(SKKN 2022) hướng dẫn ôn tập văn học dân gian việt nam bằng hình thức trò chơi

Thực tế này đòi hỏi người giáo viên khi lên lớp phải nỗ lực tìm tòi, thiết kế, sử dụng linh hoạt nhiều phương pháp khác nhau để tạohứng thú, thu hút sự chú ý của các em, hướng các em tới

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT HÀ VĂN MAO

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

HƯỚNG DẪN “ÔN TẬP VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM”

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 42.3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 5

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp dạy học gắn liền với chú trọng phát huy năng lực tựhọc và tự chủ; năng lực giao tiếp và hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề và sángtạo… [1] của học sinh là mục tiêu của “Chương trình giáo dục phổ thông - chươngtrình tổng thể 2018”, trở thành vấn đề cốt lõi được ngành giáo dục nói chung vàbản thân mỗi giáo viên quan tâm hơn bao giờ hết Vì vậy, việc tổ chức các hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo trong dạy học trở thành một phương pháp phổ biến ở cácnhà trường phổ thông

Trong bối cảnh hiện nay, tâm lý của đại đa số học sinh thường không quantâm chú ý đến môn Ngữ văn Thực tế này đòi hỏi người giáo viên khi lên lớp phải

nỗ lực tìm tòi, thiết kế, sử dụng linh hoạt nhiều phương pháp khác nhau để tạohứng thú, thu hút sự chú ý của các em, hướng các em tới hoạt động học tập đạt kếtquả cao đáp ứng yêu cầu môn học cũng như phát triển phẩm chất, năng lực cốt lõi.Một trong số những biện pháp để đạt được mục đích trên đó là sử dụng trò chơihọc tập (vừa là một hoạt động giải trí, vừa là một phương pháp giáo dục) - mộtphương pháp đã được nhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giới vận dụng Lồngghép trò chơi trong dạy và học môn Ngữ văn, kết hợp với những phương pháp dạyhọc khác sẽ có ý nghĩa tích cực với yêu cầu đổi mới của bộ môn

Việc vận dụng trò chơi trong giờ học môn Ngữ văn ở trường THPT, nhất làtrong các giờ ôn tập sẽ làm thay đổi không khí của giờ học, tăng thêm hứng thúgiúp học sinh chú ý hơn, chủ động hơn trong khâu chuẩn bị, mạnh dạn hơn trong

đề xuất ý kiến của mình, phát huy tư duy sáng tạo,… điều đó đồng nghĩa với phẩmchất, năng lực của các em ngày một phát triển, hoàn thiện hơn

Tuy nhiên, qua việc sưu tầm và quá trình học tập, tự bồi dưỡng của mình tôinhận thấy phần lớn bài viết về vấn đề này thường mang tính lý thuyết, đề cập đếncách tạo hứng thú học tập bộ môn Ngữ văn cho học sinh thông qua việc lồng ghéptrò chơi nói chung chứ chưa có tài liệu hướng dẫn bài bản các bước tiến hành tròchơi đối với một bài học cụ thể Vì vậy, muốn thực hiện điều này giáo viên phải tựmình tìm tòi, tham khảo, chọn lọc kiến thức từ các bài giảng điện tử, từ các bài viết

đã có để rút ra kinh nghiệm, từ đó hình thành cách thức tổ chức trò chơi cho phùhợp với mục đích và nội dung bài dạy

Với sự trăn trở trước tính cấp bách của vấn đề làm thế nào để học sinh cóhứng thú thật sự và phát huy được phẩm chất, năng lực của các em trong các tiết

ôn tập đồng thời nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn

tôi lựa chọn: Hướng dẫn “Ôn tập văn học dân gian Việt Nan bằng hình thức trò chơi” làm đề tài nghiên cứu của mình.

- Tổ chức dạy học bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” có lồng ghép trò

chơi (một hình thức tổ chức của hoạt động trải nghiệm sáng tạo) vào bài giảngnhằm:

+ Giúp học sinh củng cố, ghi nhớ được nội dung kiến thức đã học một cách

và năng lực)

1.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu việc sử dụng phương pháp trong dạy học kiểu bài tổngkết, hệ thống hóa thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo bằng hình thức trò chơi

có thể áp dụng trong một tiết học Từ đó xây dựng một số trò chơi lồng ghép vào

bài học “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” cho học sinh lớp 10, trực tiếp là các

lớp tôi đang giảng dạy, ở trường THPT Hà Văn Mao

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Sử dụng phiếuđiều tra để tìm hiểu thực trạng học sinh thụ động và ít hứng thú với việc học mônNgữ văn ở hai lớp tôi đang trực tiếp giảng dạy là 10A3 và 10A4 Tiến hành thống

kê các thông tin, số liệu để xử lí kết quả thu thập được, phục vụ cho việc phân tíchđánh giá trong quá trình nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

+ Nghiên cứu các trò chơi qua tài liệu, trên internet và các kênh truyền hình.+ Tổng hợp và lựa chọn trò chơi phù hợp với đặc thù môn học

