Đó cũng là lí do tôi chọn đề tài : “Một vài kinh nghiệm : áp dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học trong chương trình giáo dục phổ thông mới ETEP vào chuyên đề : “Nitơ và hợp chất của
Trang 1Mục lục
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 3
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT VÀI KINH NGHIỆM :
ÁP DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI
SINH
Người thực hiện: Bùi Thị Phong Lan Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Hóa học
Trang 2I Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 3
1.4 Phương pháp nghiên cứu 3
1.5.Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 4
II Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5
2.2.1 Thực trạng chung về học sinh
5 2.2.2 Thực tế vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong nhà trường 5
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5
2.3.1 Giải pháp 5
2.3.2 Giáo án minh họa áp dụng phương pháp và kĩ thuất dạy học định hướng phát triển năng lực vào chuyên đề : nitơ và hợp chất của nitơ 6
2.3.3 Hệ thống các nội dung tích hợp về môi trường trong các nội dung thuộc chuyên đề :nitơ và hợp chất của nitơ 16
II.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17
III Kết luận, kiến nghị
3.1 Kết luận 18
3.2 Kiến nghị 18
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
Trang 3I Mở đầu
1.1.Lí do chọn đề tài
Đất nước ta đang bước vào giai đoạn CNH - HĐH với mục tiêu sẽ cơ bảntrở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại Trong đó nhân tố quantrọng hàng đầu, quyết định thắng lợi của công cuộc CNH - HĐH và hội nhậpquốc tế là con người Vì vậy phải chăm lo đến nguồn lực lao động, có nhữngphẩm chất và năng lực đáp ứng đòi hỏi của giai đoạn mới, việc này cần được bắtđầu từ giáo dục phổ thông, gắn liền với việc đổi mới chương trình giáo dục phổthông, trong đó đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá và dạy học theo hướng tíchcực hóa người học đóng một vai trò quan trọng
Hiện nay, giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từchương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học,nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâmhọc sinh vận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất địnhphải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ chủ yếu nặng về kiểm tra trí nhớsang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết những vấn đềcủa thực tiễn, đặc biệt chú trọng đánh giá các năng lực tư duy bậc cao như tưduy sáng tạo; coi trọng cả kiểm tra, đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánhgiá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượngcủa các hoạt động dạy học và giáo dục [ 5 ]
Hóa học là một môn học thực nghiệm, mang tính khoa học rất cao Hóa họcđòi hỏi ở học sinh rất nhiều về năng lực tư duy, phân tích và khả năng tìm tòisáng tạo để nắm vững kiến thức, từ đó rèn luyện thành kỹ năng và phát triểnmềm dẻo thành kỹ xảo Vì vậy việc thiết kế và tổ chức dạy học của giáo viên làmột nghệ thuật Thực hiện kế hoạch năm học của Bộ GD&ĐT và của SởGD&ĐT Thanh Hóa về việc tiếp tục đổi mới phương pháp dạy và học nhằmnâng cao hiệu quả, chất lượng dạy học Việc người dạy chọn cho mình mộtphương pháp truyền thụ kiến thức để học sinh dễ tiếp nhận nhất Mặt khác, mộtphương pháp mà đòi hỏi học sinh phải có tính tự giác, tự tìm tòi kiến thức, sángtạo và có khả năng vận dụng để giải thích các hiện tượng thực tiễn trong cuộcsống hàng ngày Chính vì thế, dạy học theo chủ đề là phương pháp mà ngànhGiáo dục đã đưa vào nhiệm vụ của năm học 2014 – 2015 đến nay Với kiến thứctrong chương trình sách giáo khoa hiện hành việc dạy học theo bài đã phân định
và thời gian của mỗi tiết học không còn là bắt buộc theo thứ tự thay vào đó dạyhọc theo chủ đề vẫn đảm bảo nội dung kiến thức của chương trình, mặt khác nócòn khơi dạy được tính chủ động, tự giác, tính tự tìm tòi, sáng tạo và vận dụngcủa người học [ 4 ]
