Mặt khác các em học sinh chỉ nhận thấy rõ ô nhiễm môi trường thấy được trực tiếp bằng mắt, nhưng có những ô nhiễm môi trường không thể thấy trực tiếp bằng mắt nên học sinh đôi khi không
Trang 1SỞ GD & ĐT THANH HOÁ TRƯỜNG THPT LANG CHÁNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÒNG, TRÁNH
Ô NHIỄM VÔ HÌNH CỦA ĐIỆN TỪ TRƯỜNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT LANG CHÁNH (Tiết 2, Bài 3, SGK Vật lí 11, Chương trình cơ bản)
Người thực hiện: Trần Thị Thu
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực: Vật lí
THANH HOÁ NĂM 2022
Trang 2MỤC LỤC
g
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 12
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:
Môi trường là không gian sống cho con người và sinh vật Nó là một yếu tố quan trọng bậc nhất trong việc đảm bảo sự sống của con người Môi trường gồm những gì xung quanh chúng ta như đất, nước, bầu khí quyển … Môi trường cung cấp nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đa dạng phục vụ cho hoạt động sản xuất và nó cũng là nơi con người sinh hoạt, hít thở hàng ngày Như vậy
nó ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên
Hiện nay, vấn đề môi trường đang diễn biến phức tạp và gây hậu quả nghiêm trọng Bởi vậy việc bảo vệ môi trường được tất cả các nước trên thế giới chú trọng trong đó có Việt Nam Việc cần thiết phải làm ngay để cứu lấy hành tinh Trái Đất của chung ta là phải có những biện pháp hợp lí để bảo vệ môi trường Chúng ta có nhiều biện pháp khác nhau và phải thực hiện chung tay, đồng loạt ở tất cả các độ tuổi Đặc biệt là thế hệ trẻ, những mầm non tương lai còn ngồi trên ghế nhà trường bằng cách lồng ghép vào các hoạt động học của các em Chúng ta hoàn toàn vừa có thể đưa ra các biện pháp giáo dục môi trường liên quan đến từng nội dung trong các bài học cụ thể lại vừa gần gũi với
sự hiểu biết của học sinh Chính điều này sẽ kích thích sự tò mò, sáng tạo, hứng thú học tập, mở rộng sự hiểu biết của học sinh, đặc biệt là hướng sự quan tâm của các em tới môi trường để từ đó biết cách bảo vệ môi trường Trong số các môn học ở trường THPT thì môn Vật lí là một trong những môn học thực nghiệm, mang tính thực tiễn cao, cung cấp cho học sinh rất nhiều các kiến thức
cơ bản về thế giới tự nhiên nói chung và về môi trường xung quanh Vì vậy, để đáp ứng được những yêu cầu đặt ra, trong quá trình giảng dạy bộ môn vật lí việc lồng ghép, giáo dục bảo vệ môi trường là vấn đề rất cần thiết với thực trạng hiện nay
Thực tế hiện nay công tác giáo dục bảo vệ môi trường trong nhà trường các cấp nói chung và trường THPT Lang Chánh nói riêng chưa được chú trọng, chưa tổ chức thường xuyên, dẫn đến tình trạng học sinh chưa hiểu hết được các vấn đề về môi trường, từ đó ý thức bảo vệ môi trường của các em chưa cao Mặt khác các em học sinh chỉ nhận thấy rõ ô nhiễm môi trường thấy được trực tiếp bằng mắt, nhưng có những ô nhiễm môi trường không thể thấy trực tiếp bằng mắt nên học sinh đôi khi không biết được sự tồn tại của chúng hoặc không thấy được tác hại của chúng như ô nhiễm của điện từ trường
Từ những lí do trên, tôi đã chọn đề tài: " Một số giải pháp phòng, tránh ô nhiễm vô hình của điện từ trường cho học sinh trường THPT Lang Chánh"
(Tiết 2, Bài 3, SGK Vật lí 11, Chương trình cơ bản) làm sáng kiến kinh
nghiệm với mục đích nâng cao nhận thức, kĩ năng phòng, tránh ô nhiễm do điện
từ trường gây ra cho học sinh và xây dựng những tư liệu tham khảo, gợi ý tổ
Trang 4chức hoạt động dạy học giáo dục kĩ năng phòng, tránh cho giáo viên THPT góp phần giảm thiểu ảnh hưởng tác động của điện từ trường với học sinh trong trường
1.2 Mục đích nghiên cứu:
- Giúp học sinh hiểu được thực trạng của môi trường hiện nay, hiểu rõ được
ô nhiễm do điện từ trường gây ra, nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của vấn đề môi trường như một nguồn lực để sinh sống, lao động và phát triển
