(SKKN 2022) vận dụng kĩ thuật mảnh ghép trong dạy học địa lí 12 ở trường trung học phổ thông ngọc lặc

- Yêu cầu sử dụng: * Đặc điểm bài học: Kĩ thuật mảnh ghép phù hợp với những bài học chứa một nội dung haychủ đề lớn nằm trọn vẹn trong một bài học, thường bao gồm trong đó các phầnnội d

Trang 1

Đối với môn Địa lí 12 và đối tượng HS miền núi chủ yếu là dân tộc thiểu sốthì việc lựa chọn kĩ thuật dạy học phù hợp với từng bài học cũng rất quan trọng.

Nó giúp HS nắm vững kiến thức địa lí 12 để các em đạt kết quả cao trong các kỳthi đặc biệt là kỳ thi THPTQG, đồng thời giúp các em hiểu về đất nước và conngười Việt Nam một cách toàn diện, sâu sắc; phát triển được những năng lựcthích ứng, giải quyết các vấn đề trong cuộc sống; giúp các em thêm yêu quêhương đất nước, có ý thức làm chủ và trách nhiệm công dân với sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ Quốc

Xuất phát từ những lí do trên tôi đã chọn đề tài: “Vận dụng kĩ thuật mảnh ghép trong dạy học Địa lí 12 ở trường trung học phổ thông Ngọc Lặc”

1.3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu.

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu: Nội dung kiến thức chương trình Địa lí 12 Cơ bản

và Phương pháp dạy học theo nhóm vận dụng “Kỹ thuật mảnh ghép”

1.3.2 Khách thể nghiên cứu : Học sinh lớp 12

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu lí thuyết các vấn đề có liên quan đến phương pháp dạy theo nhóm và vận dụng ‘ Kỹ thuật mảnh ghép’

- Các phương pháp thực tiễn: Phương pháp quan sát, phương pháp đàm thoại, Phương pháp thực nghiệm sư phạm

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN.

2.1 Cơ sở lí luận của đề tài.

2.1.1 Khái niệm kĩ thuật dạy học và kĩ thuật mảnh ghép.

Trang 2

* Kĩ thuật dạy học.

- Kĩ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của GV và HStrong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạyhọc Các kĩ thuật dạy học chưa phải là các PPDH độc lập mà là những thànhphần của PPDH Kĩ thuật dạy học được hiểu là đơn vị nhỏ nhất của PPDH [1]

- Bên cạnh những kĩ thuật dạy học thông thường (đặt câu hỏi, nhận xét câutrả lời ), ngày nay người ta đặc biệt chú trọng các kĩ thuật dạy học phát huy tínhtích cực, sáng tạo của người học như: kĩ thuật "Các mảnh ghép", "Khăn trải bàn"

“Động não”, “Tia chớp”, “Bể cá”, “XYZ”, “Lược đồ tư duy”, “Phòng tranh”…

* Kĩ thuật dạy học mảnh ghép.

- Khái niệm kĩ thuật mảnh ghép

Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập hợp tác kết hợp giữa hoạt động cánhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm Kĩ thuật này được sử dụng để giải quyếtnhiệm vụ phức hợp, nhằm kích thích sự hợp tác tham gia của các thành viêntrong nhóm nhưng vẫn phát huy vai trò cá nhân trong quá trình hợp tác, tăngcường tính độc lập, trách nhiệm học tập của mỗi cá nhân [1]

2.1.2 Ưu điểm, nhược điểm của “ Kĩ thuật mảnh ghép”.

- Ưu điểm:

+ Đào sâu kiến thức trong từng lĩnh vực

+ Phát huy hiểu biết của học sinh và giải quyết những hiểu sai

+ Phát triển tinh thần làm việc theo nhóm

+ Phát huy trách nhiệm của từng cá nhân

+ Không sử dụng được cho các nội dung thảo luận có mối quan hệ ràng buộc

“Nhân – quả” với nhau

2.1.3 Quy trình xây dựng và tổ chức dạy học.

Trang 3

một bức tranh tổng thể.