Từ những lí do trên , vận dụng những kiến thức tôi đã vừa được bồi dưỡngtrong chương trình giáo dục phổ thông mới trong thời gian vừa qua của bộ giáodục triển khai học trực tuyến của toàn ngành ( chương trình ETEP) từ năm học
Trang 42020-2021 (cụ thể là đã học xong 5 module : module 1 , module 2, module 3 ,module 4 , module 5) tôi mạnh dạn áp dụng luôn vào các bài giảng tiếp theotrong quá trình dạy học trên lớp của mình Đó cũng là lí do tôi chọn đề tài : “
Một vài kinh nghiệm : áp dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học trong chương trình giáo dục phổ thông mới (ETEP) vào chuyên đề : “Nitơ và hợp chất của nitơ ” nhằm nâng cao hiệu quả học tập của học sinh
Do chưa có điều kiện để tìm hiểu sâu hơn và thời gian , điều kiện vận dụngtriển khai còn mới , trong khi các phương pháp và kĩ thuật dạy học rất đa dạng
và phong phú nên đề tài còn nhiều hạn chế Kính mong các đồng nghiệp và bạnđọc góp ý thêm cho đề tài , để thời gian tiếp theo đề tài được hoàn thiện hơn và
áp dụng rộng rãi trong dạy học hóa học vào chuyên đề : “Nitơ và hợp chất của nitơ”
1.2 Mục đích nghiên cứu
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trìnhgiáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học – từ chỗ quantâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học đượccái gì qua việc học Để thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thànhcông việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sangdạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực
và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng vềkiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyếtvấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánh giá trongquá trình học tập để có tác động kịp thời nhắm nâng cao chất lượng của hoạtđộng dạy học và giáo dục [ 3 ]
Trong những năm qua, toàn thể giáo viên cả nước đã thực hiện nhiều côngviệc trong đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và đã đạt đượcnhững thành công bước đầu Tuy nhiên, từ thực tế giảng dạy của bản thân cũngnhư việc đi dự giờ đồng nghiệp tại trường tôi thấy rằng sự sáng tạo trong việcđổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh chưanhiều Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức, việc rèn luyện kỹ năng chưađược quan tâm Hoạt động kiểm tra, đánh giá còn nhiều hạn chế, chú trọng đánhgiá cuối kì chưa chú trọng đánh giá cả quá trình học tập Tất cả những điều đódẫn tới học sinh học thụ động, lúng túng khi giải quyết các tình huống trongthực tiễn
Trang 5Nhằm vận dụng tốt nhất các phương pháp ,kĩ thuật dạy học tích cực vào bàigiảng ,tạo hứng thú , đam mê học tập và yêu thích môn hóa học cho họcsinh Thay đổi tư duy cho học sinh trong quá trình lĩnh hội kiến thức , giúp các
em hình thành các kỹ năng hợp tác , làm việc nhóm , làm việc với tính sángtạo ,chủ động và đam mê.Đồng thời đánh giá khách quan ,phù hợp với từng đốitượng học sinh trong quá trình học tập.Tôi đã áp dụng kĩ thuật dạy học vàphương pháp kiểm tra đánh giá trong chương trình giáo dục phổ thông mới(ETEP) vào các chuyên đề dạy học của mình (Cụ thể dưới đây là chuyên đề :nitơ và hợp chất của nittơ )
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Các kĩ thuật dạy học và phương pháp kiểm tra đánh giá theo hướng phát
triển năng lực học sinh áp dụng trong chuyên đề nitơ và hợp chất của nittơ (hóahọc 11 ) nhằm nâng cao hứng thú học tập và phát huy phẩm chất năng lực hóahọc của học sinh
Cụ thể : áp dụng vào trong các tiết dạy hóa học vào lớp 11B4 , 11B6 2 lớpđối chứng không dạy theo chuyên đề là 11B5 và 11B7 của Trường THPT ThạchThành 3 – năm học 2021 -2022 do tôi trực tiếp giảng dạy
1.4.Phương pháp nghiên cứu
-Nghiên cứu luật giáo dục về đổi mới chương trình , phương pháp dạy học -Nghiên cứu các tài liệu về lí luận dạy học , phương pháp dạy học tích cực
bộ môn hóa
- Nghiên cứu module 1, module 2, module 3 ,module 4 , module 5 : bồidưỡng trực tuyến của Bộ GDĐT tập huấn bồi dưỡng thường xuyên cho giáoviên (chương trình ETEP)
