giáo dục năm 2005, sửa đổi, bổ sung năm

2009, ghi rõ:

“Giáo dục đại học bao gồm:

1 Đào tạo trình độ cao đẳng được thực hiện từ hai đến ba năm học tùy theo ngành nghề đào tạo đối với người có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông

hoặc bằng tốt nghiệp trung cấp; từ một năm rưỡi đến hai năm học đối với người

có bằng tốt nghiệp trung cấp cùng chuyên ngành;

2 Đào tạo trình độ đại học được thực hiện từ bốn đến sáu năm học tùy theo ngành nghề đào tạo đối với người có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc bằng tốt nghiệp trung cấp; từ hai năm rưỡi đến bốn năm học đối với người

có bằng tốt nghiệp trung cấp cùng chuyên ngành; từ một năm rưỡi đến hai năm học đối với người có bằng tốt nghiệp cao đẳng cùng chuyên ngành;

3 Đào tạo trình độ thạc sĩ được thực hiện từ một đến hai năm học đối với người có bằng tốt nghiệp đại học;

4 Đào tạo trình độ tiến sĩ được thực hiện trong bốn năm học đối với người có bằng tốt nghiệp đại học, từ hai đến ba năm học đối với người có bằng thạc sĩ Trong trường hợp đặc biệt, thời gian đào tạo trình độ tiến sĩ có thể được kéo dài hoặc rút ngắn theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo

Nghiên cứu sinh không có điều kiện theo học tập trung liên tục và được

cơ sở giáo dục cho phép vẫn phải có đủ lượng thời gian học tập trung theo quy định tại khoản này để hoàn thành chương trình đào tạo trình độ tiến sĩ, trong đó

có ít nhất một năm theo học tập trung liên tục

5.Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ trưởng, Thủ trưởng

cơ quan ngang bộ quy định cụ thể việc đào tạo trình độ kỹ năng thực hành, ứng dụng chuyên sâu cho người đã tốt nghiệp đại học ở một số ngành chuyên môn đặc biệt”

Như vậy giáo dục bậc Đại học - nơi đào tạo các trí thức trẻ với chuyên môn sâu để họ có thể “đứng vững” trong thị trường lao động vốn nhiều thay đổi với tư cách một chuyên gia Giáo dục đại học nhằm giúp sinh viên nắm vững kiến thức chuyên môn và có kỹ năng thực hành thành thạo, có khả năng làm việc độc lập, sáng tạo và giải quyết những vấn đề thuộc chuyên ngành được đào tạo Tại Điều 39 của Luật Giáo dục (2005) xác định: “Mục tiêu của giáo dục đại học là đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình

độ đào tạo, có sức khoẻ, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Cải cách giáo dục

Cải cách là một biện pháp được thực hiện để giải quyết những đòi hỏi của

thực tiễn với mục tiêu rõ ràng, chương trình cụ thể và yêu cầu phải hoàn tất trong một thời gian nhất định Cải cách còn có thể hiểu là sự điều chỉnh lớn đối với các cấu trúc chính trị, văn hóa của xã hội, cần phải có sự đồng tình, ủng hộ của các lực lượng xã hội Do đó, cải cách sẽ tạo ra những thay đổi mang tính hệ thống hơn, trên quy mô rộng lớn, sâu sắc cũng như triệt để hơn về mức độ Trong một số trường hợp, nó còn dẫn tới cả những thay đổi về tư duy hành động cũng như định hướng phát triển

Tại Hội nghị Trung ương 8 khóa XI của Đảng đã đề ra chủ trương đổi mới

căn bản và toàn diện nền giáo dục Việt Nam Mặc dù Đảng ta không dùng cụm

từ “Cải cách giáo dục” nhưng thực chất đây chính là một cuộc cải cách - một cuộc cải cách toàn diện ở tất cả bậc học, cải cách cả về nội dung, phương pháp lẫn mô hình quản lý giáo dục

Cuộc cải cách đó đương nhiên sẽ rất tốn kém nhưng yếu tố đầu tiên quyết

định sự thành bại của cuộc cải cách này chính là chất lượng của đội ngũ giáo

viên - lực lượng nòng cốt có nhiệm vụ biến tư tưởng cải cách thành hiện thực

Lúc này, nếu không có chiến lược tổng thể để cải thiện đời sống, nâng cao năng lực, quyết tâm đổi mới của giáo viên cũng như chế tài để buộc họ phải đổi mới thì cuộc cải cách này cuối cùng cũng chỉ là “bình mới, rượu cũ”

Cải cách giáo dục là tạo ra những con người làm chủ tương lai của xã hội,

vì thế cải cách giáo dục khó hơn các cuộc cải cách khác bởi nó phải có kinh nghiệm để tiên lượng các đòi hỏi của đời sống tương lai chứ chưa phải là thỏa mãn các đòi hỏi hiện tại, trong đó vừa có ý nghĩa dự báo, vừa có ý nghĩa quy hoạch, vừa có ý nghĩa kế hoạch Ngày nay, càng không thể dự báo tương lai của bất cứ quốc gia nào nếu quốc gia đó bị cô lập ra khỏi thế giới, vì thế dự báo tương lai xã hội là nhiệm vụ số một trong các quá trình giáo dục và cải cách giáo dục Muốn dự báo tương lai của Việt Nam, chúng ta phải biết rất rõ diễn biến địa chính trị, địa kinh tế của Việt Nam, tức là phải dự báo cả thế giới hay là dự báo sự tương tác của thế giới đối với vùng đất được gọi là Việt Nam Cải cách

giáo dục hiện đang diễn ra quyết liệt không chỉ ở các nước có nền giáo dục kém phát triển mà còn ở các nước mà nền giáo dục đã đạt đến những trình độ phát triển vì các nước này cũng nhận ra nhu cầu phải có nguồn nhân lực có chất lượng ngày càng cao và là chất xúc tác cho sự phát triển và và tiến bộ hơn nữa

- Cải cách giáo dục đại học

Trong xu thế chung của cải cách giáo dục, cải cách giáo dục đại học cũng

là một cuộc cải cách toàn diện, đổi mới toàn diện cả về nội dung, phương pháp,

mô hình quản lý giáo dục…

Do chức năng, nhiệm vụ của giáo dục đại học là đào tạo đội ngũ trí thức

có trình độ cao (Cao đẳng, Đại học, sau Đại học), những nhà bác học, chuyên gia, kỹ sư trên các lĩnh vực của đời sống xã hội Bởi vậy, về nội dung đào tạo, cải cách giáo dục đại học phải nhằm đạt tới trang bị cho người học (sinh viên, học viên) nắm vững kiến thức chuyên môn sâu với tư cách một chuyên gia Về phương pháp dạy và học, cải cách giáo dục đại học nhằm đạt tới giúp cho người học không chỉ nâng cao trình độ, tri thức mà còn phải có kỹ năng thực hành thành thạo, khả năng làm việc độc lập, sáng tạo, và giải quyết những vấn đề của chuyên nghành đào tạo

Về mô hình quản lý giáo dục, cải cách giáo dục đại học phải đẩy mạnh việc kiện toàn bộ máy giáo dục, đảm bảo; đổi mới mạnh mẽ việc phân cấp quản

lý, giao quyền tự chủ cho các cơ sở đào tạo; nâng cao chất lượng đội ngũ lãnh đạo, quản lý, vốn được xem là “đầu tàu”, quyết định đến sự vận hành guồng máy hoạt động của nhà trường nhất là trong hoạt động nâng cao chất lượng đào tạo và đổi mới phương pháp giảng dạy

Để hướng đến xây dựng một nền giáo dục Việt Nam hiện đại, hội nhập thế giới, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp đổi mới, CNH – HĐH đất nước, cải cách giáo dục đại học còn đòi hỏi phải tiếp tục đổi mới, hoàn thiện việc xây dựng chương trình, giáo trình tiên tiến, hiện đại Đổi mới, nâng cao chất lượng việc kiểm tra thi cử, kiện toàn hệ thống kiểm định chất lương hoạt động đào tạo đại học Đặc biệt, cải cách giáo dục đại học chỉ có thể đạt được hiệu quả còn ở việc nâng cao chất lượng đội ngũ người thầy có tư tưởng tình cảm đúng đắn, có đạo

