SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG 4 SÁNG KIẾN KINH NGIHỆM GIÁO DỤC TÌNH CẢM GIA ĐÌNH QUA NHÂN VẬT NGƯỜI ĐÀN BÀ TRONG CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA CỦA NGUYỄN MINH CHÂU CH
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT NÔNG CỐNG 4
SÁNG KIẾN KINH NGIHỆM
GIÁO DỤC TÌNH CẢM GIA ĐÌNH QUA NHÂN VẬT NGƯỜI ĐÀN BÀ TRONG CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA CỦA NGUYỄN MINH CHÂU CHO HỌC SINH KHỐI 12 TRƯỜNG
THPT NÔNG CỐNG 4
Người thực hiện: Lê thị Điệp
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Ngữ văn
THANH HÓA - NĂM 2022
Trang 3MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU 1
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 1
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 NỘI DUNG 2
2.1 Cơ sở lí luận 2
2.2 Thực trạng dạy học môn Ngữ văn ở trường THPT Nông Cống 4 2
2.2.1 Thuận lợi 2
2.2.2 Khó khăn 3
2.3 Cách thức và các giải pháp thực hiện 4
2.3.1 Nhắc lại kiến thức cơ bản 4
2.3.2 Giáo án 5
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 15
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 18 3.1 Kết luận 15
3.2 Kiến nghị 16
TÀI LIỆU THAM KHẢO 17
Trang 41 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài.
Những năm gần đây, do tác động của cơ chế thị trường, toàn cầu hóa, hộinhập và một số nguyên nhân khác đã ảnh hưởng đến đời sống tâm lý, đặc biệt làlứa tuổi học sinh Học sinh phải đối mặt với rất nhiều khó khăn trong việc lựachọn lối sống của mình vừa phù hợp với giá trị đạo đức truyền thống dân tộc,vừa phải theo kịp với sự phát triển của xã hội hiện đại Ở lứa tuổi học sinh, các
em rất nhạy cảm với cái mới, hay bắt chước những thói hư tật xấu ngoài xã hội,thậm chí xem đó như là một trào lưu nhằm thể hiện “cái tôi” của mình Nhữngbiểu hiện sai lệch này đều gây ra những hậu quả xấu cho cá nhân và xã hội, tuổitrẻ rất cần được chấn chỉnh, uốn nắn kịp thời Chính vì thế, đã đến lúc các bậccha mẹ, các thế hệ trong gia đình cần phải khẳng định lại vai trò và trách nhiệmcủa mình trong việc giáo dục đạo đức cho con em đang là độ tuổi học sinh.Chính vì vậy, giáo dục tình cảm gia đình là nhiệm vụ cấp bách, là nhiệm vụchung của toàn xã hội Mỗi thành viên trong gia đình đều có vị trí nhất đinhnhưng với người mẹ thì vai trò lại khá đặc biệt Mẹ là người “ giữ lửa” cho tổ
ấm luôn sáng mãi, là cội nguồn yêu thương Với đề tài “Giáo dục tình cảm gia
đình qua nhận vật người đàn bà hàng chài trong Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu cho học sinh trường THPT Nông Cống 4”, chúng ta có thể
rèn luyện, giáo dục tình cảm gia đình cho học sinh Giúp các em có khả năngnhìn nhận mọi vấn đề xảy ra trong cuộc sống một cách đúng đắn, đánh giá côngbằng khách quan và nhận hậu hơn
Từ thực tế giảng dạy, qua quá trình tìm hiểu tâm lí học sinh trong đó có học
sinh khối 12, tôi mạnh dạn đưa ra đề tài: “Giáo dục tình cảm gia đình qua nhận
vật người đàn bà hàng chài trong Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu cho học sinh trường THPT Nông Cống 4” Mục tiêu đầu tiên của tôi là
giúp học sinh hiểu bài và hiểu đúng dụng ý nghệ thuật mà tác giả chuyển tải quatác phẩm Đặc biệt là biết khám phá, phát hiện vẻ đẹp của nhân vật người đàn bàhàng chài – người phụ nữ - người vợ - người mẹ, lam lũ, lấm láp trong cuộcsống đời thường nhưng chứa đựng biết bao bài học, bao vẻ đẹp cuộc đời Từ đógiáo dục học sinh tình cảm gia đình, thấy và trân trọng sự hi sinh âm thầm của
