(SKKN 2022) dự án THIẾT kế mô HÌNH KHÔNG GIAN ĐỊNH HƯỚNG GIÁO dục HƯỚNG NGHIỆP ở địa PHƯƠNG của học SINH TRƯỜNG THPT QUAN HOÁ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT QUAN HÓA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DỰ ÁN THIẾT KẾ MÔ HÌNH KHÔNG GIAN ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP Ở ĐỊA PHƯƠNG CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THPT QUAN H

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT QUAN HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

DỰ ÁN THIẾT KẾ MÔ HÌNH KHÔNG GIAN ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC HƯỚNG NGHIỆP Ở ĐỊA PHƯƠNG

CỦA HỌC SINH TRƯỜNG THPT QUAN HOÁ

Người thực hiện: Hoàng Thị Nhàn Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Toán

THANH HÓA NĂM 2022

MỤC LỤC

I Phần mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 1

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 1

4 Phương pháp nghiên cứu 2

II Nội dung nghiên cứu 2

1 Cơ sở lý luận 2

2 Cơ sở thực tiễn 4

3 Giải pháp và tổ chức thực hiện 4

4 Hiệu quả của đề tài

19 III Kết luận

19 IV Kiến nghị và đề xuất 20

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Môn toán trong trường phổ thông giữ một vai trò, vị trí hết sức quan trọng làmôn học đòi hỏi học sinh phải tư duy trừu tượng, lập luận chặt chẽ và logic.Môn toán góp phần phát triển nhân cách con người, và nếu học tốt môn toáncùng với phương pháp làm việc tốt sẽ trở thành công cụ để học các môn khác.Như chúng ta đã biết, hiện tại theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 về dạyhọc theo định hướng phát triển năng lực thì một trong những nội dung quantrọng đó là dạy cho học sinh làm được gì chứ không phải được gì Và một trongnhững yếu tố tạo nên điều đó chính là ý thức tự giác học và học sinh tự chiếmlĩnh tri thức ở trên lớp cũng như ở nhà rất quan trọng

Trong chương trình 11, kiến thức toán vô cùng quan trọng Tuy nhiên, một bộphận HS hứng thú với môn toán, còn đa số các em khác không thích học toánhoặc học không vào, học toán như một cực hình, phần lớn HS đều sợ, nhất là HSvùng miền núi, các em đa số là con em dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế còn rấtkhó khăn, được đi học đã là một niềm vui, niềm tự hào với các em rồi Mặtkhác, trường THPT Quan Hóa là trường ở vùng cao, vùng xa, vùng đặc biệt khókhăn, chất lượng đầu vào của các em rất thấp, HS hổng kiến thức từ lớp dưới màlên Các em chưa có điều kiện học tập đặc biệt là chương trình phân hóa HS, vớilượng kiến thức tương đối nặng với HS vùng này Vì vậy việc đưa hình ảnh củatoán học trong thực tế sẽ khiến bài học trở nên linh hoạt, sinh động hơn, giúp các

em say mê trong việc tìm hiểu kiến thức, toán và cuộc sống từ đó có những địnhhướng rõ ràng cho tương lai

Và bây giờ dạy học đối với học sinh vùng này, chúng ta cần phải thay đổi tưtưởng của HS là học cho biết chữ thành học để lập thân, lập nghiệp Từ nhữngvấn đề tôi gặp phải trong quá trình giảng dạy cũng như trong thực tế cuộc sống,

tôi quyết định chọn đề tài: “Dự án thiết kế mô hình không gian định hướng

giáo dục hướng nghiệp ở địa phương của học sinh trường THPT Quan Hoá”.

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của SKKN là đưa ra phương pháp học phù hợp với HS vùng miềnnúi Giúp các em hiểu rõ, lĩnh hội toàn bộ kiến thức HHKG 11, từ đó áp dụngvào giải toán, biết ứng dụng vào trong thực tế, qua đó kích thích niềm đam mê,gây hứng thú học tập toán, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, nâng caotinh thần tự giác học cho HS và định hướng được nghề nghiệp trong tương lai.Thông qua dự án thiết kế mô hình không gian đề xuất một số biện pháp cóthể triển khai rộng rãi mô hình này trong dạy học toán ở trường THPT

Với dự án này, hình thức và không gian dạy học được đổi mới, mở rộng rangoài lớp học

Với đề tài này sẽ cung cấp cho HS những kiến thức, phương pháp, kỹ năng

để thâu tóm toàn bộ các mảng kiến thức, giải các bài toán HHKG trong chươngtrình THPT

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: HS khối 11 trường THPT Quan Hóa