+ Xây dựng trò chơi dựa trên lý thuyết đã nghiên cứu

- Phương pháp thực nghiệm:

+ Thiết kế trên phần mềm Powerpoint một số trò chơi Ngữ văn

+ Bước đầu lồng ghép tổ chức trò chơi trong các tiết “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” tại các lớp giảng dạy

+ Tiến tới tổ chức một buổi trải nghiệm sáng tạo bộ môn Ngữ văn với quy

mô lớn hơn khi nhà trường đáp ứng đủ các điều kiện trong phòng chống dịchcovid-19

1.5 Điểm mới của đề tài

Sáng kiến kinh nghiệm góp phần nghiên cứu một cách có hệ thống tổ chứchoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Đề xuất phương pháp tổ chức hoạtđộng trải nghiệm dưới hình thức trò chơi mà người dạy có thể áp dụng trong nhữngđiều kiện như thời gian tổ chức ngắn, quy mô nhỏ (hoặc lớn), đảm bảo phòngchống dịch covid-19… góp phần đáp ứng mục tiêu giáo dục của nhà trường, củanghành đã đề ra

2 NỘI DUNG

2.1 Cơ sở lí luận, thực tiễn

Mục tiêu đổi mới được Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội quy định:

“Đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông nhằm tạo chuyển biếncăn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ

dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng vềtruyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất vànăng lực, hài hoà đức, trí, thể, mĩ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh”[2].

Trong mục 2, Điều 28, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật giáo dục

số 38/2005/ QH11 cũng đã ghi rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huytính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm củatừng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theonhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảmđem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [3]

Có thể nói, đây là định hướng cơ bản, thiết thực đối với mỗi giáo viên trong

đó có giáo viên dạy bộ môn Ngữ văn khi đổi mới phương pháp dạy học Cốt lõicủa việc đổi mới dạy và học là hướng tới hoạt động học tập chủ động, loại bỏ thóiquen hoạt động thụ động của học sinh, hình thành và phát triển những phẩm chất

và năng lực cần có cho các em

Theo “Tâm lý học và giáo dục học” [7],[8,21-22] thì trò chơi học tập có vaitrò quan trọng trong quá trình học tập vì nó là “Trò chơi có luật và những nội dungcho trước, là trò chơi của sự nhận thức, hướng đến sự mở rộng, chính xác hoá, hệthống hóa các biểu tượng đã có nhằm phát triển các năng lực trí tuệ, giáo dục và lòngham hiểu biết của trẻ - trong đó nội dung học tập được kết hợp với hình thức chơi”

Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lí của lứa tuổi học sinh THPT, bên cạnh hoạtđộng học tập thì hoạt động vui chơi cũng là một nhu cầu không thể thiếu Nếu giáoviên biết tổ chức cho học sinh chơi một cách hợp lí, khoa học trong giờ học sẽmang lại hiệu quả giáo dục cao Hứng thú và chủ động trong học tập là sự khởi đầutốt cho việc nắm bắt kiến thức, hình thành kĩ năng và phát triển nhân cách ở họcsinh qua bộ môn Ngữ văn Do đó, việc sử dụng trò chơi một cách sinh động, đadạng trong các giờ Ngữ văn nói chung và giờ ôn tập nói riêng là hết sức cần thiết

Tiết ôn tập văn học là tiết học có vai trò đặc biệt quan trọng trong cấu trúctổng thể của chương trình, thiên về tổng kết, giúp học sinh củng cố, hệ thống hóacác tri thức đã học thuộc một chủ đề, một giai đoạn hay toàn bộ chương trình mônhọc; rèn luyện, phát triển thêm một bước các năng lực như: năng lực giao tiếp nănglực hợp tác, năng lực sáng tạo…Tuy nhiên, hạn chế của các tiết học này là thờigian eo hẹp, lượng kiến thức nhiều, dàn trải, vì thế thường dễ rơi vào nhàm cháncho nên việc lồng ghép các trò chơi vào sẽ tạo hứng thú học tập, chủ động tham gialàm việc ở các em từ đó mà khắc sâu kiến thức trọng tâm của bài học

Do đó, việc sử dụng trò chơi học tập trong giờ học Ngữ văn, đặc biệt làtrong giờ ôn tập ở trường THPT là hết sức cần thiết và bổ ích, có tác dụng giúp:

+ Tăng cường khả năng chú ý, nắm bắt nội dung bài học, phát huy tính chủđộng, tích cực của học sinh

+ Tạo không khí học tập sôi nổi, hào hứng, góp phần giảm mệt mỏi, căngthẳng

+ Tăng cường khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinhvới nhau, giúp học sinh rèn luyện các kĩ năng ứng xử, giao tiếp, góp phần hoànthiện nhân cách