Bước

3

Đảm bảo mỗi thành viên trong

nhóm đều trả lời được tất các

câu hỏi trong nhiệm vụ được

giao

Sau khi chia sẻ thông tin vòng 1,nhiệm vụ mới sẽ được giao chonhóm ở vòng 2 để giải quyết

kết quả câu trả lời của nhóm

Các nhóm mới trình bày, chia sẻ kếtquả nhiệm vụ ở vòng 2 Nhiệm vụmới được giao cho nhóm mảnhghép mang tính khái quát, tổng hợptoàn bộ nội dung

Sơ đồ minh họa cho việc sử dụng kĩ thuật các mảnh ghép trong dạy học nhóm nhỏ:

*Yêu cầu và nguyên tắc sử dụng kĩ thuật mảnh ghép

- Yêu cầu sử dụng:

* Đặc điểm bài học:

Kĩ thuật mảnh ghép phù hợp với những bài học chứa một nội dung haychủ đề lớn nằm trọn vẹn trong một bài học, thường bao gồm trong đó các phầnnội dung hay chủ đề nhỏ có sự liên quan gắn kết chặt chẽ với nhau, sau khi tìmhiểu được nội dung thành phần có thể hiểu được vấn đề lớn Những nội dung,chủ đề nhỏ đó được GV xây dựng thành các nhiệm vụ cụ thể giao cho các nhóm

HS tìm hiểu, nghiên cứu

* Đối với giáo viên:

- Nhiệm vụ phải hết sức cụ thể đảm bảo tất cả HS đều hiểu rõ và có khảnăng hoàn thành nhiệm vụ

Trang 4

- Khi HS thực hiện tại các nhóm “chuyên gia”, GV cần quan sát và hỗ trợkịp thời để đảm bảo các nhóm hoàn thành nhiệm vụ đúng thời gian quy định vàcác thành viên đều có khả năng trình bày lại kết quả thảo luận của nhóm mình.

- Thành lập các nhóm “mảnh ghép” cần đảm bảo có đủ thành viên của cácnhóm “chuyên gia”

- Khi các nhóm “mảnh ghép” hoạt động, GV cần quan sát hỗ trợ để đảmbảo các thành viên nắm được đầy đủ nội dung từ nhóm “chuyên gia” Sau đó GVgiao nhiệm vụ mới phải mang tính khái quát, tổng hợp kiến thức trên cơ sở nộidung kiến thức (mang tính bộ phận) HS đã nắm được từ nhóm “chuyên gia”

Trưởng nhóm - Liên lạc với giáo viên- Phân công nhiệm vụ

Hậu cần Chuẩn bị đồ dùng tài liệu cần thiết

Thư kí Ghi chép kết quả

Phản biện Đặt câu hỏi phản biện

+ Các HS “chuyên gia”có thể có trình độ khác nhau nhưng cần đảm bảo

cân bằng ở mức độ nào đó có thể dạy lẫn nhau khi thực hiện nhiệm vụ ở nhóm

“mảnh ghép”

+ Các nhiệm vụ giao cho HS tìm hiểu phải đảm bảo tính vừa sức và cụ thể + Các hoạt động cần hướng đến việc phát huy năng lực giải quyết vấn đề,

kích thích được hứng thú học tập cho HS

+ Số lượng mảnh ghép phải đảm bảo để các thành viên trong nhóm có thể

dạy lại kiến thức cho nhau

- Quy trình sử dụng kĩ thuật mảnh ghép

Quy trình thiết kế gồm 6 bước sau đây:

+ Bước 1: Xác định nội dung có thể sử dụng kĩ thuật mảnh ghép

+ Bước 2: Xác định nội dung của nhóm “chuyên gia”: các nội dung chủđạo, bổ trợ, các nội dung nội môn và liên môn

+ Bước 3: Thiết kế các nhiệm vụ cho nhóm “chuyên gia”

Trang 5

+ Bước 4: Thiết kế nhiệm vụ cho nhóm “mảnh ghép”.