+ Nhóm thực nghiệm: Lớp 11A5

+ Nhóm đối chứng: Lớp 11A3

- Phạm vi nghiên cứu: Chương trình môn toán lớp 11

4 Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của mô hình DHDA trong dạy học ởtrường THPT nói chung và dạy học toán học nói riêng

Nghiên cứu cấu trúc, nội dung chương trình toán 11 THPT

Vận dụng mô hình DHDA vào thiết kế các tiến trình dạy học cho một sốkiến thức thuộc chương trình toán 11 THPT

Phương pháp quan sát để thu thập thông tin về sự tích cực, hứng thú thamgia của HS trong giờ học và trong các hoạt động

Thực nghiệm đối chứng, rút ra kết quả học và dạy theo yêu cầu đổi mớiphương pháp

Đề tài được nghiên cứu bằng phương pháp phân tích và tổng hợp

II NỘI DỤNG NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lí luận

1.1 Khái niệm liên quan đến dạy học dự án

Đầu thế kỷ XX, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lý luận chophương pháp dạy học dựa trên dự án và coi đó là PPDH quan trọng để thực hiệnquan điểm lấy học sinh là trung tâm, khắc phục nhược điểm của PPDH truyềnthống lấy giáo viên là trung tâm Ban đầu, dạy học dựa trên dự án được sử dụngtrong dạy học thực hành các môn kỹ thuật, chủ yếu ở bậc học cao đẳng, đại học,

về sau được sử dụng rộng rãi trong hầu hết các môn khoa học khác, kể cả cácmôn khoa học xã hội, ở bậc học cao đẳng, đại học và cả ở bậc học THPT

DHDA là một hình thức (mô hình) dạy học, trong đó người học thực hiệnmột nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, cóthể tạo ra các sản phẩm thực tế Nhiệm vụ này được người học thực hiện vớitính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kếhoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kếtquả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của DHDA

1.2 Đặc điểm dạy học dự án

- Đặc điểm của “dạy học dự án”: điểm cốt lõi của DHDA là: định hướng học

sinh, định hướng thực tiễn, định hướng sản phẩm và được sơ đồ hóa như sau:

Dạy học

dự

án

Mang tính phức hợp

Định hướng thực tiễn

Định hướng sản phẩm

Hợp tác làm việc Tính tự lực cao

Đọc

Nghe nhì n

Mô

tả, trình bày

Thảo luậ

n nh óm Thực hành

Ứng dụn

g n gay việ

c h ọc / Dạy c

ho n gườ

i k hác

Thuyết giảng 5%

10 % 20%

30%

- Mục tiêu dạy học trong DHDA mang tính định hướng rõ ràng và được thiết

kế dựa trên chuẩn kiến thức và nhắm tới kĩ năng tư duy bậc cao của thế kỉ 21

- Nội dung dạy học trong DHDA mang tính tổng hợp hoặc liên môn Vấn đề

phải hấp dẫn, sát với thực tiễn để thiết kế được nhiều hoạt động

- Phương tiện dạy học trong DHDA rất đa dạng và đặc biệt thuận lợi khi có sự

hỗ trợ của các phương tiện, thiết bị dạy học hiện đại

- Kiểm tra, đánh giá trong DHDA mang tính đa chiều: dựa trên việc đánh giá,

tự đánh giá và cùng đánh giá Việc kiểm tra đánh giá của GV diễn ra trong toàn

bộ quá trình hoàn thành nhiệm vụ của HS Các tiêu chí đánh giá được công bố,thống nhất trước khi các em bắt tay vào làm việc

- Vai trò của giáo viên và học sinh trong DHDA

+ Vai trò của giáo viên là người định hướng, một nhà tư vấn, hướng dẫn

HS và một HS cộng tác (bạn cùng học)

+ Vai trò của học sinh: Là “tác giả tích cực” của quá trình học tập, nên:

HS thực hiện dự án bằng thực hiện các vai được chỉ định và tự lực triển khai dự

án và tập giải quyết vấn đề có thật trong đời sống

- Ưu điểm và nhược điểm của dạy học dự án

Ưu điểm của DHDA

- Về nội dung kiến thức: kiến thức được mở rộng, phong phú hơn; gắn với thực

tế và có tính liên môn Có thể lí giải điều này qua Sơ đồ về tỉ lệ tiếp thu trungbình

Sơ đồ về tỉ lệ tiếp thu

- Về năng lực tư duy và kĩ năng

+ Phát triển kĩ năng tự học, tự định hướng và xử lý các vấn đề phức tạp.+ Rèn các kĩ năng: thu thập và xử lí thông tin; công nghệ thông tin và làmviệc nhóm

50%

75%

90%

+ Phát triển tư duy sáng tạo; giải quyết vấn đề và kĩ năng thuyết trình -Về môi trường học tập: tạo ra bầu không khí học tập cởi mở, thoải mái và dânchủ.