mẹ và sự lao động vất vả của cha Biết yêu thương gia đình, sống có trách nhiệm
và có cách nhìn, cách đánh giá về cuộc sống
1.2 Mục đích nghiên cứu.
Thông qua đề tài, tôi muốn được chia sẻ kinh nghiệm với các đồng nghiệptrong trường, trong tỉnh về giáo dục tình cảm gia đình cho học sinh thpt
Trang 5Giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của môn học đối với cuộc sống vàcũng là một trong ba môn bắt buộc trong kì thi TNTHPT Từ đó hình thành ởcác em kiến thức để tự tin trước kì thi
Giúp học sinh hứng thú, say mê hơn đối với bộ môn Ngữ văn
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Trong phạm vi đề tài này đối tượng mà đề tài hướng tới là học sinh lớp 12Hoạt động giáo dục của giáo viên và học sinh các lớp 12A2, 12A3 THPTNông Cống 4 năm học 2021- 2022
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Phương pháp nghiên cứu bộ môn: Sử dụng các phương pháp trong dạy họcNgữ văn ( phương pháp thuyết trình, phương pháp vấn đáp, đàm thoại, phươngpháp phát hiện , phương pháp đặt tình huống, phương pháp thảo luận nhóm) , đểhình thành kiến thức cho các em học sinh
Phương pháp nghiên cứu lí luận: Tìm hiểu các khái niệm, các Nghị quyết
có liên quan đến tình cảm gia đình
Phương pháp thực nghiệm, phân tích: Tiến hành soạn và thực nghiệm
ở tiết dạy cụ thể, để khẳng định tính khả thi, hiệu quả của đề tài
Phương pháp tổng hợp: Sau khi triển khai thực hiện vấn đề, tôi tổnghợp đánh giá kết quả cuối cùng để thấy được thành công của đề tài Từ đó ápdụng phổ biến trong những năm học tiếp theo
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lý luận
Giáo dục thế hệ trẻ luôn là mối quan tâm đặc biệt của mỗi dân tộc , bởi vì
“Sự nghiệp đổi mới đất nước có thành công hay không, đất nước ta bước vào
thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không chủ yếu là do lực lượng thanh niên ngày nay quyết định” ( Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban
Chấp hành Trung ương khóa VII, H,1993,tr23) Dạy Văn không chỉ trang bị chothế hệ trẻ một vốn kiến thức cần thiết về Văn học, mà còn góp phần quan trọng
bồi dưỡng kỹ năng sống cho học sinh “ Văn học là tấm gương phản chiếu tâm
hồn con người” giáo dục ý thức, tình yêu, nhân cách, đạo lý, tinh thần, trách
Trang 6thuần nông, với bản tính hiền lành, thân thiện, các em học sinh cơ bản đã thựchiện tốt nội quy trường lớp, thái độ học tập đúng đắn, yêu thương, đoàn kết.
2.2.2 Khó khăn:
Yêu cầu của việc đổi mới trong dạy học hiện nay đòi hỏi học sinh chủđộng, sáng tạo trong quá trình học Nhưng thực tế đã cho thấy các em học sinhkhông thích học văn Hầu hết các em mới chỉ biết tái hiện lại tác phẩm, tức làmới chỉ nói được những gì trong tác phẩm đã có, khả năng cảm thụ yếu dẫn đếnđối phó, nhàm chán, ngại tìm tòi suy nghĩ và sáng tạo
Nhân vật người đàn bà trong tác phẩm “ Chiếc thuyền ngoài xa” của
Nguyễn Minh Châu là một người không tên tuổi, con người đời thường như baongười phụ nữ Việt Nam khác nhưng làm ta phải ám ảnh, băn khoăn, day dứt,trăn trở
Nghị quyết Trung ương II của Đảng khóa VIII đã nhấn mạnh về thực trạngđạo đức HS, hiện nay: “Đặc biệt đáng lo ngại là một bộ phận HS, có tình trạngsuy thoái về đạo đức, mờ nhạt về lí tưởng ” Điều này có thể được minh chứngbởi số liệu nghiên cứu của Viện Nghiên cứu và Phát triển Giáo dục Việt Nam vềvấn đề HS nói dối cha mẹ tăng dần cùng lứa tuổi Theo đó, tỉ lệ HS Tiểu học nóidối cha mẹ là 22%, đến Trung học cơ sở là 50% và 64% đối với HS Trung họcphổ thông Số liệu trên phản ánh phần nào thực trạng lỏng lẻo trong việc giáodục đạo đức cho con cái trong gia đình Cha mẹ bận rộn với việc làm ăn kinh tế,không chăm lo giáo dục con cái làm các em xa rời giá trị đạo đức, chuẩn mựccủa gia đình Vai trò của gia đình lại càng trở nên hết sức quan trọng
Từ lí luận và thực tiễn nêu trên, chúng ta nhận thấy tầm quan trọng của việcgiáo dục tình cảm gia đình cho học sinh phổ thông là rất cần thiết Điều đókhông chỉ có ý nghĩa trong việc nâng cao kiến thức mà còn có ý nghĩa hướngcác em nhận thấy yêu và học Ngữ văn Vì là môn học góp phần giáo dục tưtưởng, bồi dưỡng hoàn thiện nhân cách, đạo đức cho thế hệ trẻ
Kết quả học thi khảo sát lần 1 các lớp tôi dạy như sau:
Lớp Sĩ số Điểm 9-10 Điểm 7- 8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5
Với kết quả trên ta thấy:
Chất lượng chưa cao, số học sinh đạt khá giỏi còn ít, số học sinh đạt mức
độ yếu vẫn còn
Trang 7Mức độ hứng thú học tập chưa cao vì học sinh cảm thấy khó cảm nhận,nhiều từ ngữ, hình ảnh trừu tượng.
