Lí do chọn đề tài: Trong công cuộc đổi mới toàn diện ngành giáo dục hiện nay, đổi mớiphương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếpcận nội dung sang tiếp cậ
Trang 1
MỤC LỤC
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT QUAN SƠN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI VÀO GIỜ DẠY ĐỌC HIỂU VĂN BẢN CHÍ PHÈO CỦA NAM CAO (NGỮ VĂN 11, TẬP 1, BAN CƠ BẢN) TẠI TRƯỜNG THPT QUAN
Trang 27 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2
8 2.2 Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 6
9 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7
11 2.3.2 Chuyển thể một văn bản, đoạn văn thành một kịch bản
sân khấu (sân khấu hóa)
10
12 2.3.3 Trình bày một vấn đề, một ý kiến từ các góc nhìn khác
nhau
12
13 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động
giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường
17
14 2.4.1 Kết quả về mức độ hứng thú của học sinh sau khi thực
nghiệm
17
16 2.4.3 Hiệu quả về chuyên môn giáo dục (thể hiện qua các
bài kiểm tra 45 phút, bài viết 90 phút)
18
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài:
Trong công cuộc đổi mới toàn diện ngành giáo dục hiện nay, đổi mớiphương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếpcận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đếnviệc học sinh học được kiến thức nào đến chỗ quan tâm học sinh vận dụngnhững kiến thức vào thực tiễn ra sao Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiệnchuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cáchhọc, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩmchất
Ngữ văn là môn học có những khả năng đặc biệt, có ưu thế trong việc hìnhthành phẩm chất, năng lực cho học sinh Việc khai thác hiệu quả giờ học Ngữvăn là yếu tố quan trọng góp phần đổi mới toàn diện nền giáo dục đào tạo gắn
với bốn mục tiêu quan trọng của giáo dục:“học để biết, học để làm, học để chung sống, học để khẳng định mình”.
Chí Phèo của Nam Cao là một kiệt tác của văn xuôi Việt Nam hiện đại, có
sức lôi cuốn với nhiều bạn đọc Đọc truyện ngắn này, người đọc có thể rút rađược nhiều bài học sâu sắc, nhiều liên hệ thực tiễn ý nghĩa Trên thực tế dạy học
ở đơn vị hiện nay, khi dạy tác phẩm Chí Phèo, hầu hết giáo viên đều cho học
sinh tiếp cận tác phẩm bằng các hình thức như đọc văn bản; nghe - đọc tác phẩmbằng video; xem các tác phẩm đã được chuyển thể Tuy nhiên, giáo viên chưa cónhiều điều kiện vận dụng phương pháp đóng vai giúp học sinh trực tiếp thểnghiệm khắc sâu kiến thức bài học
Để đổi mới phương pháp dạy học có hiệu quả, một trong những phươngpháp dạy học tích cực mang lại kết quả cao chính là việc áp dụng thành côngphương pháp hợp tác trong tổ chức hoạt động dạy học
Xuất phát từ những lí do trên, tôi đã lựa chọn đề tài “Vận dụng phương pháp đóng vai vào giờ dạy đọc hiểu văn bản Chí Phèo của Nam Cao (Ngữ văn 11, tập 1, ban cơ bản) tại trường THPT Quan Sơn” để cùng chia sẻ, trao đổi
với các đồng nghiệp
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Nâng cao chất lượng dạy đọc hiểu truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao,
chương trình Ngữ văn lớp 11 cho học sinh trường THPT Quan Sơn
- Nghiên cứu để làm rõ được phương pháp dạy học theo hình thức đóng vai
trong chương trình Ngữ văn THPT
- Xây dựng giáo án và kế hoạch dạy học đọc hiểu truyện ngắn Chí Phèo
của Nam Cao chương trình Ngữ văn 11 một cách hợp lý, sáng tạo về hình thức
và nội dung
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Tôi thực hiện nghiên cứu các tiết dạy đọc hiểu tác phẩm “Chí Phèo” củaNam Cao có vận dụng phương pháp đóng vai cho học sinh lớp 11 trường THPTQuan Sơn
Trang 41.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận.