- Dự giờ đồng nghiệp để học hỏi chia sẻ , rút kinh nghiêm cho các bài họcthuộc chuyên đề: nitơ và hợp chất của nittơ, đồng thời khảo sát được mức độhứng thú và hiệu quả học tập của học sinh trong việc áp dụng các kĩ thuật dạyhọc
- Sưu tầm liệt kê các nội dung cần tích hợp môi trường , liên hệ thực tế vàocác bài dạy cụ thể thuộc chuyên đề: nitơ và hợp chất của nittơ
- Sưu tầm và áp dụng các kĩ thuật dạy học và phương pháp kiểm tra đánh giátheo hướng phát triển năng lực học sinh áp dụng trong chuyên đề nitơ và hợpchất của nittơ
1.5.Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
Trang 6Sáng kiến kinh nghiệm này được trình bày có sự áp dụng và cải tiến từ
sáng kiến kinh nghiệm năm 2017 của bản thân đã được sử dụng có hiệu quảtrong giảng dạy với chủ đề : “Một vài kinh nghiệm áp dụng tích hợp môi trường
và liên hệ thực tế vào các bài dạy chương 2 : nitơ và hợp chất của nittơ (hóa học
11) nhằm nâng cao hứng thú học tập của học sinh” nhưng đã được thay đổi đối
tượng nghiên cứu (học sinh khối 11 khóa sau , các tài liệu nghiên cứu khác),phạm vi nội dung nghiên cứu (từ từng tiết dạy đổi thành theo chuyên đề : nitơ
và hợp chất của nittơ) , sao cho phù hợp hơn để sáng kiến kinh nghiệm được ápdụng rộng rãi trong thực tế giảng dạy
-Đi vào cách thức thực hiện chi tiết rõ ràng và cụ thể hơn Chỉ rõ các địachỉ cụ thể để áp dụng tích hợp môi trường và liên hệ thực tế vào các bài dạy
- Đưa thêm các dẫn chứng cụ thể áp dụng các kỹ thuật và phương pháp dạyhọc tích cực theo chương trình giáo dục mới (ETEP) (thiết thực phù hợp với nộidung để minh họa, vào quá trình giảng dạy các tiết học trong chuyên đề (nhưcác phiếu học tập ,hình ảnh minh họa , sơ đồ tư duy ,giáo án mẫu )
- Giáo án soạn theo chủ đề và theo mẫu mới trong chương trình giáo dục phổ thông ETEP.
II Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
II 1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạt động hóa , tích cực
hóa hoạt động nhận thức của người học ,nghĩa là tập trung vào phát huy tích cựccủa người dạy ,tuy nhiên để dạy theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗlực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động
Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy.Cách dạy chỉ đạo cáchhọc , nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng đến cách dạycủa Thầy.Chẳng hạn,có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt độngnhưng giáo viên chưa đáp ứng được , hoặc có trường hợp giáo viên hăng hái ápdụng PPDHTC nhưng không thành công vì học sinh chưa thích ứng,vẫn quenvới lối học tập thụ động.Vì vậy , giáo viên phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động
để dần dần xây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừasức,từ thấp lên cao.Trong đổi mới phương pháp dạy học phải có sự hợp tác của
cả thầy và trò ,Sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mớithành công [ 5 ]
II.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Trang 72.2.2 Thực tế vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong nhà trường
Bằng sự nỗ lực chung của toàn trường , đặc biệt là tinh thần làm việc hănghái của giáo viên đã vận dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học tích cựctrong từng giờ học.Các giáo viên đều đã được bồi dưỡng , tự học và sáng tạotrong từng tiết dạy để phù hợp với các lớp mình giảng dạy.Nhưng bên cạnh đónhiều giờ dạy vẫn chưa đạt kết quả như mong muốn do nhiều yếu tố cấu thành(như sự chuẩn bị của giáo viên , học sinh chưa chu đáo , phương pháp chưa phùhợp , trang thiết bị kĩ thuật hỗ trợ không đầy đủ , khả năng sử dụng CNTT chưatốt ).Nhiều giáo viên còn lúng túng trong việc tiếp cận với những phương pháp
Trong quá trình giảng dạy , người thầy luôn phải đặt ra cái đích đó là giúphọc sinh nắm vững kiến thức cơ bản , hình thành phương pháp , kỹ năng ,kỹxảo ,tạo thái độ và động cơ học tập đúng đắn để học sinh có khả năng tiếp cận
Trang 8và chiếm lĩnh những nội dung kiến thức mới theo xu thế của thời đại.và giảiquyết được các vấn đề nảy sinh.