+ Bước 5: Xác định và chuẩn bị các thiết bị, dụng cụ, phương tiện trực quancần thiết và các phương pháp dạy học phối hợp để hỗ trợ cho việc thực hiệnnhiệm vụ của các nhóm

+ Bước 6: Thiết kế phiếu học tập cho nhóm chuyên gia và nhóm mảnhghép

2.1.4 Đề xuất một số bài có thể sử dụng kĩ thuật mảnh ghép trong dạy học

Địa lí 12

STT Tên bài Các nội dung sử dụng kĩ thuật mảnh ghép 1

Bài 8 – Thiên nhiên

chịu ảnh hưởng sâu

sắc của biển

Ảnh hưởng của biển Đông đến thiên nhiên ViệtNam: Khí hậu; địa hình và các hệ sinh thái venbiển; tài nguyên thiên nhiên vùng biển; thiêntai

Trang 6

* Các bước tiến hành:

+ Vòng 1: Nhóm chuyên gia

Bước 1: Giáo viên chia lớp thành 5 nhóm chuyên gia và giao nhiệm vụ cho các

nhóm

- Nhóm khí hậu: Tìm hiểu về ảnh hưởng của biển Đông đến khí hậu

- Nhóm địa hình: Tìm hiểu về ảnh hưởng của biển Đông đến địa hình ven biển

- Nhóm các hệ sinh thái ven biển: Tìm hiểu ảnh hưởng của biển Đông đến các

hệ sinh thái ven biển

- Nhóm tài nguyên thiên nhiên: Tìm hiểu về ảnh hưởng của biển Đông đến tàinguyên thiên nhiên vùng biển

- Nhóm thiên tai: Tìm hiểu về ảnh hưởng của biển Đông đến thiên tai

Yêu cầu các nhóm dựa vào SGK, Atlat Địa lí Việt Nam trang 6,7 8, 9 để hoànthành nhiệm vụ

Nhiệm vụ: Phân tích tác động của biển Đông đến khí hậu, địa hình, các hệ sinh thái ven biển, tài nguyên thiên nhiên vùng biển và thiên tai.

Bước 2: Học sinh trong từng nhóm chuyên gia thảo luận.

+ Vòng 2: Nhóm các mảnh ghép

Bước 1: GV tổ chức cho HS hình thành nhóm mới (nhóm mảnh ghép) từ các

thành viên của những nhóm chuyên gia và giao nhiệm vụ cho nhóm mới

Nhiệm vụ: Vẽ sơ đồ tư duy thể hiện ảnh hưởng của biển Đông đến thiên nhiên Việt Nam.

Bước 2: Các thành viên nhóm mới lần lượt trình bày kết quả nghiên cứu ở vòng

1 Sau đó các thành viên trao đổi thảo luận để hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 2

Bước 3: Các nhóm mảnh ghép treo và trình bày sản phẩm, trao đổi, nhận xét các

sản phẩm của nhóm bạn

Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung và chốt kiến thức.

Bài 10 – Thiên nhiên

nhiệt đới ẩm gió mùa

Trang 7

- Nhóm 3, 4: Tìm hiểu biểu hiện và nguyên nhân của sông ngòi nhiệt đới ẩm giómùa nước ta.

- Nhóm 5, 6: Tìm hiểu biểu hiện và nguyên nhân của đất nhiệt đới ẩm gió mùanước ta

- Nhóm 7, 8: Tìm hiểu biểu hiện và nguyên nhân của sinh vật nhiệt đới ẩm giómùa nước ta

Yêu cầu các nhóm dựa vào SGK, Atlat Địa lí Việt Nam (trang 6, 7, 10, 11),kiến thức đã học và hiểu biết bản thân để hoàn thành nhiệm vụ

Nhiệm vụ: Vẽ sơ đồ thể hiện các thành phần tự nhiên (địa hình, sông ngòi,đất, sinh vật) nhiệt đới ẩm gió mùa của nước ta

Bài 15 – Bảo vệ môi

trường và phòng

chống thiên tai

Một số thiên tai chủ yếu và biện pháp phòngchống: Bão; ngập lụt; lũ quét; hạn hán; cácthiên tai khác

- Nhóm bão: Tìm hiểu về bão ở Việt Nam

Câu 1: Cho biết thời gian có bão, hướng di chuyển, tần suất của bão vào nước ta? Vùng nào chịu ảnh hưởng nhiều nhất của bão?