Khả năng liên hệ vận dụng giải quyết các đề văn còn yếu, chưa cảm nhậnđúng vấn đề, vì vậy để đạt được điểm cao là khó
Với những thực trạng trên bản thân tôi thấy cần phải có cách dạy tích cựchơn thì học sinh mới hứng thú học tập, khi thi mới đạt kết quả tốt hơn Vì vậytôi mong muốn với đề tài này các em thấy trân quý những người thân của mình
mà cố gắng học tập
2.3 Cách thức và biện pháp thực hiện
2.3.1 Nhắc lại kiến thức cơ bản
Tình cảm gia đình là tình yêu thương, gắn kết, quan tâm, lo lắng giữa cácthành viên trong gia đình Tình cảm gia đình được xây dựng dựa trên mối quan
hệ huyết thống và ý thức về trách nhiệm Trong giới hạn của đề tài, tôi sẽ giáodục cho học sinh tình cảm gia đình thông qua nhân vật người đàn bà hàng chàitrong tác phẩm “ Chiếc thuyền ngoài xa” Dưới đây là một số biện pháp cụ thể: Tình cảm gia đình được xây dựng dựa trên tình yêu thương, bổn phận vàtrách nhiệm của các thành viên Tình yêu thương đó là vô hạn, xuất phát từchính trái tim của mọi người mà không cần sự báo đáp
Tình cảm gia đình là nguồn động lực lớn lao, giúp chúng ta vững bước trêncon đường đời, là chỗ dựa vững chắc giúp ta thêm sức mạnh vượt qua mọi khókhăn Sức mạnh to lớn của tình cảm gia đình ấy sẽ chắp cho ta đôi cánh vươnđến những ước mơ, khát vọng lớn lao
Mỗi gia đình là một tế bào của xã hội Gia đình càng hạnh phúc, xã hội càng văn minh Sở hữu một gia đình hạnh phúc là niềm khát khao mong mỏi củamỗi con người trong xã hội
Nhà văn Tô Hoài khẳng định Nguyễn Minh Châu là một tài năng xuất sắc:
"Đọc Nguyễn Minh Châu, người ta thấy cuộc đời và trang sách liền nhau Chặng đường đời hôm nay cũng như từng đoạn sáng tạo trên trang giấy của tài năng Những cái tưởng như bình thường lặt vặt trong cuộc sống hằng ngày dưới con mắt
và ngòi bút của Nguyễn Minh Châu đều trở thành những gợi ý đáng suy nghĩ và có tầm triết lý". Tác phẩm “ Chiếc thuyền ngoài xa” đặt ra vấn đề hay nhưng khó.Đặc biệt người đàn bà trong tác phẩm đã để lại cho bạn đọc những trăn trở, ámảnh Qua câu chuyện cuộc đời người đàn bà các em học sinh cảm nhận đượctình yêu của người đàn bà đàn dành cho chồng, cho con, cho gia đình là mộttình yêu vĩ đại Chị là người vợ - người mẹ- người phụ nữ Việt Nam – ngườilàm nên những điều kì diệu của cuộc sống
Trong giới hạn của đề tài, tôi sẽ giáo dục cho học sinh tình cảm gia đìnhthông qua nhân vật người đàn bà hàng chài trong tác phẩm “ Chiếc thuyền ngoài
Trang 8xa” Để hiểu rõ về vấn đề của đề tài nghiên cứu, tôi xin cụ thể phần trọng tâmbài học liên quan đến đề tài bằng phần thiết kế bài học như sau.