Đặc biệt và cơ bản thay đổi phương pháp giảng dạy.Thay đổi phương pháptruyền thụ kiến thức truyền thống sang phương pháp dạy học tích cực ,phát huytính chủ động tìm tòi kiến thức sang phương pháp dạy học tích cực, phát huytính chủ động nghiên cứu tìm tòi kiến thức của học sinh Làm thay đổi nhận thức
về vai trò của thầy và trò trong quá trình dạy học
Giáo viên đã được bồi dưỡng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tíchcực Một số kĩ thuật dạy học mang tính hợp tác : Khăn phủ bàn , Các mảnhghép.Sơ đồ KWL và sơ đồ tư duy Một số phương pháp dạy học : Dạy học nêuvấn đề ,dạy học hợp tác , dạy học theo góc , dạy học theo hợp đồng , dạy họctheo dự án
Để đa dạng hóa các hình thức dạy học , để khắc sâu kiến thức trong não bộmột cách logic mà lại phát huy được khả năng tiềm ẩn trong não bộ của học sinh, trong quá trình giảng dạy của mình , tôi luôn vận dụng các phương pháp dạyhọc tích cực nhằm tăng cường tính tích cực của học sinh trong việc tiếp thu kiếnthức Giúp học sinh các kỹ năng làm việc theo nhóm , có sự phân công hợp tác ,cùng nhau hoàn thành các nhiệm vụ được giao [ 5 ]
Các giải pháp tôi đã áp dụng vào chuyên đề là :
- Vận dụng phiếu học tập kết hợp với tổ chức hoạt động nhóm
- Kĩ thuật khăn phủ bàn và hoạt động nhóm
- Hoạt động nghiên cứu bài học chuyên sâu
- Quan sát thí nghiệm , giải thích hiện tượng
- Sử dụng hình ảnh , hóa chất vật liệu trực quan
- Tổ chức kiểm tra vấn đáp học sinh theo tương tác GV – HS , HS – HS
- Tổ chức trò chơi ô chữ
- Kĩ thuật dạy học theo sơ đồ tư duy
- Hoạt động tìm hiểu tích hợp bảo vệ môi trường và liên hệ thực tế
2.3.2 Sau đây là dẫn chứng cụ thể giáo án áp dụng các phương pháp
và kĩ thuật dạy học định hướng phát triển năng lực học sinh vào chuyên
đề : nitơ và hợp chất của nittơ
CHUYÊN ĐỀ: NITƠ VÀ HỢP CHẤT CỦA NITƠ
A CƠ SỞ THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ:
Trang 9Phân phối chương trình, nội dung kiến thức theo SGK và chuẩn kiến thức
-kỹ nãng
- Sự logic về kiến thức của đơn chất và hợp chất
- Dựa vào các kiến thức trong thực tiễn cuộc sống
B NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ:
NỘI DUNG 1: Cấu tạo phân tử, tính chất vật lí của nitơ, amoniac, muối amoni, axit nitric và muối nitrat (1tiết)
- Vị trí trong bảng tuần hoàn, cấu hình electron nguyên tử của nguyên tốnitơ
- Cấu tạo phân tử nitơ, amoniac, axit nitric
- Tính chất vật lí của nitơ, amoniac, axit nitric, muối amoni, muối nitrat
NỘI DUNG 2: Tính chất hóa học của nitơ và hợp chất của nitơ (2 tiết)
