Chủ đề Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Bản thân tôi đã được tiếp thu những kiến thức bổ ích từ các chuyên đề như:các kiến thức về quản lý nhà nước, chiến lược và chính sách phát triển giáo dục vàđào tạo, quản lý giáo dục và c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

BÀI THU HOẠCH

KHÓA BỒI DƯỠNG THEO TIÊU CHUẨN CHỨC DANH

NGHỀ NGHIỆP GIÁO VIÊN THCS HẠNG II

Chủ đề : “Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh”

Họ và tên học viên: Mai Thị Thu Hiền

Ngày sinh: 28/08/1978

Cơ quan công tác: Trường THCS Xuân Bái - Thọ Xuân - TH Chức vụ: Giáo viên

SĐT: 0942852648

A MỞ ĐẦU

I Lý do tham gia khóa bồi dưỡng:

Sau khi tham gia khóa học bồi dưỡng chức danh nghề nghiệp giáo viên THCShạng II Bản thân tôi đã được tiếp thu những kiến thức bổ ích từ các chuyên đề như:các kiến thức về quản lý nhà nước, chiến lược và chính sách phát triển giáo dục vàđào tạo, quản lý giáo dục và chính sách phát triển giáo dục trong cơ chế thị trườngđịnh hướng XHCN, tổ chức hoạt động dạy học xây dựng và phát triển kế hoạch dạyhọc ở THCS, phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II, thanh tra kiểmtra và một số hoạt động đảm bảo chất lượng, dạy học theo định hướng phát triển nănglực học sinh, giáo viên với công tác tư vấn học sinh Trong các chuyên đề trên đều lànhững kiến thức bổ ích phục vụ cho công tác chuyên môn nghiệp vụ của bản thânmỗi giáo viên Một trong các chuyên đề của khóa học đã giúp tôi hiểu sâu hơn và để

áp dụng có hiệu quả trong hoạt động dạy học của bản thân đó là chuyên đề 7: “Dạyhọc theo định hướng phát triển năng lực học sinh”, đây cũng là chuyên đề mà các đơn

vị trường học trong huyện tôi đã triển khai và đang thực hiện

Hiện nay giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học – từ chỗ quantâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học được cái gìqua việc học Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việcchuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học,cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồngthời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sangkiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm trađánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có tác độngkịp thời nhắm nâng cao chất lượng của hoạt động dạy học và giáo dục

Trong những năm qua, toàn thể giáo viên cả nước đã thực hiện nhiều công việctrong đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và đã đạt được những thànhcông bước đầu Đây là những tiền đề vô cùng quan trọng để chúng ta tiến tới việcviệc dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triển năng lực của

nghiệp tại trường tôi thấy rằng sự sáng tạo trong việc đổi mới phương pháp dạy học,phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh chưa nhiều Dạy học vẫn nặng về truyềnthụ kiến thức Hoạt động kiểm tra, đánh giá còn nhiều hạn chế, chú trọng đánh giácuối kì chưa chú trọng đánh giá cả quá trình học tập Vì những lí do trên, tôi chọnchuyên đề 7: “Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh” để làm bài thuhoạch nhằm nâng cao chất lượng dạy học của bản thân.

1.1 Những băn khoăn, vướng mắc, mâu thuẫn trong quá trình dạy học và giáodục mà bản thân đang gặp phải và mong muốn giải quyết Mặc dù đang được nhànước quan tâm đầu tư nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu của giáo viên, tình trạngquá tải chưa đáp ứng được chất lượng giáo dục, vấn đề đời sống cán bộ giáo viên cầnđược quan tâm, các giáo viên đang làm việc vất vả trong khi đồng lương ít không đápứng được cuộc sống, sự thay đổi thường xuyên trong ngành giáo dục quá lớn Chính

vì điều đó mà bản thân luôn học hỏi nhiều điều mới lạ để thay đổi trong quá trìnhgiảng dạy để tạo sự niềm tin yêu trong mắt phụ huynh và giúp HS phát triển hoànthiện hơn