- Giúp học sinh nâng cao được giá trị về mặt vận dụng kiến thức, giải thích hiện tượng vật lí trong đời sống; rèn luyện một số kỹ năng sống và nâng cao ý
thức trách nhiệm bảo vệ môi trường
Tuy nhiên chúng ta không lạm dụng vấn đề này nhiều, phải đảm bảo đủ kiến thức cơ bản và thời gian cho tiết học
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Các biện pháp phòng, tránh ô nhiễm vô hình do điện từ trường gây ra thông qua hoạt động dạy học tiết 2 bài 3 Vật lí lớp 11
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Để thực thi đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết ( phân tích, tổng hợp tài liệu internet, tập san, tập báo có liên quan đến đề tài)
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
- Phương pháp sử dụng công nghệ thông tin
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến:
2.1.1 Vấn đề ô nhiễm của điện từ trường ở Việt Nam:
Hiện nay vấn đề môi trường đang rất nóng bỏng Những hiểm họa suy thoái của môi trường đang ngày càng đe dọa cuộc sống của con người
Sự ô nhiễm môi trường ở đây không chỉ là những gì mà thực tế chúng ta có thể nhìn thấy được như ô nhiễm nguồn nước từ chất thải của các nhà máy, khí thải ra bầu khí quyển từ các khu công nghiệp…mà ô nhiễm môi trường còn có thể là những ô nhiễm vô hình mà chúng ta không thể nhìn thấy được như điện từ trường
Đôi khi chúng ta chỉ chú trọng và nhìn rõ được hậu quả của ô nhiễm môi trường gây ra như Trái Đất ngày càng nóng lên, tầng ozôn bị thủng, các nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng bị cạn kiệt, dẫn đến khí hậu ngày càng khắc nghiệt, hạn hán kéo dài, mưa bão, lũ lụt, dịch bệnh ngày càng gia tăng mà chúng
ta chưa chú ý và ít hiểu biết về ô nhiễm môi trường do điện từ trường gây ra là liên tục, ngày càng tăng và ảnh hưởng rất lớn tới sức khỏe con người Theo các chuyên gia, điện từ trường có thể lan truyền và xuyên qua mọi vật cản, tác động lên cơ thể người Thế nhưng các giác quan của con người khó nhận biết được
Trang 5tình trạng ô nhiễm sóng điện từ, ngay cả khi ta đứng trong trường bức xạ cường
độ rất cao Trên thế giới đã có hàng trăm nghìn công trình nghiên cứu với các kết quả điện từ trường có tác hại tới sức khỏe con người, tuy nhiên cuộc sống hiện nay không thể thiếu các thiết bị này, buộc chúng ta phải sống chung
Khoa học công nghệ và kĩ thuật ngày càng phát triển, vì thế nguy cơ phơi nhiễm điện từ trường ngày càng tăng Việt Nam là một nước đang phát triển, việc ứng dụng công nghệ tiên tiến trên thế giới là rất cần thiết Đặc biệt trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Như chúng ta thấy hầu như học sinh từ cấp 2 đã có điện thoại sử dụng và luôn mang theo bên mình hay đồ dùng điện như bếp từ, máy sấy tóc, các thiết bị máy móc sử dung điện hầu như gia đình nào cũng có Các đường dây tải điện có ở khắp nơi Vậy nên điện từ trường hầu như có ở mọi nơi và ngày càng mạnh
Vì những lí do trên mà việc đưa ra các biện pháp để phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường cho học sinh thông qua các tiết học là rất cần thiết nhằm giúp học sinh hiểu biết bản chất của những ảnh hưởng mà điện từ trường gây ra, nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của môi trường đối với sức khỏe, đời sống, sản xuất để từ đó có những hành động thiết thực xây dựng và bảo vệ môi trường Giáo dục bảo vệ môi trường đã được thực hiện rộng khắp từ bậc học mầm non đến trung học chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học và sau đại học và bằng nhiều hình thức Song còn những hạn chế nhất định như nhiều trường còn giáo dục theo hình thức đối phó, chưa thật sự thường xuyên hoặc chưa đạt hiệu quả cao Chính vì vậy phải đẩy mạnh hơn nữa hoạt động giáo dục bảo vệ môi trường trong nhà trường cũng như ngoài xã hội