- Phương pháp thống kê, đối chiếu, phân tích, tổng hợp
- Phương pháp phân tích, so sánh, đánh giá.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
a Khái niệm phương pháp đóng vai
"Đóng vai là một phương pháp dạy học trong đó người học thực hiện những tình huống hành động được mô phỏng (theo các vai) về một chủ đề gắn với thực tiễn, thường mang tính chất trò chơi, trong đó các tình huống, các vấn đề hoặc xung đột được thể hiện Đóng vai nhằm phát triển năng lực hành động thông qua sự trải nghiệm của chính bản thân người học và thông qua thông tin phản hồi từ người quan sát."
Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành (làm thử) một sốcách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định hoặc một tình huống của thực
tế cuộc sống bằng cách diễn xuất một cách ngẫu hứng trên cơ sở óc tưởng tượng
và ý nghĩ sáng tạo của các em Như vậy, phương pháp đóng vai là phương phápdạy học mà ở đó người học sẽ hóa thân vào một vai "giả định" trong một tìnhhuống hành động cụ thể để hành động, trình bày suy nghĩ, cảm nhận từ chỗđứng, góc nhìn của vai mà họ đảm nhận
b Phương pháp đóng vai trong môn Ngữ văn
Phương pháp được vận dụng linh hoạt qua nhiều hình thức khác nhaukhông chỉ đóng kịch, hát, múa, hóa trang mà còn dùng để tóm tắt tác phẩm.Trong môn Ngữ văn, phương pháp đóng vai được thực hiện theo một sốhình thức hoạt động sau: vào vai một nhân vật kể lại câu chuyện đã học; chuyểnthể một văn bản văn học thành kịch bản sân khấu; vào vai để xử lí một tìnhhuống giao tiếp giả định; trình bày một vấn đề, một ý kiến (ở cả dạng viết vànói) từ các góc nhìn khác nhau Dạy học bằng phương pháp đóng vai là phươngpháp dạy học dựa trên việc giao cho người học giải quyết một tình huống cụ thểthông qua đóng vai Đây là một trong các phương pháp dạy học chủ động, ngàycàng được ứng dụng rộng rãi; là phương pháp dạy học cơ bản và tốt nhất để dạy
về kỹ năng giao tiếp - một kỹ năng cần thiết và quan trọng để người học hoạtđộng được trong một tập thể, cộng đồng
c Một số hình thức đóng vai trong dạy đọc hiểu tác phẩm văn học
* Đóng vai theo nhân vật
Đóng vai tái hiện
Đây là hình thức cho học sinh đóng vai các nhân vật trong từng tác phẩm,thay vì cho các em đọc tác phẩm, giáo viên có thể phân vai cho học sinh thờigian chuẩn bị sau đó tái hiện tại nhân vật trong tác phẩm Dưới hình thức đóngvai theo nhân vật, học sinh có thể kết hợp thêm các lời thoại (bám sát theo vănbản); kết hợp với ngôn ngữ hình thể, ngôn ngữ, cách thức thể hiện…để trình bày
về ngoại hình, tích cách, ngôn ngữ, hoàn cảnh,…của nhân vật
Trang 5Thực hiện hình thức đóng vai này học sinh phải đọc trước tác phẩm, nắm cácchi tiết, các lời thoại của nhân vật Vì thế có nhược điểm là: học sinh chưa có sựsáng tạo vì phải bám sát vào lời thoại trong từng ngữ cảnh có sẵn trong tác phẩm ởsách giáo khoa, học sinh sẽ không thể hiện hết mình theo khả năng của mình.