- Tính chất hoá học đặc trưng của nitơ: tính oxi hoá (tác dụng với kim loạimạnh, với hiđro), ngoài ra nitơ còn có tính khử (tác dụng với oxi)
- Tính chất hoá học của amoniac: Tính bazơ yếu (tác dụng với nước, dungdịch muối, axit) và tính khử (tác dụng với oxi)
- Tính chất hoá học của muối amoni (phản ứng với dung dịch kiềm, phảnứng nhiệt phân)
- HNO3 là một trong những axit rất mạnh; là chất oxi hoá rất mạnh: oxi hoáhầu hết kim loại, một số phi kim, nhiều hợp chất vô cơ và hữu cơ
- Tính chất bị nhiệt phân hủy của muối nitrat kim loại
NỘI DUNG 3: Trạng thái tự nhiên, ứng dụng và điều chế nitơ, amoniac, muối nitrat, axit nitric, muối nitrat (1 tiết)
- Trạng thái tự nhiên của nitơ
- Ứng dụng của nitơ, amoniac, muối amoni, axit nitric, muối nitrat
- Phương pháp điều chế nitơ, amoniac, axit nitric
NỘI DUNG 4: Luyện tập (1 tiết)
- Bài tập củng cố phần lí thuyết về nitơ và hợp chất
- Phân loại và phương pháp giải các dạng bài tập về nitơ và hợp chất
C TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ: (dưới đây chỉ là một phần minh họa cho giáo án của chuyên đề : nitơ và hợp chất của nitơ đã áp dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học trong chương trình giáo dục phổ thông mới (ETEP )
Trang 10NỘI DUNG 2: TÍNH CHẤT HÓA HỌC CỦA NITƠ VÀ HỢP CHẤT
CỦA NITƠ (T 1 ).
I Mục tiêu:
1 Kiến thức:
Học sinh trình bày được:
- Phân tử nitơ rất bền do có liên kết ba, nên nitơ khá trơ ở nhiệt độ thường,nhưng hoạt động hơn ở nhiệt độ cao
Học sinh chứng minh được:
- Tính chất hoá học đặc trưng của nitơ: tính oxi hoá (tác dụng với kim loạimạnh, với hiđro), ngoài ra nitơ còn có tính khử (tác dụng với oxi)
- Tính chất hoá học của amoniac: Tính bazơ yếu (tác dụng với nước, dung dịchmuối, axit) và tính khử (tác dụng với oxi)
- Tính chất hoá học muối amoni (phản ứng với dung dịch kiềm, phản ứng nhiệtphân)
2 Kĩ năng:
- Dự đoán tính chất, kiểm tra dự đoán và kết luận về tính chất hoá học của nitơ,amoniac, muối amoni
- Quan sát thí nghiệm rút ra tính chất hóa học của amoniac, muối amoni
- Viết các PTHH minh họa tính chất hoá học
- Làm bài tập nhận biết muối amoni và một số bài tập liên quan
- Kỹ năng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe
- Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học
- Năng lực vận dụng kiến thức môn Hóa học vào cuộc sống
- Năng lực tính toán hóa học
II Phương pháp và kĩ thuật dạy học:
- Phát hiện và giải quyết vấn đề
Trang 11- Thảo luận hợp tác nhóm, sử dụng các phương tiện trực quan (hình ảnh, thí nghiệm).
