(SKKN 2022) xây dựng và sử dụng các ví dụ thực tiễn vào dạy học chủ đề chuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật để nâng cao chất lượng môn sinh học lớp 11 tại trường THPT triệu sơn 2

Tuy nhiên hiện nay hầu hết giáo viên chỉ quan tâm đến vấn đề học sinh lĩnh hội được nhiều kiến thức hay không mà không quan tâm đến việc học sinh vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn như

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Theo luật giáo dục 2019, khoản 1, điều 30 nêu rõ “Nội dung giáo dục phổ thông phải đảm bảo tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có tính phổ biến; gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm lí lứa tuổi của học sinh, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi cấp học” Dạy học không chỉ tập trung vào bồi

dưỡng kiến thức cho học sinh mà còn rèn luyện kĩ năng, năng lực Trong đó, vận dụng kiến thức vào thực tế là kĩ năng cần phải có cho người học

Tuy nhiên hiện nay hầu hết giáo viên chỉ quan tâm đến vấn đề học sinh lĩnh hội được nhiều kiến thức hay không mà không quan tâm đến việc học sinh vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn như thế nào? Kết quả phần lớn học sinh có kiến thức lý thuyết tương đối vững nhưng hiểu biết thực tiễn còn rất hạn chế Đứng trước thềm hội nhập quốc tế đòi hỏi thế hệ trẻ phải có những kĩ năng thực tiễn

để sống khỏe, sống lành mạnh và phát triển toàn diện

Thực tế trong giảng dạy bộ môn Sinh học ở trường THPT Triệu Sơn 2 cho thấy nhiều học sinh rất yếu về kiến thức thực tiễn Nhất là ở những lớp lựa chọn theo tổ hợp Khoa học xã hội thì việc vận dụng kiến thức thực tiễn của môn Sinh học vào cuộc sống còn rất mơ hồ

Vì vậy trong dạy học, việc đưa các vấn đề thực tiễn vào bài học là cách thức gây hứng thú cho người học một cách hiệu quả Với mong muốn thực tiễn hóa các kiến thức trừu tượng trong chương trình thông qua việc giới thiệu, đưa vào các hiện tượng tự nhiên quen thuộc, giải đáp thắc mắc trong quá trình học

tập của học sinh bằng các minh chứng sống động trong cuộc sống, tôi chọn đề

tài: Xây dựng và sử dụng các ví dụ thực tiễn vào dạy học chủ đề chuyển hóa

vật chất và năng lượng ở thực vật để nâng cao chất lượng môn Sinh học lớp

11 tại trường THPT Triệu Sơn 2.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài này được nghiên cứu và thực nghiệm nhằm mục đích:

- Giúp học sinh hiểu và nắm vững những kiến thức cơ bản, đúng đắn về chuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật

- Nâng cao hứng thú cho học sinh trong học tập chủ đề: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật

- Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào trong thực tiễn

- Nâng cao chất lượng môn Sinh học lớp 11 tại trường THPT Triệu Sơn 2.

- Làm tài liệu tích lũy để tham khảo cho bản thân, trao đổi chuyên môn cùng đồng nghiệp

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Nghiên cứu chuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật thông qua một

số ví dụ cụ thể Năm học 2021- 2022, tôi thực nghiệm tại lớp 11A6, 11A7 Trường THPT Triệu Sơn 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện dựa trên các phương pháp cơ bản sau:

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp phân tích

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp thực nghiệm

- Phương pháp tổng hợp

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông theo Nghị quyết số 29

- NQ/TƯ với mục tiêu thay đổi phương pháp dạy học, từ truyền đạt kiến thức sang tổ chức hướng dẫn, định hướng phát triển năng lực nhận thức học sinh Để đạt các mục tiêu đổi mới giáo dục thì việc đổi mới phương pháp giảng dạy từ lối

dạy học truyền thụ một chiều kiến thức lý thuyết sang dạy học theo “phương pháp dạy học tích cực” là tất yếu Sử dụng phương pháp dạy học nhằm phát huy

tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với từng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh

Trong dạy học việc đưa các vấn đề thực tiễn vào bài học là cách thức gây hứng thú cho người học một cách hiệu quả Khi học sinh thích học vấn đề gì đó thì các em sẽ nghiên cứu, tìm hiểu và đam mê hơn, từ đó học sinh sẽ hình thành thói quen thích học môn Sinh học

Các nội dung kiến thức trong chương trình Sinh học 11 có tính thực tiễn rất cao, gắn liền với đời sống, sinh lý của sinh vật rất gần gũi với các em Xuất phát

từ thực tế giảng dạy, tôi thấy để tăng hiệu quả dạy học, phát huy được tính tích cực, sáng tạo của học sinh, tạo niềm tin, hứng thú trong học tập, người giáo viên cần chuyển tải các hiện tượng, các ví dụ thực tiễn trong đời sống vào bài giảng bằng nhiều hình thức khác

Để đưa các ví dụ thực tiễn vào trong bài giảng thì giáo viên phải linh động thay đổi các hoạt động dạy học, không cứng nhắc, chịu khó tìm hiểu các hiện tượng thực tiễn, khéo léo đưa vào bài học

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng

- Khi chưa áp dụng SKKN, kiến thức thực tiễn của học sinh ở trường THPT Triệu Sơn 2 nói chung và đặc biệt là học sinh theo ban cơ bản tự chọn Khoa học xã hội nói riêng còn rất yếu

- Đa số học sinh còn chưa thực sự yêu thích bộ môn sinh học, chưa vận dụng các kiến thức vào giải thích được các hiện tượng thực tiễn hàng ngày

- Một số giáo viên với mong muốn đạt được thành công chóng vánh trong các giờ dạy nên họ thường bỏ qua việc xây dựng vận dụng thực tiễn vào hoạt động của thầy một cách lôgic, khoa học và có định hướng

2.3 Các giải pháp thực hiện

Dựa trên sự nghiên cứu và ứng dụng trong thực tiễn giảng dạy của bản thân, tôi đề xuất quy trình xây dựng và sử dụng các ví dụ thực tiễn trong dạy học các nội dung kiến thức môn Sinh học gồm các bước như sau:

Bước 1- Lựa chọn chủ đề hoặc nội dung dạy học bằng các ví dụ thực tiễn Bước 2- Xác định mục tiêu khi sử dụng các ví dụ thực tiễn để dạy học cần

đạt được.

Bước 3- Xác định các vấn đề cần giải quyết khi dạy học bằng các ví dụ

thực tiễn.

Bước 4- Thiết kế hoạt động học tập

Bước 5- Thiết kế các tiêu chí và bộ công cụ kiểm tra, đánh giá HS

Bước 6- Đánh giá kết quả.

2.3.1 Lựa chọn chủ đề hoặc nội dung, sắp xếp nội dung cho phù hợp

Các nội dung cần liên hệ thực tiễn được thể hiện trong bảng sau:

Nội dung Các vấn đề thực tiễn cần đưa vào

Sự hấp thụ nước

và muối khoáng ở

rễ

- Sự thích nghi của cây, rễ cây (cây trên cạn khác cây thủy sinh)

- Tạo điều kiện cần thiết cho rễ cây phát triển

- Dựa vào nhu cầu về ion khoáng cần bổ sung kịp thời để cây trồng sinh trưởng phát triển tốt nhất

Vận chuyển các

chất trong cây

- Các hiện tượng trong thực tiễn: thân cây bụi cắt ngang, những vết u lồi trên cây gỗ

Thoát hơi nước

- Các hiện tượng trong thực tiễn: mùa đông cây rụng lá; ngắt lá khi giâm cành, hay hiện tượng héo sinh lý, vai trò cây xanh xung quang chúng ta giải quyết vấn đề thực tiễn gặp phải như thế nào?