đức lối sống lành mạnh, trong sáng, có tấm lòng nhiệt thành với nghề nghiệp và thực sự giỏi về chuyên môn, giỏi về lĩnh vực mà mình đảm nhiệm

Tóm lại, trong bối cảnh toàn cầu hóa sự thống trị của văn hóa số và sự phát triển của nền kinh tế tri thức đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao đặt ra cho nền giáo dục nói chung và giáo dục đại học ở nước ta nói riêng trách nhiệm hết sức nặng nề Để hoàn thành nhiệm vụ vinh quang ấy, việc đổi mới, cải cách mạnh mẽ nền giáo dục đại học một cách toàn diện theo các nội dung nới trên vửa là xu thế, vừa là nhu cầu tất yếu nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo đại học Việt Nam đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, hội nhập

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

Kế thừa, phát huy truyền thống trong giáo dục, trọng nhân tài của dân tộc,

Hồ Chí Minh đã có cách nhìn đúng đắn và xem giáo dục là vấn đề chiến lược, là nhiệm vụ quan trọng của cách mạng Quan điểm của Người về giáo dục thể hiện qua hai khía cạnh

Thứ nhất, giáo dục được Hồ Chí Minh sử dụng với ý nghĩa là quá trình

truyền thụ tri thức về tự nhiên và xã hội từ thế hệ trước sang thế hệ sau nhằm phát triển toàn diện con người, để bồi dưỡng nâng cao trí thức, tư tưởng, tình cảm, thể chất và các kỹ năng của người học Theo nghĩa này, giáo dục là hoạt động diễn ra rất phong phú về cả loại hình, không gian, thời gian, trong đó nòng cốt là hoạt động dạy hoat trong các nhà trường, với chủ thể là giáo viên và học

sinh Quan điểm này của Người được thể hiện rõ trong Thư gửi các học sinh

nhân ngày khai trường đầu tiên ở nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (tháng 9 năm 1945)

“Ngày nay, các em được cái may mắn hơn cha anh là được hấp thụ một nền giáo dục của một nước độc lập, một nền giáo dục nó sẽ đào tạo các em nên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”1

Thứ hai, với ý nghĩa hẹp hơn, Hồ Chí Minh quan niệm, giáo dục là hoạt

động tác động đến nhận thức của mỗi người nhằm bồi dưỡng, nâng cao ý thức

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, H.2011, t.4, tr.34

trách nhiệm, đạo đức công dân, đặc biệt là đạo đức cách mạng của cán bộ, đảng viên Vì vậy Người thường xuyên nhắc nhở các cấp uỷ đảng, chính quyền các cấp phải chú ý giáo dục cán bộ, đảng viên, công chức trong bộ máy nhà nước và nhân dân nâng cao tinh thần trách nhiệm, tu dưỡng thực hành đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân Trong bài phát biểu tại Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá II (tháng 4 năm 1952), Người xác định một trong những nhiệm vụ trước mắt là: “phải giáo dục nhân dân và cán bộ tiết kiệm chống những bệnh quan liêu, tham ô, lãng phí, nếu không thì một phần khá to của dân đóng góp sẽ bị tiêu hao một cách vô ích”1

Như vậy, có thể hiểu giáo dục theo quan điểm Hồ Chí Minh là hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một lớp người, thông qua việc dạy chữ, dạy nghề, dạy người, tạo nên cho xã hội nguồn nhân lực trẻ có trình độ chính trị, văn hoá, khoa học kỹ thuật, chuyên môn nghiệp vụ và phẩm chất đạo đức tốt để phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là một bộ phận trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh Trước hết việc xác định nội hàm khái niệm “Tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh” được nhiều nhà nghiên cứu nêu lên, song chưa có sự nhất trí cao Tuy vậy, cũng có thể nêu một số nội dung cơ bản đã có sự đồng thuận với nhau Theo đó:

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là một hệ thống các quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của giáo dục Việt Nam, từ giáo dục dân chủ nhân dân tiến lên giáo dục xã hội chủ nghĩa Đó là tư tưởng về vị trí, vai trò, tính chất, nguyên tắc xây dụng nền giáo dục, mục đích, nhiệm vụ, nội dung, phương pháp giáo dục nhằm giúp người học trở thành những con người mới phát triển toàn diện đáp ứng được các yêu cầu của sự nghiệp cách mạng

Hệ thống quan điểm, lý luận của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục rất đa dạng, phong phú, bao gồm các lĩnh vực về chức năng, nhiệm vụ, vị trí của giáo dục

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.7, tr.397

Thứ ba, đối tượng nghiên cứu của tư tưởng Hồ Chí Minh về hệ thống giáo

dục là hệ thống những quan điểm, lý luận về giáo dục Việt Nam của Người gắn liền với quá trình cách mạng Việt Nam

Thứ tư, việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục được vận dụng

vào thực tiễn giáo dục Việt Nam, làm cho giáo dục nước ta ngày một lớn mạnh và cũng góp phần làm cho tư tưởng của Người được phong phú và phát triển

Việc nhận thức khái niệm “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục” như trên

là xét ở mặt bản thể luận, tức là khằng định sự tồn tại khách quan của một hiện thực – tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là sản phẩm không chỉ của riêng Hồ Chí Minh mà là của cả dân tộc Việt Nam, của thời đại Mặt khác, đứng về mặt nhận thức, khái niệm “Tư tưởng Hồ Chí Minh

về giáo dục” cũng chỉ ra một chuyên nghành nghiên cứu thuộc tư tưởng Hồ Chí Minh với tư cách là một khoa học Dĩ nhiên, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

có liên quan chặt chẽ với khoa học giáo dục và nhiều ngành khoa học xã hội và nhân văn khác Với tư cách là một môn khoa học, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục có đối tượng, cơ sở phương pháp luận, phương pháp nghiên cứu và nội dung

1.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục

1.2.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của giáo dục

- Vị trí của giáo dục

Giáo dục là một lĩnh vực nhận được sự quan tâm sớm trong lịch sử phát triển của nhân loại Ngay từ thời Hy Lạp cổ đại, Platon (429 – 347 Tr.CN) đã nói: Muốn kiến thiết một quốc gia phải lấy giáo dục làm nền tảng và phải theo đuổi công trình ấy suốt đời Ở Phương Đông, Khổng Tử (555 – 470 Tr.CN) đã

đặt giáo dục ở vị trí rất cao trong xã hội, nó được xem như là một yếu tố tạo nên

sự hưng thịnh, phát triển của một dân tộc Một thế kỷ sau, Mạnh Tử (372 – 289 Tr.CN) còn nói rõ hơn mối quan hệ giữa giáo dục và chính trị Muốn được dân thì chính trị tốt không bằng giáo dục tốt, vì chính trị tốt thì dân sợ, còn giáo dục tốt thì dân yêu, chính trị tốt thì nước giàu còn giáo dục tốt thì được lòng dân

Ở nước ta để phát triển đất nước, cha ông ta đã kiên trì xây dựng nên một đất nước văn hiến với truyền thống hiếu học lâu đời, xem “hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí mạnh thì thế nước mạnh rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu rồi xuống thấp” (Thân Nhân Trung (1419 – 1499))

Kế thừa truyền thống hiếu học của dân tộc, tiếp thu tinh hoa giáo dục của nhân loại, Hồ Chí Minh có sự quan tâm đặc biệt sâu sắc đến lĩnh vực giáo dục Người nhận thức rõ vị trí vai trò quan trọng của giáo dục đối với sự nghiệp cách mạng, với sự phát triển của đất nước nói chung và đối với mỗi cá nhân nói riêng Mục tiêu cao cả đồng thời cũng như khát vọng tột bậc của Hồ Chí Minh là nguyện suốt đời phấn đấu để làm sao cho nước ta hoàn toàn được độc lập, dân ta hoàn toàn được tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc ai cũng được học hành và ở trong hoàn cảnh nào, Người cũng là chiến sĩ tiên phong trong lĩnh vực giáo dục nhằm giác ngộ và tổ chức nhân dân trong cuộc đấu tranh giành tự do, độc lập và xây dựng xã hội mới tốt đẹp cho con người Việt Nam