- Phương pháp đàm thoại tìm tòi
III Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Phiếu học tập, máy tính
- Dụng cụ: ống nghiệm, giá ống nghiệm, đèn cồn, ống hút, đũa thủy tinh…
- Hóa chất: dung dịch NH3, (NH4)2SO4, NH4Cl (tinh thể và dung dịch), HCl đặc, AlCl3
2 Học sinh:
- Sách giáo khoa lớp 11 cơ bản
- Chuẩn bị các phiếu học tập theo hướng dẫn của giáo viên ở tiết trước
IV Tiến trình dạy học:
1 Kiểm tra bài cũ: Viết CTCT các phân tử N2, NH3, xác định số oxi hóa của nguyên tố nitơ và dự đoán tính chất hóa học của nitơ, amoniac?
2 Bài mới:
HOẠT ĐỘNG 1: Tìm hiểu tính chất hóa học của nitơ.
HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS NỘI DUNG KIẾN THỨC
GV: Hướng dẫn Hs thảo luận, thống
nhất phần nội dung đã chuẩn bị ở phiếu
học tập số 1 để trình bày (Nhóm 1
trình bày)
Phiếu học tập số 1:
Câu 1: Dựa vào đặc điểm cấu tạo
nguyên tử, phân tử nitơ, số oxi hóa của
nitơ trong phân tử N2 hãy dự đoán tính
chất hóa học cơ bản của nitơ? Theo em
phản ứng xảy ra giữa nitơ và các chất
phải thực hiện ở điều kiện nào? Vì sao?
I Tính chất hóa học của nitơ : 1/ Tính oxi hóa:
- Tác dụng với hiđro: ở t0C cao,
pcao, có xúc tác:
- Tác dụng với kim loại mạnh (Li,
Ca, Mg, …)3Mg +
Trang 12Câu 2: Viết PTHH của các phản ứng
khi cho nitơ tác dụng với Na, Mg, H2,
O2? Xác định sự thay đổi số oxi hóa
của nguyên tố nitơ và rút ra kết luận về
tính chất hóa học của nitơ?
HS: Thảo luận và trình bày, các nhóm
NO dễ dàng kết hợp với O2: 2NO + O2 2NO2
Kết luận: Nitơ vừa có tính oxi hóa vừa
có tính khử, trong đó tính oxi hóa làtính chất chủ yếu
HOẠT ĐỘNG 2: Tìm hiểu tính chất hóa học của amoniac.
HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS NỘI DUNG KIẾN THỨC
Câu 1: Dựa vào đặc điểm cấu tạo
phân tử, số oxi hóa của nitơ trong
phân tử NH3, hãy dự đoán tính chất
hóa học của amoniac?
Câu 2: Tiến hành các thí nghiệm sau:
TN1 Cho quỳ tím vào dung dịch
→ dùng quỳ tím ẩm để nhận biết khí
NH3
NH3 + H2O NH + OH b) Tác dụng với axit:
-Vd: NH3 (k) + HCl(k) NH4Cl (không màu) (không màu) (khói trắng)
Trang 13TN3 Cho đũa thủy tinh có nhúng dd
NH3 đặc lại gần đũa thủy tinh có
nhúng dung dịch HCl đặc?
Quan sát, nêu hiện tượng, viết PTHH
của các phản ứng xảy ra.
Câu 3: Viết các PTHH của các phản
ứng xảy ra khi cho dung dịch NH3 tác
dụng với dd H2SO4, FeCl3; Đốt cháy
khí NH3? Xác định sự thay đổi số oxi
hóa của nguyên tố nitơ và rút ra kết
luận về tính chất hóa học của
c) Tác dụng với dung dịch muối:
AlCl3+3NH3+3H2O3NH4Cl+Al(OH)3
Al3++3NH3+3H2O3NH +Al(OH)3
2/ Tính khử:
Tác dụng với O2:
4NH3 + 3O2 2N2 + 6H2O 4NH3 + 5O2 4NO + 6H2O
HOẠT ĐỘNG 3: Tìm hiểu tính chất hóa học của muối amoni.