Đóng vai suy luận
Đây là hình thức người học đặt mình vào vị trí của nhân vật, hình dung rathái độ, hành động, cử chỉ…của nhân vật trước các sự việc, chi tiết Hình thứcnày sẽ được chuẩn bị chu đáo hơn vì đã có lời thoại của các nhân vật trong tácphẩm, từ đây suy luận ra, sáng tạo ra những cách ứng xử mới của nhân vật
Đóng vai người kể chuyện
Mỗi tác phẩm tự sự, thường có các ngôi kể khác nhau Có tác phẩm kể theongôi thứ nhất, có tác phẩm kể theo ngôi thứ ba Có những tác phẩm nhân vậtkhông xuất hiện nhưng người đọc vẫn thấy được tư tưởng, tình cảm, thái độ…của nhân vật trong cốt truyện Do đó đóng vai người kể chuyện là hình thức chohọc sinh đóng vai tác giả, sáng tạo ra lời nói, suy nghĩ, hành động của nhân vậttheo quan điểm của cá nhân
* Chuyển thể một văn bản, đoạn văn bản thành một kịch bản sân khấu (sân khấu hóa)
Chuyển thể một đoạn trích trong tác phẩm thành kịch bản sân khấu và chohọc sinh thảo luận về một số vấn đề trọng tâm được đặt ra Từ đó học sinh hìnhthành được các kiến thức, kĩ năng và năng lực quan trọng qua bài học
* Xử lý một tình huống giao tiếp giả định
Nội dung này thường được áp dụng trong quá trình học tập để tạo một cuộcgiao tiếp Học sinh có thể hoạt động theo nhóm hoặc cặp đôi tạo nên những tìnhhuống giao tiếp giả định Để thực hiện hình thức đóng vai này, học sinh cầnđược dành thời gian chuẩn bị nhưng không được biết trước kịch bản, lời thoại.Sau khi giáo viên đưa ra tình huống giả định, học sinh sẽ chuẩn bị trong thờigian nhất định (3 đến 5 phút), đại diện một vài nhóm lên trình bày Các học sinhcòn lại đánh giá mức độ thú vị, hấp dẫn, chính xác của tình huống giả định
d Cách thức tiến hành phương pháp đóng vai trong dạy đọc hiểu môn Ngữ văn.
Bước 1: Giáo viên lựa chọn tình huống và cung cấp thông tin về vai diễn Lựa chọn tình huống:
- Giáo viên phải căn cứ vào nội dung bài học, xác định được tình huống cần
đóng vai Cần phân tích những đặc điểm của học sinh và môi trường học để xâydựng tình huống sao cho sát với thực tế, tạo sự hứng thú và phù hợp khả năngcủa học sinh Học sinh có thể cùng với giáo viên lựa chọn tình huống mô phỏng
- Tình huống đóng vai phải phù hợp với chủ đề giáo dục (chủ đề bài học),
phù hợp với lứa tuổi, trình độ học sinh và điều kiện, hoàn cảnh lớp học
- Tình huống nên để mở, không cho trước “kịch bản”, lời thoại (trừ trường
hợp chủ ý muốn dùng lời thoại sẵn)
Cung cấp thông tin về vai diễn:
- Giáo viên chia nhóm, gợi ý một số nội dung, chủ đề cần đóng vai Trong
đó quy định rõ thời gian chuẩn bị và thời gian đóng vai cho các nhóm Giáo viên
Trang 6có thể chia nhóm dựa trên năng lực, sở thích của học sinh (lựa chọn học sinhphù hợp với vai diễn và giao nhiệm vụ).
