SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPTMAI ANH TUẤN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC BÀI 5- “TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN” SGK LỊCH SỬ LỚP 10 THPT, NHẰM P
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPTMAI ANH TUẤN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC BÀI 5- “TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN” SGK LỊCH SỬ LỚP 10 THPT, NHẰM PHÁT HUY TÍNH
TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH
Người thực hiện: Phạm Thị Nga Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: THPT Mai Anh Tuấn SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch sử
THANH HOÁ NĂM 2022
Trang 2MỤC LỤC MỤC LỤC
Trang
1 Mở đầu 1
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 1
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 Nội dung phương pháp 2
2.1 Co sở lí luận 2
2.2 Thực trạng 2
2.3 Biện pháp 4
2.4 Hiệu quả 10
3 Kết luận và kiến nghị 11
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài
Hiện nay, đổi mới giáo dục đang được toàn xã hội quan tâm Đổi mới phương pháp dạy học trong đổi mới giáo dục phổ thông theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực
Trong quá trình dạy học trong các nhà trường đang tồn tại mâu thuẫn giữa một bên là khối lượng kiến thức ngày càng tăng lên, phức tạp hơn với thời lượng học tập
có hạn Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực độc lập, sáng tạo của học sinh để từ đó bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, hình thành khả năng tự học suốt đời là nhu cầu tất yếu trong các nhà trường
Phương pháp dạy học chuyển từ truyền thụ một chiều, học sinh tiếp thu (hoạt động dạy của giáo viên là trung tâm), sang tổ chức hoạt động học cho học sinh, học sinh tự lực, chủ động trong học tập (hoạt động học của học sinh là trung tâm, giáo viên là người hỗ trợ, hướng dẫn)
Cùng với các môn khoa học khác, Lịch sử là một bộ môn khoa học và cần phải đổi mới phương pháp dạy học để đáp ứng được yêu cầu của giáo dục hiện đại
Hiện nay, việc diễn thuyết, trình bày miệng còn nhiều nên việc hình thành biểu tượng, khái niệm lịch sử còn khó khăn, học sinh mới chỉ biết chứ chưa thực sự hiểu lịch sử, học sinh không phát huy được hết năng lực của bản thân, dẫn đến học sinh không hứng thú với môn Lịch sử
Chất lượng bộn môn Lịch sử trong thời gian gần đây mang tính thời sự nóng bỏng, việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực đang đi đúng hướng, nhưng thực tế còn xa lý luận Từ thực tế trên, tôi nhận thấy muốn nâng cao chất lượng
bộ môn nhất thiết đòi hỏi giáo viên phải nhận thức đầy đủ ý nghĩa phương pháp luận của lý luận đổi mới để vận dụng vào thực tiễn, đó là “chìa khóa” nâng cao chất lượng môn học
Theo tôi giáo viên cần phải đổi mới phương pháp dạy học, để tạo cho học sinh
sự hứng thú, có nhu cầu nhận thức và chủ động tích cực trong việc học tập của mình
Nhằm nâng cao chất lượng môn học, trong phạm vi báo cáo này tối muốn chia
sẻ cùng đồng nghiệp một số kinh nghiệm thực tế của việc: “ Sử dụng phương pháp
dự án trong dạy học bài 5- “Trung Quốc thời phong kiến” SGK Lịch sử lớp 10-THPT, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh” mà tôi đã thực hiện nhằm mang
đến sự hứng thú và nhận thức đúng đắn việc học tập, từ đó phát triển những năng lực
và những phẩm chất cần có cho các em học sinh
1.2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu đề tài “ Sử dụng phương pháp dự án trong dạy học bài
5-“Trung Quốc thời phong kiến” SGK Lịch sử lớp 10-THPT, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh”, mong muốn của tôi là góp phần đổi mới phương pháp dạy
Trang 4học lịch sử trong trường phổ thông bằng phương pháp mới- phương pháp dự án “lấy học sinh làm trung tâm” Qua đó, môn Lịch sử sẽ lấy lại cho mình vị trí xứng đáng trong trường phổ thông, trong nhận thức của học sinh nói riêng và trong nhận thức của mỗi người dân Việt Nam nói chung
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Với giới hạn của đề tài “ Sử dụng phương pháp dự án trong dạy học bài
5-“Trung Quốc thời phong kiến” SGK Lịch sử lớp 10-THPT, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh”, cũng như thời gian nghiên cứu đề tài còn khiêm tốn, tôi chỉ
trình bày những nét cơ bản của phương pháp dự án khi áp dụng trong dạy học ở trường THPT
Tôi đã áp dụng các phương pháp truyền thống đối với lớp 10C, 10G, 10I-trường THPT Mai Anh Tuấn, đồng thời tôi sử dụng phương pháp dự án đối với học sinh lớp 10B, 10D,10M- trường THPT Mai Anh Tuấn
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp dạy học: Nêu vấn đề
- Phương pháp kiểm tra đánh giá: Phát vấn ngầu nhiên một số học sinh về vấn
đề nêu ra
- Phương pháp dạy học: Thảo luận nhóm của học sinh dưới sự định hướng nội
dung của giáo viên Đại diện nhóm trình bày kết quả
- Phương pháp kiểm tra đánh giá: Nhận xét, tổng hợp nội dung các nhóm.