Cùng với việc thiết lập nền dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh coi việc giải quyết nạn dốt là một trong những nhiệm vụ vừa cơ bản vừa cấp bách Bởi vì, theo Người “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”1, “dốt thì dại, dại thì hèn”2

Vì vậy, Người kêu gọi: phải làm cho nhân dân biết đọc, biết viết, xoá nạn

mù chữ, từng bước nâng cao dân trí Công việc kháng chiến, kiến quốc, đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc là trách nhiệm của dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Chúng ta phải đem tài sức của dân để làm lợi cho dân Muốn làm được điều đó, cần phải có giáo dục và giáo dục lại nhân dân, làm cho mọi người hiểu biết nhiệm vụ và quyền lợi của mình được hưởng, có trình độ học vấn, nắm được và

1

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr.7

2

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.10, tr.125

từng bước làm chủ trình độ khoa học - kỹ thuật của Việt Nam và thế giới

Trong Chính cương vắn tắt của Đảng viết năm 1930, Người khẳng định phải thực hiện “Phổ thông giáo dục theo công nông hoá”1 Đến Lời kêu gọi sau ngày thành lập Đảng, Người tiếp tục nêu cao khẩu hiệu “thực hành giáo dục toàn dân”2

, tức là phải tiến hành phổ cập giáo dục

Năm 1941, trở về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng, khi sáng lập Mặt trận Việt Minh để đoàn kết toàn dân tiến hành cuộc cách mạng chống thực dân Pháp và phát xít Nhật, trong Mười chính sách của Mặt trận, Hồ Chí Minh đã chú trọng việc xây dựng nền quốc dân giáo dục: chống nạn mù chữ, phổ thông và cưỡng bức giáo dục đến bậc sơ cấp Vừa phát triển phong trào cách mạng, Người vừa tham gia sự nghiệp giáo dục – đào tạo bằng việc mở những lớp học cho cán bộ cách mạng và đồng bào dân tộc ở miền rừng núi Pác Bó, tham gia biên soạn tài liệu dạy học và trực tiếp dạy chữ cho họ Trong mỗi bài giảng của mình, Người không chỉ “dạy chữ” – dạy họ biết đọc biết viết, mà còn luôn tuyên truyền về đoàn kết, về việc rèn luyện đạo đức cách mạng, động viên đồng bào phải cố gắng học để hiểu được lý luận cách mạng , đồng thời căn dặn họ khi đi vận động cách mạng, phải biết dạy lại những gì mình đã học được, giúp họ thoát khỏi đời sống tinh thần tăm tối, lạc hậu Từ những buổi đầu ấy bà con đồng bào các dân tộc thiểu số đẫ được học chữ học cả đạo đức của người cách mạng, gắn những điều đã học vào thực tiễn hoạt động và đấu tranh cách mạng, nhằm góp sức vào

sự nghiệp giải phóng Bởi vậy, Người kiên trì thực hiện chủ trương phong trào Việt Minh lan tới đâu, cần tổ chức học văn hoá với tinh thần người biết dạy người không biết, người biết nhiều dạy người biết ít, để mỗi người dân Việt Nam sớm thoát khỏi cảnh mù chữ, vì “mù chữ thì đứng ngoài chính trị”

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, với vị thế của một nguyên thủ quốc gia, Hồ Chí Minh lãnh đạo nhân dân xây dựng nền giáo dục mới trên

cơ sở xoá bỏ nền giáo dục thực dân Trong hoàn cảnh cực kì khó khăn của buổi đầu mới giành được độc lập, giữa lúc nền kinh tế kiệt quệ, thiên tai, nạn đói

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.3, tr.1

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.3, tr.22

hoành hành, thù trong giặc ngoài ra sức chống phá để tiêu diệt cách mạng, Người càng chú trọng hơn đến vấn đề giáo dục và đã kêu gọi toàn dân ra sức thực hiện đồng thời ba nhiệm vụ vô cùng trọng đại và cấp bách đó là diệt giặc đói, diệt giặc dốt, và diệt giặc ngoại xâm Coi dốt là một kẻ địch , Người chỉ rõ:

“Nạn dốt là một trong những phương pháp độc ác mà bọn thực dân dùng để cai trị nước ta, hơn 90% đồng bào chúng ta mù chữ, nhưng chỉ cần 3 tháng là đủ để học đọc, học viết tiếng nước ta theo vần Quốc ngữ, một dân tộc dốt là một dân tộc yếu Vậy tôi đề nghị mở một chiến dịch để chống lại nạn mù chữ”1

Chiến dịch chống nạn mù chữ chính thức được phát động từ ngày 6 tháng

9 năm 1945 khi Người ra Sắc lệnh số 17 đặt ra một Bình dân Học vụ trong toàn cõi Việt Nam; Sắc lệnh số 19 lập cho nông dân và thợ thuyền những lớp học bình dân buổi tối; Sắc lệnh số 20 định rằng việc học chữ quốc ngữ từ nay bắt buộc và không mất tiền Để thực hiện chiến dịch xoá nạn mù chữ, Nha Bình dân học vụ được thành lập ngày 6 tháng 9 năm 1945 Khoá huấn luyện cán bộ bình dân học vụ đầu tiên mang tên Hồ Chí Minh mở tại Hà Nội Ngày 4 tháng 10 năm 1945, Người ra lời kêu gọi “Chống nạn thất học” gửi tới toàn thể quốc dân đồng bào, trong đó nhấn mạnh:

"Muốn giữ vững nền độc lập, muốn làm cho dân mạnh nước giàu, mọi người Việt Nam đều phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải

có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải biét đọc, biết viết chữ quốc ngữ Những người đã biết chữ hãy dạy cho những ngườ chưa biết chữ, hãy góp sức vào bình dân học vụ, như các anh chị

em trong sáu, bảy năm nay đã gây phong trào truyền bá quốc ngữ, giúp đồng bào thất học Những người chưa biết chữ hãy gắng sức mà học cho biết đi”2

Trong thư gửi toàn thể các em học sinh nhân ngày khai trường đầu tiên khi nước nhà vừa giành độc lập, Người viết: "Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần ở công học tập của các em"3

Quan niệm giáo dục là chiến lược cơ bản, lâu dài của cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã mở lớp huấn luyện, đào tạo con người, người cán bộ, làm nòng cốt cho phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, cho thành công của sự nghiệp cách mạng Theo Người:

Kinh tế có kế hoạch, giáo dục cũng phải có kế hoạch Kế hoạch giáo dục phải gắn liền với kế hoạch kinh tế Giáo dục phải cung cấp cán bộ cho kinh tế Kinh tế tiến bộ thì giáo dục mới tiến bộ được Chúng ta đồng tâm hiệp lực khắc phục khó khăn thì kinh tế cũng thành công, giáo dục cũng thành công Vì vậy, trong xây dựng chủ nghĩa xã hội, Người yêu cầu:

Kháng chiến thì cần nhiều cán bộ quân sự Bây giờ xây dựng kinh tế không

có cán bộ không làm được Không có giáo dục không có cán bộ thì cũng không nói

gì đến kinh tế văn hoá Trong việc đào tạo cán bộ giáo dục là bước đầu

Coi giáo dục là vấn đề trọng tâm, cần phải chăm lo thường xuyên, Hồ Chí Minh trong mọi hoàn cảnh, luôn giành sự quan tâm sâu sắc cho sự nghiệp giáo dục nước nhà Ngay khi đất nước vừa giành được độc lập, Người đã chủ trì phiên họp của Chính phủ và nêu ra sáu nhiệm vụ cấp bách cần làm ngay, trong

đó có nhiệm vụ mở chiến dịch chống nạn mù chữ, chống giặc dốt Khi đất nước đang trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp, việc quân sự là việc quan trọng nhất nhưng Người vẫn khẳng định giáo dục – đào tạo là công việc quan trọng, cần kíp Người khẳng định: “Chúng ta cần phải có một nền giáo dục kháng chiến và kiến quốc Vì vậy, chúng ta:

1 Phải sửa đổi triệt để chương trình giáo dục cho hợp với sự nghiệp kháng chiến và kiến quốc

2 Muốn như thế, chúng ta phải có sách kháng chiến và kiến quốc cho các trường

3 Chúng ta phải sửa đổi cách dạy cho hợp với sự đào tạo nhân tài kháng chiến và kiến quốc

4 Chúng ta phải đào tạo cán bộ mới và giúp đỡ cán bộ cũ theo tôn chỉ kháng chiến và kiến quốc

5 Về bình dân học vụ, nhờ sự hy sinh cố gắng của nam nữ giáo viên, đã

có kết quả rất tốt đẹp Bây giờ, số đông đồng bào đã biết đọc biết viết thì chúng

ta phải có một chương trình để nâng cao thêm trình độ vǎn hoá phổ thông của đồng bào

Với sự lãnh đạo của bộ trưởng và sự cố gắng thi đua ái quốc của toàn thể nhân viên giáo dục, tôi chắc hội nghị sẽ có một chương trình hoạt động thiết

thực để đi đến thành công” 1

Như vậy Hồ Chí Minh quan niệm, xây dựng một nền giáo dục để ai cũng được học tập là nhiệm vụ cơ bản, không thể tách rời sự nghiệp cách mạng Việt Nam Với Người, giáo dục có tầm quan trọng hàng đầu, được xem là vấn đề chiến lược, cơ bản, lâu dài của cách mạng Việt Nam, là một trong những yếu tố quan trọng góp phần đến tương lai của dân tộc, đến thắng lợi của sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người

- Vai trò của giáo dục

Từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã nhận thấy vai trò quan trọng, tầm ảnh hưởng sâu rộng của giáo dục đối với việc xây dựng một xã hội mới, giáo dục có vai trò quyết định đối với việc nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài; đào tạo những lớp người kế tục sự nghiệp các mạng, xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh Khi Chính phủ mới thành lập, Người chỉ đạo một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc là nâng cao dân trí: “Nay chúng ta

đã dành được quyền độc lập Một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc trong lúc này là nâng cao dân trí”2 Theo Người, nâng cao dân trí là một đòi hỏi cấp thiết của xã hội Việt Nam lúc này để giải quyết hậu quả của “chính sách ngu dân” do thực dân Pháp áp đặt đã dẫn đến hậu quả nặng nề là hơn 90% dân số Việt Nam bị mù chữ, nhân dân bị trói buộc trong vòng u muội, bị chúng coi như công cụ biết nói

Trước thực trạng trên, Hồ Chí Minh chỉ rõ: dốt nát cũng là một kẻ thù, do vậy, phải nâng cao dân trí, mà trước hết phải thông qua giáo dục để nâng cao trình

độ văn hóa cho nhân dân thông qua việc học chữ quốc ngữ Người khẳng định:

1

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.5, tr.575

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr.40

Mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phận của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ

Người đã phát động phong trào toàn dân diệt giặc dốt cùng với giặc đói và giặc ngoại xâm, nhằm đạt bằng được mục tiêu: “biến một nước dốt nát, cực khổ thành một nước văn hóa cao và đời sống tươi vui hạnh phúc”1

Mặt khác, theo Hồ Chí Minh, giáo dục (dạy và học) không chỉ nhằm nâng cao kiến thức văn hóa (học chữ) mà còn góp phần nâng cao kiến thức về mọi mặt (về kinh tế, chính trị, xã hội ) cho nhân dân Đối với cán bộ, Người nói: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ Học để phụng sự đoàn thể, giai cấp, nhân dân, Tổ quốc và nhân loại”2 Với đội ngũ cán bộ của Đảng, Người cảnh báo: “không học thì không theo kịp, công việc nó sẽ gạt mình lại phía sau”3 Cho nên, giáo dục phải đáp ứng được yêu cầu nâng cao kiến thức mọi mặt cho nhân dân Người nói: “Thời trước giáo dục là gõ đầu trẻ để kiếm cơm ăn Bây giờ nhiệm vụ giáo dục khác trước Các cô, các chú có nhiệm vụ rất quan trọng: Bồi dưỡng thế hệ công dân, cán bộ sau này Làm tốt thì thế hệ sau này có ảnh hưởng tốt Làm không tốt sẽ có ảnh hưởng không tốt đến thế hệ sau Mục đích giáo dục bây giờ là phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc, đào tạo lớp người, lớp cán bộ mới”4

Hồ Chí Minh chỉ rõ quy luật đối với mỗi người, đó là: “Dốt thì dại, dại thì hèn Vì không chịu dại, không chịu hèn, cho nên thanh toán nạn mù chữ là một trong những việc cấp bách và quan trọng của nhân dân các nước dân chủ mới”5 Cũng vì thế, Người nhắn nhủ mọi người dân nước Việt Nam độc lập ai ai phải học để hiểu biết quyền lợi và bổn phận công dân của mình, “phải có kiến thức mới có thể tham gia vào công cuộc xây dựng nước nhà, và trước hết phải biết đọc, biết viết chữ quốc ngữ” Với giai cấp công nhân, “máy móc ngày một thêm

tinh xảo, thì công nhân cũng phải có trình độ kỹ thuật rất cao không kém gì kỹ

sư, phải biết tính toán nhiều”1

Với giai cấp nông dân sau khi đất nước thực hiện xong cải cách ruộng đất:

Trước kia ruộng là của địa chủ, nông dân cứ cúi đầu làm lụng suốt ngày Bây giờ khác, nông dân có ruộng đất, lại có tổ đổi công cho nên nông dân phải biết văn hóa”2 Đặc biệt Hồ Chí Minh rất quan tâm đến đông đảo chị em phụ nữ Người khẳng định:

Phụ nữ lại càng cần phải học, đã lâu chị em bị kìm hãm, đây là lúc chị em phải cố gắng để kịp nam giới, để xứng đáng mình là một phần tử trong nước, có quyền bầu cử và ứng cử

Như vậy, trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, mọi giai tầng trong xã hội yêu cầu đều phải có trình độ văn hóa Muốn làm được điều đó, trách nhiệm thuộc về giáo dục, thuộc về những người thầy

Chăm lo cho sự nghiệp giáo dục còn được thể hiện sâu sắc, nhân văn, xuyên suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh, đó là quan niệm

“trồng người” Người nói: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”3

Trong quan niệm của mình, Hồ Chí Minh không đồng tình với quan điểm tuyệt đối hóa vai trò của giáo dục, coi giáo dục là chiếc chìa khóa vạn năng như quan điểm của giai cấp tư sản Song, Người cũng không tán thành quan điểm xem bản chất con người là bẩm sinh, thiên phú, vốn thiện hoặc vốn ác, thực chất

là xem nhẹ hay phủ nhận vai trò của giáo dục như quan điểm của một số nhà triết học Trung Hoa cổ đại Với Người, sự thay đổi bản chất con người phần nhiều là do giáo dục mà ra Người khẳng định:

“Hiền, dữ phải đâu là tính sẵn Phần nhiều do giáo dục mà nên”4

Giáo dục góp phần vào việc rèn luyện con người, hình thành nhân cách con người Với ý nghĩa đó, giáo dục quyết định đến sự biến đổi tư tưởng, tâm lý, tình cảm của con người Tư tưởng và tình cảm là vấn đề chủ yếu nhất trong đời sống tinh thần của con người Để có được tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp chỉ có thể thông qua con đường giáo dục Hồ Chí Minh đặt câu hỏi: “Học để làm gì?” và Người chỉ rõ: “Học để sửa chữa tư

tưởng Học để tu dưỡng đạo đức cách mạng Học để tin tưởng”1 Theo Người, giáo dục phải nhằm sửa đổi những tư tưởng cũ lạc hậu, trong đó:

“Trước hết phải ra sức tẩy sạch ảnh hưởng giáo dục nô dịch của thực dân còn sót lại, như: Thái độ thờ ơ đối với xã hội, xa rời đời sống lao động và đấu tranh của nhân dân; học để lấy bằng cấp, dạy theo lối nhồi sọ Và cần xây dựng

tư tưởng: dạy và học để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân Nhà trường phải

gắn liền với thực tế của nước nhà, với đời sống của nhân dân Thầy giáo và học

trò, tùy hoàn cảnh và khả năng, cần tham gia những công tác xã hội, ích nước lợi dân”2