- Giáo viên thông tin cho học sinh về đề tài, tình huống và các vai, quy định
rõ thời gian chuẩn bị, thời gian thực hiện của mỗi vai, xác định mục đích thựchiện
- Các nhóm thảo luận chuẩn bị đóng vai: phân vai, dàn cảnh, học lời thoại,
cách thể hiện nhân vật, diễn thử… Vai đóng phải cụ thể theo đúng mục tiêu họctập (người đóng vai "chính", người đóng vai "phụ" phải thực hiện nhiệm vụ,công việc, động tác gì trong các tình huống trên)
- Xác định thời gian đóng vai: Không nên quá ngắn (ít hơn 15 phút) và sẽ
hạn chế trong việc thể hiện được mục tiêu học tập; chưa đủ để bộc lộ các ưu,nhược điểm Cũng không nên quá dài vì sẽ loãng, thiếu tập trung
- Nên khích lệ cả những học sinh nhút nhát cùng tham gia, giáo viên không
làm thay mà có thể hướng dẫn, gợi ý nếu học sinh chưa thực hiện được
- Nên có hoá trang và đạo cụ đơn giản để tăng tính hấp dẫn của trò chơi
đóng vai (nếu có điều kiện)
Lưu ý: cần dự kiến thời gian thảo luận ngay sau buổi đóng vai Thời gianthảo luận phải đủ để mọi người phát biểu, có thể nêu lên được đầy đủ các nhậnxét, rút kinh nghiệm, đánh giá Để xác định thời gian đóng vai, có thể thamkhảo ý kiến những người sẽ thực hiện vai đóng (học sinh sẽ đề xuất sau khi đãtrao đổi, hội ý với nhau về dự kiến nội dung dựa theo nhiệm vụ được giao)
Bước 2: Học sinh làm quen và tập đóng vai:
Học sinh làm quen với tình huống và vai được đảm nhận: giáo viên giảithích rõ hơn về từng vai cho học sinh; tổ chức cho học sinh tự phân vai nếu hoạtđộng theo nhóm, tự chọn vai nếu nhiều vai, chủ yếu dựa trên nguyên tắc tựnguyện Học sinh làm quen với vai của mình, có thể sử dụng thẻ mô tả vai; thảoluận về tính cách, cách thức thể hiện của vai đóng
Trên cơ sở các vai đã đảm nhận, học sinh tập đóng vai
Trong khi tổ chức đóng vai, với những học sinh không tham gia đóng vai,giáo viên cần hướng dẫn để các em xác định các tiêu chí quan sát và và nhậnnhiệm vụ quan sát, nhận xét, góp ý cho các vai diễn
Bước 3: Thực hiện đóng vai (học sinh trình bày sản phẩm)
Học sinh diễn vai do mình đảm nhận và những học sinh khác không trựctiếp tham gia đóng vai sẽ thực hiện việc quan sát
Chuẩn bị, tạo không khí thuận lợi
Kê xếp lại bàn ghế cho thích hợp: Bàn ghế ngồi của vai đóng được kê ởgiữa để mọi người quan sát thuận tiện Bàn ghế của người quan sát (cử tọa) kêchung quanh sao cho thích hợp với nhiệm vụ được giao (ví dụ: nhóm theo dõivai "chính", vai "phụ" ngồi đối diện với các vai đóng để quan sát được tốt) Giáoviên cũng có một chỗ ngồi thích hợp để theo dõi được diễn biến chung, khônglàm ảnh hưởng đến các vai đóng
Tạo không khí: Thoải mái các vai đóng; tổ chức lớp học trật tự, tập trung
Thực hiện đóng vai
Trang 7- Trước khi thực hiện đóng vai, giáo viên cần nêu rõ: chủ đề, mục tiêu học
tập, giao nhiệm vụ cho các vai và người quan sát, xác định thời gian đóng vai
- Khi thực hiện đóng vai, các vai đóng hoàn toàn chủ động về nội dung và