2 Nội dung biện pháp
2.1 Có thể nói “ Sử dụng phương pháp dự án trong dạy học bài 5- “Trung Quốc thời phong kiến” SGK Lịch sử lớp 10-THPT, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh” là vấn đề khó, phức tạp, nó bao hàm nhiều vấn đề trong quá trình triển
khai và thực hiện
Dạy học theo dự án có nguồn gốc từ châu Âu (thế kỷ XVI ở Ý và Pháp) Đầu thế kỷ XX, các nhà sư phạm Mỹ đã xác định cơ sở lý luận và coi đó là phương pháp dạy học quan trọng để thực hiện quan điểm dạy học định hướng vào người học, nhằm khắc phục nhược điểm của dạy học truyền thống coi giáo viên là trung tâm
Dạy học dự án được hiểu như một phương pháp hay hình thức dạy học, trong
đó người học tự lực thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thực hành
Dạy học dự án đòi hỏi nhiều thời gian, vì vậy không thể thay thế cho phương pháp thuyết trình và luyện tập, và là hình thức dạy học bổ sung cần thiết cho các phương pháp dạy học truyền thống Dạy học dự án đòi hỏi phương tiện vật chất và tài chính phù hợp
2.2 Thực trạng trước khi “ Sử dụng phương pháp dự án trong dạy học bài 5- “Trung Quốc thời phong kiến” SGK Lịch sử lớp 10-THPT, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh”
Trang 5Phương pháp dạy học là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo Đổi mới phương pháp đòi hỏi người thầy không chỉ
có bản lĩnh nghề nghiệp vững vàng mà còn phải tự mình vượt qua những thói quen đã
ăn sâu, bám rễ
Để đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi người thầy phải làm quen với công nghệ thông tin, với nhưng phương tiện dạy học hiện đại, sử dụng được các hình thức kiểm tra đánh giá, tiếp cận với những đòi hỏi mới về yêu cầu kiến thức, kỹ năng cũng như tâm lý học sinh…Vì thế, nếu trình độ ứng dụng công nghệ thông tin hạn chế, sử dụng các thiết bị hiện đại không thành thạo thì thầy cô sẽ lúng túng, khó tiếp cận với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện đại
Một trong những biểu hiện của việc đổi mới phương pháp dạy học là chúng ta cần đa dạng hóa và vận dụng nhuần nhuyễn các hình thức học tập Học sinh làm việc
cá nhân, thảo luận nhóm…
Cơ sở vật chất hiện nay-bàn ghế cố định thì việc tổ chức thảo luận nhóm cũng gặp một số khó khăn trong di chuyển (mỗi bàn chỉ một học sinh thì việc di chuyển thảo luận nhóm trong giờ dạy thuận tiện hơn)
Với cách tổ chức thi cử - kiểm tra - đánh giá như hiện nay, một số giáo viên rất ngại thay đổi phương pháp dạy học, muốn dạy khác đi cũng không được, buộc một
số thầy cô giảng dạy cho học sinh cách học thuộc để vào phòng thi dễ kiếm điểm, dễ
đỗ đạt
Việc dạy học hiện nay chủ yếu thực hiện trên lớp theo bài/tiết trong sách giáo khoa, trong phạm vi 1 tiết học không đủ triển khai đầy đủ các hoạt động học của học sinh theo tiến trình sư phạm của một phương pháp dạy học tích cực Đây là một rào cản, nếu có sử dụng phương pháp dạy học tích cực thì chỉ mang tính hình thức, đôi khi máy móc kém hiệu quả, chưa thực sự phát huy được tính tích cực của học sinh
Tâm lý ngại thay đổi, sức ỳ lớn của một bộ phận giáo viên, chưa có động lực đổi mới, hiểu chưa đúng bản chất của các phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học tích cực nên vận dụng máy móc