1.2 Những mục tiêu cần đạt sau khóa bồi dưỡng cho cá nhân, cho tổ chức cáchoạt động giáo dục trong nhà trường

Khái quát tổng quan về thực trạng giáo dục Việt Nam so với sự phát triễn giáo dụcthế giới

- Chiến lược phát triển giáo dục trong thời gian tới

- Một số phương pháp giảng dạy mới do giáo viên cập nhật

- Cá nhân lập kế hoạch mục tiêu cho giáo dục THCS

- Một số biện pháp hay trong công tác giáo dục.\

II Đối tượng nghiên cứu:

Hiện nay giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học – từ chỗ quantâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học được cái gìqua việc học Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc

cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồngthời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sangkiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm trađánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trong quá trình học tập để có tác độngkịp thời nhằm nâng cao chất lượng của hoạt động dạy học và giáo dục.

Từ thực tế giảng dạy, tôi thấy rằng sự sáng tạo trong việc đổi mới phương phápdạy học, phát huy tính tích cực, tự học của học sinh chưa nhiều Dạy học vẫn nặng vềtruyền thụ kiến thức Việc rèn luyện kỹ năng chưa được quan tâm Hoạt động kiểmtra, đánh giá chưa thực sự khách quan, chính xác (chủ yếu tái hiện kiến thức), chútrọng đánh giá cuối kì chưa chú trọng đánh giá quá trình Tất cả những điều đó dẫntới học sinh học còn thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huống trong thực tiễn

Vì Những lí do trên mà tôi chọn chuyên đề 7: “Dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh ở trường THCS” làm đề tài nghiên cứu cho bài thu hoạch cuốikhóa, nhằm đánh giá thực trạng dạy học ở Trường THCS Xuân Bái nơi tôi đang côngtác để đưa ra một số giải pháp, nội dung cần thiết cho hoạt động dạy học phát huyđược năng lực học tập của HS một cách có hiệu quả

III Nhiệm vụ của bài thu hoạch:

Nhằm thực hiện việc đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực chủđộng của học sinh, những năm gần đây các Trường phổ thông đã chú ý đến việc đổimới soạn giảng ở giáo viên và tổ chức học tập ở học sinh, trong đó coi trọng vị trí vàvai trò của học sinh

Như vậy dạy học phát triển năng lực để nhằm hướng tới mục đích sau:

Học đi đôi với hành, chú trọng năng lực hoạt động

Khuyến khích người học học một cách toàn diện hơn

Người học tích cực, chủ động, sáng tạo, độc lập hơn

Dạy học lấy học sinh làm trung tâm được xem là phương pháp đáp ứng yêu cầu cơbản của mục tiêu giáo dục, đòi hỏi người học là chủ thể của hoạt động học, họ phải tựhọc, tự nghiên cứu để tìm ra kiến thức bằng hành động của chính mình, người họckhông chỉ được đặt trước những kiến thức có sẵn ở trong bài giảng của giáo viên mà

chưa biết, cái cần khám phá, học để hành, hành để học, tức là tìm kiếm kiến thức chobản thân.

Còn người dạy chỉ là người tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập, đạo diễncho người học tự tìm kiếm kiến thức và phương thức tìm kiếm kiến thức bằng hoạtđộng của chính mình

Trong quá trình tìm kiếm kiến thức của người học có thể chưa chính xác, chưakhoa học, người học có thể căn cứ vào kết luận của nguời dạy để tự kiểm tra, đánhgiá rút kinh nghiệm về cách học của mình

Đánh giá thực trạng dạy học phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinhTHCS Xuân Bái

Đưa ra một số giải pháp cơ bản nhằm thực hiện tốt công tác dạy học phát huytính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh THCS

Đánh giá khả năng đáp ứng của giáo viên với dạy học phát huy tính tích cực,chủ động sáng tạo của học sinh tại đơn vị

Rút ra một số bài học cho bản thân

IV Dự kiến nội dung:

10 nội dung đã học qua khóa bồi dưỡng tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáo viênTHCS

B NỘI DUNG PHẦN 1 KẾT QUẢ THU HOẠCH KHI THAM GIA KHÓA BỒI DƯỠNG

1 Giới thiệu tổng quan về các chuyên đề học tập

Qua khóa bồi dưỡng được sự hướng dẫn, truyền đạt của các thầy, cô giáo phụtrách giảng dạy Chương trình bồi dưỡng theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp giáoviên THCS hạng II, tôi nắm bắt được một số chuyên đề với các nội dung như sau:

Chuyên đề 1: Lí luận về nhà nước và hành chính nhà nước

Chuyên đề 2: Chiến lược và chính sách phát triển giáo dục và đào tạo

Chuyên đề 3: Quản lí giáo dục và chính sách phát triển giáo dục trong cơ chếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Chuyên đề 4: Giáo viên với công tác tư vấn học đường trong trường THCS

Chuyên đề 5: Tổ chức hoạt động dạy học xây dựng và phát triển kế hoạch giáodục ở trường THCS.

Chuyên đề 6: Phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II

Chuyên đề 7: Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS.Chuyên đề 8: Thanh tra, kiểm tra và một số hoạt động đảm bảo chất lượng ởtrường THCS

Chuyên đề 9: Sinh hoạt tổ chuyên môn và công tác bồi dưỡng giáo viên trong trườngTHCS

Chuyên đề 10: Xây dựng mối quan hệ trong và ngoài nhà trường để nâng caochất lượng giáo dục và phát triển trường THCS

2 Kết quả thu hoạch qua chuyên đề:

Sau khi tham gia khóa học bồi dưỡng chức danh nghề nghiệp giáo viên THCS hạng IItôi đã được tiếp thu những kiến thức bổ ích từ các chuyên đề như: các kiến thức vềquản lý nhà nước, chiến lược và chính sách phát triển giáo dục và đào tạo, quản lýgiáo dục và chính sách phát triển giáo dục trong cơ chế thị trường định hướngXHCN, tổ chức hoạt động dạy học xây dựng và phát triển kế hoạch dạy học ở THCS,phát triển năng lực nghề nghiệp giáo viên THCS hạng II, thanh tra kiểm tra và một sốhoạt động đảm bảo chất lượng, dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh,giáo viên với công tác tư vấn học sinh Trong các chuyên đề trên đều là những kiếnthức bổ ích phục vụ cho công tác chuyên môn nghiệp vụ của bản thân mỗi giáo viên.Một trong các chuyên đề của khóa học đã giúp tôi hiểu sâu hơn giúp áp dụng có hiệuquả trong hoạt động dạy học của bản thân đó là chuyên đề “Dạy học theo định hướngphát triển năng lực học sinh”

3 Kết quả thu hoạch về kỹ năng.

Sau khi tham gia lớp bồi dưỡng và học xong chuyên đề “Dạy học theo định hướng

phát triển năng lực học sinh ở trường THCS” Bản thân tôi đã nắm bắt được một số

nội dung cơ bản sau:

3.1 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực.

3.1.1 Khái niệm năng lực người học:

Khái niệm năng lực được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau:

Năng lực là sự thành thạo là khả năng thực hiện một công việc.