- Tưới tiêu hợp lí, biện pháp phòng, khắc phục thiếu nước trong mùa hạn hán

Vai trò của các

nguyên tố khoáng

- Hiện tượng cây thiếu một số nguyên tố khoáng

- Hiện tượng ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nông sản, bệnh tật do ngộ độc phân bón

- Hành động của bản thân: Bón phân hợp lí

- Tại sao đất chua lại nghèo dinh dưỡng

- Mối quan hệ giữa phân bón và năng suất cây trồng

Dinh dưỡng nitơ

ở thực vật

- Nhận biết cây thiếu nitơ, cây cần nitơ vào những giai đoạn nào?

- Ảnh hưởng của việc bón phân nitơ dư thừa ở nông sản

- Hiện tượng trồng xen canh cây họ đậu, hay trồng cây keo tai tượng; bèo hoa dâu sử dụng trong trồng lúa có thể thay đạm

Thực hành - Cách tiến hành và giải thích các hiện tượng khi làm thí

nghiệm: Tại sao mặt trên và mặt có tốc độ thoát hơi nước khác nhau; tại sao thay mẫu cây thì thời gian chuyển màu

khác nhau;

- Tại sao trồng cây phải có chậu nước sạch để trồng

Quang hợp ở

thực vật

- Hiện tượng lá có nhiều màu sắc, lá của các cây sắp xếp khác nhau; cùng 1 cây nhưng ở vùng khác nhau màu sắc và

độ dày lá thay đổi;

- Cùng 1 cây, trồng ở vùng khác nhau mức độ ngọt của quả khác nhau; năng suất cây trồng cây ở sa mạc thích nghi như thế nào?

- Trải nghiệm lao động sản xuất

Hô hấp ở thực vật - Vấn đề bảo quản nông phẩm

- Vấn đề tạo điều kiện cho rễ cây phát triển

2.3.2 Xác định mục tiêu khi sử dụng các ví dụ thực tiễn để dạy học

* Kiến thức: Nắm được kiến thức cơ bản về các nội dung trong bài học.

* Kỹ năng: Phát triển kỹ năng thông qua các năng lực cần đạt được.

* Thái độ: - Ý thức giữ gìn môi trường, bảo vệ cây xanh và bảo vệ môi

trường;

- Say mê nghiên cứu khoa học; vận dụng trồng trọt ở địa phương để nâng cao năng suất cây trồng;

- Hòa nhã, có tinh thần trách nhiệm đối với các nhiệm vụ chung của nhóm

* Các năng lực cần hướng tới:

+ Năng lực phổ thông

+ Năng lực chuyên biệt đặc trưng cho bộ môn.

Năng lực quan sát

- Quan sát hình dạng ngoài của rễ, cấu tạo khí khổng, dấu hiệu trên lá khi thiếu nguyên tố khoáng

- Quan sát các thí nghiệm + Phát hiện diệp lục và carôtenôit + Phát hiện hô hấp ở thực vật + Thoát hơi nước ở lá

- Cách trồng cây ngoài vườn

Năng lực xác định

mối liên hệ, năng

lực tiên đoán

- Dự đoán được các mối quan hệ có thể có giữa tưới nước, phân bón, … với năng suất lúa ở địa phương

- Dự đoán được mối quan hệ giữa quang hợp với hô hấp và môi trường

- Dự đoán được mối quan hệ giữa quang hợp với năng suất cây trồng

Năng lực xử lý

thông tin

Thu thập, xử lý và trình bày số liệu rõ ràng, dễ hiểu, logic về điều tra chế độ tưới nước, phân bón, khả năng quang hợp… ảnh hưởng đến năng suất cây trồng (lúa) trên địa phương

Năng lực định nghĩa hợp, hô hấp Phát biểu định nghĩa về các khái niệm như: quang

Năng lực tư duy,

hành động

- Phát triển tư duy phân tích, so sánh trồng cây theo đúng mùa để tăng năng suất

- Xây dựng mô hình trồng cây tiết kiệm nước, tưới tiêu hợp lí

- Bố trí trồng cây xen canh nâng cao năng suất

2.3.3 Xác định các vấn đề cần giải quyết khi dạy học bằng các ví dụ thực tiễn

- Mục tiêu: Xây dựng được các ví dụ thực tiễn phục vụ cho tổ chức hoạt động dạy học