Đổi mới phương pháp không có nghĩa là phủ nhận phương pháp dạy học truyền thống, mà là kế thừa có sáng tạo, phát huy những ưu điểm và khắc phục những hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống cũng là một cách đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh trong học tập
Nhưng đặc điểm của hoạt động dạy học trong giai đoạn hiện nay đó là thông tin bùng nổ, phương tiện thông tin đại chúng được cài đặt đến từng hộ gia đình, người dân, sức khỏe và độ bền trí tuệ của học sinh được cải thiện đáng kể, thông tin mang tính toàn cầu, dạy học được hỗ trợ của máy tính…nên tri thức mà học sinh tiếp thu ở nhà trường trở nên kém phong phú và đa dạng hơn rất nhiều thông tin mà học sinh tiếp thu từ gia đình và xã hội Do đó, nhà trường cần dạy học sinh phương pháp lựa chọn và xử lý thông tin hơn là cung cấp thông tin có sẵn cho học sinh Vì vậy, chúng
ta cần phải đổi mới phương pháp dạy học
Trang 6Chính vì vậy, tôi mạnh dạn trình bày đề tài “ Sử dụng phương pháp dự án
trong dạy học bài 5- “Trung Quốc thời phong kiến” SGK Lịch sử lớp 10-THPT, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh”.
Biện pháp được đưa ra trong công tác giảng dạy môn Lịch sử tại trường THPT Mai Anh Tuấn- Nga Sơn –Thanh Hóa trong năm học 2021 -2022 và những năm tiếp theo
2.3 Biện pháp “ Sử dụng phương pháp dự án trong dạy học bài 5- “Trung Quốc thời phong kiến” SGK Lịch sử lớp 10-THPT, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh”.
Các biện pháp tiến hành để giải quyết vấn đề “ Sử dụng phương pháp
dự án trong dạy học bài 5- “Trung Quốc thời phong kiến” SGK Lịch sử lớp 10-THPT, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh”.
a Mục tiêu bài học:
- Kiến thức:
+ Trình bày được sự hình thành của xã hội phong kiến Trung Quốc và các quan
hệ xã hội
+ Trình bày và vẽ được bộ máy chính quyền phong kiến Trung Quốc được hình thành và củng cố từ thời Tần Hán cho đến thời Minh Thanh Nhận xét chính sách xâm lược chiếm đất đai của các triều đại Trung Quốc phong kiến
+ Trình bày được và nhận xét về văn hóa Trung Quốc thời phong kiến Nêu những tác động của văn hóa Trung Quốc đến văn hóa Việt Nam
- Kỹ năng:
+ Rèn luyện kỹ năng thuyết trình
+ Có khả năng tìm kiếm, xử lý, sử dụng thông tin từ các nguồn: các Website trên Internet, báo chí…
+ Biết tự vẽ sơ đồ, sủ dụng sơ đồ để hiểu nội dung bài học
- Thái độ:
+ Thấy được tính chất phi nghĩa của các cuộc chiến tranh xâm lược mà các triều đại phong kiến Trung Quốc thực hiện
+ Học sinh biết quý trọng các di sản văn hóa, hiểu được những ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc đối với Việt Nam
- Các năng lực cần hướng tới:
+ Năng lực chung: năng lực giao tiếp, hợp tác, năng lực tự học…
+ Năng lực chuyên biệt: Phát triển các năng lực làm việc theo nhóm, cá nhân, giao tiếp, sử dụng tranh ảnh, sơ đồ, thu thập thông tin, giải quyết vấn đề, tìm hiểu thực tế…
Qua đó, học sinh biết: Vạn dụng các kiến thức để giải quyết các tình huống và trong các môn học khác; học sinh biết cách làm việc tập thể để giải quyết vấn đề đặt ra
b Đối tượng dạy học của biện pháp:
Trang 7Đối tượng học sinh: Học sinh lớp 10, dạy thực nghiệm ở hai lớp 10B và 10N.