Câu 2: Nơi các em đang sống có chịu ảnh hưởng của bão không và hậu quả của

nó như thế nào? Khi có bão thì em cần phải làm gì?

- Nhóm ngập lụt: Tìm hiểu về ngập lụt ở Việt Nam

Câu 1: Các vùng đồng bằng nước ta bị ngập lụt vào thời gian nào? Tại sao? Câu 2: Ngập lụt gây hậu quả gì đối với các vùng đồng bằng? Theo em cần có

Trang 8

giải pháp gì để khắc phục?

- Nhóm lũ quét: Tìm hiểu về lũ quét ở Việt Nam

Câu 1: Lũ quét thường xảy ra ở vùng nào nước ta? Vì sao? Cho biết thời gian diễn ra?

Câu 2: Lũ quét gây ra những hậu quả gì đối với sản xuất và đời sống của người dân? Nước ta cần có giải pháp gì để giảm nhẹ tác hại do lũ quét gây ra?

- Nhóm hạn hán: Tìm hiểu về hạn hán ở Việt Nam

Câu 1: Vì sao nước ta xảy ra tình trạng hạn hán? Hiện tượng này thường xảy ra

ở đâu và vào thời gian nào?

Câu 2: Hạn hán gây ra những hậu quả gì đối với sản xuất và đời sống của người dân? Nước ta cần có giải pháp gì để phòng chống khô hạn?

- Nhóm thiên tai khác: Tìm hiểu về các thiên tai khác ở Việt Nam

Câu 1: Ở nước ta, động đất hay xảy ra ở những khu vực nào? Hậu quả để lại của hiện tượng này như thế nào đối với sản xuất và đời sống người dân?

Câu 2: Các thiên tai khác (lốc, mưa đá, sương muối) có xảy ra ở tất cả các vùng trên đất nước ta không? Ảnh hưởng của nó đến sản xuất và đời sống của nhân dân?

*Vòng 2: Nhóm các mảnh ghép

Nhiệm vụ: Hoàn thành bảng sau

Các thiên tai khác (động đất, sương muối, mưa đá…)

Trang 9

Bài 16 – Đặc điểm

dân số và phân bố

dân cư ở nước ta

Đặc điểm dân số và phân bố dân cư ở nước ta:Đông dân, có nhiều thành phần dân tộc; dân sốcòn tăng nhanh, cơ cấu dân số trẻ; phân bố dân

cư chưa đồng đều

+ Vòng 1: Nhóm chuyên gia

Bước 1: Giáo viên chia lớp thành 5 nhóm chuyên gia và giao nhiệm vụ cho các

nhóm

- Nhóm xanh: Tìm hiểu đặc điểm đông dân

- Nhóm đỏ: Tìm hiểu đặc điểm nhiều thành phần dân tộc

- Nhóm vàng: Tìm hiểu về đặc điểm dân số tăng nhanh

- Nhóm tím: Tìm hiểu về cơ cấu dân số

- Nhóm trắng : Tìm hiểu về đặc điểm phân bố dân cư

Yêu cầu các nhóm dựa vào SGK, quan sát Atlat Địa lí Việt Nam trang 15 hoặchình 9.3, hiểu biết của mình hoàn thành phiếu học tập theo mẫu:

Biểu hiện

Ảnh hưởng đến phát

triển kinh tế - xã hội

Nhiệm vụ: Vẽ sơ đồ thể hiện các đặc điểm dân số nước ta và ảnh hưởng của

nó đến phát triển kinh tế - xã hội.

Bước 3: Các nhóm mảnh ghép treo sản phẩm, các thành viên của các nhóm khác

nhau quan sát sản phẩm của nhóm bạn (phòng tranh), sau đó trao đổi, nhận xét

Bước 4: Giáo viên nhận xét sản phẩm của các nhóm, bổ sung và chốt kiến thức.

