(SKKN 2022) kinh nghiệm sử dụng phương pháp hợp tác theo nhóm kết hợp phiếu học tập nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bài 3, bài 4 côngnghệ 10 tại trường THPT tĩnh gia 3

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM KINH NGHIỆM SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP HỢP TÁC THEO NHÓM KẾT HỢP PHIẾU HỌC TẬP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC BÀ

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP HỢP TÁC THEO NHÓM KẾT HỢP PHIẾU HỌC TẬP NHẰM NÂNG CAO HIỆU

QUẢ DẠY HỌC BÀI 3, BÀI 4 – CÔNG NGHỆ 10

TẠI TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 3

Người thực hiện: Nguyễn Thị Trà

Chức vụ: Giáo viên

Sáng kiến thuộc lĩnh vực: Công nghệ Nông nghiệp

THANH HÓA NĂM 2022

Mục lục

1 Mở đầu……… 2

1.1 Lí do chọn đề tài………

2 1.2 Mục đích nghiên cứu……… 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu………

3 1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 3

1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết ……… 3

1.4.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm ……… 3

1.4.3 Phương pháp phân tích, xử lý số liệu ……… 3

1.4.3 Phương pháp phân tích định tính ……… 3

1.4.3 Phương pháp phân tích định lượng ……… 3

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm ………

3 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm………

3 2.1.1 Phiếu học tập……… 3

2.1.2 Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm ……… 3

2.1.2.1 Khái niệm……… 4

2.1.2.2 Các bước tổ chức dạy học hợp tác……… 4

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm………

4 2.2.1 Thuận lợi……… 4

2.2.2 Khó khăn……… 4

2.2.3 Nguyên nhân……… 4

2.3 Các giải pháp được sử dụng để giải quyết vấn đề……… …

4 2.3.1 Tổ chức dạy học phần II……… 5

2.3.2 Tổ chức dạy học phần III.1.……… 6

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường……… ………… 7

3 Kết luân, kiến nghị ……… ……… 10

3.1 Kết luận……… ………… 10

3.2 Kiến nghị 10

Tài liệu tham khảo

10

1 Mở đầu

1 1 Lý do chọn đề tài

Nghị quyết Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ hai, khóa VIII đã chỉ rõ:

“Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo cho người học Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo thời gian

tự học, tự nghiên cứu cho học sinh.”

Nghị quyết Đại hội XI cũng khẳng định: “Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, phương pháp thi, kiểm tra đánh giá theo hướng hiện đại; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyền thông lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kĩ năng thực hành, tác phong công nghiệp, ý thức trách nhiệm xã hội” Năng lực hợp tác là một trong những năng lực được nhiều quốc gia xây dựng trong bộ các năng lực cốt lõi người học cần có trong thế kỷ XIX Việt Nam cũng đã xây dựng bộ năng lực cốt lõi cho chương trình giáo dục năm 2018 gồm 10 năng lực trong đó có năng lực giao tiếp và hợp tác Điều này cho thấy năng lực hợp tác là một năng lực rất quan trọng đối với người học, việc rèn luyện năng lực này trong các cấp học, môn học là rất cần thiết vì nó giúp các em

có được thành tích học tập tốt hơn nhờ sự cố gắng, tích cực của bản thân cũng như sự chia sẻ, giúp đỡ của bạn bè, đảm bảo sự phát triển hài hòa giữa cá nhân

và quan hệ xã hội Tạo tiền đề vững chắc để khi bước vào xã hội với những mối quan hệ phức tạp, các em nhanh chóng thích nghi với những mối quan hệ xã hội

đó Đây là điều kiện tiên quyết dẫn đến sự thành đạt của mỗi cá nhân trong cuộc sống

Môn Công nghệ 10 là một môn học đặc thù, nội dung và cấu trúc chương trình phong phú, hầu hết các biện pháp kỹ thuật được đưa vào sách giáo khoa đều xuất phát từ thực tế cuộc sống và thực tế ấy luôn luôn gần gũi, gắn liền với học sinh Từ thực tế giảng dạy ở trường trung học phổ thông Tĩnh Gia 3 tôi nhận thấy sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học trong chính môn học mình giảng dạy theo hướng tích cực hóa người học Bản thân luôn tìm tòi, nghiên cứu

và áp dụng những phương pháp dạy học tích cực vào trong từng tiết học, từng bài giảng và đã rút ra một phương pháp vừa phát huy thế mạnh của người thầy, vừa khắc phục những khó khăn trong điều kiện thiếu thốn về cơ sở vật chất tại trường, vừa tiết kiệm chi phí đầu tư cho từng bài học và cần thiết hơn cả là phát triển năng lực hợp tác của học sinh Xuất phát từ những lý do trên tôi mạnh dạn

đề xuất đề tài: "Kinh nghiệm sử dụng phương pháp hợp tác theo nhóm kết hợp

phiếu học tập nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bài 3, bài 4 - Côngnghệ 10 tại trường THPT Tĩnh Gia 3"

1.2 Mục đích nghiên cứu

Dạy học hợp tác kết hợp sử dụng phiếu học tập trong dạy học bài 3, 4 nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh giúp các em vận dụng những kiến thức đã học vào thực tế sản xuất giống cây trồng ở gia đình và địa phương một cách hiệu quả

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài này tập trung nghiên cứu phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ và hệ thống phiếu học tập được sử dụng trong dạy học bài 3, 4 SGK Công nghệ 10

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Sáng kiến đã sử dụng các phương pháp sau:

1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu tài liệu về chủ trương, đường lối đối mới phương pháp giáo dục của Đảng, chỉ thị của ngành giáo dục & đào tạo

- Nghiên cứu lý thuyết về phiếu học tập và phương pháp sử dụng phiếu học tập

- Nghiên cứu lý thuyết về phương pháp dạy học hợp tác

- Nghiên cứu sách giáo khoa và sách giáo viên công nghệ 10

1.4.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Tiến hành chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng có sĩ số và chất lượng học tập tương đương nhau Giáo án lớp thực nghiệm được thiết kế theo hướng dạy học hợp tác kết hợp sử dụng phiếu học tập, giáo án lớp đối chứng được thiết kế theo phương pháp dạy học truyền thống

1.4.3 Phương pháp phân tích, xử lý số liệu

1.4.3.1 Phương pháp phân tích định tính:

Phân tích chất lượng câu trả lời của học sinh để thấy rõ vai trò của phương pháp dạy học hợp tác kết hợp sử dụng phiếu học tập:

- Cách trình bày logic, khoa học

- Mức độ hiểu sâu và chính xác kiến thức đã học

- Khả năng phân tích kiến thức, phân biệt nhận biết dấu hiệu bản chất của vấn đề Khả năng khái quát hóa, ứng dụng các biện pháp kỹ thuật vào thực tiến

1.4.3.2 Phương pháp phân tích định lượng

Các bài kiểm tra đánh giá chất lượng lĩnh hội kiến thức được chấm theo thang điểm 10 Số liệu được xử lý bằng thống kê toán học với tham số trung bình cộng

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Phiếu học tập

- Phiếu học tập còn được gọi là phiếu hoạt động (activity – sheet) hay phiếu làm việc (work – sheet): Đây những tờ giấy rời, in sẵn những công tác độc lập, được phát cho học sinh tự lực hoàn thành trong một thời gian ngắn của một tiết học Mỗi phiếu học tập có thể giao cho học sinh một hoặc một vài

nhiệm vụ nhận thức cụ thể nhằm dẫn dắt tới một kiến thức, tập dượt một kỹ năng, rèn luyện một thao tác tư duy hay thăm dò một thái độ trước một vấn đề [1] Phiếu học tập được xem là phương tiện tích cực hóa học tập, hoạt hóa người học thúc đẩy và kích thích được các hoạt động của người học, đưa người học vào trạng thái tích cực, chủ động lĩnh hội tri thức và kỹ năng mới

2.1.2 Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm kết hợp sử dụng phiếu học tập