Nhược điểm của DHDA

- DHDA không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lý thuyết mang tính trừutượng, hệ thống

- DHDA cần nhiều thời gian và công sức chuẩn bị nên không thể tiến hành mộtcách thường xuyên trong chương trình môn học

- Mặt khác, DHDA đòi hỏi về cơ sở vật chất, tư liệu tham khảo nên ở nhữngnơi còn thiếu và yếu về các phương tiện dạy học thì khó triển khai DHDA

- DHDA yêu cầu phải thay đổi thói quen dạy học cũ của GV và HS

1.3 Quy trình của “dạy học dự án”

Tiếp cận DHDA theo chương trình dạy học của Intel, có thể chia các giai đoạncủa DHDA theo 5 giai đoạn chính Cụ thể là:

1 Giai đoạn 1: Sáng kiến về dự án (Giai đoạn chuẩn bị)

2 Giai đoạn 2: Thiết kế dự án

3 Giai đoạn 3: Thực hiện dự án

4 Giai đoạn 4: Thu thập kết quả và báo cáo sản phẩm

5 Giai đoạn 5: Đánh giá dự án

2 Cơ sở thực tiễn

Trong những năm qua, thực tế tại trường tôi, HS học toán không được tốtlắm, nên các em cũng không đi chuyên sâu hình học không gian Các em khôngbiết gắn lý thuyết vào thực hành dẫn đến không thích học chương này Khi HSmới bắt đầu làm quen với hình học không gian sẽ khá bỡ ngỡ, có bạn thì hiểungay và có bạn thì rất khó Nhưng với đối tượng là HS miền núi thì hầu hết HShọc HHKG như ma trận, không hình dung được hình vẽ như thế nào Cho nênngay từ bài học đầu tiên có tính chất nhập môn HHKG này, tôi đã cung cấp cáckiến thức nền tảng về HHKG Sau đó yêu cầu HS làm mô hình không gian theocác bài tập đã thiết kế về dựng thiết diện và tính diện tích của các thiết diện để

HS học hình không gian một cách trực quan hơn, gắn với cuộc sống Từ đó rèn

kỹ năng vẽ hình và biểu diễn hình không gian, hình thành và phát triển ở HSnăng lực tư duy, năng lực tính toán thông qua việc đi tính toán các đại lượnghình học như độ dài đoạn thẳng, diện tích của đa giác

Ta thấy toán hình, đặc biệt chủ đề hình học không gian có nhiều ứng dụngtrong cuộc sống Trong thực tế, con người cũng có những kiến thức, kinhnghiệm nhất định về lĩnh vực toán ứng dụng này Do đó, việc tiến hành tổ chứcthiết kế dự án khi tìm hiểu nội dung chủ đề thiết kế một số bài tập về thiết diệnmôn HHKG phù hợp và có nhiều điều kiện để tiến hành HHKG nằm trongchương trình lớp 11 nên việc tổ chức dự án được triển khai cho đối tượng HSlớp 11

3 Giải pháp và tổ chức thực hiện

3.1 Quy trình chung áp dụng phương pháp “dạy học dự án” trong dạy học các bài học hình học không gian THPT.

Giai đoạn 1: Hoạt động trước giờ học (Sáng kiến về dự án và thiết kế dự án)

 Lập kế hoạch bài dạy và soạn giáo án

 Chuẩn bị các tài liệu có liên quan đến dự án

 Chia nhóm học sinh và phân công nhiệm vụ cho các nhóm

 Cung cấp bộ công cụ đánh giá và tài liệu hỗ trợ dự án

 Chuẩn bị trang thiết bị và cơ sở vật chất để thực hiện tốt dự án

 Tự nghiên cứu các nội dung bài học; thu thập các tài liệu

 Đóng góp ý tưởng và cách giải quyết nhiệm vụ

Hoạt động nhóm

 Chia nhóm, bầu nhóm trưởng, thư kí nhóm

Nhận nhiệm vụ nhóm; chia nhiệm vụ nhóm thành nhiệm vụ nhỏhơn

Họp nhóm, bàn bạc lên kế hoạch thực hiện dự án

Giai đoạn 2: Hoạt động trong giờ học (Thực hiện dự án, báo cáo sản phẩm và

Giáo viên Học sinh

- Nêu lại ý tưởng dự án và nhiệm

vụ đã bàn giao

- Chỉ dẫn cách thực hiện và hạn

định thời gian

- Kiểm tra tiến độ và hỗ trợ kịp

thời khi HS gặp vướng mắc

- Họp nhóm, tập hợp lại tài liệu

- Nhóm trưởng thiết lập các vai,giao nhiệm vụ cho từng thànhviên trong nhóm và tiến hànhthực hiện dự án