HOẠT ĐỘNG CỦA GV & HS NỘI DUNG KIẾN THỨC
GV: Hướng dẫn Hs thảo luận, thống
nhất phần nội dung đã chuẩn bị ở phiếu
học tập số 3 để trình bày (Nhóm 3 trình
bày)
Phiếu học tập số 3:
Câu 1: Tiến hành các thí nghiệm:
III Tính chất hóa học muối amoni:
1 Tác dụng với dung dịch kiềm:
NH4Cl +NaOH NaCl + NH3+ H2O
NH + OH- NH3 + H2O
→ điều chế NH3 trong PTN và nhận
Trang 14TN1 Cho dung dịch (NH4)2SO4 đặc vào
dung dịch NaOH đun nóng?
TN2 Đun nóng ống nghiệm có chứa
tinh thể NH4Cl, trên miệng ống nghiệm
có đậy bằng tấm kính?
Quan sát, nêu hiện tượng, viết PTHH
của các phản ứng xảy ra.
Câu 2: Viết PTHH của các phản ứng
kiến thức – kĩ năng cơ bản
biết muối amoni
GV: Chốt lại phần kiến thức trọng tâm của bài học, hướng dẫn Hs làm các bài
tập củng cố nội dung bài học
HS: Làm các bài tập củng cố phần kiến thức của bài học.
Câu 1: Viết các PTHH theo sơ đồ chuyển hóa sau:
Trang 15Câu 2: Trình bày phương pháp hóa học để nhận biết các dung dịch: NaCl,
Câu 4: Phải dùng bao nhiêu lít khí N2 và bao nhiêu lít khí H2 để điều chế 17 gam
NH3 ? biết rằng H% = 25%, các thể tích khí được đo ở đktc?
4 Hướng dẫn Hs học bài ở nhà:
- Học bài cũ: Tính chất hóa học của nitơ, amoniac, muối amoni; viết cácPTHH minh họa
- Làm các bài tập: 1-5 trang 31; 1-8 trang 37&38 ở SGK
- Chuẩn bị các nội dung sau:
GV phát phiếu học tập cho HS, yêu cầu mỗi HS về nhà thực hiện lên giấyA4 GV chia lớp thành 6 nhóm (mỗi nhóm gồm 6 - 7 HS), phân công nhómtrưởng, thư kí của từng nhóm và nêu phương thức hoạt động để tiết học sau HSchủ động tiếp thu kiến thức
+ Tất cả HS đều trả lời 2 câu hỏi (1, 2) sau vào giấy A4.
Câu 1: Viết phương trình điện li của HNO3? Dựa vào phương trình điện licủa HNO3 và số oxi hóa của nitơ trong phân tử HNO3, hãy trình bày tính chấthóa học của dung dịch HNO3 (tính axit, tính oxi hóa).Viết PTHH minh họa?
Câu 2: Trình bày tính chất hóa học của muối nitrat (của kim loại), nêu các
trường hợp xảy ra khi nhiệt phân hủy muối nitrat (của kim loại)? Viết các PTHHminh họa?
+ Phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm chuyên sâu: (ngoài việc
chuẩn bị 2 câu hỏi trên, học sinh phải nghiên cứu kỹ về các nội dung của nhómmình theo phân công)
Phiếu học tập số 1: (nhóm chuyên sâu 1, 2)
Nghiên cứu tính chất của HNO3 khi tác dụng với kim loại
1) Nội dung thảo luận:
Câu 1: Dựa vào số oxi hóa của nguyên tố nitơ trong phân tử HNO3 hãy dự đoán tính chất hóa học của HNO3? Tính chất đó được thể hiện khi HNO3 tác dụng với những loại chất nào?
Trang 16Câu 2: Nghiên cứu các thí nghiệm sau:
TN: “ HNO3 tác dụng với Cu” Cách tiến hành thí nghiệm:
TN1 Cho mẫu Cu vào một nhánh của ống nghiệm (hai nhánh), cho 2ml dd HNO 3 loãng vào nhánh còn lại, dùng bông có tẩm dd NaOH đặt trên miệng ống nghiệm, nghiêng ống nghiệm cho dd HNO 3 tràn qua nhánh chứa kim loại Cu, đun nóng nhẹ ống nghiệm (nếu chưa có hiện tượng)
TN2 Cho mẫu Cu vào một nhánh của ống nghiệm (hai nhánh), cho 2ml dung
dịch HNO 3 đặc vào nhánh còn lại, dùng bông có tẩm dd NaOH đặt trên miệng ống nghiệm, nghiêng ống nghiệm cho dung dịch HNO 3 tràn qua nhánh chứa kim loại Cu.