- Cách tiến hành:

+ Xác định các vấn đề cần giải quyết khi dạy học các nội dung kiến thức

đã lựa chọn;

+ Xây dựng các nội dung cụ thể cần sử dụng để giải quyết vấn đề;

+ Tương ứng với mỗi nội dung kiến thức trên đưa ra các ví dụ thực tiễn có liên quan

- Ý nghĩa:

+ Khai thác nội dung một cách dễ dàng, gần gũi để đạt được kiến thức cơ bản;

+ Thông qua nội dung hình thành các kĩ năng cơ bản về trồng trọt: chăm sóc cây trồng nâng cao năng suất;

+ Từ kiến thức, kĩ năng đạt được để hình thành đúng đắn thái độ: giải thích khoa học vấn đề thực tiễn gặp phải; yêu thiên nhiên; yêu lao động

2.3.4 Thiết kế hoạt động dạy học

Mục tiêu: Xác định tiến trình hoạt động trong dạy học bằng các ví dụ thực tiễn

* Tiến trình thực hiện:

- Xây dựng các vấn đề, các tình huống thực tiễn;

- Đưa các vấn đề, các tình huống thực tiễn vào trong các hoạt động dạy học

a Ví dụ thực tiễn sử dụng trong hoạt động khởi động

Ví dụ hoặc tình huống thực

tiễn

Nội dung cần đạt Vấn đề hướng tới/

Áp dụng

Ví dụ 1: Mẹ bảo Hà: vườn

rau khoai nhà mình hơi già

rồi, con mang ít đạm bón

cho rau Vâng lời mẹ, chiều

tối Hà mang đạm ra vườn

bón cho rau Nhưng đến

sáng mai mẹ thấy rau bị

héo Hà thắc mắc và tìm

cách cứu vườn rau Em giải

thích vấn đề này như thế

nào, chỉ cho Hà cách “cứu”

vườn rau? (có thể làm

thành hoạt cảnh cho HS tự

bố trí).

(Với dạng câu hỏi này nhằm thúc đẩy tính tò mò cho HS vì nó rất gắn bó, thân thuộc với bản thân các em Khi trả lời cũng là cách dẫn dắt vào bài mới) nhiễm đạm dẫn đến nồng

độ trong đất cao (môi trường ưu trương) cây không lấy được nước và cây héo

Từ đó giáo viên

giới thiệu bài 1: Sự

hấp thụ nước và muối khoáng ở rễ.

Ví dụ 2: Sáng ngủ dậy bạn

Quân ra ngoài sân thấy

trên phiến lá của cây hoa

hồng có rất nhiều giọt nước

li ti bạn nghĩ do đêm qua

sương mù lớn, nhưng nhìn

lên các cây cao ở gần đó lại

không có hiện tượng đó.

Em hãy giải thích giúp

bạn?

- Hoa hồng nhà bạn Quân còn thấp nên dù áp suất rễ

có giá trị rất yếu thì nước được vận chuyển lên lá cũng không thể thoát ra trong điều kiện không khí bão hòa Vì vậy, xảy ra hiện tượng ứ giọt

- Còn các cây thân to thì vươn lên cao nên không khí loãng hơn, chưa bão hòa Do đó, lá vẫn có thể thoát hơi nước

Áp dụng vào bài 2:

Vận chuyển các chất trong cây.

Ví dụ 3: Trời nắng nóng

thấy ông mắc võng nằm ở

dưới cây xoài, Nam thấy

vậy cũng muốn ra nằm

cùng ông Khi ra nằm Nam

nói: Ông ơi nằm ngủ ở đây

như nằm ở điều hòa ông

nhỉ? Cơ sở nào để Nam nói

Dưới bóng cây, cây thoát hơi nước hạ nhiệt độ

mát

Cây quang hợp thải khí

O2 điều hòa không khí mát, trong lành

Áp dụng để vào

bài 3: Thoát hơi

nước

Ví dụ 4: Thấy mẹ mang

phân đi bón cho lúa, Nam

tò mò hỏi: Con thấy mẹ lúc

mới cấy đã bón phân rồi

mà, giờ mới được hơn 2

tuần mẹ bón tiếp, lúa

“ăn”sao hết? Mẹ Nam

cười: lúc này cây cần “ăn”

để phát triển Vì sao mẹ

Nam lại nói thế?