2.1.2.1 Khái niệm:

Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm là phương pháp dạy học mà học sinh được phân chia thành từng nhóm nhỏ riêng biệt, chịu trách nhiệm về một mục tiêu duy nhất, được thực hiện thông qua nhiệm vụ riêng biệt của từng người Các hoạt động cá nhân riêng biệt được tổ chức lại, liên kết hữu cơ với nhau nhằm thực hiện một mục tiêu chung [2]

2.1.2.2 Các bước thực hiện phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm kết hợp phiếu học tập

+ Bước 1: Tiến hành làm việc chung cho cả lớp

+ Bước 2: Tiến hành làm việc theo từng nhóm riêng

+ Bước 3: Thảo luận, trình bày kết quả trước cả lớp

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng biện pháp

2.2.1 Thuận lợi:

Dạy học ở trường trung học phổ thông hiện nay đã sử dụng rất nhiều phương pháp khác nhau như dạy học hợp tác, dạy học khám phá, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học dự án Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin có rất nhiều phương tiện hiện đại được áp dụng vào trong dạy học như sách giáo khoa giấy, sách giáo khoa điện tử, máy tính, ti vi, điện thoại, tranh ảnh, Internet, phiếu học tập… Bên cạnh đó đa số giáo viên, đặc biệt là Ban giám hiệu nhà trường rất đề cao vai trò của môn học này

2.2.2 Khó khăn:

- Học sinh ở trường THPT nói chung và trường THPT Tĩnh Gia 3 nói riêng vẫn xem môn Công nghệ là một môn học phụ nên chểnh mảng việc học tập

- Một số giáo viên chưa tìm tòi, nhiệt tình với việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực vào thực tế dạy và học nên hiệu quả dạy học chưa cao

- Một số đồng nghiệp chủ nhiệm những lớp mũi nhọn cũng cho rằng không cần thiết phải học môn này

2.2.3 Nguyên nhân

+ Một bộ phận học sinh chưa tích cực trong quá trình hoạt động, các em

có chưa thoát khỏi thói quen học thụ động dưới trung học cơ sở, chưa hình thành thói quen tự học, làm việc hợp tác nên hiệu quả của việc sử dụng Phiếu học tập trong dạy học chưa cao đối với học sinh lớp 10

+ Một số đồng nghiệp chưa có kỹ năng tốt trong việc sử dụng máy tính hoặc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học chưa dẫn đến tình trạng giáo viên ngại áp dụng các biện pháp dạy học tích cực

+ Mặt khác, một số giáo viên đã quen với phương pháp dạy học truyền thống là thầy đọc, trò chép

+ Ở các trường THPT hiện nay cơ sở vật chất còn thiếu thốn (đặc biệt là ở các trường THPT ở các vùng nông thôn)

2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Theo Phân phối chương trình 2 bài 3, 4 dạy trong 2 tiết, tôi đã bố trí: tiết 3 dạy các mục I, II và III.2; tiết 4: dạy mục III.1 (25 phút), tổng kết nội dung 2 bài

3, 4 (5 phút) thời gian còn lại tôi tiến hành kiểm tra 15 phút nội dung bài 3, 4 Phần II - Hệ thống sản xuất giống cây trồng - sách giáo khoa Công nghệ

10 trang 12, 13: sử dụng phiếu học tập số 1

Phần III.1- Sản xuất giống cây trồng nông nghiệp - sách giáo khoa công nghệ 10 trang 13, 14, 15, 16: sử dụng phiếu học tập số 2

2.3.1 Tổ chức dạy học phần II: Hệ thống sản xuất giống cây trồng

* Giai đoạn 1: Thiết kế phiếu học tập số 01

Phiếu học tập được thiết kế đầy đủ các mục: Số phiếu, thời gian hoàn thành, nhóm, lớp và trình bày rõ các yêu cầu thực hiện Phiếu được in trên giấy

A0 để phát cho các nhóm học sinh

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Thời gian hoàn thành: 10 phút

Nhóm: …… Lớp:

Yêu cầu: Đọc sách giáo khoa mục II kết hợp quan sát hình 3.1 trang

12,13 SGK CN10 tìm ý hoàn thành bảng sau:

Nội dung

* Giai đoạn 2: Tổ chức dạy học theo phương pháp hợp tác nhóm kết hợp sử dụng phiếu học tập:

+ Bước 1:

- Giáo viên giới thiệu chủ đề: Hệ thống sản xuất giống cây trồng

- Chia lớp thành 4 nhóm tương ứng với bốn tổ

- Giao cho mỗi nhóm 1 phiếu học tập số 1

- Yêu cầu các nhóm đọc sách giáo khoa, thảo luận theo nhóm và hoàn thành phiếu trong thời gian 10 phút

+ Bước 2: Tiến hành làm việc theo từng nhóm:

- Mỗi nhóm cử một nhóm trưởng, một thư ký

- Nhóm trưởng đưa ra quy tắc làm việc của nhóm

- Nhóm trưởng phân công công việc cho từng bạn trong nhóm

- Trong quá trình học sinh thảo luận, làm việc theo nhớm giáo viên tiến hành quan sát, hướng dẫn và giám sát quá trình hoạt động của từng nhóm để kịp thời giúp đỡ khi các em gặp khó khăn

+ Bước 3: Thảo luận, trình bày kết quả trước cả lớp

Sau thời gian 10 phút giáo viên gọi đại diện nhóm 1 và nhóm 2 lần lượt mang sản phẩm của nhóm mình dán lên bảng và trình bày kết quả thảo luận Nhóm 3, 4 nhận xét, bổ sung Sau đó GV nhận xét và kết luận và đưa ra tờ nguồn phiếu học tập số 1(theo phụ lục)

2.3.2 Tổ chức dạy học phần III.1: Sản xuất giống cây trồng nông nghiệp

* Giai đoạn 1: Thiết kế phiếu học tập số 02

Phiếu học tập được thiết kế đầy đủ các mục: Số phiếu, thời gian hoàn thành, nhóm, lớp và trình bày rõ các yêu cầu thực hiện Phiếu được in trên giấy

A4 để phát cho các nhóm học tập

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

Thời gian hoàn thành: 10 phút

Nhóm: Lớp:

Yêu cầu: Đọc sách giáo khoa mục III.1 trang 13, 15, 16 kết hợp quan sát hình 3.2, 4.1 tìm ý cần thiết và điền đầy đủ, ngắn gọn vào bản sau:

Đối tượng

Năm

Cây trồng sinh sản hữu tính Cây trồng

sinh sản vô tính

chéo Duy trì Phục tráng

Thứ nhất

Thứ hai

Thứ ba

Thứ tư

Thứ năm

* Giai đoạn 2: Tổ chức dạy học theo phương pháp hợp tác nhóm kết hợp phiếu học tập:

+ Bước 1:

- Giáo viên giới thiệu chủ đề: Quy trình sản xuất giống cây trông nông nghiệp

- Chia lớp thành 4 nhóm tương ứng với bốn tổ

- Giao cho mỗi nhóm 1 phiếu học tập số 2 được in trên giấy A4

- Yêu cầu các nhóm đọc sách giáo khoa, thảo luận theo nhóm và hoàn thành phiếu trong thời gian 15 phút

+ Bước 2: Tiến hành làm việc theo từng nhóm:

- Mỗi nhóm cử một nhóm trưởng, một thư ký

- Nhóm trưởng đưa ra quy tắc làm việc của nhóm

- Nhóm trưởng phân công công việc cho từng bạn trong nhóm

- Trong quá trình học sinh thảo luận, làm việc theo nhóm được 5 phút, giáo viên gọi nhóm trưởng lên bắt thăm phần trình bày của nhóm mình giáo viên làm 4 thăm với 4 nội dung như sau: thăm số 1- trình bày phần sơ đồ phục tráng, thăm số 2 - trình bày phần sơ đồ duy trì, thăm số 3 - trình bày phần thụ phấn chéo, thăm số 4 - trình bày phần cây trồng sinh sản vô tính Mỗi nhóm sẽ trích ngang phần báo cáo của nhóm mình vào tờ giấy A0 Giáo viên tiến hành quan sát, hướng dẫn và giám sát quá trình hoạt động của từng nhóm để kịp thời giúp đỡ khi các em gặp khó khăn