Quan sát, nêu hiện tượng, viết phương trình hóa học của các phản ứng xảy
ra và xác định vai trò của HNO 3 trong 2 phản ứng trên dựa vào sự thay đổi số oxi hóa của nguyên tố nitơ?
Câu 3: Viết PTHH của các phản ứng xảy ra (nếu có) trong các trường hợp sau,
xác định sự thay đổi số oxi hóa của nguyên tố nitơ?
a Al + HNO3 loãng
b Fe + HNO3(đặc)
c Viết sơ đồ tổng quát khi cho kim loại M tác dụng với dung dịch HNO3?
→ Nhận xét:
2) Chuẩn bị nội dung chia sẻ ở nhóm mảnh ghép:
Tính chất hóa học của axit nitric (tính chất của HNO 3 khi tác dụng với kim loại).
+ Thí nghiệm:
+ Hiện tượng:
+ Phương trình hóa học:
+ Nhận xét:
Phiếu học tập số 2: (nhóm chuyên sâu 3, 4)
Nghiên cứu tính chất của HNO3 khi tác dụng với phi kim, hợp chất
1) Nội dung thảo luận:
Câu 1: Dựa vào số oxi hóa của nguyên tố nitơ trong phân tử HNO3 hãy dự đoán tính chất hóa học của dung dịch HNO3? Tính chất đó được thể hiện khi HNO3tác dụng với những loại chất nào?
Câu 2: Nghiên cứu thí nghiệm sau:
TN: “HNO3 đặc tác dụng S” Cách tiến hành thí nghiệm:
Trang 17Cho vào ống nghiệm 2 nhánh, một nhánh 2 ml dung dịch HNO 3 ; nhánh còn lại một ít bột S Dùng bông có tẩm dd NaOH đặt trên miệng ống nghiệm, đun nóng nhánh chứa bột S cho đến khi nóng chảy, nghiêng ống nghiệm cho dung dịch HNO 3 tràn qua nhánh chứa S nóng chảy
Quan sát, nêu hiện tượng, viết phương trình hóa học của các phản ứng xảy
ra và xác định vai trò của HNO 3 trong phản ứng trên dựa vào sự thay đổi số oxi hóa của nguyên tố nitơ?
Câu 3: Viết PTHH của các phản ứng xảy ra (nếu có) trong các trường hợp sau?
Xác định sự thay đổi về số oxi hóa của nguyên tố nitơ?
a C + HNO3(đặc)
b FeO + HNO3 loãng
c Fe(OH)2 + HNO3 loãng
d Fe2O3 + HNO3(đặc) Trong các phản ứng trên, HNO3 thể hiện tính oxi hóa, tính axit ở phương trình nào?
→ Nhận xét:
2) Chuẩn bị nội dung chia sẻ ở nhóm mảnh ghép:
Tính chất hóa học của axit nitric:
- Tính chất của HNO 3 khi tác dụng với phi kim.
+ Thí nghiệm:
+ Hiện tượng:
+ Phương trình hóa học:
+ Nhận xét:
- Tính chất của HNO 3 khi tác dụng với hợp chất.
+ Ví dụ (viết PTHH):+ Nhận xét:
Phiếu học tập số 3: (nhóm 5, 6)
Nghiên cứu tính chất hóa học của muối nitrat kim loại
1) Nội dung thảo luận:
Câu 1: Nghiên cứu thí nghiệm sau:
TN: “Nhiệt phân muối KNO3” Cách tiến hành thí nghiệm:
Cho vào ống nghiệm chịu nhiệt một ít tinh thể KNO 3 , tiến hành đun nóng đến khi nóng chảy Khi thấy các bọt khí xuất hiện, đưa mẫu than đã được đốt nóng
đỏ vào ống nghiệm.