Hồ Chí Minh luôn chú trọng giáo dục nhằm xây dựng tư tưởng đúng đắn

cho mọi tầng lớp nhân dân Đặc biệt là đối với học sinh, Người khuyên phải hăng hái học tập để sau này là tròn nhiệm vụ người chủ tương lai của đất nước Học để yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu lao động, yêu khoa học, yêu đạo đức và triệt để chống lại những gì trái với quyền lợi của Tổ quốc, của nhân dân, trái khoa học, trái đạo đức Người giải thích, thanh niên phải học để biết phải trái, làm điều phải, tránh điều trái, nhận rõ bạn thù

Hồ Chí Minh cũng nhận thức rõ vai trò của giáo dục là giúp bồi dưỡng tình cảm cao đẹp cho con người, để người với người biết yêu thương, quý trọng nhau; biết yêu cái chân, thiện, mỹ; biết ghét cái xấu, cái ác và dám chống lại cái thói hư tật xấu ở đời, để cái tốt ngày càng phát triển bà cái xấu bớt dần đi Người nhấn mạnh: “muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con

người xã hội chủ nghĩa”1

Đào tạo con người xã hội chủ nghĩa không có con đường nào khác ngoài giáo dục tri thức khoa học và lý tưởng, đạo đức xã hội chủ nghĩa Đó là nền giáo dục nhằm xây dựng những con người phát triển toàn diện, vừa có đức, vừa có tài, vừa “hồng”, vừa “chuyên” đáp ứng được đòi hỏi của sự nghiệp cách mạng trong tình hình mới Bởi, Người quan niệm:

Thanh niên phải có đức, có tài Có tài mà không có đức ví như một anh làm kinh tế tài chính rất giỏi, nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội nữa Nếu có đức mà không có tài ví như ông bụt không làm hại gì, nhưng cũng không có ích gì cho loài người

Như vậy, những con người xã hội chủ nghĩa cần phải học văn hóa, học chính trị, học kỹ thuật; cần phải học lý luận Mác-Lênin kết hợp với đấu tranh và công tác hàng ngày Học để tu dưỡng đạo đức cách mạng, có đạo đức cách mạng thì mới hy sinh tận tụy với cách mạng, mới lãnh đạo được quần chúng đưa cách mạng tới thắng lợi hoàn toàn Những con người xã hội chủ nghĩa là những con người có lòng yêu nước nồng nàn, trung với nước, hiếu với dân, có đạo đức trong sáng, có chí khí hăng hái vươn lên, không sợ hy sinh gian khổ, có tinh thần gan dạ, dũng cảm, khiêm tốn, thật thà, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, trong sạch, giản dị, có tri thức và sức khỏe để làm chủ đất nước

Có thể thấy chiến lược “trồng người” chiếm vị trí, vai trò trung tâm, hàng đầu trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh Tư tưởng của Người về giáo dục, về sự nghiệp trồng người không chỉ có ý nghĩa thay đổi nền giáo dục cũ, lạc hậu, kìm hãm sự phát triển của thực dân phong kiến mà nó còn góp phần nâng cao về chất và có ý nghĩa sâu sức đối với nền giáo dục mới ở nước ta Trước lúc đi xa, Người dặn lại Đảng và nhân dân ta những lời tâm huyết: “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”2 Do đó, “các ngành, các cấp đảng và chính quyền địa phương phải

1Hồ Chí Minh, Toàn tập, Sđd, tập 13, tr.66

2

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.15, tr.612

thực sự quan tâm hơn nữa đến sự nghiệp này, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta lên những bước phát triển mới”1

1.2.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về đối tượng giáo dục

Theo Hồ Chí Minh giáo dục phải cho mọi đối tượng trong xã hội Tư tưởng giáo dục hướng tới toàn dân chiếm vị trí quan trọng trong tư tưởng của Người Trước hết, giáo dục đối với thế hệ trẻ Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng thế hệ trẻ là sự kế thừa những minh triết trong quan điểm về con người, về giáo dục của dân tộc và nhân loại, đặc biệt là sự kế thừa quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin Khi đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, Người nhận ra rằng cách mạng muốn thành công, trước hết phải tập hợp lực lượng cách mạng, muốn thức tỉnh dân tộc đi theo con đường cách mạng thì trước hết phải giác ngộ cách mạng cho thanh niên và từ thức tỉnh thanh niên để thức tỉnh dân tộc Trong tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp (1925), Người

đã viết: “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cỗi của Người không sớm hồi sinh”2 Hồ Chí Minh không chỉ kêu gọi, thức tỉnh thanh niên mà còn trực tiếp đến với họ, tổ chức, dẫn dắt họ vào con đường đấu tranh Tháng 6-1925, Người thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, tập hợp những thanh niên Việt Nam yêu nước vào trong một tổ chức thống nhất, với trù tính “nó là quả trứng, mà từ đó nở ra con chim non cộng sản” và thực tế đã diễn ra đúng như vậy

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm đào tạo, bồi dưỡng lực lượng thanh niên để phục vụ sự nghiệp cách mạng Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Bác đã viết những lời thiết tha trong Thư gửi các học sinh nhân ngày khai trường (9-1945): “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của

các em”1

Trong Thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp Tết Nguyên đán 1946, Người đã dành những lời đẹp nhất để ca ngợi tuổi trẻ và vai trò của lớp trẻ: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ

là mùa xuân của xã hội”2

Trong Thư gửi các bạn thanh niên năm 1947, Người khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”3

Trong thực tế, vai trò, sức mạnh của thanh niên không phải là cái có sẵn, bất biến và tất yếu Muốn huy động sức trẻ, Đảng, Nhà nước phải thực hiện thành công chiến lược trồng người Chiến lược đó được Chủ tịch Hồ Chí Minh đúc kết trong Đại hội giáo viên giỏi toàn quốc năm 1958: “Vì sự nghiệp mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người” “Trồng người” xét về khía cạnh nào đó cũng giống như trồng cây Nếu trồng cây phải chăm lo, vun xới mầm cây nhỏ bé, yếu ớt để nó phát triển thành cái cây khỏe mạnh, có ích cho đời thì

“trồng người” cũng phải bắt đầu bằng việc dạy dỗ, uốn nắn, giáo dục từ khi còn thơ ấu Người viết: “Phải uốn cây từ lúc cây non, đừng để cho tâm hồn các cháu

bị vẩn đục vì chủ nghĩa cá nhân”4 Chủ tịch Hồ Chí Minh coi chiến lược “trồng người”, coi việc giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng thế hệ trẻ là một trọng tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, là quốc sách phát triển đất nước Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là chân lý mà còn là con đường thực hiện chân lý Tính hành động, tính thực tiễn là một đặc điểm trong con người và tư tưởng Hồ Chí Minh nên chiến lược bồi dưỡng thế hệ trẻ cũng được trù tính kỹ càng và cụ thể Người viết: Ta xây dựng con người cũng phải có ý định rõ ràng như nhà kiến trúc Định xây dựng ngôi nhà như thế nào rồi mới dùng gạch, vữa, vôi, cát, tre gỗ… mà xây nên Theo Người, để thực hiện tốt sự nghiệp đào tạo, bồi dưỡng thế