Cây lúa sau khi cấy khoảng 15-20 ngày sẽ bước sang giai đoạn đẻ nhánh Đây là thời điểm cần cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cần thiết (đặc biệt phân đạm) để cây sinh trưởng phát triển tốt Là thời điểm vàng quyết định năng suất cho cây lúa

Áp dụng vào bài 4:

Vai trò của các nguyên tố khoáng

Ví dụ 5: Ca dao có câu:

“Lúa Chiêm lấp ló đầu bờ

Hễ nghe tiếng sấm phất cờ

mà lên”

Em hiểu câu ca dao này

như thế nào?

Trong các cơn mưa có sấm sét, một lượng nhỏ nitơ trong không khí đã bị oxi hóa dưới điều kiện nhiệt độ và áp suất cao thành NO3- .

- Cây hấp thụ NO3- (đạm), nhờ có sấm chớp ở các cơn mưa giông mà mỗi năm trung bình mỗi ha đất được cung cấp khoảng 6-7

kg nitơ

- Cây được cung cấp nguồn N, mặc dù ít nhưng cùng với nước nên thực hiện quá trình quang hợp, trao đổi nước tốt hơn nên cây xanh tốt hơn

Áp dụng để vào

bài 5, 6: Dinh

dưỡng nitơ ở thực vật.

Ví dụ 6: Theo các em điều

gì xảy ra với chúng ta nếu

cây xanh không quang

hợp?

Câu hỏi kích thích tò

mò học sinh sẽ làm các em thích thú tìm hiểu

Áp dụng vào bài 8:

Quang hợp ở thực vật.

b Ví dụ thực tiễn sử dụng trong hoạt động hình thành kiến thức

Ví dụ hoặc tình huống

thực tiễn/ hoạt động

của GV-HS

Nội dung kiến thức/ liên hệ thực

tiễn

Nội dung/ bài áp dụng

Ví dụ 1: Cho HS xem Nước ít cây sinh trưởng Áp dụng hình

1 video về tình hình

khô hạn ở Miền

Trung ảnh hưởng

đến sinh trưởng của

cây lúa Yêu cầu học

sinh đưa ra hiện

tượng giải thích? Và

đưa ra hướng khắc

phục chống hạn.

phát triển chậm, còi cọc do cây không lấy được nước thì không lấy được ion khoáng…

- Dự trữ nước vào mùa mưa (xây đập, ao chống thấm )

- Thay đổi cây trồng cho phù hợp

thành kiến Thức phần I,II, III bài 1:

Sự hấp thụ nước

và muối khoáng ở

rễ, áp dụng dạy cả

bài 3: Thoát hơi

nước

Ví dụ 2: Tại sao khi

trồng cây họ đậu

(đậu, lạc) sử dụng

phân đạm ít hơn cây

trồng khác?

Rễ cây họ đậu có rất nhiều nốt sần chứa vi khuẩn Rhizobium cộng sinh có khả năng lấy khí nitơ (N2) trong không khí và chuyển hóa nó thành các dạng chất mà cây có thể hấp thụ được (NO3- hay NH3) Hoạt động này được gọi là cố định đạm Vì vậy khi trồng các cây họ đậu người ta bón rất ít phân đạm

- Vận dụng vào sản xuất ở gia đình: bón phân đạm hợp lí khi trồng cây họ đậu, hay thông qua đây học sinh cũng giải thích được tại sao người ta thường trồng xen canh cây họ đậu với cây trồng khác

Áp dụng dạy mục

IV- bài 6: Quá

trình chuyển hóa nitơ trong đất và quá trình cố định nitơ Qua đây học

sinh nắm được kiến thức cơ bản về nguồn cung cấp nitơ

và quá trình cố định nitơ theo con đường sinh học

Ví dụ 3: Lá của một

số cây rau (rau dền

đỏ) hay cây cảnh có

màu tím, màu đỏ

chúng có quang hợp

được không?