STT Tên bài Các nội dung sử dụng kĩ thuật mảnh ghép

Trang 10

Các thế mạnh: Khai thác, chế biến khoáng sản

và thủy điện; trồng và chế biến cây côngnghiệp, cây dược liệu, rau quả cận nhiệt và ônđới; chăn nuôi gia súc; kinh tế biển

+ Vòng 1: Nhóm chuyên gia

Bước 1: GV chia nhóm và giao nhiệm vụ cho các nhóm Cả lớp được chia làm 5

nhóm, mỗi nhóm thực hiện một nhiệm vụ

- Nhóm 1: Tìm hiểu về ngành công nghiệp khai thác và chế biến khoáng sản

- Nhóm 2: Tìm hiểu về ngành công nghiệp thủy điện

- Nhóm 3: Tìm hiểu về ngành trồng cây công nghiệp, cây dược liệu, rau quả cậnnhiệt và ôn đới

- Nhóm 4: Tìm hiểu ngành chăn nuôi gia súc

- Nhóm 5: Tìm hiểu ngành kinh tế biển

Yêu cầu các nhóm nghiên cứu nội dung SGK và hình 32 (trang 147) hoànthiện phiếu học tập theo mẫu:

- Bước 1: GV tổ chức cho HS hình thành nhóm mới từ các thành viên của những

nhóm chuyên gia (1,2,3,4,5) và giao nhiệm vụ cho nhóm mới

Nhiệm vụ: Vẽ sơ đồ tư duy thể hiện tiềm năng, thực trạng, giải pháp của các thế mạnh phát triển các ngành kinh tế của Trung du và miền núi Bắc Bộ.

- Bước 2: Các thành viên nhóm mới lần lượt trình bày kết quả nghiên cứu ở

vòng 1 Sau đó các thành viên trao đổi thảo luận để hoàn thành nhiệm vụ ở vòng2

- Bước 3: Các nhóm mảnh ghép treo và trình bày sản phẩm, trao đổi, nhận xét

các sản phẩm của nhóm bạn

- Bước 4: GV nhận xét, bổ sung, chốt kiến thức.

Trang 11

- Nhóm 1,2 : Tìm hiểu thế mạnh phát triển cây công nghiệp lâu năm.

Thế mạnh phát triển cây công nghiệp lâu nămTiềm năng

Thực trạng

Giải pháp

- Nhóm 3,4: Tìm hiểu thế mạnh khai thác và chế biến lâm sản

Thế mạnh khai thác và chế biến lâm sảnTiềm năng

Thực trạng

Giải pháp

- Nhóm 5,6: Tìm hiểu thế mạnh khai thác thủy năng kết hợp với thủy lợi

Thế mạnh khai thác thủy năng kết hợp với thủy lợiTiềm năng

Thực trạng

Ý nghĩa

Bước 2: HS trong từng nhóm trao đổi và hoàn thiện phiếu học tập.

- Bước 1: GV tổ chức cho HS hình thành nhóm mới từ các thành viên của những

nhóm chuyên gia và giao nhiệm vụ cho nhóm mới

Nhiệm vụ: Vẽ sơ đồ tư duy thể hiện các thế mạnh phát triển các ngành kinh

tế của Tây Nguyên.

- Bước 2: Các thành viên nhóm mới lần lượt trình bày kết quả nghiên cứu ở

vòng 1 Sau đó các thành viên trao đổi thảo luận để hoàn thành nhiệm vụ ở vòng2

Bước 3: Các nhóm mảnh ghép treo sản phẩm, các thành viên của các nhóm khác

nhau quan sát sản phẩm của nhóm bạn (phòng tranh), sau đó trao đổi, nhận xét

Bước 4: Giáo viên nhận xét sản phẩm của các nhóm, bổ sung và chốt kiến thức 2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thuận lợi.

Định dạng
Số trang	21
Dung lượng	1,25 MB