(SKKN 2022) đề xuất một số giải pháp rèn luyện kỹ năng tự học ở nhà phần lịch sử thế giới cận đại lớp 11 bậc THPT

Xuất phát từ những lí do trên và qua kinh nghiệm giảng dạy bộ môn Lịch sử tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Đề xuất một số giải pháp rèn luyện kĩ năng tự học ở nhà phần Lịch sử thế giới cận đại

I/ PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Dạy học là một hoạt động đặc biệt có sự tác động đa chiều, trong đó chất

lượng và hiệu quả của hoạt động dạy học cơ bản phụ thuộc vào chủ thể nhận thức - người học Việc tiếp nhận và hình thành kiến thức kĩ năng phụ thuộc vào nhiều yếu tố của người học như: năng lực nhận thức, động cơ hoạt động, sự quyết tâm Tuy nhiên, vai trò của người đứng lớp cũng rất quan trọng trong việc tác động để tạo sự hứng thú học tập của học sinh (HS) Nó là tổng hợp của nghệ thuật sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học cũng như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng xử lí tình huống sư phạm Bởi vậy, người dạy luôn phải tìm tòi, đổi mới không ngừng để có thể đáp ứng những yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao của người học

1.2 Mục tiêu giáo dục phổ thông đã và đang chuyển hướng từ chủ yếu trang

bị kiến thức sang trang bị những năng lực cần thiết cho các em HS Trong phát triển năng lực HS thì tự học có vai trò quan trọng Trong thời đại khoa học kĩ thuật phát triển nhanh chóng như hiện nay, nhà trường dù tốt đến mấy cũng không thể đáp ứng hết nhu cầu học tập của người học cũng như đòi hỏi ngày càng cao của đời sống xã hội Vì vậy, rèn luyện kĩ năng tự học cho HS khi còn đang ngồi trên ghế nhà trường phổ thông là một công việc có vị trí rất quan trọng

1.3 Sự mâu thuẫn giữa lượng kiến thức và thời gian học tập trên lớp Lượng

kiến thức của phần Lịch sử cận đại tương nhiều, trong khi đó theo phân phối chương trình hiện hành có 1 tiết/tuần và thời lượng 1 tiết dạy là 45 phút Vì vậy cần phải dạy cho HS cách học, cách tư duy, dạy phương pháp tự học

1.4 Thực trạng của việc rèn luyện kĩ năng tự học (KNTH) ở trường phổ thông

nói chung và việc tự học ở nhà môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông (THPT) Nông Cống 1 nói riêng còn nhiều hạn chế

Xuất phát từ những lí do trên và qua kinh nghiệm giảng dạy bộ môn Lịch

sử tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Đề xuất một số giải pháp rèn luyện kĩ năng tự học ở nhà phần Lịch sử thế giới cận đại lớp 11 bậc THPT” để chia sẻ với đồng nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả đổi mới trong dạy học Lịch sử theo hướng

rèn luyện phẩm chất năng lực cho HS Đồng thời mong muốn góp một cái nhìn đúng đắn và sâu sắc về việc đổi mới cách dạy và học sử hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc tổ chức hoạt động tự học nói

chung và trong các tiết học phần Lịch sử thế giới cận đại, Lớp 11 THPT (Chương trình chuẩn) nói riêng làm cơ sở cho các giải pháp đổi mới trong việc thực hiện hoạt động của giờ học để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong lĩnh hội kiến thức của HS

- Nhận ra những ưu thế của các hoạt động tự học ở nhà trong dạy học hiện đại, phù hợp với tình hình thực tế

- Chỉ ra cách thức rèn luyện kỹ năng tự học ở nhà trong phần Lịch sử thế giới cận đại, Lớp 11 THPT (Chương trình chuẩn) Đó cũng là một trong hoạt động

học cần được chú trọng hơn nữa trong chuỗi các hoạt động dạy và học môn Lịch

sử nói riêng và các môn học nói chung

3 Đối tượng nghiên cứu

- Các hoạt động tự học

- Áp dụng hoạt động tự học ở nhà trong phần Lịch sử thế giới cận đại, Lớp 11 THPT (Chương trình chuẩn)