hệ trẻ cần xây dựng nội dung và phương pháp giáo dục cho phù hợp

Hai là, đối với giáo dục phụ nữ Nếu như trong thời kỳ phong kiến, người

phụ nữ trong xã hội muốn tham gia học hành, thi cử phải cải trang mình thành

nam giới thì trong chế độ ta người phụ nữ luôn là đối tượng được quan tâm Theo Người, phụ nữ cần được đi học, được bình đẳng trước nam giới, trước pháp luật Ngay từ những ngày tháng đầu tiên trong cuộc đời hoạt động cách mạng, Người nói về “nỗi thống khổ của người phụ nữ bản xứ” để phơi bày tính chất dã man, tàn bạo của bọn thực dân đối với phụ nữ Những quan tâm đến quyền bình đẳng của phụ nữ còn được Người dành riêng chương XI trong tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp” để tố cáo tội ác của thực dân Nhân dịp thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương, Người có viết “lời kêu gọi” trong đó điểm thứ 10 nêu lên yêu cầu “thực hiện nam nữ bình đẳng” Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, Người luôn luôn chú ý đến việc học tập của phụ nữ: “Đã lâu chị em bị kìm hãm Đây là lúc các chị em phải cố gắng để kịp nam giới, để xứng đáng mình là một phần tử trong nước, có quyên bầu cử và ứng cử” Người nhận định rằng: phụ nữ ham học hơn nam giới Người khuyến khích phụ nữ cố gắng học tập: “Chị em phải cố gắng học tập Học văn hóa, học chính trị, học nghề nghiệp, nếu không học thì không tiến bộ” Đến dự một lớp đào tạo hướng dẫn viên trại hè, thấy số phụ nữ ít, Người phê bình ngay: “trên 350 học viên mà chỉ có 20 phụ nữ thì ít quá Giáo dục phải cố gắng để phụ nữ nhiều hơn nữa Nam nữ như thế đã bình đẳng chưa, các cô phải cố gắng” Trong Hội nghị cán

bộ Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam, Người cũng nhận xét: “Nữ thanh niên chưa được chú ý, hội nghị có 400 đại biểu, mà mới có 35 nữ, như thế là không cân đối”

Nhất là đối với nghề nhà giáo thì Người muốn có nhiều phụ nữ: “giáo viên phụ nữ còn ít quá Chúng ta phải cố gắng hơn nữa Sau này công tác giáo dục phần nhiều phải do phụ nữ đảm nhiệm, thì phải bồi dưỡng cho phụ nữ” Năm 1964, đến thăm Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Người cũng nói: “Ở đây

có bốn nghìn học sinh Một phần tư là cháu gái Như thế là có tiến bộ Nhưng đương còn ít” Thật vậy, những tư tưởng của Người về quyền bình đẳng của phụ

nữ trong sự nghiệp học hành đáng để nhân loại học tập khi mà hiện nay nhiều nước vẫn còn tình trạng đối xử bất công với phụ nữ trong nhiều lĩnh vực, kể cả trong lĩnh vực giáo dục

Ba là, giáo dục đối với đồng bào dân tộc miền núi Tư tưởng của Người

về phát triển giáo dục ở miền núi cũng là những tư tưởng quan trọng Trong thư viết cho học sinh miền núi, Người nói: “các cháu thuộc nhiều dân tộc và ở nhiều địa phương nhưng các cháu đều là con em của đại gia đình chung là gia đình Việt Nam” Người xác định nhiệm vụ thanh niên miền núi là “thi đua học tập để sau này góp phần vào việc mở mang quê hương của mình và việc xây dựng nước Việt Nam yêu quí của chúng ta”

Trước những thành tích to lớn của giáo dục miền núi, Người tỏ ý vui mừng: “Về văn hóa ở miền núi đã tiến bộ rất nhiều, đồng báo Thái, đồng bào Mèo, đồng bào Tày, đồng bào Nùng đã có chữ của mình” Khi tỉnh Hòa Bình hoàn thành việc xóa nạn mù chữ trước tất cả các tỉnh miền núi, Người gửi ngay thư khen “Tôi rất vui lòng thay mặt trung ương Đảng và Chính phủ gửi lời khen ngợi tỉnh nhà là tỉnh miền núi đầu tiên đã xóa xong nạn mù chữ” Bác đặc biệt chú ý đến những trường thanh niên dân tộc: “Hiện nay lại có hơn 30 trường thanh niên dân tộc vừa học vừa làm, để đào tạo cán bộ địa phương, vừa có văn hóa, vừa có kỹ thuật, vừa giỏi lao động Loại trường đó rất tốt” Người mong mỏi cho thanh niên miền núi được học tập càng ngày càng cao Người vui mừng trước những thành tích đã đạt được: “Trước kia số người có trình độ đại học cả miền núi chỉ có hai người Bây giờ đã có hơn 700 người của 20 dân tộc đã tốt nghiệp hoặc đang học đại học (500 người đang học ở các trường đại học trong nước, ngót 100 thanh niên miền núi đi học ở các nước bạn và hơn 100 người đã tốt nghiệp” Nhưng Người vẫn chưa thỏa mãn với những con số hùng hồn đó Khi nghe báo cáo về con số sinh viên miền núi ở Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Người nói: “có 100 học sinh đồng bào thiểu số, Bác thấy vẫn còn ít, cần dần dần có thêm”1

Người mong mỏi cho miền núi tiến kịp miền xuôi để cùng nhau xây dựng đất nước, nhưng để các dân tộc anh em muốn tiến bộ, phát triển văn hóa của mình thì phải tẩy trừ những thành kiến giữa các dân tộc, phải đoàn kết, yêu thương, giúp đỡ nhau như anh em một nhà

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.14, tr.403

1.2.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về chủ thể giáo dục

- Thứ nhất là, Đảng, Nhà nước, đoàn thanh niên

Để phát triển giáo dục, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng cần có sự quan tâm và phối hợp của nhiều ngành, nhiều cấp và nhiều người Người nhắc nhở:

“Các đoàn thể thanh niên, phụ nữ, các cơ quan chính quyền và các cấp ủy Đảng phải thật sự quan tâm đến nhà trường, đến việc học tập của con em mình hơn nữa”1 Người luôn luôn kêu gọi đồng bào đóng góp công sức của mình vào việc xây dựng giáo dục: “Từ trước đến nay, đồng bào ta đã hết lòng giúp đỡ công việc giáo dục Tôi mong rằng từ nay về sau, đồng bào sẽ cố gắng giúp đỡ nhiều hơn nữa cho trường học” Trong 23 bức thư và bài nói với giáo viên các cấp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đều nói về điều hệ trọng này Đặc biệt, trong bức thư cuối cùng của Người gửi ngành GD-ĐT, ngày 15/10/1968, một lần nữa Người nêu rõ: “Giáo dục nhằm đào tạo những người kế tục sự nghiệp cách mạng to lớn của Đảng và nhân dân ta, do đó các ngành, các cấp Đảng và chính quyền địa phương phải thật sự quan tâm hơn nữa đến sự nghiệp này, phải chăm sóc nhà trường về mọi mặt, đẩy sự nghiệp giáo dục của ta lên những bước phát triển mới”2 Trong “Di chúc”, Người nhấn mạnh trách nhiệm của Đảng đối với việc chăm sóc, giáo dục thế hệ trẻ: “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng CNXH vừa “hồng” vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”3

- Thứ hai là, xã hội

Trong giáo dục thế hệ trẻ, giáo dục xã hội đóng vai trò cực kỳ quan trọng,

đó là môi trường nơi trẻ em sinh sống Ca dao có câu “gần mực thì đen, gần đèn thì sang”, “ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”… Trong giáo dục xã hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh tới vai trò của các đoàn thể, đoàn thể đó là tổ chức quần chúng có tở chức, có tôn chỉ, mục đích phù hợp với mục đích giáo dục của

Nhà nước và nhà trường Hoạt động của các đoàn thể phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi cho nên có tác dụng rất lớn đối với thế hệ trẻ

- Thứ ba là, nhà trường

Một lực lượng không thể thiếu và đóng vai trò quyết định trong quá trình hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ dó là nhà trường Người viết: giáo dục là việc chung của gia đình, nhà trường và xã hội Song, Người cũng cho rằng: giáo dục trong nhà trường dù tốt đến mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn “Nếu nhà trường dạy tốt mà gia đình dạy ngược lại, sẽ có những ảnh hưởng không tốt tới trẻ em và kết quả cũng không tốt”1 Từ đó Người khuyên chúng ta phải kết hợp chặt chẽ gia đình, nhà trường và xã hội trong quá trình giáo dục

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đánh giá cao vai trò của các cô giáo, thầy giáo đối với xã hội "Những người thầy giáo tốt là những người vẻ vang nhất, là những người anh hùng vô danh"2 Muốn được như vậy, các cô giáo, thầy giáo, trước hết, phải trau dồi đạo đức cách mạng, không ngừng rèn luyện chuyên môn, phải là tấm gương trong sáng để học sinh noi theo, phải gương mẫu từ lời nói đến việc làm, phải thương yêu chăm sóc học sinh như con em ruột thịt của mình, phải thật sự yêu nghề, yêu trường, phải không ngừng học hỏi để tiến bộ mãi