c Ý nghĩa của biện pháp:
- Giúp giáo viên đa dạng hóa các hoạt động dạy học, học sinh được tự học, tự nghiên cứu, thông qua đó góp phần hình thành năng lực, phẩm chất cho học sinh
- Khắc phục được tình trạng thiếu liên kết giữa quá khứ với hiện tại, giữa lịch
sử với văn hóa, học sinh sử dụng kiến thức Lịch sử để hiểu văn hóa và ngược lại
- Nội dung học tập của bài học sử dụng, xây dựng với các hoạt động học được xác định nối tiếp nhau thành một chuỗi các hoạt động liên tục có gắn kết với nhau, học sinh được nghiên cứu trên lớp, ở nhà từ đó góp phần làm tăng thời gian học tập của học sinh
- Giúp học sinh chủ động với kiến thức, các em sẽ hình thành năng lực hợp tác nhóm, học sinh nhận thức được trách nhiệm của bản thân với tập thể
- Giúp học sinh thể hiện năng lực làm việc của bản thân trước tập thể, rèn luyện năng lực cần thiết trong giao tiếp: tự tin thuyết trình, tự tin bày tỏ quan điểm…
d Thiết bị dạy học, học liệu
- Bảng kế hoạch phân công, tổ chức nhiệm vụ cho học sinh
- Các câu hỏi và bảng đánh giá kết quả học tập của học sinh
- Các tài liệu, Website cần thiết giới thiệu cho học sinh
- Giấy Ao, bút dạ…để học sinh thảo luận nhóm
đ Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
* Hoạt động 1: Khởi động và giao nhiệm vụ
- Mục tiêu: Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh:
+ Xác định được tiểu nội dung, chủ đề cần thực hiện: Trung Quốc thời phong kiến + Hình thành được các nhóm có cùng sở thích tìm hiểu các tiểu nội dung
- Nội dung: Xác định được các tiểu nội dung trong chủ đề: Trung Quốc thời phong kiến
- Cách thức tổ chức dạy học: Nêu câu hỏi trước cả lớp, vấn đáp một số học sinh
- Phương pháp dạy học: Nêu vấn đề
- Phương pháp kiểm tra đánh giá: Phát vấn ngầu nhiên một số học sinh về vấn
đề nêu ra
- Hoạt động của giáo viên: Giáo viên nêu câu hỏi: hiểu biết của học sinh về Trung Quốc thời phong kiến Giáo viên cho HS xem một số tranh ảnh về Trung Quốc thời phong kiến
- Hoạt động của học sinh:
+ Lắng nghe, suy nghĩ về vấn đề giáo viên đặt ra, xác định các tiểu nôi dung trong chủ đề lớn; trình bày được vấn đề đặt ra
Ghi chú: c Ý nghĩa của biện pháp do tôi viết, đ- Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học do tôi nghiên cứu phương pháp dạy học dự án và nội dung bài học viết ra.
Trang 8* Hoạt động 2: Các nhóm xây dựng kế hoạch làm việc
- Mục tiêu: + Các nhóm dưới sự hướng dẫn của giáo viên, sẽ thảo luận về chủ
đề được giao, xây dựng đề cương nghiên cứu cũng như như kế hoạch làm việc cho dự án
+ HS cần xác định được các vấn đề cần giải quyết trong tiểu nội dung của nhóm Các nhóm tự phân công, nghiên cứu, tìm hiểu, sưu tầm tranh ảnh, video về nội dung được phân công
- Nội dung:
+ Sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc và các quan hệ xã hội
+ Bộ máy chính quyền phong kiến Trung Quốc được hình thành và củng cố từ thời Tần Hán cho đến thời Minh –Thanh
+ Chính sách xâm lược, chiếm đất đai của các triều đại phong kiến Trung Quốc
+ Thành tựu văn hóa Trung Quốc phong kiến, ảnh hưởng văn hóa Trung Quốc đên Việt Nam
- Cách thức tổ chức dạy học: Chia lớp thành 4 nhóm, giao nhiệm vụ mỗi
nhóm một tiểu nội dung
- Phương pháp dạy học: Thảo luận nhóm của học sinh dưới sự định hướng nội
dung của giáo viên Đại diện nhóm trình bày kết quả
Trang 9- Phương pháp kiểm tra đánh giá: Nhận xét, tổng hợp nội dung các nhóm.