- Học sinh các lớp 11C1, 11C2, 11C5 trường THPT Nông Cống 1

4 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu đề tài này tôi đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Dự giờ đồng nghiệp, nhận xét rút kinh nghiệm từ những bài giảng, phát phiếu thăm dò

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Thống kê, xử lí số liệu

5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm

Đề xuất một số hoạt động tự học ở nhà nhằm nâng cao chất lượng môn Lịch

sử và phát huy tính tích cực của HS bậc THPT.

II/ NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

Nghị quyết 29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục khẳng định đổi mới chương trình theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của người học Cách tiếp cận này đặt ra mục tiêu căn bản

là giúp cho HS có thể làm được gì sau khi học, chứ không tập trung vào việc xác định HS cần học những gì để có được kiến thức toàn diện về các lĩnh vực chuyên môn Đồng thời Nghị quyết cũng đề ra mục tiêu tổng quát: Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào; sống tốt và làm việc hiệu quả Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời; đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học

Đa dạng hóa nội dung, tài liệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học, các chương trình giáo dục, đào tạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi người

Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và

truyền thông trong dạy và học Đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ mục tiêu, chương

trình, nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng

phát triển năng lực và phẩm chất của người học Theo hướng phát triển mạnh

năng lực và phẩm chất người học, bảo đảm hài hòa đức, trí, thể, mỹ; thực hiện

tốt phương châm mới: Dạy người, dạy chữ và dạy nghề Chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân

Nghị quyết số 29 - NQ/TW ngày 4/11/2013, ngày 28/11/2014 của Quốc hội

về đổi mới Chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông đã nhấn mạnh:

“Mục tiêu giáo dục phổ thông là tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh.” Để thực hiện mục tiêu này, giáo dục phổ thông cần

“Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống văn hóa, lịch sử, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo,

tự học, khuyến khích học tập suốt đời”[1 tr.3].

Đáp ứng yêu cầu công cuộc đổi mới toàn diện trong giáo dục và đào tạo, Bộ giáo dục đào tạo có công văn số 5555/BDGĐT- GDTrH ngày 8 tháng 10 năm

2014 hướng dẫn và cụ thể hóa những yêu cầ trong đổi mới phương pháp dạy học

theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh: "Hình thức giao nhiệm vụ sinh động, hấp dẫn, kích thích hứng thú nhận thức của học sinh" Thứ trưởng Bộ giáo dục đào tạo Nguyễn Vinh Hiển từng khẳng định “Dạy học phát triển năng lực là đổi mới căn bản cốt lõi nhất của đổi mới giáo dục hiện nay” Hay Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Dung (Học viện quản lý giáo dục) cho rằng: “Đổi mới giáo dục là chúng ta không quá chú trọng vào mục tiêu kiến thức, phải đặc biệt chú

trong mục tiêu hình thành năng lực cho người học”; PGS, TS Hà Thế Truyền cũng khẳng định việc xác định năng lực người học là khâu tiên quyết là chìa khóa đổi mới giáo dục hiện nay

Rõ ràng, khi mục tiêu giáo dục đào tạo được thay đổi căn bản, thì bắt buộc chương trình khung, nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục, đào tạo cũng phải thay đổi phù hợp Phương pháp dạy và học mới không chỉ làm cho người học phát triển tư duy độc lập, sáng tạo mà còn giúp người thầy thêm tiến bộ, gặt

hái được nhiều thành công trong giảng dạy

Vì thế mục tiêu, yêu cầu của phương pháp giáo dục phổ thông là phải phát huy được tính tích cực, chủ động của người học, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho

HS Đây là định hướng cơ bản, thiết thực đối với mỗi giáo viên (GV), cũng là yếu tố quyết định hiệu quả của một giờ dạy môn Lịch sử trong nhà trường THPT Vậy hoạt động tự học là gì? Kỹ năng tự học ra sao? Tự học có vai trò như thế nào?

1.1 Hoạt động tự học

1.1.1 Quan niệm về tự học, kĩ năng tự học

- Tự học: Theo GS.TS Nguyễn Cảnh Toàn, “tự học” là tự mình động não,

suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, đánh giá ) và có khi cả cơ bắp (sử dụng các phương tiện) cùng các phẩm chất, động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh một lĩnh vực khoa học nào đó, biến lĩnh vực

đó thành sở hữu của mình”

- Kĩ năng tự học: Hệ thống phương thức hành động, những thao tác tự học

được người học sử dụng một cách chủ động, tích cực trên cơ sở lựa chọn và vận

dụng những tri thức kinh nghiệm đã có để thực hiện có kết quả mục tiêu học tập

đề ra và phù hợp với những điều kiện cho phép

1.1.2 Vai trò của tự học.

- Thứ nhất: Tự học là một giải pháp khoa học giúp giải quyết mâu thuẫn giữa khối lượng kiến thức đồ sộ với quỹ thời gian không nhiều khi học ở nhà trường

- Thứ hai: Tự học giúp tạo ra tri thức bền vững cho mỗi người bởi nó là kết quả của sự hứng thú, sự tìm tòi, nghiên cứu và lựa chọn

- Thứ ba: Tự học có vai trò to lớn trong việc hình thành nhân cách cho

HS Việc tự học, tự rèn luyện giúp HS hình thành thói quen độc lập suy nghĩ, tự mình chiếm lĩnh kiến thức, độc lập giải quyết vấn đề khó khăn, giúp HS tự tin hơn, quyết đoán hơn

Thứ tư: Tự học của HS bậc THPT tuy mới chỉ dừng lại ở mức độ thấp

-tự học có hướng dẫn của GV, nhưng là cơ sở quan trọng để hình thành năng lực

tự nghiên cứu ở mức độ cao sau này

2 Cơ sở thực tiễn

Để tìm hiểu thực trạng của việc rèn luyện KNTH nói chung và tự học ở nhà cho HS trường THPT Nông Cống 1 qua môn Lịch sử nói riêng, tôi đã tiến hành khảo sát các GV dạy Sử và 127 HS lớp 11 tại trường THPT Nông Cống 1 Hình thức khảo sát qua trò chuyện, thăm dò ý kiến, phiếu khảo sát dành cho GV và

HS Ngoài ra tôi cũng có trực tiếp đứng lớp, dự giờ và trao đổi với GV có kinh nghiệm, GV trực tiếp giảng dạy trong trường và trên địa bàn huyện Nông Cống Nội dung điều tra là quan niệm về tự học, vai trò, hình thức, mức độ thường xuyên tự học, biện pháp rèn luyện KNTH cho HS (Phụ lục I, II) Kết quả thu được như sau:

2.1 Ưu điểm và hạn điểm

* Ưu điểm:

- Về phía GV: Đã có nhiều GV nhận thức đúng bản chất của tự học và khẳng định sự cần thiết phải rèn luyện KNTH cho HS

- Về phía HS: Một bộ phận HS đã có ý thức tự học: về nhà có chuẩn bị bài, đến lớp chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ, trả lời các câu hỏi của GV đặt ra

* Hạn chế

- Về phía GV:

+ Đa phần GV chỉ quan tâm hoàn thành bài giảng trên lớp mà chưa quan

tâm đúng mức đến việc rèn luyện cho HS về KNTH ở nhà Thông thường GV chỉ hướng dẫn một cách đại khái về nhà học bài cũ, chuẩn bị bài mới mà chưa hướng dẫn cụ thể cho HS tìm hiểu theo hệ thống câu hỏi như thế nào hay sưu tầm tranh ảnh, tư liệu nào để phục vụ cho bài học

- Về phía HS:

+ Tự học trên lớp: Phần lớn HS còn thụ động nghe giảng, ít động não suy nghĩ, chỉ trả lời khi GV yêu cầu, trong hoạt động nhóm chỉ có một số em hoạt động (thường là HS khá giỏi), một số không làm gì hoặc có tham gia nhưng không nhiệt tình

+ Tự học ở nhà: Nhiều HS chưa biết cách sử dụng sách giáo khoa để ôn tập kiến thức, làm bài tập về nhà, chủ yếu chỉ học thuộc lòng bài cũ theo vở ghi

(thậm chí không học), chưa đầu tư thời gian cho việc chuẩn bị bài mới, chỉ tự học khi có kiểm tra…

2.2 Nguyên nhân của thực trạng

- Về phía GV: Một số GV chưa nhận thức đúng bản chất, vai trò của tự học, chưa xác định được các biện pháp thích hợp để rèn luyện KNTH cho HS Một số

GV còn dạy học đọc – chép, chỉ tập trung dạy kiến thức, ít dạy HS cách học và khuyến khích HS tự học

- Về phía HS: Nhiều em còn quan niệm Lịch sử là môn phụ do đó không quan tâm, học mang tính đối phó Một số thì yêu thích nhưng lại chưa có phương pháp học tập, chưa được hướng dẫn phương pháp tự học phù hợp

3 Đề xuất một số giải pháp giúp học sinh rèn luyện kĩ năng tự học ở nhà trong học tập Lịch sử thế giới cận đại lớp 11.

3.1 Các giai đoạn và phạm vi áp dụng của hoạt động tự học

* Các giai đoạn: Hoạt động tự học của HS thường diễn ra qua 2 giai đoạn

chủ yếu:

- Giai đoạn 1: HS tự lĩnh hội kiến thức ở trên lớp dưới sự hướng dẫn trực tiếp của GV

- Giai đoạn 2: HS tự củng cố kiến thức và luyện tập ở nhà không có sự kiểm

soát trực tiếp của GV, gắn liền với 2 nhiệm vụ cơ bản: Luyện tập, củng cố kiến thức và chuẩn bị bài mới

Vì vậy rèn luyện KNTH Lịch sử cho học sinh cần thiết phải thực hiện cả ở trên lớp, ở nhà và hoạt động ngoại khóa Tuy nhiên, trong sáng kiến này, tôi chỉ tập trung nghiên cứu một số biện pháp rèn luyện kĩ năng tự học ở nhà Nội dung kiến thức cần khai thác giới hạn ở phần lịch sử thế giới cận đại, học kì 1, lớp 11 THPT (Chương trình chuẩn)

3.2 Nội dung cơ bản của phần Lịch sử thế giới cận đại, Lớp 11 THPT (Chương trình chuẩn)

Chương trình Lịch sử lớp 11 với hệ thống kiến thức Lịch sử gồm có 3 phần:

Phần 1: Lịch sử thế giới cận đại (thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX)

Phần 2: Lịch sử thế giới hiện đại (1917- 1945)

Phần 3: Lịch sử Việt Nam (1858- 1918)

Nội dung cơ bản của Lịch sử thế giới cận đại bao gồm 3 chương, 8 bài được giảng dạy trong 10 tiết (từ tiết 01 đến 10) Cụ thể:

Chương I: Các nước Á, Phi, Mĩ Latinh (thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX) Chương II: Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918)

Chương III: Những thành tựu văn hóa thời cận đại và Ôn tập lịch sử thế giới cận đại