thời gian Giáo viên không nên can thiệp, nhắc nhở làm mất tính chủ động, linhhoạt của vai diễn Chỉ được ngừng thực hiện đóng vai khi kéo dài quá thời gianquy định nhiều, không còn thời gian để thảo luận sau đóng vai
- Để thực hiện đóng vai:
+ Vai đóng không cần thực hiện các kỹ xảo biểu diễn như trong đóng kịch,
dễ gây mất tập trung vào nội dung
+ Cần lưu ý thể hiện thái độ, phong cách trong giao tiếp nhất là với vai
"chính"
+ Cần bám sát mục tiêu học tập, nhiệm vụ được giao trong đóng vai, có ýthức cộng tác, hỗ trợ cho đóng vai
- Người quan sát (các người học khác) được phân thành nhóm nhỏ (vài
người) Mỗi nhóm được giao các nhiệm vụ cụ thể như: nhóm theo dõi nhận xétvai "chính"; nhóm theo dõi nhận xét vai "phụ"; các nhóm theo dõi về kỹ nănggiao tiếp, thái độ, kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề
Bước 4: Giáo viên và học sinh thảo luận, đánh giá và rút ra kết luận: Thảo luận
Thảo luận sau đóng vai là rất quan trọng, đó là nội dung cơ bản của giảngdạy bằng phương pháp đóng vai
+ Học sinh tự tách mình ra khỏi vai diễn, tự đánh giá về kết quả trình diễncủa bản thân, về vai diễn và cảm nhận của mình
+ Người quan sát nhận xét về tiến trình đóng vai
+ Toàn lớp thảo luận, đánh giá về hoạt động đóng vai
+ Rút ra kinh nghiệm, kiến thức, thông điệp từ hoạt động
Thực hiện thảo luận ngay sau khi đóng vai để người học còn lưu giữ đượccác nhận xét, quan sát qua thực tế buổi đóng vai Để buổi thảo luận đạt hiệu quảgiáo viên cần có định hướng học sinh thảo luận về những nội dung trọng tâmcủa bài học được đặt ra từ các sản phẩm
- Về kỹ năng giao tiếp:
Có trình bày, giải thích rõ ràng, dễ hiểu không?
Các ngôn từ sử dụng có phù hợp cho vai "chính", "phụ" không?
Trong sử dụng ngôn từ cần lưu ý tránh việc trình bày như sách vở; dùngcác ngôn từ khoa học khó hiểu, khó tiếp thu
- Về thái độ, phong cách:
Việc chào hỏi, cách xưng hô trong giao tiếp ?
Có thực sự tôn trọng, chú ý lắng nghe, giải đáp đúng yêu cầu của các vai đóng?
- Về kiến thức:
Cách giải thích, hướng dẫn có đúng không?
Các biện pháp giải quyết nêu ra có phù hợp với lý thuyết, với nguyên tắcchung không?
Đánh giá - Nhận xét chung của buổi đóng vai
Trang 8Cần dựa trên kết quả thảo luận để có nhận xét chung, tránh tình trạng áp đặtkhông phân biệt đúng, sai, cái nên, không nên làm; nêu lên được những điều họctập và những điều cần rút kinh nghiệm Sau khi thực hiện buổi dạy học bằngphương pháp đóng vai, giáo viên cần kiểm định theo các nội dung chủ yếu sau:
- Chủ đề của đóng vai có thích hợp với phương pháp đóng vai? Có phải
đóng vai là phương pháp tốt nhất để thực hiện nội dung dạy học này không? Chủ
đề của đóng vai có phù hợp với kiến thức và khả năng của người học?
- Mục tiêu của đóng vai có phù hợp, bổ sung tốt cho mục tiêu bài giảng?
Các mục tiêu được đề ra có đầy đủ, rõ ràng?
- Tình huống và các vai đóng có thích hợp với chủ đề, mục tiêu học tập?
Có tạo điều kiện để các vai đóng thể hiện được mục tiêu học tập? Có trình bàyđược nhiều thông tin cần thiết? có đề xuất đến những vấn đề thiết thực, quantrọng của nội dung học tập?
- Công tác chuẩn bị cho buổi đóng vai (nêu rõ chủ đề, mục tiêu học tập,
giao nhiệm vụ cho các vai, người quan sát )
- Thực hiện buổi đóng vai, hướng dẫn thảo luận sau khi đóng vai
Qua đó rút kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện thêm
Kết luận - chốt kiến thức
Chốt kiến thức: Giáo viên chốt kiến thức, hướng dẫn học sinh tổng hợp và
khái quát những vấn đề trọng tâm của bài học
2.2 Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
* Ưu điểm:
Trong những năm gần đây, trường THPT Quan Sơn luôn không ngừng cảitạo cơ sở vật chất nhà trường, luôn quan tâm đến việc phát triển năng lực toàndiện cho học sinh Vậy nên rất thuận lợi để tổ chức các hoạt động ngoại khóatrong đó có hoạt động ngoại khóa văn học
Đội ngũ giáo viên đầy đủ về số lượng và đạt chuẩn về chất lượng Tổ Ngữvăn có 06 giáo viên giảng dạy, hầu hết các giáo viên đều có kinh nghiệm giảngdạy trên 10 năm Giáo viên trước khi lên lớp đều chuẩn bị kế hoạch giảng dạy vàgiáo án kĩ càng, không ngừng nâng cao năng lực công nghệ thông tin nhằm phục
vụ cho công cuộc đổi mới giáo dục.Học sinh đa phần đều chăm ngoan, rất nhiềuhọc sinh có năng khiếu trong diễn xuất và tổ chức các hoạt động, đa số các emđều rất hào hứng khi được tiếp cận các phương pháp học tích cực và tham giavào các buổi ngoại khóa nhất là ngoại khóa văn học
* Hạn chế:
Đặc thù học sinh trường THPT Quan Sơn là học sinh miền núi, đa số các
em đều là học sinh dân tộc thiểu số Vì vậy, năng lực giao tiếp, năng lực ngônngữ của các em còn nhiều hạn chế Đời sống còn nhiều khó khăn, ngoài giờ họctrên lớp các em phải giúp đỡ gia đình làm kinh tế nên không có nhiều điều kiệntham gia các hoạt động ngoại khóa Nhiều học sinh còn rụt rè, chưa tự tin về bảnthân mình, chưa có bản lĩnh để thể hiện mình trước đám đông
Đội ngũ giáo viên tận tụy, yêu nghề, hết lòng vì học sinh Tuy nhiên, từthực tế giảng dạy của đơn vị cho thấy sự sáng tạo trong việc đổi mới phương
Trang 9pháp dạy học, phát huy tính tích cực của học sinh chưa nhiều Dạy học vẫn nặngtruyền thụ kiến thức, hoàn thành đầy đủ nội dung giáo án đã định sẵn Đây làcách học thụ động, học sinh sẽ không biết tự học, không có nhu cầu tự tìm hiểu,nghiên cứu, không biết cách chủ động tự đọc sách giáo khoa để tìm hiểu kiếnthức,…đặc biệt là lúng túng khi giải quyết những vấn đề trong thực tiễn Bảnchất học tập không phải là tiếp nhận những gì được đưa trực tiếp từ ngoài vào,
mà là sự kiến tạo tri thức mới dựa trên cơ sở nhào nặn các dữ liệu mới và kinhnghiệm đã được tích luỹ Học tập thực chất không phải là học thuộc mà là tựbiến đổi tri thức của mình trên cơ sở tác động của bên ngoài và hoạt động củangười học Do đó việc áp đặt kiến thức chỉ có tác dụng tạm thời, không để lạidấu ấn trong tâm khảm người học Chúng ta chưa xem học sinh là chủ thể củahoạt động học văn, chưa trao cho các em tính chủ động trong học tập Coi họcsinh là chủ thể của hoạt động học tập của mình thì học sinh phải là người chủđộng kiến tạo các kiến thức của mình, giáo viên chỉ là người tổ chức các hoạtđộng học tập cho học sinh
Muốn xác lập hệ thống các phương pháp dạy học Ngữ văn, trước tiênchúng ta cần xác định nội dung môn học, xác định các hoạt động cơ bản để đạtđược kết quả môn học, rồi từ đó xác định các phương pháp cụ thể đặc thù của bộmôn Hiện nay, có rất nhiều phương pháp dạy học tích cực áp dụng vào mônNgữ văn nhưng một trong những phương pháp có thể vận dụng linh hoạt vào bộmôn này đó là: phương pháp đóng vai
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
2.3.1 Đóng vai theo nhân vật
a) Đóng vai tái hiện
Đây là hình thức cho học sinh đóng vai các nhân vật trong từng tác phẩm,thay vì cho các em đọc tác phẩm, giáo viên có thể phân vai cho học sinh thờigian chuẩn bị sau đó tái hiện tại nhân vật trong tác phẩm Dưới hình thức đóngvai theo nhân vật, học sinh có thể kết hợp thêm các lời thoại (bám sát theo vănbản); kết hợp với ngôn ngữ hình thể, ngôn ngữ, cách thức thể hiện… để trìnhbày về ngoại hình, tích cách, ngôn ngữ, hoàn cảnh,… của nhân vật
Ví dụ: khi dạy truyện ngắn Chí phèo của Nam Cao, giáo viên có thể chia
nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm tương ứng với từng giai đoạn trong cuộc đờicủa Chí Phèo
Nhóm 1: Trước khi Chí Phèo đi ở tù.