Năng lực là một thuộc tính tâm lí phức hợp, là điểm hội tụ của các yếu tố trithức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và tinh thần trách nhiệm

Năng lực gắn liền với khả năng hành động cho nên phát triển năng lực chính làphát triển năng lực hành động

Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, khái niệm nănglực được sử dụng như sau:

1. Năng lực liên quan đến bình diện mục tiêu của dạy học: mục tiêu dạy họcđược mô tả thông qua các năng lực cần hình thành

2. Trong chương trình, những nội dung học tập và hoạt động cơ bản được liênkết với nhau nhằm hình thành các năng lực

3. Năng lực là sự kết nối tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn

4. Mục tiêu hình thành năng lực định hướng cho việc lựa chọn, đánh giá mức

độ quan trọng và cấu trúc hóa các nội dung và hoạt động và hành động dạy học vềmặt phương pháp

5. Năng lực mô tả việc giải quyết những đòi hỏi về nội dung trong các tình huống

6. Các năng lực chung cùng với các năng lực chuyên biệt tạo thành nền tảngchung cho công việc giáo dục và dạy học

7. Mức độ phát triển năng lực có thể được xác định trong các tiêu chuẩn nghề;Đến một thời điểm nhất định nào đó, HS có thể / phải đạt được những gì?

Năng lực được quan niệm là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức,

kỹ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân,… nhằm đáp ứng hiệu quả mộtyêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định Năng lực thể hiện sự vậndụng tổng hợp nhiều yếu tố (phẩm chất của người lao động, kiến thức và kỹ năng)được thể hiện thông qua các hoạt động của cá nhân nhằm thực hiện một loại côngviệc nào đó

Năng lực của người học là khả năng làm chủ hệ thống tri thức, kĩ năng, thái độ và vậnhành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập,giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho họ trong cuộc sống

3.1.2 Phân biệt dạy học theo định hướng phát triển năng lực với dạy học theo tiếp cận trang bị kiến thức.

Dạy học định hướng phát triển năng lực, hay còn gọi là dạy học định hướng kếtquả đầu ra được bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế kỉ XX và ngày nay đã trởthành xu hướng giáo dục quốc tế

Dạy học định hướng phát triển năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra củaviệc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chútrọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị chocon người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp Chươngtrình này nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhậnthức Khác với chương trình định hướng nội dung, chương trình dạy học định hướngphát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, có thể coi là “sảnphẩm cuối cùng” của quá trình dạy học Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển từviệc điều khiển “đầu vào” sang điều khiển “đầu ra”, tức là kết quả học tập của ngườihọc

Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấu trúccủa chúng Có nhiều loại năng lực khác nhau Việc mô tả cấu trúc và các thành phầnnăng lực cũng khác nhau Cấu trúc chung của năng lực hành động được mô tả là sựkết hợp của 4 năng lực thành phần: Năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp,năng lực xã hội, năng lực cá thể

Cấu trúc khái niệm năng lực cho thấy giáo dục định hướng phát triển năng lựckhông chỉ nhằm mục tiêu phát triển năng lực chuyên môn bao gồm tri thức, kĩ năngchuyên môn mà còn phát triển năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cáthể Những năng lực này không thể tách rời nhau mà có mối quan hệ chặt chẽ Nănglực hành động dược hình thành trên cơ sở có sự kết hợp các năng lực này

3.1.3.Nội dung và phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực:

Nội dung dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ giới hạn trongtri thức và kĩ năng chuyên môn mà gồm những nhóm nội dung nhằm phát triển cáclĩnh vực năng lực

Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cựchóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vần đềgắn với tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ vớihoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan

hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triểnnăng lực xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức và kĩ năng riêng lẻ của các mônhọc, cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết cácvấn đề phức hợp

Theo quan điểm phát triển năng lực, việc đánh giá kết quả học tập không lấyviệc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc đánh giá.Đánh giá kết quả học tập cần chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trongnhững tình huống ứng dụng khác nhau

Tư tưởng cốt lõi của chương trình mới là hướng đến quá trình giáo dục hìnhthành năng lực chưng, năng lực chuyên biệt để con người phát triển, thích nghi vớimôi trường sống, học tập, làm việc luôn biến đổi trong cả cuộc đời