Có thể nói, trò chơi là một hình thức tổ chức các hoạt động thi đua sôi nổi

trong một tiết học Đây thực sự là một phương tiện có ý nghĩa quan trọng trongviệc góp phần thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, nhằm tạo hứng thú tronggiờ học, phát huy tính năng động, sáng tạo… của học sinh Khi chơi, học sinh suyngẫm, thử nghiệm, lập luận để đạt kết quả mà không nghĩ là mình đang học Kiếnthức được cung cấp trong giờ học được giảm nhẹ, có liên hệ thực tế, quá trình họctập diễn ra một cách tự nhiên, hấp dẫn hơn Ngoài ra, thông qua hoạt động trò chơicòn giúp các em phát huy được nhiều phẩm chất đạo đức như: tính đoàn kết, lòngtrung thực, tinh thần cộng đồng, thân ái Cho nên, quan điểm “thông qua hoạtđộng vui chơi để tiến hành hoạt động học tập” [7] là hoàn toàn phù hợp với từnglứa tuổi, từng môn học Sử dụng trò chơi học tập là phương pháp có thể vận dụng

để dạy học Ngữ văn ở tất cả các khối lớp của bậc học phổ thông, trong đó có giờ

“Ôn tập văn học dân gian” ở lớp 10.

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Môn Ngữ văn là một bộ môn chính trong nhà trường phổ thông, có ý nghĩarất quan trọng, bởi lẽ với bộ môn này học sinh không chỉ được trang bị vốn kiếnthức về văn học, văn hóa mà qua từng bài giảng các em sẽ đồng thời được bồidưỡng về tâm hồn, tình cảm, thái độ sống đúng đắn; niềm tự hào về các giá trị tinhthần của dân tộc… Tuy nhiên, việc dạy Ngữ văn trong nhà trường phổ thông đangđặt ra một thách thức lớn với giáo viên hiện nay bởi có một thực tế đáng báo động

là tình trạng học sinh ngại học, thờ ơ với môn Ngữ văn, thậm chí là ghét học mônNgữ văn Điều này càng dễ nhận thấy trong các giờ ôn tập

Qua thực tế giảng dạy của bản thân tôi tại các lớp: 10A3, 10A4 và kết quảkhảo sát cụ thể (ngày 26/9/2019) :

Cho thấy, tình trạng học sinh không có hứng thú với môn Ngữ văn chiếm đa

số Nguyên nhân của thực trạng trên là:

Về phía học sinh: Tâm lí của phần lớn các em học sinh hiện nay là ngại họcNgữ văn, ngại đọc tác phẩm, không chuẩn bị bài trước ở nhà… do coi Ngữ văn làmột môn học khó chiếm lĩnh, phải có năng khiếu mới cảm thụ được hết cái hay cáiđẹp của tác phẩm văn chương Mặt khác, do xu hướng phát triển của xã hội hiệnnay có thiên hướng chuộng các môn khoa học tự nhiên hơn các môn khoa học xãhội, điều này cũng ảnh hưởng đến tâm lý học tập của các em Nếu tình trạng tâm lýnày kéo dài sẽ dẫn đến sự thiếu hụt về mặt tri thức, sự khô héo về tâm hồn, tìnhcảm của những chủ nhân đất nước trong tương lai

Về nguyên nhân khách quan: Do cơ sở vật chất, tài liệu minh họa, đồ dùngdạy học để phục vụ cho bộ môn Ngữ văn chưa thực sự phong phú, đa dạng, sinhđộng Hơn nữa, lượng kiến thức trong một số tiết học quá nhiều cũng khiến các emmệt mỏi, giảm hứng thú

Bản thân người giáo viên không phải giờ nào cũng áp dụng được một cáchthường xuyên, liên tục các phương pháp dạy học mới, một số giáo viên chưa thực

sự tạo ra những đột phá trong việc đổi mới phương pháp dạy học nên hiệu quả

chưa cao Việc dạy thế nào cho hay, đạt hiệu quả, tạo hứng thú say mê cho học sinhquả thực là một vấn đề cần phải giải quyết.

Trước thực tế và yêu cầu đó, đòi hỏi người giáo viên dạy môn Ngữ văn vừaphải nỗ lực để nâng cao trình độ chuyên môn vừa phải nỗ lực trau dồi, củng cốthường xuyên về kiến thức khoa học khác cũng như các phương pháp, hình thứcdạy học hiện đại vào quá trình dạy học Để từ đó biết cách khơi gợi, lôi cuốn họcsinh hăng say học tập, thích phát biểu ý kiến xây dựng bài; khôi phục động lực họctâp khơi dậy đam mê đối với môn học ở các em

Trong đề tài này, tôi muốn cùng các đồng nghiệp chia sẻ, trao đổi một sốbiện pháp mà tôi đã làm trong thời gian qua để vừa giúp các em nắm vững đượcnội dung kiến thức của bài học, phát triển phẩm chất, năng lực cần thiết vừa tạo ra

sự hứng thú, không khí sôi nổi cho tiết học Ngữ văn, nhất là tiết “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” [6,100 -103].

2.3 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề

2.3.1 Những yêu cầu của một trò chơi Ngữ văn

Trò chơi dạy học có mọi đặc điểm của một trò chơi thông thường, nhưng vềcấu trúc, nó kết hợp các yếu tố chơi và các yếu tố sư phạm trong một tổ hợp hoạtđộng và quan hệ hiện thực (trò chơi học tập) Bản chất của việc sử dụng trò chơihọc tập là một phương pháp dạy học thông qua việc tổ chức hoạt động cho họcsinh Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh được hoạt động bằng cách tự chơitrò chơi, trong đó mục đích của trò chơi là chuyển tải mục tiêu của bài học và giúphọc sinh nắm bắt nội dung bài học một cách dễ hiểu, dễ nhớ nhất Luật chơi (cáchchơi) thể hiện nội dung và phương pháp học tập có sự hợp tác và tự đánh giá

Trên thực tế, trò chơi được sử dụng trong giờ học Ngữ văn rất phong phú và

đa dạng Vì vậy, giáo viên cần căn cứ vào mục tiêu dạy học và nội dung bài học đểlựa chọn trò chơi một cách phù hợp, linh động, tránh việc ôm đồm nhiều trò chơi

Sau khi đã lựa chọn được trò chơi, giáo viên cần lựa chọn nội dung tổ chứctrò chơi cho phù hợp Tức là từ trò chơi mà lồng ghép kiến thức Ngữ văn vào, tạocho các em có những giây phút thoải mái, giảm bớt căng thẳng nhưng vẫn đảm bảohọc tốt Muốn trò chơi đem đến hiệu quả giáo dục cao thì cần phải thiết kế sao chođảm bảo các yêu cầu sau:

- Trò chơi phải có mục đích giáo dục rõ rệt Mục đích phải thể hiện mục tiêucủa bài học hoặc một phần của chương trình Các trò chơi phải đặt ra cho học sinhcác nhiệm vụ tương ứng với nội dung dạy học Mỗi trò chơi cần có một vị trí đónggóp cụ thể trong tiến trình thực hiện mục đích dạy học

- Trò chơi phải có nội dung phong phú, phải dựa trên kiến thức chuyên môn

và mang tính khoa học đồng thời gắn với yêu cầu trong nhà trường và ngoài xã hội

ở từng thời điểm cụ thể

- Hình thức tổ chức phải gọn nhẹ, phong phú về cách chơi giúp học sinhphối hợp các hoạt động trí tuệ với các hoạt động vận động một cách nhịp nhàngphải vừa sức với các em (đi từ mức độ nhận biết đến mức độ thông hiểu, từ dễ đếnkhó), dễ nhớ và hấp dẫn

- Trò chơi phải thu hút đông đảo học sinh tham gia để tăng cường kĩ nănghợp tác; phát huy sự ham hiểu biết, giàu trí tưởng tượng, biết suy luận, nhanh tríkhéo léo; sôi nổi nhưng không ồn ào, sâu sắc nhưng không quá trầm lặng

- Trong trò chơi, người làm chủ là học sinh song giáo viên lại là ngườihướng dẫn học sinh tổ chức trò chơi, khéo léo dẫn dắt học sinh tự giác tham gia.Việc sử dụng phương pháp phải linh hoạt, gắn chặt với nội dung và mục đích dạyhọc; phải đảm bảo hình thành, phát triển những phẩm chất, năng lực cần có chohọc sinh theo mục tiêu của chương trình giáo dục mới.

2.3.2 Quy trình tổ chức trò chơi Ngữ văn

Để thực hiện một trò chơi Ngữ văn, người dạy cần phải thực hiện theo quytrình cụ thể:

- Bước 1: Xây dựng thể lệ trò chơi

Thể lệ có thể dựa trên nguyên tắc chung, cũng có thể bỏ bớt hoặc bổ sungthêm tùy điều kiện thực tế

- Bước 2: Lựa chọn nội dung, chủ đề cần truyền đạt

Xác định những đơn vị kiến thức trọng tâm cần khắc sâu cũng như nhữngyêu cầu về năng lực, phẩm chất của một phần, của cả bài được lồng ghép trong tròchơi là gì Từ đó, lựa chọn và tổ chức trò chơi vào thời gian thích hợp của tiết học

để vừa tạo cho học sinh có hứng thú học tập vừa hướng các em tiếp tục tập trungtiếp nhận các nội dung khác của bài học một cách có hiệu quả

- Bước 3: Xây dựng hình thức và kết cấu câu hỏi

Thông qua việc lựa chọn trò chơi sử dụng cho mỗi phần, dựa vào nguyên tắccủa trò chơi đó mà xây dựng hình thức, kết cấu câu hỏi phù hợp

- Bước 4: Thiết kế trò chơi

* Thiết kế trò chơi theo cách thủ công

Việc thiết kế trò chơi theo cách này khá đơn giản, dễ làm và không mấtnhiều thời gian như thiết kế trên máy tính Có thể thực hiện bằng nhiều cách:

+ Giáo viên có thể viết các câu hỏi lên giấy theo thứ tự rồi cho học sinh bốcthăm, khi bốc được số nào thì người dẫn hoặc ban giám khảo đọc từng dữ kiệntheo thời gian qui định, học sinh giành quyền trả lời bằng cách giơ tay

+ Giáo viên cũng có thể sử dụng bảng dính, trên đó để sẵn đề mục và cáctiêu chí, phần nội dung trong các ô được để trống và chuyển thành tờ phiếu (thẻkiến thức), nhiệm vụ của học sinh là lấp đầy các ô trống này bằng các tờ phiếutương ứng đã chuẩn bị trước ở nhà

+ Giáo viên tạo những câu (ca dao, tục ngữ ) có sẵn bị khuyết một phần(phần đầu, phần giữa hoặc phần cuối) sau đó yêu cầu học sinh điền các từ còn thiếu

để có câu hoàn chỉnh

* Thiết kế trò chơi trên phần mềm

Việc thiết kế trò chơi theo cách này thường mất nhiều thời gian và đòi hỏingười giáo viên phải có những kiến thức, kĩ năng nhất định về lĩnh vực công nghệthông tin Tuy nhiên, chúng lại mang đến hiệu quả cao trong việc thu hút sự chú ý

và tạo ra hứng khởi cho học sinh bởi những hiệu ứng từ hình ảnh, âm thanh

Khi thiết kế trò chơi theo cách này cần lưu ý:

+ Phải lựa chọn phần mềm thích hợp, sao cho đảm bảo dễ thiết kế, dễ sửachữa, hiệu chỉnh, giao diện đẹp

+ Phải thiết kế sao cho người chơi (học sinh) lựa chọn câu hỏi nào thì câu đóđổi màu hoặc nhấp nháy đồng thời xuất hiện nội dung gợi ý Nếu người chơi (họcsinh) trả lời đúng, đáp án sẽ được mở ra, ngược lại, câu hỏi đó vẫn là bí mật nhưng

màu sắc phải khác để thông báo với người chơi rằng câu hỏi này đã được lựa chọn.

+ Phải thiết kế trên một trang màn hình, có thiết lập các hiệu ứng về thờigian, chuông đồng hồ, chấm điểm để trò chơi thêm sinh động, gay cấn và hấp dẫnhơn

Hiện nay, có nhiều phần mềm đáp ứng được yêu cầu này mà giáo viên có thể

sử dụng trong quá trình thiết kế trò chơi học tập như phần mềm Educandy phầnmềm Canva, PowerPoint

- Bước 5: Tổ chức trò chơi

+ Giới thiệu tên và mục đích của trò chơi:

Tên trò chơi phải hấp dẫn và lôi cuốn nhằm thu hút sự chú ý, thúc đẩy mongmuốn được tham gia vào trò chơi của học sinh

Việc nêu mục đích trò chơi sẽ giúp học sinh định hình được mình tham giatrò chơi để làm gì, mình sẽ tìm thấy kiến thức gì qua trò chơi từ đó, học sinh xác

định được nhiệm vụ, vai trò của mình trong trò chơi này (Xem phụ lục).

+ Hướng dẫn học sinh tham gia trò chơi (xác định số người, số đội tham gia chơi, quản trò; cách chơi; cách tính điểm ), điều này giúp các em hình dung được công việc cụ thể mà cá nhân mình (tổ/nhóm mình) phải thực hiện

+ Thực hiện trò chơi: Khi học sinh hiểu rõ mục đích, luật chơi và cách chơicác em sẽ chủ động tham gia vào trò chơi Ở bước này, học sinh sẽ là người quyếtđịnh cho kết quả của trò chơi Do vậy, giáo viên nên tương tác với học sinh để các

em tham gia tích cực vào trò chơi bằng cách quan sát, nhắc nhở, giúp đỡ nếu họcsinh còn lúng túng

Cần lưu ý:

Với hình thức trò chơi, chúng ta có thể tổ chức học tập trên lớp hoặc mởrộng quy mô, tập trung theo khối ở một địa điểm nhất định, vào một thời gian cụthể, phù hợp với điều kiện thực tế (Có thể tiến hành tại sân trường vào một buổichiều với thời lượng tương ứng với hai tiết dạy theo phân phối chương trình Trongtình hình dịch bệnh covit-19 diễn biến phức tạp, để đảm bảo công tác phòng chốngdịch, việc lựa chọn tổ chức theo đơn vị lớp trong các tiết dạy là sự lựa chọn cầnthiết)

Việc phân chia tổ (nhóm) cần linh hoạt, không nhất thiết phải theo đơn vị tổhọc tập Mỗi tổ (nhóm) cần có học sinh nòng cốt để có thể định hướng tốt trongkhâu giải quyết vấn đề, trình bày

- Bước 6: Tổng kết và rút kinh nghiệm

+ Nhấn mạnh kiến thức, kĩ năng trong bài học mà trò chơi đã thể hiện

+ Nhận xét về thái độ tham gia của từng đội Đồng thời chỉ ra những ưuđiểm, hạn chế của học sinh khi tham gia trò chơi để rút kinh nghiệm cho các giờhọc sau

+ Công bố kết qủa chơi của từng đội, cá nhân và trao phần thưởng cho độiđạt giải

Bước này tương ứng với phần tiểu kết hoặc tổng kết bài học (tùy thuộc vàotrò chơi được tổ chức xen kẽ với các hoạt động học tập khác hay thực hiện dướidạng gameshow) Sau khi tổ chức trò chơi thì đây là việc làm cần thiết vì mục đíchcủa việc tổ chức hoạt động trò chơi là nhằm hướng tới mục đích giáo dục: củng cốkiến thức, rèn luyện kĩ năng cho học sinh Tránh tình trạng học sinh bị sa đà vào

trò chơi mà quên đi nhiệm vụ ghi nhớ, chiếm lĩnh tri thức đã được lồng ghép trong

đó (Xem phụ lục).

2.3.3 Một số trò chơi Ngữ văn sử dụng trong bài “Ôn tập văn học dân

gian Việt Nam”

Văn học dân gian là một trong hai bộ phận của văn học Việt Nam, phongphú về nội dung, đa dạng về thể loại Vì thế, với thời lượng ít ỏi trên lớp (19 tiết)người giáo viên khó có thể chuyển tải hết cái hay, cái đẹp của nó cho học sinh

Thông qua dạy bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” bằng hình thức trò chơi sẽ

giúp các em vừa ôn tập được các kiến thức trọng tâm, vừa nâng cao mở rộng vấn

đề nhờ trí tưởng tượng phong phú, vừa bồi dưỡng, phát triển các phẩm chất vànăng lực cần có

Như trên đã nói, trò chơi được sử dụng trong giờ học Ngữ văn rất phong phú

và đa dạng Vì vậy, giáo viên cần căn cứ vào mục tiêu dạy học và nội dung bài học

để lựa chọn trò chơi một cách phù hợp, linh động, tránh việc ôm đồm nhiều tròchơi dẫn đến khó khăn trong việc kiểm soát thời gian và nội dung kiến thức cầntruyền tải

Đối với bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam”, giáo viên có thể sử dụng

một số trò chơi sau:

2.3.3.1 Nghe nhanh nhanh, nói nhanh nhanh (Trắc nghiệm Ngữ văn)

- Nguyên tắc: Các câu trắc nghiệm được lựa chọn trong chương trình họcsách giáo khoa, mỗi câu có một lựa chọn đúng nhất trong 4 lựa chọn A, B, C, D.Các tổ (nhóm) sẽ được chuẩn bị trước các bảng trả lời là các chữ cái “A, B, C, D”.Mỗi tổ (nhóm) sẽ thảo luận trong thời gian quy định và đưa ra đáp án đúng nhấtbằng cách giơ đáp án trả lời theo yêu cầu của người dẫn (hoặc ban tổ chức) Tổ

(nhóm) nào có số câu trả lời đúng hơn sẽ chiến thắng (Xem phụ lục 1).

- Phương tiện tổ chức: Giáo viên thiết kế các câu hỏi trắc nghiệm, quy địnhthời gian và câu trả lời trên powerpoint và trình chiếu trên máy chiếu (hoặc sửdụng theo cách thủ công là đọc câu hỏi và trả lời trực tiếp bằng cách giơ tay)

- Hình thức chơi: Chia đội

- Quy mô tổ chức: Các tiết “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” tại lớp (áp

dụng cho phần củng cố kiến thức về đặc trưng cơ bản của văn học dân gian, kiếnthức chung về các thể loại văn học dân gian), các buổi hoạt động trải nghiệm sángtạo môn Ngữ Văn 10 theo chủ đề

2.3.3.2 Ai nhanh hơn ( Đố vui ba dữ kiện Ngữ văn)

- Nguyên tắc: Đầu tiên ta đưa ra câu hỏi về dạng khái niệm, kiến thức Ngữvăn…Ví dụ như: Đây là tác phẩm nào? Đây là nhân vật nào? Sau đó đưa ra từng

dữ kiện (thông thường là ba dữ kiện) gợi ý dần dần cho câu trả lời đúng Dữ kiệnthứ nhất ở mức độ khó nhất (hầu như chưa được gợi ý gì), dữ kiện thứ hai ở mứctrung bình (có gợi ý) và dữ kiện thứ 3 ở mức độ dễ nhất (gợi ý gần tới câu trả lờiđúng) Nếu học sinh trả lời đúng ở dữ kiện thứ nhất sẽ được 30 điểm/câu, dữ kiệnthứ hai sẽ được 20 điểm/câu, dữ kiện thứ ba sẽ được 10 điểm/câu Mỗi dữ kiện

cách nhau 10 giây (Xem phụ lục 2).

- Phương tiện tổ chức: Giáo viên dùng phần mềm Powerpoint để thiết kế tròchơi và trình chiếu trên máy chiếu, học sinh giành quyền ưu tiên trả lời bằng cáchgiơ tay hoặc bấm chuông (nếu có) Cách đơn giản hơn là viết câu hỏi theo thứ tự

rồi cho học sinh bốc thăm, khi bốc được số nào thì người dẫn (hoặc giám khảo)đọc từng dữ kiện theo thời gian quy định Thực hiện theo cách này dễ làm vàkhông mất nhiều thời gian cho việc thiết kế trên máy tính

- Hình thức chơi: Chia đội

- Quy mô tổ chức: Các tiết “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” tại lớp (áp

dụng cho phần củng cố kiến thức về các tác phẩm văn học dân gian đã học), cácbuổi hoạt động trải nghiệm sáng tạo môn Ngữ Văn 10 theo chủ đề

2.3.3.3 “Đuổi hình bắt chữ”

- Nguyên tắc: Lựa chọn 9 miếng ghép, mỗi miếng ghép là một hình, mỗi

hình là một câu Đầu tiên giáo viên nêu câu hỏi đây là gì? Sau đó lần lượt đưa ra

bức tranh gợi ý, tương ứng với câu thành ngữ - tục ngữ quen thuộc Mỗi đội được giành quyền trả lời bằng cách phất cờ Đội nào trả lời đúng sẽ được nhận 10 điểm Nếu đội đó không trả lời được thì các đội còn lại được giành quyền trả lời, mỗi câu

trả lời đúng lúc này được 5 điểm Đội nào giành được nhiều điểm nhất là đội chiến

thắng (Xem phụ lục 3).

- Phương tiện tổ chức: Giáo viên chuẩn bị các bức tranh có chứa những hìnhảnh, chi tiết liên quan đến nội dung bài học (sưu tầm tranh ảnh trên mạng Internet)

- Hình thức chơi: Chia đội

- Quy mô tổ chức: Các tiết “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” tại lớp (áp

dụng cho phần củng cố, mở rộng kiến thức về vai trò, vị trí của văn học dân giantrong đời sống hàng ngày), các buổi hoạt động trải nghiệm sáng tạo môn Ngữ Văn

từng hàng để đặt câu hỏi cho phù hợp (Xem phụ lục 4)

+ Cách tạo ô chữ ở mức độ khó hơn:

Thực hiện tương tự như ô chữ thường nhưng chủ đề của ô chữ không nhấtthiết phải đặt trong ô hàng dọc mà sẽ đứng riêng rẽ trong các ô hàng ngang Mỗicâu trả lời đúng ở ô hàng ngang sẽ cung cấp một từ khóa cho ô chủ đề Khi các từkhóa hiện ra thì chúng được xếp theo trình tự giải đáp, lúc này người chơi phải sắpxếp lại tất cả các từ khóa và dự đoán chủ đề của ô chữ

Lưu ý, đối với dạng trò chơi này, người chơi không nhất thiết phải trả lời hếtcác câu hỏi, khi đoán đúng chủ đề thì trò chơi kết thúc Đội nào có số câu trả lờiđúng nhiều nhất sẽ chiến thắng

- Phương tiện tổ chức: Sử dụng phần mềm Powerpoint để thiết kế trò chơi vàtrình chiếu lên máy chiếu

- Hình thức chơi: Chia đội

- Quy mô tổ chức: Các tiết “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” tại lớp (áp

dụng cho phần củng cố, khắc sâu kiến thức tổng quát về văn học dân gian trongchương trình) cũng như các buổi hoạt động trải nghiệm sáng tạo môn Ngữ Văn 10theo chủ đề

Ngoài ra, tùy vào điều kiện thời gian, giáo viên có thể lựa chọn sử dụngthêm một số trò chơi khác như: trò chơi “Mảng màu kì diệu” (bảng dính) trongphần tổng hợp, so sánh các thể loại; trò chơi “Điền khuyết” hay “Sơn ca” trongphần mở rộng bài học (về ca dao, chèo)…

Trên đây là một số trò chơi được sử dụng trong bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam”, giáo viên có thể tạo thành một gameshow ngắn (khoảng một tiết

học) hoặc chơi độc lập và được xen kẽ vào các hoạt động học tập khác để tạo hứngthú cho học sinh, khắc sâu kiến thức và lưu lại dấu ấn đặc biệt cho các em về vănhọc dân gian

Sau khi tổ chức xong trò chơi, giáo viên tổng hợp số điểm theo các trò chơi.Đội nào có số điểm cao nhất sẽ là đội vô địch, các đội còn lại, căn cứ vào số điểm

để xếp theo thứ tự Đồng thời nhấn mạnh kiến thức, kĩ năng trong bài học mà tròchơi đã thể hiện Nhận xét về thái độ tham gia của từng đội, chỉ ra những ưu điểmcũng như hạn chế của học sinh khi tham gia trò chơi để rút kinh nghiệm cho cácgiờ học sau Giáo viên có thể trao phần thưởng cho các em bằng cách cho điểm 9điểm 10 hoặc bánh kẹo