Với nội dung này, trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã cho học sinh đóngvai theo ngôi kể
Minh họa: Học sinh đóng vai vào nhân vật Chí Phèo, kể về cuộc đời củamình từ khi sinh ra đến khi bị bá Kiến bắt và đẩy vào tù Sau khi học sinh thựchiện, giáo viên chốt lại kiến thức về lai lịch, số phận và cuộc đời của Chí trướckhi ở tù
Nhóm 2: Sau khi Chí Phèo ra tù, đặc biệt chú ý vào tiếng chửi của Chí Phèo, các lần Chí Phèo đến nhà bá Kiến.
Ở nội dung này, học sinh lựa chọn đoạn trích sau để đóng vai theo hìnhthức sân khấu hóa, từ đó nêu bật lên sự tha hóa của Chí Phèo
Trang 10Cảnh lựa chọn để đóng vai là cảnh Chí Phèo say rượu, vừa đi vừa chửi rồiđến nhà bá Kiến ăn vạ.
Minh họa:
- Chí Phèo: Mả cha chúng mày! Chúng mày nghĩ chúng mày là ai mà khinh
bỏ cái thằng này Chúng mày nghĩ chúng mày là ai mà nói tao không cha không
mẹ Mẹ kiếp chúng mày! Không biết cái đứa chết mẹ nào đẻ ra tao! Thà màyđừng đẻ tao ra để tao khỏi khổ như này Con mẹ nó! Mả cha chúng mày…
- Dân làng 1: (bên lề đường): Ê, thằng Chí Phèo đang chửi ai ấy?
- Dân làng 2: Ai biết? Chắc trừ tao với mày ra.
- Dân làng 1: Ờ Kệ nó
- Chí Phèo: bá Kiến! Thằng bá Kiến đâu! Ra đây tao hỏi chuyện Mày
không dám ra đây à? Mày sợ ông à?
- Bà cả: Bà hai, bà ra xem cái thằng Chí Phèo ấy làm cái gì mà ồn ào vậy.
- Bà hai: Hứ! Tôi chẳng thèm Bà ba ra xem đi.
- Bà ba: Sao mấy bà không ra xem Đùn tôi ra lỡ nó băm tôi thì sao? (Liếc
nhìn bà tư)
- Bà tư: Nhìn cái gì? Ai chứ cái thằng Chí Phèo là đừng mong tôi ra nhá.
Cứ mặc thây nó đi
(Chí Phèo với 3 con chó)
- Dân làng 1 (đồng tình): Phen này cha con thằng bá Kiến đố còn dám vác
mặt đi đâu nữa! Mồ mả tổ tiên đến lộn lên mất
- Chí Phèo: Thằng bá Kiến đâu? Ra đây ông hỏi chuyện! Mày không dám
ra à? Mày không ra tao phá nhà mày!