2.3.2 Giáo án
Hoạt động của giáo viên
1 Hướng dẫn HS tìm hiểu chung
HS: - Nhìn sơ đồ, tóm tắt ngắn gọn
văn bản?
2 Hướng dẫn HS tìm hiểu hai
phát hiện của người nghệ sĩ
I.Tìm hiểu chung
1 Tác giả
2 Tác phẩm
II Đọc hiểu văn bản
1 Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng trước cảnh bình minh trên biển
a Phát hiện thứ nhất – Chiếc thuyền ngoài xa - Bức tranh thiên nhiên hoàn
mĩ
b Phát hiện thứ hai: Chiếc thuyền vào
bờ - Bức tranh cuộc sống đầy bất ngờ
và nghịch lí
=> ý tưởng nghệ thuật của nhà văn :
Cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều
mà chứa đựng nhiều nghịch lý Giữa hình thức bên ngoài với nội dung bên trong không phải bao giờ cũng thống
Trang 9GV: Người nghệ sĩ vừa trải qua
giây phút thăng hoa về nghệ thuật
và bất ngờ khi khám phá ra cuộc
sống của gia đình hàng chài sau bức
tranh toàn bích ấy Đẻ hiểu thêm
cuộc sống người đàn bà hàng chài,
khám phá vẻ đẹp chiều sâu tâm hồn
chị và những thông điệp mà nhà văn
gửi gắm qua tác phẩm Chúng ta tìm
hiểu sang phần 2: Nhân vật người
đàn bà
3 Hướng dẫn HS tìm hiểu về
nhân vật người đàn bà hàng chài
GV: yêu cầu HS trình bày nội dung
đã chuẩn bị ở nhà theo yêu cầu của
+ Em hãy nêu tên tuổi và những đặc
điểm về ngoại hình nhân vật người
Vóc dáng ngoại hình– Thô kệch, rỗ mặt, lúc nào cũng xuấthiện với “khuôn mặt mệt mỏi”- đó làhình ảnh một con người lam lũ, mất hếtsinh lực, niềm vui, sức sống
– Nghèo khổ, nhọc nhằn (lưng áo bạcphếch)
– Hình ảnh của chị gợi nhiều xót xa về
Trang 10GV; Nguyễn Minh Châu không chỉ
dừng lại ở vẻ ngoài của nhân vật mà
ngòi bút thấm đẫm tinh thần nhân
đạo của ông đã lách thật sâu để
khám phá cho được cái mạch ngầm
hiện thực về cuộc sống của người
đàn bà hàng chài
+ Em hãy chỉ ra những chi tiết cụ
thể về hoàn cảnh sống của chị?
+Khi bị người khác phát hiện về
cuộc sống của mình, người đàn bà
đã thể hiện thái độ, cảm xúc như thế
nào?
GV: Chứng kiến thái độ, phản ứng
của chị như vậy, thái độ của nghệ sĩ
Phùng thể hiện như thế nào? Các
em có cùng suy nghĩ, cảm xúc như
nghệ sĩ Phùng không
GV: Thái độ của nghệ sĩ Phùng và
các em là không đồng tình với hành
động của người đàn ông và khó hiểu
về phản ứng của người đàn bà Vậy
khi người đàn bà được tòa án gọi
cuộc sống người lao động nhiều nhọcnhằn cơ cực Nhà văn thể hiện nỗi xótthương cho số phận con người ngay khimiêu tả ngoại hình, dáng vẻ của nhân vật.