Dạy học theo tiếp cận trang bị kiến thức và dạy học theo định hướng phát triểnnăng lực: Năng lực trong dự thảo chương trình giáo dục phổ thông Các năng lựcchung: Năng lực tự chủ; Năng lực hợp tác; Năng lực sáng tạo Các năng lực đặc thù:Năng lực giao tiếp; Năng lực tính toán; Năng lực Tin học; Năng lực thẩm mỹ; Nănglực thể chất

3.1.4 Vai trò của người giáo viên, nhà quảm lí trong hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực.

Trong hoạt động dạy học theo dịnh hướng phát triển năng lực, giáo viên là yếu

tố quyết định hàng đầu Sự nhận thức đúng đắn, tinh thần trách nhiệm và sự quyếttâm cao, kĩ năng sử dụng thiết bị dạy học và tổ chức hướng dẫn học sinh học tập tốt

là những phẩm chất cần thiết của người giáo viên trong nhà trường

Tri thức của giáo viên là điểm quan trọng trong công tác giáo dục Giáo viên ở bất cứlớp học nào đều phải hội đủ các điều kiện về kiến thức, khả năng giảng dạy, lòngnhiệt thành và thân thiện Bên cạnh đó, giáo viên phải có kĩ năng tổ chức, hướng dẫn

học sinh trong lớp học, có kĩ năng sử dụng đồ dùng dạy học, có năng lực tự thu thậpthông tin để phục vụ yêu cầu dạy học.

Giáo viên phải nắm vững yêu cầu nội dung giáo dục, nắm vững kiến thức và kĩnăng cần truyền đạt đến học sinh để thiết kế dẫn dắt học sinh đi từ đễ đến khó, từ ítđến nhiều Tài nghệ của giáo viên trong công tác giảng dạy cũng cần thiết không kémbất cứ một lĩnh vực nào khác, thậm chí công tác này có thể trở thành một hình thứcsáng tạo nhất Nếu người giáo viên khéo léo phát huy tính tích cực, chủ động của họcsinh thì học sinh – đối tượng đang chịu tác động của giáo dục sẽ trở thành chủ thể củagiáo dục Quá trình học quan trọng hơn môn học, quá trình học tạo thói quen trí tuệ,

kĩ năng phân tích vấn đề, khả năng tiếp thu, diễn đạt, tổ chức xử lí thông tinh Thóiquen học tập là quan trong trong giáo dục trung cấp, đại học Thực tế kiến thức rất đadạng và thay đổi theo thời gian, vì vậy giảng dạy là khai thác và tận dụng nội lực củahọc sinh để các em có năng lực tự học suốt đời

Giáo viên hiện nay không còn là người truyền thụ kiến thức mà là người hướngdẫn hỗ trợ học sinh tìm chọn và xử lí thông tin Giúp người học sẵn sàng tiếp thu kháiniệm mới, tích cực thể hiện tương tác trải nghiệm, tăng cường hứng thú, tự tin, kíchthích tư duy sáng tạo của người học

Điều này đòi hỏi mỗi giáo viên phải có hiểu biết cơ bản về nội dung chươngtrình của lớp học, cấp học, mạnh dạn đổi mới cách thiết kế và tổ chức lớp học trong

đó các hoạt động thực hành cần được thực hiện thường xuyên, chuyển quá trìnhthuyết giảng một cách hình thức, áp đặt của người dạy thành quá trình tự học, tự tìmtòi, khám phá của người học

3.1.5 Đánh giá năng lực người học trong quá trình dạy học.

Các tiêu chí đánh giá năng lực người học:

Người học phải có kiến thức, hiểu biết một cách có hệ thống hoặc chuyên sâu về lĩnhvực hoạt động nào đó

Có khả năng tiến hành hoạt động đó hiệu quả và đạt kết quả phù hợp với mụcđích

Hành động có kết quả, ứng phó linh hoạt, hiệu quả trong những điều kiện mới, khôngquen thuộc