3.3 Một số hình thức tổ chức hoạt động rèn luyện kĩ năng tự học ở nhà trong học tập Lịch sử thế giới cận đại lớp 11.

3.3.1 Hướng dẫn học sinh nghiên cứu lại vở ghi và sách giáo khoa để hệ thống hóa kiến thức

Trên cơ sở đó, lựa chọn những kiến thức cơ bản, tái hiện và trình bày kiến

thức theo cách hiểu của mình, có thể bằng các sơ đồ tư duy, bảng niên biểu, dàn

ý

Ví dụ: Đối với bài Bài 7 “Những thành tựu văn hóa thời cận đại”: Trên

cơ sở đối chiếu SGK với vở ghi, HS hệ thống kiến thức cơ bản bằng bảng sau:

Thành

tựu

Buổi đầu thời cận đại (TK XVI-

XVIII)

Đầu (TK XIX- đầu TK XX)

Văn học - Hài kịch Pháp:…

- Bi kịch Pháp: …

- Ngụ ngôn Pháp

- Văn học phương Tây: …

- Văn học phương Đông: … Nghệ

thuật

- Hội họa:

- Âm nhạc:

- Hội họa:

- Âm nhạc:

- Kiến trúc:

Tư

tưởng

Tác

dụng

3.3.2 Hướng dẫn học sinh một số kĩ năng ghi nhớ

Khi học Lịch sử HS thường gặp khó khăn trong việc ghi nhớ mốc thời gian, các sự kiện diễn ra trong quá khứ Do vậy mỗi GV phải hướng dẫn HS cách ghi nhớ

* Nên:

+ Kết hợp sách giáo khoa, bài giảng của giáo viên, vở ghi

+ Nhớ các phần, mục chính rồi sau tìm xem mỗi phần, mục gồm mấy ý chính rồi diễn đạt bằng ngôn ngữ của mình để học

* Không nên:

+ Học thuộc nguyên văn trong sách giáo khoa hoặc nội dung bài học chép ở lớp

Khi học diễn biến một cuộc chiến tranh, một quá trình lịch sử thì nhất

thiết phải nhớ mốc mở đầu, đỉnh cao, kết thúc và một số sự kiện tiêu biểu khác

Ý nghĩa thắng lợi của mỗi cuộc cách mạng lớn, mỗi cuộc kháng chiến lớn thường có ý nghĩa dân tộc và quốc tế, ý nghĩa dân tộc thường có hai ý nhỏ là kết thúc cái gì và mở ra cái gì; ý nghĩa quốc tế cũng có hai ý nhỏ là tác động đến thù

và bạn như thế nào

GV có thể hướng dẫn HS ghi nhớ 1 mối liên hệ giữa các sự kiện, giữa thời gian - địa điểm xảy ra sự kiện Chẳng hạn, muốn ghi nhớ nhân vật lịch sử có thể

“lấy việc để nói người” hoặc “lấy người để nói việc”, muốn ghi nhớ mốc thời gian xảy ra một sự kiện, hiện tượng lịch sử cần dựa vào sự kiện lịch sử nổi bật làm điểm tựa

3.3.3 Hướng dẫn học sinh làm bài tập về nhà

Một biện pháp giúp HS tự kiểm tra, đánh giá kết quả tự học hữu hiệu là trả lời

hệ thống câu hỏi và giải bài tập trong sách giáo khoa hoặc do GV yêu cầu

- Tổ chức, hướng dẫn học sinh giải bài tập, câu hỏi trong sách giáo khoa:

Đây là một hình thức bài tập chủ yếu trong tự học ở nhà của HS, bởi những câu hỏi, bài tập trong sách giáo khoa chính là sự định hướng những kiến thức cơ bản

mà HS cần nắm trong mỗi mục, mỗi bài hay mỗi chương Vì vậy, trước khi kết

thúc tiết học, GV nên dành thời gian từ 3 đến 5 phút để hướng dẫn việc tự học ở nhà cho HS

GV có thể tổ chức và hướng dẫn HS làm bài tập trong sách giáo khoa khi tự học ở nhà theo trình tự sau :

Bước 1: Xác định yêu cầu của câu hỏi

Bước 2: Khai thác kiến thức trong sách giáo khoa hoặc kiến thức đã học để tìm ý trả lời