- Hoạt động của giáo viên:
Chia nhóm HS có cùng sở thích thông qua phiếu điều tra; định hướng nội dung thảo luận, giúp đỡ các nhóm khi có yêu cầu của các em; trình chiếu hình ảnh liên quan đến nội dung; đánh giá, nhận xét tổng hợp các vấn đề cần đạt được; làm giám khảo bình xét nội dung các nhóm
- Hoạt động của học sinh:
Nhận nhiệm vụ nội dung theo sự phân công của giáo viên; thảo luận các nội dung kiến thức; phân công đại diện nhóm và trình bày kết quả hoạt động của nhóm; theo dõi minh họa, nhận xét sản phẩm của các nhóm khác; ghi chép nội dung tổng hợp của giáo viên
* Hoạt động 3: Thực hiện dự án
- Mục tiêu: + HS làm việc cá nhân và nhóm theo kế hoạch đề ra.
+Thu thập thông tin: HS có thể tìm kiếm thông tin qua Internet…
+ Xử lý thông tin, tổng hợp kết quả nghiên cứu của các thành viên trong nhóm Trong quá trình xử lý thông tin, các nhóm phải hướng tới việc làm rõ các vấn đề đặt
ra trong đề cương nghiên cứu
+ Hoàn thành báo cáo tổng kết, kết quả nghiên cứu của từng tiểu nội dung để chuẩn bị trình bày trước lớp
- Nội dung:
+ Sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc và các quan hệ xã hội
+ Bộ máy chính quyền phong kiến Trung Quốc được hình thành và củng cố từ thời Tần Hán cho đến thời Minh –Thanh
+ Chính sách xâm lược, chiếm đất đai của các triều đại phong kiến Trung Quốc
Trang 10+ Thành tựu văn hóa Trung Quốc phong kiến, ảnh hưởng văn hóa Trung Quốc đên Việt Nam
- Cách thức tổ chức dạy học: Chia lớp thành 4 nhóm, thảo luận các nội dung
đã được phân công
- Phương pháp dạy học: Các nhóm thảo luận, nhóm trưởng điều hành và tổng
hợp kết quả của nhóm Đại diện nhóm trình bày kết quả
- Phương pháp kiểm tra –đánh giá: Nhận xét, tổng hợp nội dung của các
nhóm
- Hoạt động của giáo viên:
+ GV yêu cầu các nhóm trưởng báo cáo về tiến trình hoạt động nhiệm vụ của nhóm mình, đồng thời nêu thuận lợi, khó khăn của nhóm trong quá trình tìm hiểu các tiểu nội dung
+ Giáo viên giúp đỡ các nhóm thông qua việc đưa ra các câu hỏi gợi ý để học sinh có thể giải quyết tốt các vướng mắc của mình
+ Đánh giá, nhận xét, tổng hợp các nội dung cần đạt được, làm giám khảo bình xét nội dung các nhóm
- Hoạt động của học sinh:
+ Các thành viên thông qua báo cáo của mình góp ý, chỉnh sửa bài báo cáo của nhóm một cách hoàn thiện nhất Nhóm trưởng tiếp cận các ý kiến đóng góp của các thành viên, hoàn thiện báo cáo của nhóm để chuẩn bị trình bày trước lớp
* Hoạt động 4: Giới thiệu sản phẩm trước lớp
- Mục tiêu: Thu thập thông tin, Hs có thể tìm kiếm thông tin từ Internet, bản
đồ, tranh ảnh…Xử lý thông tin, tổng hợp kết quả nghiên cứu của các thành viên trong nhóm Trong quá trình xử lý thông tin, các nhóm phải hướng tới việc làm rõ các vấn
đề đặt ra trong đề cương nghiên cứu Hoàn thành báo cáo tổng kết, kết quả nghiên cứu của từng tiểu nội dung để chuẩn bị trình bày trước lớp
- Nội dung:
+ Sự hình thành xã hội phong kiến Trung Quốc và các quan hệ xã hội
+ Bộ máy chính quyền phong kiến Trung Quốc được hình thành và củng cố từ thời Tần Hán cho đến thời Minh –Thanh
+ Chính sách xâm lược, chiếm đất đai của các triều đại phong kiến Trung Quốc
+ Thành tựu văn hóa Trung Quốc phong kiến, ảnh hưởng văn hóa Trung Quốc đên Việt Nam
- Cách thức tổ chức dạy học: Chia lớp thành 4 nhóm, thảo luận các nội dung
đã được phân công
- Phương pháp dạy học: Các nhóm thảo luận, nhóm trưởng điều hành và tổng
hợp kết quả của nhóm Đại diện nhóm trình bày kết quả
- Phương pháp kiểm tra –đánh giá: Nhận xét, tổng hợp nội dung của các
nhóm