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

Xuất phát từ thực tế giảng dạy, từ sự chú ý, khả năng vận dụng và xử lýthông tin của học sinh, tôi thấy cần phải lồng ghép vào một phương pháp dạy họcmới để học sinh khắc sâu hơn kiến thức bài học Vì vậy, tôi đã lựa chọn một số trò

chơi phù hợp để lồng ghép vào bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” nhằm tăng

sức hấp dẫn, thu hút học sinh chủ động tham gia học tập Qua đó rèn luyện cho các

em kĩ năng tổng hợp kiến thức đã học, phát hiện ra mối tương quan của bộ phận

“Văn học dân gian” với chương trình học, khắc sâu hơn nữa kiến thức Ngữ vănđồng thời hình thành và phát triển ở các em các năng lực cần thiết, đáp ứng yêucầu của xã hội

Vận dụng lí thuyết nêu trên vào thực tế, tôi đã tổ chức các trò chơi trên vào

bài dạy “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” ở hai lớp 10A3, 10A4 và nhận thấy

rằng:

- Đối với học sinh:

Đa số các em học sinh rất phấn khởi, hào hứng, hăng say giành quyền trả lờicâu hỏi; chủ động, tích cực tham gia trò chơi

- Đối với hoạt động dạy và học:

+ Không khí lớp học sôi nổi, đặc biệt là có rất nhiều em hứng thú với giờhọc Ngữ văn thông qua việc tổ chức trò chơi

+ Việc củng cố kiến thức của bài ôn tập có hiệu quả hơn, kiến thức đượckhắc sâu Năng lực hợp tác, năng lực ngôn ngữ… của học sinh được nâng lên mộtbậc

- Bản thân giáo viên cũng rất hào hứng, có thêm động lực giảng dạy với hivọng việc tổ chức trò chơi trong tiết học giống như một sân chơi tri thức thu nhỏ sẽđóng góp một phần nhỏ bé tâm huyết và sự sáng tạo của mình trong đổi mớiphương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn, là một nguồn tham khảo cho đồng nghiệp

Để thấy rõ hiệu quả và tính khả thi của đề tài, ta sẽ so sánh bảng số liệu kếtquả khảo sát ý kiến trước và sau khi áp dụng phương pháp trò chơi lồng ghép vào

tiết “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” của học sinh trong năm học 2019 - 2020:

* Trước khi áp dụng trò chơi

Kết quả trên là căn cứ cũng là động lực để tôi triển khai, duy trì phương pháp

dạy học bằng hình thức trò chơi đối với bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam”

từ năm học 2019 – 2020 cho đến nay

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

3.1 Kết luận.

Khi vận dụng sáng kiến kinh nghiệm vào dạy bài “Ôn tập văn học dân gian

Việt Nam”, tôi nhận thấy: việc thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học, lựa

chọn, sử dụng hiệu quả các phương tiện hỗ trợ dạy học (phần mềm, máy chiếu…)thì kết quả học tập của học sinh sẽ được nâng cao đáng kể, góp phần xây dụng môitrường học tập thân thiện, hạnh phúc, nâng cao chất lượng dạy và học trong nhàtrường

Trò chơi là một hình thức tổ chức của hoạt động trải nghiệm sáng tạo với nộidung kiến thức phong phú, cách thức thực hiện linh hoạt, hấp dẫn, có tác dụng giáo

dục “chơi mà học, học mà chơi” - một phương châm trong hoạt động dạy học

giúp cho cả giáo viên và học sinh có một tâm thế thoải mái, nhẹ nhàng, cởi mở đểchiếm lĩnh tri thức một cách hiệu quả nhất

Với việc tổ chức trò chơi trong dạy học bài: "Ôn tập văn học dân gian Việt Nam", giáo viên sẽ giúp học sinh dần quên đi cảm giác mệt mỏi, căng thẳng, khơi

dậy ở các em hứng thú học tập đối với bộ môn Ngữ văn, đặc biệt là tạo nên mốiquan hệ hai chiều giữa giáo viên và học sinh: không còn hiện tượng giáo viênthuyết giảng và đọc, học sinh chỉ ngồi ghi chép như một cái máy mà chủ động, tíchcực hơn khi tham gia vào việc học tập Thông qua việc trải nghiệm, năng lực phánđoán - sáng tạo, năng lực hợp tác - giải quyết vấn đề… được hình thành và pháttriển Ngoài ra, hoạt động này còn tạo cho các em tác phong nhanh nhẹn, hoạt bát

tự tin trong giao tiếp, ứng xử; giáo dục cho các em niềm tự hào về vẻ đẹp của vănhóa dân gian - giá trị tinh thần vô giá của dân tộc

Các trò chơi này không chỉ được áp dụng trong các tiết học, trong bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” mà còn có thể mở rộng thành những buổi thi đua

trong sinh hoạt dưới cờ, trong các hoạt động trải nghiệm sáng tạo theo chủ đề ở cáckhối lớp…từ đó tạo ra một phong trào học tập sôi nổi, hào hứng trong toàn trường Trên đây là những chia sẻ về phương pháp dạy học bằng hình thức trò chơi

trong dạy bài “Ôn tập văn học dân gian Việt Nam” Có thể thấy những ưu điểm