+ Bước 3: Thảo luận, trình bày kết quả trước cả lớp

Sau thời gian 15 phút giáo viên yêu cầu các nhóm lần lượt mang phần trích ngang phiếu học tập của nhóm mình trên giấy A0 dán lên bảng và thuyết trình về kết quả thảo luận của nhóm

Giáo viên yêu cầu các nhóm còn lại nhận xét, bổ sung cho phần trình bày của nhóm khác

Giáo viên kết luận và đưa ra tờ nguồn phiếu học tập số 2 (phụ lục)

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.

Khi áp dụng phương pháp được đề cập trong sáng kiến vào dạy học nội dung bài 3, 4 tôi nhận thấy đa số học sinh rất hào hứng với các nội dung bài học Các em cảm thấy tự tin hơn khi được thuyết trình một vấn đề trước tập thể, lĩnh hội và ghi nhớ kiến thức lâu và sâu sắc hơn

Phương pháp dạy học hợp tác kết hợp sử dụng phiếu học tập đã được giáo viên trong tổ đánh giá cao và các đồng nghiệp hưởng ứng cùng áp dụng trong phạm vi không chỉ ở tổ Sinh – Công nghệ mà đa số các tổ trong trường đều đã

áp dụng như tổ Toán, tổ Hóa Qua đó đã đóng góp một phần nhỏ vào công tác nâng cao hiệu quả giáo dục của trường THPT Tĩnh Gia 3

* Các kết quả minh chứng về sự tiến bộ của học sinh khi áp dụng phương pháp dạy học hợp tác kết hợp sử dụng phiếu học tập

Phương pháp dạy học hợp tác kết hợp sử dụng phiếu học tập tôi thực hiện

từ năm học 2020 2021 và tiếp tục bổ sung, hoàn thiện vào năm học 202

-2022 Sau khi hoàn thành nội dung kiến thức bài 3, 4 tôi tiến hành kiểm tra 15 phút ở lớp đối chứng và thực nghiệm theo đề (Phụ lục), chấm bài và thống kê số liệu thu được kết quả thể hiện ở các bảng biểu, sơ đồ dưới đây:

- Năm học 2020-2021

+ Phương pháp tiến hành: Tôi thực hiện khảo sát trên 2 lớp 10A4 (lớp

đối chứng), 10A5 (lớp thực nghiệm) Đây là hai lớp khối D, có sĩ số bằng nhau

và có điểm đầu vào lớp 10 tương đương nhau

+ Bảng số liệu

Tổng số học sinh

Kết quả

bình

Yếu, kém

Lớp đối chứng 10A4 42 13 30.9 15 35.7 14 33.3 0 0

Lớp thực

+ Biểu đồ

Biểu đồ so sánh kết quả bài kiểm tra 15 phút Giữa lớp thực nghiệm và đối chứng năm học 2020-2021

- Năm học 2021-2022

+ Phương pháp tiến hành: Tôi thực hiện khảo sát trên 2 lớp 10A11 (lớp

đối chứng), 10A12 (lớp thực nghiệm) Đây là hai lớp cơ bản của trường THPT Tĩnh Gia 3, có sĩ số bằng nhau và có điểm đầu vào lớp 10 tương đương nhau

+ Bảng số liệu

Kết quả Lớp Sĩ số

Kết quả Giỏi Khá Trung bình Yếu, kém

Lớp đối

Lớp thực

+ Biểu đồ

Qua hai bảng thống kê và biểu đồ trên, tôi nhận thấy ở các lớp có sử dụng phương pháp dạy học hợp tác kết hợp phiếu học tập, số học sinh đạt điểm khá,

Biểu đồ so sánh kết quả bài kiểm tra 15 phút Giữa lớp thực nghiệm và đối chứng năm học 2021-2022