Bộ môn vật lí là bộ môn thực nghiệm, việc giáo dục bảo vệ môi trường vào bài học nhằm giúp học sinh khắc sâu kiến thức một cách nhẹ nhàng, từ đó có những hành động thiết thực, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường sống
2.1.2 Tác dụng của giải pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường trong dạy học Vật lý 11:
Trong điều kiện thời gian học tập của nhà trường phổ thông Việt Nam hiện nay chưa thể có được môn học riêng để dạy học sinh tìm hiểu về các ô nhiễm
mà con người đang hàng ngày chịu tác động hay các giải pháp để phòng, tránh những tác động đó Các kiến thức đó chỉ có thể được lồng ghép trong hoạt động dạy học các môn truyền thống như Vật lý, Sinh học, Hoá học, Giáo dục công dân, Địa lí, … mang tính chất dạy cho học sinh nhận biết và cách phòng, tránh các ô nhiễm có trong cuộc sống
Giải pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường trong dạy học Vật lý là
cần thiết Vật lý là một môn học thực nghiệm, mang tính thực tiễn cao, cung cấp cho học sinh nhiều kiến thức cơ bản về thế giới Thông qua các hoạt động dạy
học đưa ra giải pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường trong dạy học Vật
Trang 6lý …học sinh có thể tiếp thu một cách trọn vẹn, đầy đủ hơn, cũng như thấy được các mối liên hệ có tính bản chất hơn
Chính vì vậy giải pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường trong dạy
học Vật lý 11 rất quan trọng trong việc giúp học sinh hiểu rõ và hành động phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường
2.1.3 Sự cần thiết đưa ra giải pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường trong dạy học cho học sinh trung học phổ thông:
Tại sao cần phải đưa ra giải pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường cho học sinh trung học phổ thông? để trả lời câu hỏi này phải bắt đầu từ vấn đề điện từ trường trở đi
Sự phát xạ điện từ của điện từ trường lên con người Kết quả của sự tác động của trường điện từ làm thay đổi các hoạt động của hệ thống thần kinh, tuần hoàn, nội tiết và nhiều hệ thống khác của cơ thể người
Sự tác động thường xuyên của bức xạ điện từ nhân tạo thực sự làm sa sút sức khỏe của mỗi cá thể người và sinh vật Trẻ con và đặc biệt là thai nhi, rất nhạy cảm đối với sự tác động khó chịu của trường điện từ Cơ chế hấp thụ năng lượng của cơ thể người khá phức tạp Cơ quan nhạy cảm nhất đối với sự tác động của trường điện từ là hệ thống thần kinh trung ương (cảm nhận chủ quan là mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt .) và hệ thống nội tiết Việc làm suy giảm chức năng nội tiết sẽ gây hiệu ứng từ phía hệ thống tim mạch, tuần hoàn, miễn dịch và trao đổi chất v.v Sự ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch gây ra sự suy giảm hoạt động của các cơ quan trao đổi chất, thay đổi mạch đập và nhịp tim
Chính vì lí do trên cần có giải pháp phòng, tránh nhưng tác hại do điện từ trường tác động lên con người Học sinh là những chủ nhân tương lai của đất nước Giúp học sinh có những nhận thức chính xác để phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường không chỉ đạt lợi ích trước mắt mà còn đạt lợi ích lâu dài Cơ quan chủ chốt để tiếp cận với học sinh THPT là hệ thống trường học Môi trường trường học sẽ tạo cơ hội tiếp cận với từng em nhỏ nâng cao sự hiểu biết
để phòng, tránh tốt
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
- Để nắm rõ thực trạng hiểu biết về kiến thức ô nhiễm của điện từ trường trong môn Vật lí của học sinh khối 11 trường THPT Lang Chánh, khi bắt đầu nghiên cứu lí luận để viết sáng kiến này tôi đã tiến hành 1 bài kiểm tra 15 phút
(Tiết 2, Bài 3 : ĐIỆN TRƯỜNG CƯỜNG ĐỘ ĐIỆN TRƯỜNG ĐƯỜNG SỨC
ĐIỆN) với câu hỏi về kiến thức về điện từ trường như sau:
Câu hỏi: Điện từ trường có tác hại như thế nào và giải pháp phòng, tránh
ô nhiễm của điện từ trường?