- Dân làng 2 (hiền lành, gật gù): Phúc đời nhà nó, chắc ông lí không có nhà…
- Lí Cường (bất ngờ xuất hiện): Mày muốn lôi thôi cái gì (tát + đánh Chí
Phèo) hả cái thằng không cha không mẹ này Mày muốn lôi thôi cái gì…?
- Chí Phèo đập chai vào cột cổng, lăn lộn dưới đất, vừa kêu vừa lấy mảnh
chai cào vào mặt
- Chí Phèo (ăn vạ): Ối làng nước ôi! Cứu tôi với…Ối làng nước ôi! Bố
con thằng Kiến nó đâm chết tôi rồi! Thằng lí Cường nó đâm chết tôi rồi, làngnước ôi!…
- Lí Cường (cười nhạt, khinh bỉ): Hừ! Ngỡ là gì, chẳng hóa ra nằm ăn vạ!
Cảnh 1: Tại bờ sông - Cuộc gặp gỡ giữa Chí Phèo và thị Nở
Trang 11- Thị Nở - Nài từ sáng đến giờ mới có lưng bát cơm nguội với hai quả chuối
vào bụng, thế mà phải đi xách nước cho cô chị tắm đã nhớ Cấm đứa nào ngoilên đấy đứa nào mà ngoi lên là chị cắt tiết, lột phao câu chúng mày
- Ra bờ sông: Ô đứa nào ở dưới sông thế nhỉ? Thôi đúng rồi đúng là
Nở rồi! Sao hôm nay, mình lại xinh thế nhỉ? Môi thì đỏ tựa mào gà, mắt đen layláy như là hòn than Hơ (buồn ngủ) Kềnh cái đã (nằm dưới bụi chuối)
Chí Phèo (Uống rượu một mình dưới ánh trăng, hắn vừa đi vừa chửi)
-Anh hùng làng này cốc thằng nào bằng ông Bây giờ ông có vườn, ông có đất,…Không thằng nào bằng ông, haha…
- Chí Phèo - Cái gì mà lù lù một đống thế này? haha… Thì ra là con Nở!
Nhìn kĩ con Nở cũng xinh phết Ông thơm một miếng!
- Thị Nở - Ô! Cái gì mà thích thế nhỉ? - A thì ra là thằng Chí Phèo Mày
làm gì bà thế? Bà bà la làng lên bây giờ…
- Chí Phèo -Thế mày la làng đi Ối làng nước ơi, ối làng nước ơi (Thị
Nở bịt miệng Chí Phèo)
- Chí Phèo - Nở
- Thị Nở (e ngại)- Rồi Chí Gớm cả (bước ra sau bụi chuối)
- Chí Phèo (theo sau) - … Nở Nở
Cảnh 2: Tại túp lều của Chí - Sự thức tỉnh của Chí
Chí Phèo tỉnh dậy sau đêm mây mưa với thị Nở Nắng vàng rực rỡ, nhưngtrong lều lại lờ mờ Có tiếng người nói chuyện ngoài vách
- Dân làng 1: Vải hôm nay bán mấy?
- Dân làng 2: Kém ba xu, dì ạ!
- Dân làng 1: Thế thì còn ăn thua gì!
- Dân làng 2: Có khéo co mới được một tấm 5 xu
- Dân làng 1: Thật thế đấy Nhưng chẳng lẽ rằng lại chơi….
- Chí Phèo (suy nghĩ): Chắc mấy bà đi bán vải ở Nam Định về Hồi trước
mình cũng muốn có một gia đình nho nhỏ Tại sao lại đến cái mức này? Bây giờsao cô đơn quá?
Thị Nở: (Chí Phèo tỉnh dậy Thị Nở đi vào, tay bưng bát cháo hành đưa
Chí Phèo.)
- Đây Chí ăn đi nhé!
Thị Nở (thổi) - Chí Chí ăn đi (Chí Phèo ăn cháo) Ăn từ từ thôi kẻotuột mồm!
- Chí Phèo - Giá mà cứ thế này mãi thì thích nhỉ ? - Hay mình sang đây ở
với tớ một nhà cho vui