b Cuộc sống của người đàn bà hàng chài
Một người đàn bà bất hạnh, nhẫn nhụcchịu đựng
+ Sống cùng chồng và hàng chục đứacon trên một chiếc thuyền chật chội + Hàng ngày chị phải đối mặt với mưusinh và những trận đòn tới tấp củachồng
+ Chị không hề phản ứng: im lặng,không trốn tránh, không chống cự Chịnhẫn nhịn chịu dựng một cách đángthương
+ Chị xấu hổ, đau dớn.Dòng nước mắt chảy xuống hai gò má đầy nốt rỗ của chị Chị như nuốt cay đắng vào tận sâu thẳm tâm hồn mình rồi nhanh chóng trởlại thuyền cùng với người đàn ông.+ Ngạc nhiên, không thể ngờ tới, khó hiểu về hành động của chị
+ Băn khoăn, day dứt, phẫn uất thay cho chị
+ Tức giận lên án, không đồng tình, xúcđộng mãnh liệt trước tình trạng con người phải chịu sự bạo hành của cái xấu, cái ác
Trang 11lên để giải quyết việc ly hôn với
người chồng vũ phu Em có đồng
tình không? Đẻ hiểu thêm về nhân
vật người đàn bà, đặc biệt là vẻ đẹp
chiều sâu của tâm hồn chị, cô cùng
các em tìm hiểu về câu chuyện
người đàn bà tại tòa án huyện
4 Hướng dẫn HS tìm hiểu về câu
chuyện của người đàn bà tại tòa
án huyện.
GV: Vì sao người đàn bà hàng chài
lại xuất hiện ở tòa án huyện?
Thái độ, biểu hiện của người đàn bà
khi đến tòa án? Những biểu hiện đó
cho ta hiểu thêm gì về người đàn
bà?
(Bị chồng đánh đập một cách vũ
phu, tàn ác: ba ngày một trận nhẹ,
năm ngày một trận nặng nhưng vẫn
cam chịu “không hề kêu một tiếng,
không chống trả, không tìm cách
chạy trốn”).
(?) Trước hoàn cảnh của người đàn
bà hàng chài, Đẩu - chánh án tòa
án huyện đã đưa ra giải pháp gì?
(Đẩu khuyên người đàn bà bỏ chồng
vì anh tin giải pháp của mình là
- Rụt rè, e ngại, sợ sệt chị chỉ giám ngồi vào một góc của gian phòng và chỉngồi mớm trên mép ghế
- Đó là biểu hiện của người ít được đi
ra, ít được tiếp xúc Chị thật đángthương và tội nghiệp
- Chị đã mãnh liệt bày tỏ rõ quan điểm
Trang 12GV: Thái độ của Đẩu, Phùng trước
lời nói và phản ứng của chị?
GV: Người đàn bà vùng biển quê
mùa và thất học đã không cần luật
sư bào chữa mà chị kể về cuộc đời
mình và gián tiếp giải thích lý do vì
sao chị nhất quyết không thể bỏ lão
chồng vũ phu Vậy lý do mà người
đàn bà đã đưa ra ở đây là gì?
GV cho học sinh phát hiện các dẫn
chứng và phân tích.
GV: Cuộc sống mưu sinh của người
lao động đặc biệt là của người dân
vùng biển là không hề giản đơn,
cảnh sống chòng chành bấp bênh,
cơ cực việc kiếm miếng cơm manh
áo trở thành gánh nặng, thành nỗi
cực nhọc đè nặng lên vai, có lúc
tưởng như không thể chịu nổi
Chính vì vậy mà họ hiểu thế nào là
cuộc sống là giá trị cuộc sống đích
thực
GV: Vốn thua thiệt về hình thức mà
chị vẫn được người đàn ông –
chồng chị bây giờ lấy làm vợ, đối
với chị đó là một cái ơn lớn Một sự
hàm ơn và tri ngộ riêng với chồng
GV: Ca dao có câu:
“ Có con thì khổ vì con
Có chồng gánh vác giang sơn nhà
chồng”
Một gia đình với hàng chục miệng
ăn là gánh nặng với người chồng
gánh nặng mưu sinh đã đề lên dáng
điệu của lão: Mái tóc tổ quạ, lưng
khum như mui thuyền, chân đi hình
của mình: “Quý tòa bắt tội con cũng
được, phạt tù con cũng được, đừng bắt con bỏ nó”.
+Nếu ban đầu mới đến toà, chị sợ sệt,lúng túng, một lạy quý toà, hai lạy quýtoà thì sau khi nghe lời khuyên của Đẩu,chị trở nên mạnh dạn, chủ động
- Ngạc nhiên hết sức không hiểu nổingười đàn bà
“Các chú đâu có phải là người làm ăn
… cho nên các chú đâu có hiểu được cái việc của các người làm ăn lam lũ, khó nhọc …”.
“Chị vốn xấu xí, mặt rỗ thô kệch mà
vẫn được chồng chj lấy làm vợ”
Vì chị đẻ quá nhiều, thuyền lại chật