Những cây có màu đỏ vẫn quang hợp bình thường do trong

lá cây đó vẫn có diệp lục Nhưng màu đỏ là do nhóm săc tố dịch

bào là carôtenôit chất này là một

chất có màu tan trong nước, có chức năng hấp thụ ánh sáng mặt trời để sưởi ấm cho cây; ở các cây lá màu thì hàm lượng

carôtenôit trong dịch bào lớn nên

đã át đi màu xanh của diệp lục nhưng không giảm khả năng tham gia quang hợp của diệp lục

Tuy nhiên cường độ quang hợp thường không cao

Áp dụng dạy bài

8 mục II-3-‘Hệ sắc

tố quang hợp’ Qua

đây học sinh nắm được kiến thức về

hệ sắc tố quang hợp

Ví dụ 4: Vào vụ hè

thu người ta thường

khuyên nhà nông

chuyển trồng lúa

sang trồng ngô ở

những diện tích

thường thiếu nước.

Tại sao vậy?

Cây ngô là thực vật C4 thuộc vùng nhiệt đới, nhiệt độ cao

Cường độ thoát hơi nước của ngô thấp, nên nhu cầu nước thấp hơn, cường độ quang hợp cao, điểm bù CO2 thấp nên không có

hô hấp sáng Còn lúa là thực vật C3 có cường độ quang hợp thấp hơn, nhu cầu nước và quá trình thoát hơi nước cao đặc biệt điểm

bù CO2 cao nên vào mùa hè cường độ ánh sáng cao, cây lúa tiến hành hô hấp sáng làm tiêu hao sản phẩm quang hợp Cùng một diện tích thì năng suất trồng ngô cao hơn trồng lúa

Áp dụng trong

bài 9: Quang hợp ở

nhóm thực vật C3, C4, CAM.

Học sinh vận dụng thực tiễn vào sản xuất tại gia đình Hạn chế thiếu nước mùa hạn mà vẫn nâng cao năng suất cây trồng và đảm bảo kinh tế

Ví dụ 5: Tại sao sau

mỗi vụ thu hoạch

mùa mẹ thường phải

phới sấy khô nông

sản và bảo quản

trong kho kín?

- Phơi, sấy khô (lúa, ngô ) >

giảm lượng nước > giảm hoạt động vi sinh vật gây hại

Bảo quản ở trong nồng độ CO2 cao (kho kín, bọc túi nilon)

làm giảm quá trình hô hấp của nông sản giữ chất lượng, khối lượng của nông phẩm

Áp dụng dạy mục IV.2 Mối quan hệ giữa hô hấp và môi

trường bài 12 “Hô

hấp ở thực vật”

Vận dụng tại gia đình, tham gia lao động sản xuất có khoa học

c Ví dụ thực tiễn sử dụng trong hoạt động luyện tập – củng cố.

Ví dụ hoặc tình

huống thực tiễn

Nội dung Nội dung áp dụng/xử lý

vấn đề thực tiễn

Ví dụ 1: Tại sao

về mùa đông một

số cây thường bị

rụng lá?

Mùa đông nhiệt độ xuống thấp

-> chất nguyên sinh trở nên đặc >

nước khó vận chuyển -> cây khó hút nước Trong khi đó:

+ Hô hấp giảm -> ATP được tổng hợp ít -> giảm quá trình hút nước;

+ không khí ngoài môi trường trở nên khô hanh -> tăng quá trình thoát hơi nước -> trong điều kiện quá trình hút nước được ít và

Áp dụng để củng cố

bài 3: ‘Thoát hơi

nước’ qua đây học sinh

sẽ nắm được đặc điểm cũng như điệu kiện để cây thoát hơi nước Học sinh biết quan sát hiện tượng trong thực tế và giải thích: Vì sao mùa đông cây bàng rụng lá?