- Hoàn thiện sản phẩm; thốngnhất cách thức trình bày sảnphẩm

- HS điền vào các phiếu

phẩm

- Các nhóm điều chỉnh sản phẩmnhóm

- HS tự rút ra và bổ sung kiếnthức

- HS phân chia điểm hợp lýtrong nhóm rồi báo cáo lại cho

GV

Giai đoạn 3: Hoạt động sau giờ học

GV  Bàn giao nhiệm vụ mới cho các nhóm (có chỉ dẫn cụ thể)

Hoạt

động

của HS

 Nhận nhiệm vụ mới và hoàn thiện sản phẩm nhóm

 Các nhóm rút kinh nghiệm, chia sẻ kiến thức về bài học

3.2 Thiết kế dạy học một số bài tập về thiết diện môn hình học không gian

3.2.1 Vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạy học: bài tập về thiết

diện môn hình học không gian.

Giai đoạn 1: Hoạt động trước giờ học

- Hoạt động 1: Chuẩn bị dự án, định hướng bài học

+ Cung cấp bộ công cụ hỗ trợ dự án+ Chuẩn bị trang thiết bị và cơ sở vật chất để thực hiện tốt dự án

Giai đoạn 2: Hoạt động trong giờ học

- Hoạt động 1: Tổ chức thực hiện dự án, thu thập kết quả hoàn thành dự án

Giáo viên Học sinh (làm việc theo hình thức nhóm)

- Nêu lại ý tưởng và kịch bản dự

- Họp nhóm, tập hợp lại tài liệu, các thành

viên đề xuất ý tưởng thực hiện dự án

- Giao nhiệm vụ cho các thành viên trongnhóm

- Từng thành viên báo cáo kết quả và nhómtổng hợp kết quả, hoàn thiện sản phẩm

- Hoạt động 2: Tổ chức báo cáo sản phẩm

+ GV nêu lại nhiệm vụ nhóm, chỉ dẫn về cách thức, thời gian trình bày sản phẩm+ Các nhóm trình bày sản phẩm và chọn ra sản phẩm ấn tượng nhất

+ GV tổ chức cho HS phân tích sản phẩm vừa được chọn

+ GV tổ chức cho HS đánh giá sản phẩm được chọn và định hướng kiến thức

- Hoạt động 3: Tổ chức thảo luận, đánh giá dự án

Giai đoạn 3: Hoạt động sau giờ học

GV: Bàn giao nhiệm vụ mới: Cung cấp cho HS kiến thức cần thiết về bài toán HS: Nhận nhiệm vụ mới; Rút kinh nghiệm, chia sẻ kiến thức

3.2.2 Thực nghiệm dạy học một số bài tập về thiết diện môn hình không gian.

A Mục tiêu:

1 Kiến thức, kỹ năng

- Biết được các khái niệm điểm, đường thẳng, mặt phẳng trong không gianthông qua hình ảnh của chúng trong thực tế; quy tắc vẽ hình biểu diễn của mộthình trong không gian

- Biết được các tính chất thừa nhận, các cách xác định mặt phẳng, khái niệm vàcác yếu tố liên quan đến hình chóp, hình tứ diện

- Biết giải toán về hình học không gian

- Năng động, trung thực, sáng tạo trong quá trình tiếp cận tri thức mới, biết quy

lạ về quen, có tinh thần hợp tác xây dựng cao

- Hình thành tư duy logic, lập luận chặt chẽ, và linh hoạt trong quá trình suynghĩ

3 Định hướng các năng lực có thể hình thành và phát triển:

- Năng lực tự học, tự nghiên cứu: Học sinh tự giác tìm tòi, lĩnh hội kiến thức và

phương pháp giải quyết bài tập và các tình huống

- Năng lực hợp tác: Tổ chức nhóm học sinh hợp tác thực hiện các hoạt động.

- Năng lực giải quyết vấn đề: Học sinh biết cách huy động các kiến thức đã học

để giải quyết các câu hỏi Biết cách giải quyết các tình huống trong giờ học

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin: Học sinh sử dụng máy vi tính, các phần

mềm hỗ trợ học tập để xử lý các yêu cầu bài học

- Năng lực thuyết trình, báo cáo: Phát huy khả năng báo cáo trước tập thể, khả

- Sản phẩm về mô hình không gian được giao để thiết kế

- Phiếu học tập về bài toán (xem phụ lục II)

- Quan sát và đàm thoại nêu vấn đề.