- Thứ tư là, gia đình

Cùng với nhà trường, gia đình tham gia tích cực nhiệm vụ “dạy người, dạy chữ”, tạo ra lực lượng lao động tương lai có chất lượng Người nhấn mạnh, gia đình là nơi tiếp thu, giữ gìn và lưu truyền các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Thông qua các câu chuyện cổ tích, qua các câu ca dao, tục ngữ, cha

mẹ, ông bà là những người thầy đầu tiên dạy dỗ, nuôi dưỡng tâm hồn, phát triển

tư duy và từng bước giáo dục hình thành nhân cách cho mỗi con người Qua lao động, qua việc xử lý các mối quan hệ hằng ngày, gia đình đã truyền cho con trẻ những nét đẹp của truyền thống gia đình, dòng họ, truyền thống văn hóa dân tộc

Từ đó, mỗi cá nhân hình thành và bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.12, tr.76

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.14, tr.403

tộc, tình cộng đồng, lòng nhân ái, tinh thần tự lực, tự cường, anh hùng trong chiến đấu, chăm chỉ, cần cù trong lao động sản xuất…

Người cho rằng, trong giáo dục, nếu thiếu sự giáo dục gia đình hoặc giáo dục gia đình không phù hợp với yêu cầu của xã hội sẽ hạn chế nhiều kết quả giáo dục Vì vậy, nhà trường, gia đình và đoàn thể thanh niên phải liên hệ chặt chẽ trong việc giáo dục thanh niên Trong thư ngày 31-10-1955, sau khi căn dặn thầy giáo, học sinh, cán bộ thanh niên và nhi đồng, Người viết: “Tôi cũng mong các gia đình liên lạc chặt chẽ với nhà trường, giúp đỡ nhà trường giáo dục và khuyến khích các em chăm chỉ học tập, sinh hoạt lành mạnh và hăng hái giúp ích nhân dân”1

Trong gia đình, cha mẹ là người có ảnh hưởng rất lớn đối với con trẻ, vì vậy, Người “mong cha mẹ học trò hết sức giúp đỡ nhà trường trong việc giáo dục con em chúng ta cho có kết quả tốt đẹp”2

Nói chuyện tại Hội nghị cán bộ Đảng ngành giáo dục tháng 6-1957, Người căn dặn cán bộ “phải nhất thiết liên hệ mật thiết với gia đình học trò Bởi

vì giáo dục trong nhà trường, chỉ là một phần, còn cần có giáo dục ngoài xã hội

và trong gia đình để giúp cho việc giáo dục trong nhà trường được tốt hơn Giáo dục trong nhà trường dù tốt mấy nhưng thiếu giáo dục trong gia đình và ngoài

xã hội thì kết quả cũng không hoàn toàn”3 Theo Người, trong giáo dục trẻ cần làm cho trẻ biết yêu Tổ quốc, thương đồng bào, yêu lao động, biết vệ sinh, giữ

kỷ luật, học văn hóa Đồng thời phải giữ toàn vẹn tính vui vẻ, hoạt bát, tự nhiên,

tự động, trẻ trung của chúng, chớ làm cho chúng trở nên già cả Để làm được điều đó, giáo dục gia đình giữ vai trò rất quan trọng Người khuyên mọi người trong gia đình phải quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau để mở rộng hiểu biết, nâng cao trình độ văn hóa, thi đua với nhau vươn lên thực hiện tốt nghĩa vụ của mỗi người đối với gia đình và đất nước

Giáo dục trong gia đình, theo Người là mỗi người nhắc nhở, dạy bảo nhau, các cụ phụ lão thi đua, đốc thúc con cháu tham gia mọi công việc, các cháu nhi đồng thi đua học hành và giúp đỡ người lớn, “vợ chưa biết thì chồng bảo, em chưa

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.10, tr.168

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.10, tr.427

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.10, tr.599

biết thì anh bảo, cha mẹ không biết thì con bảo”1 Người nhắc nhở trong gia đình các bậc cha mẹ phải gương mẫu trước con em, trẻ em hay bắt chước cho nên các thầy giáo, cha mẹ đều phải gương mẫu từ lời nói đến việc làm Trong xã hội có nhiều tệ nạn, thị phi thì gia đình chính là thành lũy kiên cố bảo vệ và giúp cho con

em mình duy trì được lối sống văn hóa Cái lý tưởng đầu tiên của con trẻ về chân, thiện, mỹ được hình thành bởi sự liên lạc giữa con trẻ và bố mẹ Và chính gia đình

là nơi khai sinh ra những ý tưởng đầu tiên của con trẻ về sự tự chủ, vâng lời, về sự thật, sự tha thứ, hình thành lối sống văn hoá tốt đẹp…

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục gia đình không chỉ bó hẹp trong phạm vi từng gia đình riêng lẻ mà phải mở rộng tác dụng ra làng xã và toàn xã hội, phải chăm lo đến cả con cái những gia đình khác trong đại gia đình của dân tộc ta Theo nghĩa mới thì gia đình rộng rãi hơn, tốt đẹp hơn Thí dụ: những người cùng lao động trong một nhà máy, trong một cơ quan, trong một hợp tác xã… đều phải đoàn kết và thương yêu nhau như anh em trong một gia đình Rộng rãi nữa

là đồng bào cả nước đều là anh em trong một gia đình Đã là đại gia đình thì sự săn sóc, dạy dỗ cũng không chỉ nhằm làm cho con cháu mình khỏe và ngoan mà phải cố gắng cho tất cả con cháu mình ngoan và khỏe Chính Bác đã nêu một tấm gương mẫu mực cho các bậc cha mẹ và người lớn về sự quan tâm chăm sóc trẻ thơ, mang lại cho trẻ em hạnh phúc được sống cùng cha mẹ, được hưởng quyền dân chủ, được vui chơi và học hành tiến bộ Bác rất coi trọng việc giáo dục trẻ em biết kính yêu thầy cô và giúp đỡ cha mẹ Đêm trung thu đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, mặc dù công việc bộn bề, đất nước còn nhiều khó khăn, Bác đã dành thời gian nói chuyện với thiếu nhi, Người căn dặn: các

em nên rèn luyện đức tính thành thật và dũng cảm, ở trường thì kính thầy, yêu bạn, đoàn kết và giúp đỡ cha mẹ, ở xã hội thì tùy sức mình mà tham gia những việc có lợi chung

Tóm lại, cần phải chú ý nhiều hơn nữa việc giáo dục trẻ con “Nói chung, các cháu đều ngoan Nhưng vì giáo dục nhà trường không kết hợp chặt chẽ với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội, cho nên trong giờ học thì cháu nào cũng

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.4, tr.566

ngoan, ngoài giờ học thì có một số vì nhàn rảnh và không ai săn sóc mà dễ sinh

hư Việc giáo dục trẻ con, mọi người đều phải đóng góp một phần, nhưng Đoàn Thanh niên phải là người phụ trách chính, Đảng thì phải ra sức giúp”1

1.2.4 Quan điểm của Hồ Chí Minh về nội dung giáo dục

Một trong những yêu cầu của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với nền giáo dục mới là phải tẩy rửa ảnh hưởng của giáo dục nô dịch của thực dân, từng bước hình thành nên những lớp người Việt Nam có đủ sức, đủ tài, vừa “hồng” vừa

“chuyên” Để làm được như vậy theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, giáo dục phải đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng và đó phải là một nền giáo dục toàn diện Một nền giáo dục toàn diện trước hết phải là một nền giáo dục kết hợp chặt chẽ văn hoá, khoa học kỹ thuật với chính trị Nền giáo dục đó bao gồm cả đức dục, trí dục, mỹ dục, kỹ thuật tổng hợp Trong thư gửi các cán bộ giáo dục, học sinh, sinh viên các trường các lớp bổ túc văn hoá ngày 31-8-1960, Người viết: “Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hoá, kỹ thuật, lao động và sản xuất”2 Đó là một nội dung giáo dục hết sức căn bản, gắn bó chặt chẽ, làm nền tảng cho sự phát triển con người Việt Nam toàn diện

- Thứ nhất là, giáo dục chính trị, tư tưởng

Theo Hồ Chí Minh vì giáo dục chính trị tư tưởng là một hoạt động quan trọng, quyết định sự thành công của sự nghiệp cách mạng xuyên suốt mọi giai đoạn lịch sử Người quan niệm: Nếu không thống nhất về tư tưởng, sẽ không thống nhất trong hành động “thì tư tưởng sẽ hỗn loạn, hành động sẽ hỗn loạn”3 Muốn làm tròn nhiệm vụ phải cải tạo tư tưởng, “Bồi dưỡng tư tưởng mới để đánh thắng tư tưởng cũ, đoạn tuyệt với con người cũ để trở thành con người mới”4 Giáo dục chính trị tư tưởng không chỉ để nâng cao trình độ lý luận, chống lại ách thống trị của đế quốc, thực dân mà còn để “cải tạo” và “chiến đấu” với mình Theo đó Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “những tư tưởng và hành động

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.13, tr.28

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.12, tr 647

3 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.8, tr.553

4 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.8, tr.300

có lợi ích cho Tổ quốc, cho đồng bào là bạn Những tư tưởng và hành động có hại cho Tổ quốc và đồng bào là kẻ thù Thế là chẳng những ở ngoài, mà chính ở trong mình ta cũng có bạn và thù Vì vậy chúng ta cần phải ra sức tăng cường bạn ở trong và ở ngoài, kiên quyết chống lại kẻ thù ở ngoài và ở trong mình ta”1

Trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, bảo vệ và xây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, Người cho rằng trong công tác giáo dục lý luận chính trị, cần đặc biệt coi trọng các bộ môn lý luận Mác – Lênin vì đó là chủ nghĩa chân chính nhất, cách mạng nhất, khoa học nhất Với những tính chất nêu trên, chủ nghĩa Mác – Lênin không những không bó buộc giáo dục – đào tạo mà còn soi đường chỉ lối cho giáo dục – đào tạo phát triển Việc giáo dục, nâng cao trình độ giác ngộ chính trị cho mọi người là điều kiện quan trọng trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng đời sống mới, con người mới vì nó giúp mọi người xác định đúng đắn lý tưởng sống hoài bão lập thân, lập nghiệp, phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân

Lý tưởng là mục đích cao nhât tốt đẹp nhất mà con người hướng đến Chính vì vậy, Hồ Chí Minh cho rằng, việc giáo dục tư tưởng nói chung và giáo dục lý tưởng cách mạng nói riêng là một trong những định hướng giáo dục XHCN cơ bản và quan trọng Theo Hồ Chí Minh, giáo dục lý tưởng cách mạng cần tập trung vào những nội dung sau: giáo dục cho họ biết yêu nước, thương nòi, biết tự lực, tự cường, không chịu thua kém ai; làm cho họ có nhận thức đúng đắn về CNXH và con đường đi lên CNXH ở Việt Nam, đây là con đường phát triển tất yếu của dân tộc; xây dựng niềm tin ở tương lai của đất nước, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng; giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, trang bị cho

họ thế giới quan duy vật, phương pháp luận biện chứng và nhân sinh quan cách mạng để thế hệ trẻ có cái nhìn đúng đắn về tự nhiên, xã hội con người, có niềm tin khoa học vào mục tiêu cách mạng và hành động đúng đắn đạt kết quả cao Thấm nhuần đường lối quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước Sẵn sàng chiến

1

Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.9, tr.264

đấu bảo vệ Tổ quốc, hăng hái thi đua học tập, lao động, xung kích đi đầu thực hiện các chủ trương chính sách cách mạng; sẵn sang chiến đấu bảo vệ Tổ quốc

Xác định lý tưởng đúng không thực là khó, song vấn đề là phải kiên định

lý tưởng, nghĩa là phải có ý chí, nhất là ở những bước thoái trào của cách mạng Bởi vậy, Hồ Chí Minh căn dặn “nâng cao chí khí cách mạng”1, làm cho mọi người kế thừa được chí lớn của các thế hệ cha anh, biến lý tưởng cách mạng thành ý chí, thành động lực tinh thần mạnh mẽ, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ cách mạng Người chỉ rõ: giáo dục chí khí cách mạng cho thanh niên chính là giáo dục tinh thần “trung với nước, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng”2

Nội dung tư tưởng

đó mang tính nhân văn, nhân đạo cao cả, vừa là thước đo, vừa là chỉ dẫn cho tất

cả những ai tự nguyện chiến đấu vì mục tiêu, lý tưởng của các mạng

- Thứ hai là, giáo dục đạo đức cách mạng

Đạo đức là một trong những quan hệ của xã hội, nó ra đời và tồn tại một cách khách quan trong cuộc sống, nhằm điều chỉnh ý thức và hành vi của con người Hồ Chí Minh coi giáo dục đạo đức là nền tảng của chiến lược giáo dục vì giáo dục không dừng lại ở mục tiêu dạy kiến thức và chuyên môn, mà quan trọng là dạy làm người

Trước hết, Hồ Chí Minh quan điểm giáo dục là phải toàn diện cả tài và đức, tài và đức không có sự tách biệt mà luôn thống nhất biện chứng với nhau, trong đó đức là tiêu chuẩn cho đạo lý làm người và tài là phương tiện để thực hiện mục đích đó Song, Người nhấn mạnh phải coi đức là gốc Bởi vì, muốn làm cách mạng trước hết con người phải có tâm trong sang, cái đức cao đẹp đối với gaii cấp công nhân, nhân dân lao động, với cả dân tộc mình Cái đức cái tâm

ấy lại phải thể hiện trong các mối quan hệ xã hội hằng ngày “Làm cách mạng

để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian

1 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.11, tr.248

2 Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t.14, tr.619

khổ”1 Nếu không có đạo đức cách mạng làm nền tảng, làm hành trang thì không thể hoàn thành được nhiệm vụ, vì “đạo đức cách mạng là vô luận trong hoàn cảnh nào, cũng phải quyết tâm đấu tranh, chống mọi kẻ địch, luôn luôn cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu, quyết không chịu khuất phục, không chịu cúi đầu”2

Đạo đức không phải là cái sẵn có trong mỗi con người, nó cũng không phải từ trên trời rơi xuống mà do đấu tranh rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà được phát triển củng cố Cũng như “ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” Vì vậy mọi người cần được giáo dục đạo thường xuyên Tại Hội nghị tổng kết phong trào thi đua “dạy tốt, học tốt” của ngành giáo dục phổ thong và

sư phạm (8-1963), Người nêu rõ: “Nội dung giáo dục cần chú trọng hơn nữa về mặt đức dục Dạy cho các cháu đạo đức cách mạng, biết yêu Tổ quốc, yêu chủ nghĩa xã hội, yêu khoa học, yêu lao động và người lao động, thật thà dũng cảm, sẵn sàng tham gia lao động bảo vệ Tổ quốc”3

Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn cách mạng Việt Nam, vận dụng sáng tạo những tư tưởng đạo đức tiên tiến của chủ nghĩa Mác – Lênin và những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc, Hồ Chí Minh đã xây dựng hệ thống các chuẩn mực đạo đức, xác lập thang giá trị để giáo dục thường xuyên cho những lứa tuổi khác nhau, ngành, giới khác nhau một cách cụ thể

Trong nội dung giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh đặt lên hàng đầu nhiệm vụ giáo dục cho mỗi người và toàn dân tộc phẩm chất “trung với nước, hiếu với dân” Theo Hồ Chí Minh, đây là phẩm chất quan trọng nhất, bao trùm nhất và chi phối các phẩm chất khác Từ quan niệm cũ “trung với vua, hiếu với cha mẹ” trong đạo đức truyền thống của xã hội phong kiến phương Đông, Hồ Chí Minh đưa vào đó một nội dung mới, cao rộng hơn là “trung với nước, hiếu với dân” Người khẳng định: Trung với nước, hiếu với dân, suốt đời phấn đấu hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng Câu nói của Người