Kết quả học sinh trả lời câu hỏi trên như sau: 16,5% học sinh trả lời đúng,
31,5% học sinh trả lời nhưng chưa đầy đủ, 51% không có câu trả lời hoặc trả lời sai
Trang 7Qua kết quả kiểm tra có thể thấy tỉ lệ học sinh hiểu biết về điện từ trường
và các giải pháp phòng, tránh còn rất hạn chế, có hơn 51% số học sinh không quan tâm hoặc không hiểu biết về kiến thức về ô nhiễm của điện từ trường liên quan trong môn Vật lí
Trước thực trạng trên, tôi đã viết sáng kiến kinh nghiệm: " Một số giải pháp phòng, tránh ô nhiễm vô hình của điện từ trường cho học sinh trường THPT Lang Chánh" (Tiết 2, Bài 3, SGK Vật lí 11, Chương trình cơ bản) nhằm đưa
ra một số giải pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường cho học sinh thông qua tiết học trong môn Vật lí lớp 11
2.3 Các giải pháp chủ yếu:
2.3.1 Xác định mục tiêu giải pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường:
Nhằm giúp cho học sinh biết được điện từ trường tồn tại ở đâu, ảnh hưởng tới sức khỏe con người như thế nào? Từ đó để hạn chế được các tác động của điện từ trường các em sẽ biết thực hiện các biện pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường Đồng thời tuyên truyền, vận động mọi người xung quanh cùng phòng tránh để giữ gìn sức khỏe bản thân và cộng đồng
2.3.2 Xây dựng nội dung giải pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường phù hợp với nội dung bài học:
Giải pháp 1: Giúp học sinh nhận biết nguồn phát và thấy được tác hại của điện từ trường:
Việc nhận biết được nguồn phát ra điện từ trường và biết được tác hại của điện từ trường cũng là một biện pháp phòng, tránh ô nhiễm điện từ trường rất hiệu quả Vì chỉ khi nhận biết được nguồn phát và tác hại thì học sinh mới có ý thức bảo vệ sức khỏe của mình, tuyên truyền tới người xung quanh Học sinh từ những dấu hiệu chung của những vật xung quanh nó tồn tại từ trường có thể nhận biết thêm nhiều vật khác có dấu hiệu tương tự Giáo viên có thể thông qua hoạt động học trên lớp cho học sinh tìm hiểu nguồn phát ra điện từ trường và tác hại của nó Giáo viên phát phiếu học tập cho học sinh hoạt động nhóm với nội dung: Hãy tích vào nguồn phát ra điện từ trường và nêu tác hại của chúng:
Tên các thiết bị, máy móc, vật
dụng
Nguồn phát ra điện từ
Màn hình máy vi tính, đồng hồ
điện, máy sấy tóc, điện thoại
di động, mền điện
Khu vực xung quanh thiết bị
điện đang vận hành
Các dây tiếp đất của hệ thống
thu lôi, dây tiếp đất của các
Trang 8Tên các thiết bị, máy móc, vật
dụng
Nguồn phát ra điện từ
thiết bị điện
Lân cận các đường dây cao thế
Hình ảnh: Hoạt động nhóm tìm hiểu tác hại của điện từ trường
Giải pháp 2: Giáo dục học sinh nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường:
Trái Đất của chúng ta đang bị ô nhiễm môi trường một cách trầm trọng như
ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí làm biến đổi khí hậu và ảnh hưởng trực tiếp đến con người và các sinh vật trên Trái Đất Chúng ta không chỉ giáo dục học sinh bảo vệ những ô nhiễm đó mà việc giáo dục học sinh ý thức bảo vệ