- Phát hiện và giải quyết vấn đề kết hợp làm việc nhóm

C Tiến trình bài dạy

Được tiến hành vào 2 tiết học Các hoạt động cụ thể như sau:

* Khởi động bài học (5phút)

GV giới thiệu lại về dự án đã được chuẩn bị trước khi học bài một số bài tập về

thiết diện môn hình học không gian.

- Họp nhóm, tập hợp lại tài liệu được lựa chọn

- Nhóm trưởng nhắc lại nhiệm vụ của nhóm và điều hànhcác thành viên thiết kế mô hình, giải bài toán

Nhóm 1: Bài 1: Cho tứ diện Gọi là trung điểm của ; là

điểm đối xứng với qua; là điểm đối xứng với qua Xác địnhthiết diện của tứ diện với mặt phẳng

Hãy tính diện tích thiết diện đó theo a

+ Sản phẩm là thiết kế được mô hình không gian của bài vàgiải được bài toán

Nhóm 2: Bài 2: Cho hình chóp có đáy là hình vuông cạnh

bằng , các cạnh bên bằng nhau và bằng Gọi và lần lượt làtrung điểm của các cạnh và Xác định thiết diện của hìnhchóp với mặt phẳng Hãy tính diện tích thiết diện đó theo + Sản phẩm là thiết kế được mô hình không gian của bài và

giải được bài toán.

Nhóm 3: Bài 3: Cho tứ diện đều có cạnh bằng Gọi và N

lần lượt là trung điểm của và BC, P là điểm nằm trên cạnh

CD sao cho CP = 2PD Xác định thiết diện của hình chóp

cắt bởi mặt phẳng và tính diện tích của thiết diện này theo + Sản phẩm là thiết kế được mô hình không gian của bài vàgiải được bài toán

Nhóm 4: Bài 4: Cho hình lập phương cạnh bằng Gọi lần

lượt là trung điểm của Hãy dựng thiết diện của hình lậpphương với mặt phẳng và tính diện tích của thiết diện đótheo

+ Sản phẩm là thiết kế được mô hình không gian của bài vàgiải được bài toán

Yêu cầu chung:

+ Mỗi nhóm phải có hình ảnh hoặc video quay lại từngnhiệm vụ hoàn thành

+Thư kí: ghi chép quá trình làm việc của nhóm

+ Người thuyết trình: giới thiệu quá trình nghiên cứu của

nhóm, trình bày kết quả (có thể kết hợp nhiều cá nhân) vàthuyết minh về ý đồ thiết kế của nhóm mình (phụ lục II)

- Các thành viên thực hiện dự án trên cơ sở kế hoạch dự án,hướng dẫn nghiên cứu dự án và tiêu chí đánh giá sản phẩm

do GV cung cấp trước giờ lên lớp

- Sau thời gian hạn định, từng thành viên báo cáo kết quả vàthảo luận trước nhóm

- Nhóm cùng chỉnh sửa, hoàn thiện sản phẩm; bàn bạc vềcách thức trình bày Quá trình làm việc này sẽ được Thư kínhóm ghi chép vào Biên bản làm việc nhóm

* GV tổ chức cho HS báo cáo sản phẩm (35 phút )

- Hoạt động 1: GV nêu lại nhiệm vụ, chỉ dẫn về cách thức và thời gian trình bàycho các nhóm

- Hoạt động 2: Các nhóm trình bày sản phẩm và chọn ra sản phẩm ấn tượng nhất

+ Mỗi nhóm có 4 phút để giới thiệu mô hình thiết kế mà nhóm mình thực hiện+ 4 mô hình cùng được trình bày trên PowerPoint và ở một vị trí của lớp học+ Các nhóm nhận xét, phân tích, đánh giá và chọn ra mô hình thiết kế đẹp nhất

và kết quả mô hình thiết kế của nhóm 2 được các nhóm đánh giá là độc đáo nhất

- Hoạt động 3: GV tổ chức cho các nhóm HS phân tích mô hình thiết kế hay vừađược chọn và trên cơ sở nhận xét của các nhóm, GV tổng hợp và định hướngkiến thức bài học về: Vai trò và yêu cầu chung của mô hình thiết kế

- Hoạt động 4: Các nhóm trình bày sản phẩm mà nhóm đã thiết kế được với tưcách là nhà thiết kế (thời gian 5- 7 phút):