Bước 3: Dự kiến câu trả lời (dàn ý)

GV cũng có thể chuyển câu hỏi cuối bài sang dạng bài tập

Ví dụ: Bài 6: Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918) Từ câu 1: Nguyên nhân sâu xa và duyên cớ trực tiếp của Chiến tranh thế giới thứ nhất là gì? và câu 2: Hãy phân tích tính chất của Chiến tranh thế giới thứ nhất? Chuyển thành: Dựa vào nguyên nhân, tính chất và kết cục của Chiến tranh thế giới thứ nhất, hãy làm rõ nhận định “Chiến tranh thế giới thứ nhất là kết quả logic của mâu thuẫn giữa các nước đế quốc, là cuộc chiến tranh đế quốc lớn, gây nhiều tai họa cho nhân loại”?

- Tổ chức và hướng dẫn học sinh làm các bài tập do giáo viên đưa ra:

* Một số dạng bài tập về nhà có thể rèn kĩ năng tự học cho HS:

+ Bài tập trắc nghiệm khách quan: Là loại bài tập phổ biến, phù hợp trình độ nhận thức của đa số HS, đảm bảo tính khách quan, trung thực Có nhiều dạng bài tập trắc nghiệm: Bài tập đúng - sai, bài tập nhiều lựa chọn, ghép đôi, điền khuyết Đối với bài tập trắc nghiệm khách quan giao về nhà, do các em có nhiều thời gian,

có thể sử dụng tài liệu trong quá trình làm bài Vì vậy, GV cần chú trọng các dạng bài yêu cầu xác lập mối quan hệ giữa sự kiện lịch sử với nhân vật, thời gian, không gian, phân loại sự kiện sau một chương, một khóa trình để phát huy tối đa hiệu quả rèn luyện và phát triển KNTH ở người học

+ Bài tập tự luận (Thường được đưa ra dưới dạng một câu hỏi tổng hợp): Yêu cầu HS không chỉ lặp lại những kiến thức đã tiếp nhận trên lớp mà phải xem xét những sự kiện đã học trong mối quan hệ khác Loại bài tập này thường được nêu ra khi HS nghiên cứu xong một số bài, hoặc chương, chủ đề, không những giúp củng

cố kiến thức cho HS mà còn rèn cho HS các kỹ năng phân tích, so sánh, đánh giá, trình bày

+ Bài tập thực hành: Loại bài tập này có nhiều hình thức: Lập niên biểu, vẽ lược

đồ, thiết kế bảng biểu, vẽ sơ đồ tư duy, sáng tác truyện tranh, xây dựng tình huống kịch… nhằm rèn cho HS kĩ năng thực hành bộ môn, biết làm việc với bản đồ, tranh ảnh, sách giáo khoa, các tài liệu tham khảo để hiểu sâu kiến thức trên lớp

* Quy trình thiết kế bài tập về nhà để rèn luyện kĩ năng tự học cho HS:

+ Xác định mục tiêu cần đạt: Khi xây dựng bài tập về nhà, GV phải xác định được mục đích khi giao bài tập; cần đặt các câu hỏi như: Kiến thức này phù hợp với dạng bài tập nào? Bài tập này sẽ rèn luyện kĩ năng gì cho HS? Sau khi làm bài tập,

HS sẽ tiếp thu được những kiến thức gì?

+ Xác định dạng bài tập Mỗi đơn vị kiến thức sẽ phù hợp với những dạng bài tập nhất đinh Vì vậy, tùy thuộc vào kiến thức trọng tâm và nội dung bài học mà xây dựng những loại bài tập phù hợp

+ Xác định nguồn tư liệu cẩn thiết để xây dựng bài tập Tư liệu phong phú sẽ

giúp cho bài tập thêm sinh động và tạo nên hứng thú cho HS Đồng thời, GV cần rèn luyện cho HS suy nghĩ để sưu tầm tài liệu giải quyết bài tập

+ Tiến hành xây dựng bài tập: Để HS làm bài tập ở nhà có chất lượng, GV nên

ra các loại bài tập vừa sức với HS, bài tập được xây dựng phải bám sát với nội dung kiến thức mà HS được học, hướng về mục đích đã đặt ra ban đầu Dạng bài tập xây dựng phải phù hợp và thể hiện được yêu cầu của GV khi ra bài tập

+ Giao bài tập về nhà và hướng dẫn HS làm bài

+ Kiểm tra việc làm bài tập ở nhà của HS Hoạt động này không chỉ là kiểm tra

ý thức của HS trong học tập mà còn là kiểm tra trình độ của các em

Ví dụ: Thiết kế bài tập về nhà khi dạy chương “Các nước Á- Phi- Mĩ Latinh”

- Mục tiêu: Trình bày được các cuộc cải cách duy tân lớn ở châu Á nửa sau

TK XIX, nguyên nhân thành công/thất bại của các cuộc cải cách đó Nhận thức được vai trò, ý nghĩa của những chính sách cải cách đối với sự phát triển của xã hội

- Dạng bài tập: Câu hỏi tự luận

- Nguồn tư liệu: Sách giáo khoa; các tư liệu, hình ảnh về cuộc Duy tân Minh Trị (Nhật Bản), Duy tân Mậu Tuất (Trung Quốc) và trào lưu cải cách ở nước ta cuối TK XIX

- Xây dựng bài tập: Cuối TK XIX ở Nhật Bản và Trung Quốc xuất hiện những cuộc cải cách nào? Tại sao cuộc cải cách ở Nhật Bản thành công trong khi ở Trung Quốc và những đề nghị cải cách ở Việt Nam lại thất bại? Qua đó em

có suy nghĩ gì về công cuộc đổi mới của nước ta hiện nay?

- Giao bài tập và hướng dẫn HS làm bài tập HS làm việc cá nhân, viết 1 bài luận khoảng 200 từ

- Kiểm tra việc làm bài tập của HS: HS hoàn thành và nộp lại bài tập sau 1 tuần

Trong thời gian nghỉ Covid vừa qua, một hình thức kiểm tra kiến thức ở nhà của HS mà tôi đã áp dụng, thấy rất hay và hiệu quả, đó là làm bài kiểm tra trên phần mềm Shub Classroom hoặc Microsoft Forms GV soạn hệ thống câu hỏi trắc nghiệm đưa lên phần mềm này, cung cấp đường link, yêu cầu HS đăng nhập bằng địa chỉ Email để tham gia lớp học và làm bài trong khoảng thời gian GV quy định Cách làm này có ưu điểm là HS sẽ biết ngay kết quả khi nộp bài, GV đánh giá được kết được quả và kiểm soát được thời gian làm bài của HS

3.3.4 Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài mới

Để giúp HS tự nghiên cứu bài học trước khi lên lớp, GV cần hướng dẫn HS

chuẩn bị bài như sau:

- Đọc và tự tóm tắt ngắn gọn những vấn đề cơ bản của bài viết trong sách giáo khoa

- Đánh dấu những kiến thức khó, các thuật ngữ, khái niệm, khoanh tròn lại Đến khi nghe giảng thì chú ý phần mình đã đánh dấu

- Suy nghĩ, dự kiến cách trả lười các câu hỏi trong sách giáo khoa

- Chuẩn bị các tài liệu tham khảo, đồ dùng học tập, sưu tầm câu chuyện, tranh ảnh… để phục vụ cho bài mới

Ví dụ: Sau khi học xong bài “Những thành tựu văn hóa thời cận đại”, GV yêu cầu mỗi HS về nhà: Hãy vẽ sơ đồ tư duy về những nội dung chủ yếu của Lịch sử thế

giới cận đại Đến tiết học sau, GV yêu cầu các nhóm trên cơ sở sản phẩm của cá nhân, thảo luận ý kiến chung, vẽ ra bảng phụ và cử đại diện trình bày Các nhóm khác nhận xét, bổ sung

Hình 1: Sơ đồ tư duy về những nội dung của Lịch sử thế giới cận đại

 Một số lưu ý:

- Để hướng dẫn chuẩn bị bài mới hiệu quả nhất, theo tôi GV rất cần thiết phải xây dựng Phiếu học tập để định hướng nội dung HS chuẩn bị

Ví dụ: Sau khi học bài “Châu Phi và khu vực Mĩ Latinh”, GV phát Phiếu học tập, yêu cầu HS về nhà chuẩn bị nội dung bài mới “Chiến tranh thế giới thứ nhất” bằng cách hoàn thành các câu hỏi, bài tập trong Phiếu học tập (Xem Phụ lục 3)

- Thường xuyên kiểm tra cả việc học bài cũ và việc chuẩn bị bài mới của

HS Phải có nhận xét, đánh giá để kịp thời uốn nắn khuyết điểm và thiếu sót của

HS trong quá trình tự học ở nhà

- Ngoài sách giáo khoa, GV cần hướng dẫn HS sưu tầm và sử dụng các

nguồn tài liệu khác (tạp chí cách mạng, hồi kí, mạng Internet…) để phục vụ cho việc tự học Để rèn luyện cho học sinh kĩ năng tự học qua việc khai thác tài liệu trên mạng Internet được hiệu quả, đỡ mất thời gian tìm kiếm, GV có thể cung cấp cho HS những địa chỉ như sau:

http://www google.com (trang công cụ tìm kiếm phổ biến nhất)

http://www wikipedia.org (trang công cụ tìm kiếm Bách khoa toàn thư)

http://www.edu.net.vn (trang web của Bộ GD-ĐT)

http://www youtube.com (trang công cụ tìm kiếm video clip)

Bên cạnh đó để định hướng cho HS khai thác những thông tin đáng tin cậy, độ xác thực cao, không bị xuyên tạc, GV phải hướng dẫn nên truy cập vào những trang web có kí hiệu đuôi: edu, org, vn, gov…

4 Hiệu quả của giải pháp

Học kì I năm học 2020 - 2021, tôi được phân công giảng dạy môn Lịch sử 3

lớp khối 11: 11C1, 11C2, 11C5 (Trong đó: Lớp 11C1 thuộc đối tượng lớp khá -giỏi, lớp 11C2 thuộc đối tượng lớp trung bình - yếu, lớp 11C5 thuộc đối tượng lớp trung bình - khá)

* Về tinh thần, thái độ học tập:

Trong 2 tuần đầu nhận lớp, tôi thấy HS có tập trung chú ý nghe giảng, nhưng không khí lớp rất trầm HS ít có sự trao đổi tranh luận chỉ 1 số em ở lớp 11C1 tích cực phát biểu xây dựng bài và chuẩn bị bài trước ở nhà Còn rất nhiều em khó khăn trong việc học bài cũ và làm bài tập về nhà, thụ động trong quá trình tiếp thu bài mới, đặc biệt là các em ở lớp 11C2

Sau khi áp dụng các biện pháp giúp các em rèn luyện KNTH tôi nhận thấy không khí học tập có sự thay đổi HS hứng thú tìm tòi kiến thức và tích cực hợp tác trong làm việc nhóm hơn Điều này thể hiện ở việc các em học bài và làm bài tập đầy đủ hơn, tích cực chuẩn bị bài ở nhà, tham gia thảo luận nhóm, phát biểu trước lớp sôi nổi

* Về kết quả lĩnh hội kiến thức:

Lớp Sĩ số (Bài khảo sát chất lượng đầu năm)

Giỏi - Khá Trung bình Yếu

Hình 2: Biểu đồ 1 Tỉ lệ chất lượng bài khảo sát đầu năm

Hình 3: Biểu đồ 2 Tỉ lệ chất lượng bài khảo sát giữa kỳ 1

số

(Bài khảo sát giữa kì I)