ô nhiễm của điện từ trường cũng quan trọng không kém Xã hội phát triển, khoa học công nghệ tiên tiến, chủ yếu sử dụng nguồn năng lượng là điện năng đã chế tạo ra rất nhiều máy móc và thiết bị phục vụ cho đời sống của con người Song song với lợi ích nó mang lại thì nó cũng có rất nhiều tác hại ảnh hưởng tới sức khỏe con người Bởi vậy giáo dục học sinh để nâng cao ý thức sống có trách nhiệm với bản thân, với cộng đồng xã hội cũng chính là giáo dục học sinh thực hiện tốt bảo vệ môi trường Giáo viên có thể đưa ra một số tình huống để giáo dục học sinh ý thức bảo vệ môi trường như: Các em học sinh ngay từ cấp THCS
đã hầu như sử dụng điện thoại, vậy các sử dụng điện thoại ở trường, ở lớp nên như thế nào để không ảnh hưởng tới việc học và ít bị ảnh hưởng bởi sóng điện từ
do nó phát ra?Từ đó hình thành cho học sinh hành động, giải pháp tối ưu nhất như tắt nguồn điện thoại, hoặc bỏ điện thoại của từng lớp vào hộp kín khi đến trường, nghe điện thoại bật loa ngoài, không nghe điện thoại trong thời gian dài, tránh sử dụng điện thoại khi sắp hết pin để giảm thiểu khả năng bị ảnh hưởng
Trang 9Hình ảnh: Giáo dục cho học sinh phòng, tránh sóng từ điện thoại
Giải pháp 3: Định hướng cho học sinh các giải pháp ứng với các trường hợp cụ thể dựa trên cơ sở thực tế và thông qua sách, báo, internet những tác hại
mà ô nhiễm điện từ trường gây ra:
Học sinh dựa trên thực tế sử dụng điện thoại hay thông qua sự hiểu biết được từ sách, internet thấy được tác hại của nguồn phát ra điện từ trường, từ đó
tự đưa ra những giải pháp hạn chế nguồn phát hoặc đưa ra được những giải pháp
an toàn Giáo viên phát phiếu, học sinh hoạt động cá nhân nội dung như sau:
Lân cận các đường dây cao thế
Khu vực xung quanh thiết bị điện đang vận hành
Màn hình máy vi tính, đồng hồ điện, máy sấy tóc,
điện thoại di động, mền điện
Các dây tiếp đất của hệ thống thu lôi, dây tiếp đất
của các thiết bị điện Ngoài ra học sinh còn có thể đưa ra các giải pháp khác như làm biển báo khu vực cường độ điện từ trường mạnh gây nguy hiểm để cảnh báo, hạn chế sử dụng các thiết bị phát ra từ trường, tránh xa khu vực có điện từ trường
Trang 10Hình ảnh: Học sinh tìm hiểu các giải pháp phòng, tránh ô nhiễm
điện từ trường trong một số trường hợp cụ thể
Giải pháp 4: Tăng cường ăn uống những thực phẩm giàu vitamin A,C và đạm:
Các thực phẩm như cà rốt, cà chua, rong biển, thịt nạc, gan động vật chứa nhiều vitamin A, C sẽ giúp tăng cường khả năng đề kháng bực xạ điện từ cho cơ thể
MINH HỌA KẾ HOẠCH DẠY HỌC
Tiết 2, Bài 3:
ĐIỆN TRƯỜNG VÀ CƯỜNG ĐỘ ĐIỆN TRƯỜNG.
ĐƯỜNG SỨC ĐIỆN
a Vị trí đưa ra giải pháp phòng, tránh ô nhiễm vô hình của điện từ trường trong bài dạy: Sau khi học xong phần đường sức điện.
b Nội dung các giải pháp phòng, tránh ô nhiễm vô hình của điện từ trường: Con người luôn sống trong môi trường có điện trường và chịu tác động
bởi nó Biết được các giải pháp để hạn chế sự tác động của nó và tuyên truyên đến mọi người
c Mức độ giáo dục: Chỉ ra được điện từ trường tồn tại ở đâu, tác hại và giải
pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường
d Phương pháp tích hợp: Phân tích, tổng hợp, hoạt động nhóm.
e Hoạt động của giáo viên và học sinh.
Hoạt động: Tìm hiểu về điện từ trường trong không gian - 10 phút
1 Mục tiêu:
- Biết được điện từ trường là một loại ô nhiễm vô hình nhưng tác hại lại rất lớn
- Trình bày được nguồn phát điện từ trường, tác hại và một số giải pháp phòng, tránh ô nhiễm của điện từ trường
2 Phương pháp/kĩ thuật dạy học:
